Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Các nghiên cứu về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở nước ngoài 1. Các nghiên cứu của tác giả nước ngoài về nông nghiệp, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao The World Bank (2008), International Assessment of Agricultural Knowledge, Science and Technology for Development (Đánh giá quốc tế về tri thức, KH&CN nông nghiệp cho phát triển) [224].
Đây là công trình do Ngân hàng Thế giới chủ trì, kết hợp với sự tham gia của 110 quốc gia và các tổ chức quốc tế. Công trình khẳng định vai trò của tri thức, KH&CN nông nghiệp đối với các mục tiêu phát triển bền vững. Trên cơ sở đánh giá thực trạng tình hình nông nghiệp của các khu vực trên thế giới, công trình cho rằng, nền nông nghiệp đang ở “ngã tư đường”, phải đối mặt với nhiều thách thức: biến đổi khí hậu, nhu cầu ngày càng tăng cao do sự gia tăng dân số, đất đai cho sản xuất nông nghiệp bị thu hẹp. Do vậy, các nước cần phải quan tâm đến các giải pháp phát triển KH&CN, nâng cao kiến thức nông nghiệp cho nông dân, ứng dụng CNC vào sản xuất nông nghiệp nhằm “tháo gỡ” những khó khăn, thách thức.
Mohamed Behnassi, Shabbir A. Các tác giả nhận định phát triển nông nghiệp bền vững là mục tiêu hướng tới của các quốc gia trong thế kỷ XXI nhằm giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa nâng cao năng suất vật nuôi, cây trồng với bảo vệ môi trường sinh thái. Trên cơ sở đó, cuốn sách tập trung phân tích về những nội dung liên quan đến nông nghiệp bền vững như: quản lý nước bền vững bằng việc sử dụng các kỹ thuật tưới tiết kiệm; sử dụng các vật liệu mới và phân bón hữu cơ trong quá trình sản xuất nông nghiệp; ứng dụng công nghệ mới, nhất là CNC nhằm tăng năng suất lao động. 12 Bành Kiến Cường (2012), “Ra sức phát triển nông nghiệp hiện đại trên con đường hiện đại hóa nông nghiệp đặc sắc Trung Quốc” [84].
Tác giả đã đưa ra những đặc trưng của nền nông nghiệp hiện đại: “là nền nông nghiệp phát triển hiệu quả cao với ba trụ cột: các biện pháp khoa học kỹ thuật hiện đại, phương thức quản lý kinh doanh hiện đại và đầu tư các yếu tố hiện đại. Từ những đặc trưng trên, tác giả đưa ra các giải pháp nhằm hiện đại hóa nông nghiệp đặc sắc Trung Quốc: lấy điều kiện vật chất hiện đại trang bị cho sản xuất nông nghiệp; tăng cường ứng dụng KH&CN hiện đại vào sản xuất; chú trọng phát huy hệ thống ngành nghề hiện đại ở nông thôn để phát triển nông nghiệp; phát huy vai trò của nông dân kiểu mới. Tác giả tập trung nghiên cứu những tác động của thiên tai đối với sản xuất nông nghiệp; đồng thời, phân tích vai trò của KH&CN, ứng dụng CNC trong lĩnh vực nông nghiệp. Theo tác giả, cần phải ứng dụng CNC vào sản xuất theo hướng đồng bộ và toàn diện với mục đích rút ngắn thời gian sinh trưởng của các loại cây trồng, vật nuôi, tạo ra năng suất cao, chất lượng tốt của sản phẩm nông nghiệp.
