Luận án tiến sĩ: Bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù ở việt nam, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Trâm
• Người hướng dẫn: Đinh Thị Mai
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.1.3. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.4. Những nội dung nghiên cứu đã sáng tỏ và được luận án kế thừa
• 1.1.5. Những vấn đề tiếp tục triển khai nghiên cứu trong luận án
• 1.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Lý thuyết nghiên cứu
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 1.3. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG THI HÀNH HÌNH PHẠT TÙ
• 1.3.1. Khái niệm quyền con người và bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.3.1.1. Khái niệm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.3.1.2. Khái niệm bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.3.2. Nội dung bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.3.3. Cơ chế bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.3.3.1. Chủ thể có nghĩa vụ bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.3.3.2. Đối tượng, phạm vi bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.3.3.3. Phương thức bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.3.3.4. Ý nghĩa của việc bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.3.3.4.1. Ý nghĩa chính trị
• 1.3.3.4.2. Ý nghĩa quốc tế
• 1.4. THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG THI HÀNH HÌNH PHẠT TÙ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.4.1. Thực trạng quy định pháp luật về bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.4.1.1. Quy định của pháp luật về bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù ở Việt Nam trước khi ban hành Luật Thi hành án hình sự năm 2019
• 1.4.1.2. Quy định của pháp luật hiện hành về bảo đảm quyền con người của phạm nhân trong thi hành hình phạt tù
• 1.4.2. Thực trạng thực thi các quy định của pháp luật về bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.4.2.1. Thực trạng việc thực hiện các quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.4.2.2. Thực trạng hệ thống tổ chức và đội ngũ cán bộ thi hành hình phạt tù
• 1.4.2.3. Thực trạng thực hiện chính sách đặc xá tha tù trước thời hạn, giảm thời hạn chấp hành án, tha tù trước thời hạn có điều kiện
• 1.4.2.4. Thực trạng kiểm tra, giám sát bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.4.3. Đánh giá và nhận xét
• 1.5. QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG THI HÀNH HÌNH PHẠT TÙ Ở VIỆT NAM
• 1.5.1. Quan điểm về bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù ở Việt Nam
• 1.5.1.1. Bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù cần quán triệt chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước Việt Nam về quyền con người
• 1.5.1.2. Bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù phải phù hợp với các yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền
• 1.5.1.3. Bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù phải bảo đảm được tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật và phù hợp với các cam kết quốc tế về quyền con người
• 1.5.1.4. Bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù phải phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam
• 1.5.2. Giải pháp bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù ở Việt Nam
• 1.5.2.1. Tăng cường các hoạt động để nâng cao nhận thức về bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• 1.5.2.2. Triển khai thực hiện Luật Thi hành án hình sự năm 2019 và bổ sung, hoàn thiện một số quy định pháp luật về thi hành hình phạt tù
• 1.5.2.3. Tổ chức thực hiện bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận án tiến sĩ

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu vấn đề bảo đảm quyền con người trong thi hành án tù tại Việt Nam. Luận án được thực hiện bởi Nguyễn Thị Thanh Trâm dưới sự hướng dẫn của PGS. Đinh Thị Mai và PGS. Nghiêm Xuân Minh. Mục tiêu chính của luận án là phân tích lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người trong thi hành án tù.

1.1. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án nhằm làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo đảm quyền con người trong thi hành án tù, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể. Nhiệm vụ chính bao gồm tổng hợp tình hình nghiên cứu, phân tích quy định pháp luật, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các quy định pháp luật và thực tiễn thi hành án tù tại các trại giam thuộc Bộ Công an. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2018, với trọng tâm là các quyền của phạm nhân trong quá trình chấp hành án.

II. Lý luận về bảo đảm quyền con người trong thi hành án tù

Luận án xây dựng hệ thống lý luận về bảo đảm quyền con người trong thi hành án tù, bao gồm khái niệm, nội dung và cơ chế bảo đảm. Các quyền cơ bản của phạm nhân được phân tích dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế và pháp luật Việt Nam.

2.1. Khái niệm quyền con người trong thi hành án tù

Quyền con người trong thi hành án tù được hiểu là các quyền cơ bản mà phạm nhân được hưởng trong quá trình chấp hành án, bao gồm quyền được đối xử nhân đạo, quyền y tế, giáo dục và tái hòa nhập xã hội.

2.2. Cơ chế bảo đảm quyền con người

Cơ chế bảo đảm bao gồm các quy định pháp luật, hệ thống tổ chức và giám sát thực thi. Luận án nhấn mạnh vai trò của hệ thống tư pháp và các cơ quan quản lý trại giam trong việc thực hiện các quyền này.

III. Thực trạng bảo đảm quyền con người trong thi hành án tù tại Việt Nam

Luận án phân tích thực trạng bảo đảm quyền con người trong thi hành án tù tại Việt Nam, chỉ ra những kết quả đạt được và những hạn chế còn tồn tại. Các vấn đề như điều kiện nhà tù, chế độ ăn uống, y tế và giáo dục được đánh giá chi tiết.

3.1. Quy định pháp luật hiện hành

Các quy định pháp luật về bảo đảm quyền con người trong thi hành án tù đã được cải thiện đáng kể, đặc biệt là sau khi Luật Thi hành án hình sự 2019 được ban hành. Tuy nhiên, vẫn còn một số bất cập trong việc thực thi.

3.2. Thực trạng thực thi

Thực tế cho thấy, việc thực hiện các quyền của phạm nhân còn nhiều hạn chế, đặc biệt là ở các trại giam nhỏ. Các vấn đề như thiếu nhân lực, cơ sở vật chất yếu kém và thiếu giám sát đã ảnh hưởng đến chất lượng bảo đảm quyền con người.

IV. Giải pháp bảo đảm quyền con người trong thi hành án tù

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người trong thi hành án tù, bao gồm hoàn thiện pháp luật, tăng cường giám sát và nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý trại giam.

4.1. Hoàn thiện pháp luật

Cần bổ sung và sửa đổi các quy định pháp luật để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về quyền con người. Đặc biệt, cần có các văn bản hướng dẫn chi tiết để thực hiện thống nhất.

4.2. Tăng cường giám sát

Cần thiết lập cơ chế giám sát độc lập để đảm bảo các quyền của phạm nhân được thực hiện đầy đủ. Các tổ chức xã hội và quốc tế cũng cần được khuyến khích tham gia vào quá trình giám sát.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bảo đảm quyền con người trong giai đoạn thi hành án phạt tù là thước đo cốt lõi về trình độ dân chủ, pháp quyền và tính nhân văn của hệ thống tư pháp hình sự tại mọi quốc gia hiện đại. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 và hội nhập quốc tế sâu rộng, yêu cầu nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế về tư pháp người bị tước tự do trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Luận án tiến sĩ luật học "Bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù ở Việt Nam" của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh Trâm (Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự, Mã số: 938.04, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam - Học viện Khoa học Xã hội, năm 2021) là công trình nghiên cứu tiên phong, toàn diện và có hệ thống đầu tiên giải quyết căn cơ vấn đề bảo đảm pháp lý về quyền của phạm nhân dưới lăng kính của Luật Thi hành án hình sự năm 2019, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được luận án định vị rõ ràng: trước công trình này, các nghiên cứu trong nước chủ yếu tiếp cận quyền con người ở các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử (Nguyễn Ngọc Chí, 2014; Lại Văn Trình, 2011) hoặc phân tích thi hành án dưới góc độ quản lý hành chính - nghiệp vụ giam giữ thuần túy (Đường Minh Giới, 2019; Trần Quang Tiệp, 2012). Các công trình trực tiếp bàn về quyền phạm nhân (Nguyễn Khắc Hải, 2019; Lê Minh Chuẩn, 2019) mới chỉ dừng ở mức độ liệt kê quyền hoặc thực hiện trước khi các đạo luật tư pháp nền tảng năm 2015–2019 có hiệu lực, dẫn đến sự thiếu hụt một khung lý thuyết và thực nghiệm tích hợp về cơ chế bảo đảm pháp lý quyền con người của phạm nhân trong bối cảnh mới.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được thiết kế mạch lạc:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý, nội hàm và cấu trúc cơ chế bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù được xác lập như thế nào trong khoa học luật hình sự và nhân quyền?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Mức độ tương thích giữa hệ thống pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam hiện hành với các điều ước quốc tế về quyền con người đạt đến cấp độ nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Thực trạng tổ chức thực thi các nhóm quyền cơ bản của phạm nhân và cơ chế kiểm tra, giám sát tại các trại giam thuộc Bộ Công an giai đoạn 2010–2018 bộc lộ những rào cản, xung đột thể chế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Cần xác lập hệ thống quan điểm và giải pháp đột phá nào nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người của phạm nhân phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam?

Các giả thuyết nghiên cứu tương ứng:

• Giả thuyết 1 (H1): Quyền con người trong thi hành hình phạt tù không bị triệt tiêu mà chỉ bị hạn chế một phần theo luật định; nhà nước mang nghĩa vụ pháp lý tích cực (positive legal obligation) trong việc tạo lập môi trường thụ hưởng tối đa các quyền còn lại cho phạm nhân.
• Giả thuyết 2 (H2): Khoảng cách thực thi (implementation gap) giữa quy định pháp luật và thực tiễn trại giam chịu sự chi phối đa chiều từ năng lực đội ngũ cán bộ, cơ sở vật chất và tính đồng bộ của các thiết chế giám sát tư pháp độc lập.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp thuyết Quyền tự nhiên (Natural Rights Theory - John Locke), thuyết Mục đích hình phạt và Tái hòa nhập xã hội (Rehabilitation & Utilitarian Penology - Cesare Beccaria, Jeremy Bentham), cùng lý luận Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Về quy mô và phạm vi, luận án khảo sát thực chứng toàn diện tại các cơ sở giam giữ thuộc Bộ Công an trong khung thời gian 2010–2018, phân tích chuyên sâu dữ liệu từ các trại giam trọng điểm (như Trại giam Xuân Hà - Hà Tĩnh) và báo cáo kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tối cao giai đoạn 2015–2018.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân tích thành 4 dòng nghiên cứu chính:

1. Dòng nghiên cứu lý luận nền tảng về nhân quyền và nhân quyền tư pháp: Tiêu biểu là công trình của GS. Võ Khánh Vinh (2010, 2015), PGS. Nguyễn Ngọc Chí (2014) và Trung tâm Nghiên cứu Quyền con người - Quyền công dân (Đại học Quốc gia Hà Nội). Nhóm này xác lập nguyên tắc quyền con người là bẩm sinh, tự nhiên, phổ quát, ràng buộc trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc bảo vệ các nhóm yếu thế khỏi sự tùy tiện và lạm quyền.
2. Dòng nghiên cứu về thi hành hình phạt tù và quản lý trại giam: Công trình của GS.TS. Đường Minh Giới (2019), TS. Trần Quang Tiệp (2012), PGS. Nguyễn Hữu Duyện, TS. Vũ Trọng Hách tập trung vào nghiệp vụ quản lý giam giữ, giáo dục, dạy nghề và tái hòa nhập cộng đồng, làm sáng tỏ khía cạnh vận hành hành chính của cơ sở giam giữ.
3. Dòng nghiên cứu về quyền của người chấp hành án: Các nghiên cứu của TS. Nguyễn Khắc Hải (2019), TS. Lê Minh Chuẩn (2019), PGS. Đinh Thị Mai (2014), PGS. Trịnh Tiến Việt (2013) phân loại các nhóm quyền cụ thể của phạm nhân, đặt nền móng cho việc xác định địa vị pháp lý của người bị kết án.
4. Dòng nghiên cứu về cơ chế bảo đảm pháp lý: Các luận án của TS. Chu Thị Ngọc (2016), TS. Ngô Thị Thu Hoài (2019), TS. Lại Văn Trình (2011), TS. Nguyễn Đức Phúc (2012) và đề tài của Đỗ Thị Phượng (2018) đã phân rã cơ chế bảo đảm quyền thành ba trục chức năng: ghi nhận lập pháp, tổ chức thực thi và kiểm tra - giám sát.

Cuộc tranh luận học thuật cốt lõi trong y văn quốc tế và trong nước xoay quanh hai trường phái đối nghịch:

• Quan điểm trừng trị nghiêm khắc (Punitive/Retributive Model): Xem việc tước quyền là hệ quả tất yếu của hình phạt, nhấn mạnh sự cách ly nghiêm ngặt và hạn chế tối đa các tiện ích nhằm răn đe tội phạm.
• Quan điểm phục hồi và quyền con người (Human Rights & Restorative/Rehabilitative Model): Khẳng định người bị phạt tù chỉ mất quyền tự do đi lại; mọi quyền tự nhiên khác gắn liền với nhân phẩm phải được bảo vệ nguyên vẹn theo chuẩn mực nhân đạo (Richard L. Lippke, 2002; Gilles Chantraine & Dan Kaminski, 2007).

Vị thế học thuật của luận án: Luận án giải quyết khoảng trống chuyển giao thể chế khi phân tích quyền phạm nhân dưới tác động của Hiến pháp 2013 và Luật Thi hành án hình sự 2019, dung hòa hài hòa giữa yêu cầu an ninh trật tự xã hội với nghĩa vụ bảo đảm nhân quyền.

So sánh quốc tế:

• So với nghiên cứu của Susan Easton (2011) tại Vương quốc Anh về tác động của Đạo luật Nhân quyền 1998 và Công ước Châu Âu về Quyền con người (ECHR) đối với tù nhân, luận án của Nguyễn Thị Thanh Trâm chia sẻ quan điểm về tính phụ thuộc của quyền phạm nhân vào nghĩa vụ hành động tích cực của nhà nước, nhưng chỉ ra tính đặc thù của Việt Nam trong việc kết hợp giáo dục cải tạo với chính sách khoan hồng truyền thống.
• So với nghiên cứu của John C. Mubangizi (2001) tại Nam Phi và Gerard de Jonge (2001) tại Hà Lan về quyền khởi kiện và cơ chế tư pháp bảo vệ tù nhân, luận án làm rõ mô hình kiểm sát trực tiếp của Viện kiểm sát tại Việt Nam như một cơ chế giám sát quyền lực nhà nước đặc thù thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kiện