Đó là biện pháp quan trọng nhằm tháo gỡ những khó khăn do thiên tai gây ra. Đảng, Nhà nước Lào coi CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là một trong những nội dung rất quan trọng của quá trình CNH, HĐH đất nước, cũng như giải quyết tốt các vấn đề xã hội ở nông thôn và nâng cao đời sống nông dân. Bàn về khái niệm nông nghiệp CNC, tác giả Bounthong Bouahom cho rằng: đó là “nông nghiệp sạch, xanh, hữu cơ, hiệu quả” [33, tr. Theo tác giả, phát triển nông thôn dựa trên nông nghiệp CNC và du lịch bền vững sẽ góp phần quan trọng vào phát triển KT-XH, tạo việc làm và thu nhập cho người dân, góp phần đảm bảo ổn định chính trị, bình đẳng xã hội và an ninh lương thực.Clercq, Anshu Vats, Alvaro Biel (2018), Agriculture 4.0: The future of farming technology (Nông nghiệp 4.0: Tương lai của công nghệ nông nghiệp) [219].
Các tác giả chỉ ra những khó khăn, thách thức mà ngành nông nghiệp trên toàn thế giới đang phải đối mặt như: sự gia tăng dân số làm gia tăng nhu cầu về thực phẩm; việc khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên và biến đổi khí hậu. Để giải quyết những thách thức này, đòi hỏi sự phối hợp của chính phủ các nước, các nhà đầu tư và sự đột phá trong áp dụng công nghệ vào sản xuất nông nghiệp.0 sẽ không phụ thuộc vào việc sử dụng nước, phân bón, thuốc trừ sâu như trước mà thay vào đó, nông dân sẽ sử dụng mức tối thiểu số lượng yêu cầu trên cơ sở những tiến bộ trong công nghệ cảm biến và công nghệ thông tin. Các công nghệ phức tạp như: rôbốt, cảm biến nhiệt độ, độ ẩm, hình ảnh trên không và công nghệ GPS. sẽ được sử dụng phổ biến trong nền nông nghiệp tương lai.
Chính vì vậy, chính phủ của các quốc gia cần quan tâm đúng mức và tăng cường các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp 4.0; tăng cường hợp tác quốc tế và thu hút đầu tư nhiều hơn cho nghiên cứu, phát triển. Udaya Sekhar Nagothu (2018), Agricultural Development and Sustainable Intensification: Technology and Policy Challenges in the face of climate change (Phát triển nông nghiệp và thâm canh bền vững: Những thách thức về công nghệ và chính sách trước biến đổi khí hậu) [225]. Dựa vào các báo cáo và các công trình khoa học, tác giả đã phân tích, đánh giá vai trò của thể chế, chính sách và ứng dụng những tiến bộ KH&CN đối với phát triển nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu. Tác giả cho rằng, những yếu tố nêu trên là điều kiện tiên quyết nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng tăng về số lượng, nâng cao về chất lượng và cơ cấu ngày càng hợp lý.
Do vậy, các quốc gia cần có nhiều cơ chế, chính sách thúc đẩy ứng dụng tiến bộ KH&CN trong lĩnh vực nông nghiệp để vừa nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, vừa thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời, giúp nông dân dần khắc phục những thói quen sản xuất nhỏ. 14 Anamaria Castrignano, Gabriel Buttafuoco, Raj Khosla, Abdul Mouazen, Dimitrios Moshou, Olivier Naud (2020), Agriculture Internet of things and Decision Support for Precision Smart Farming (Internet vạn vật kết nối trong nông nghiệp và hỗ trợ quyết định cho canh tác thông minh chính xác) [215]. Các tác giả đã trình bày tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 trong quản lý nông nghiệp, tập trung nêu rõ sức mạnh của khoa học dữ liệu và đánh giá cao vai trò của Internet vạn vật kết nối (IoT) trong nông nghiệp. Theo các tác giả, đây là nhân tố đóng vai trò quyết định đến canh tác thông minh, chính xác.
Các tác giả cho rằng, khi các CNC như: tự động hóa, viễn thám, khai thác dữ liệu, sinh học. được tập hợp và kết nối với nhau sẽ giúp việc tổng hợp dữ liệu và ra các quyết định một cách nhanh chóng, chính xác trong tất cả các khâu, các bước của quy trình sản xuất. Điều đó sẽ giúp nông nghiệp vượt qua những khó khăn của biến đổi khí hậu và áp lực gia tăng dân số toàn cầu. Ngân hàng Phát triển châu Á (2021), Hành trình tiến đến thịnh vượng của châu Á - Chính sách, thị trường và công nghệ trong 50 năm qua [121].
Cuốn sách là bức tranh toàn cảnh về hành trình 50 năm phát triển, trong đó nêu bật những thành tựu xuất sắc, các hạn chế còn tồn tại trên nhiều lĩnh vực, cũng như triển vọng tương lai của 46 nền kinh tế thành viên đang phát triển của Ngân hàng Phát triển Châu Á. Theo các tác giả, nguyên nhân chủ yếu tạo ra những kết quả nổi bật của ngành nông nghiệp trong suốt 50 năm qua chính là công cuộc cải cách đất đai và cuộc Cách mạng Xanh. Các tác giả đã trình bày kinh nghiệm ứng dụng công nghệ vào sản xuất nông nghiệp ở một số vùng thuộc châu Á. Trên cơ sở đó, các tác giả đưa ra nhận định: “công nghệ vẫn là động lực chính cho tăng trưởng năng suất.
Nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sẽ diễn ra trên các hệ thống sản xuất nông nghiệp và trên toàn bộ chuỗi thực phẩm” [121, tr. Các nghiên cứu của tác giả Việt Nam về nông nghiệp, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở một số nước trên thế giới Đặng Kim Oanh (2007), “Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn ở một số nước châu Á” [123]. Theo tác giả, phát triển nông nghiệp, nông thôn theo 15 hướng hiện đại hóa và bền vững là bước đi thích hợp của nhiều nước trên thế giới trong chiến lược phát triển kinh tế; tuy nhiên, mỗi nước có cách đi riêng, tùy theo những đặc điểm, điều kiện cụ thể của mình. Là nước có tỷ lệ lao động trong nông nghiệp cao, Trung Quốc chủ trương nâng cao hiệu quả sử dụng đất và cải tạo đất trồng, giải quyết vấn đề dôi dư lao động.
Vì vậy, quốc gia này đã thực hiện thu hẹp kiểu kinh doanh cần nhiều lao động, mở rộng việc kinh doanh tập trung vốn và kỹ thuật. Đối với Thái Lan, Chính phủ nước này thực hiện chiến lược xây dựng nền nông nghiệp chất lượng cao, có sức cạnh tranh mạnh dựa trên cơ giới hóa nông nghiệp và áp dụng các quy trình kỹ thuật sản xuất tiên tiến. Nhật Bản đã phát huy tác dụng máy móc, thiết bị và hóa chất cho quá trình cơ giới hóa và hóa học hóa, tạo năng suất lao động cao cho lĩnh vực nông nghiệp. Phạm Thăng (2012), “Kinh nghiệm của thế giới về phát triển nông nghiệp, nông thôn” [146].
Trên cơ sở phân tích những kinh nghiệm phát triển nông nghiệp, nông thôn của một số nước trên thế giới (Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan), tác giả cho rằng một trong những yếu tố quyết định tạo nên những thành tựu trong phát triển nông nghiệp của các quốc gia là: “gia tăng hàm lượng khoa học công nghệ của nông sản bằng cách tích cực ứng dụng những thành tựu mới của khoa học kỹ thuật công nghệ vào sản xuất” [146, tr. Từ đó, tác giả đề xuất cần sớm xây dựng chiến lược KH&CN nói chung, chiến lược KH&CN trong nông nghiệp, nông thôn nói riêng ở Việt Nam. Tác giả đã trình bày những thành tựu nổi bật về công nghệ, sản phẩm chủ lực và hiệu quả kinh tế từ mô hình nông nghiệp ứng dụng CNC của một số nước có nền nông nghiệp hiện đại trên thế giới (Bỉ, Israel, Hà Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan).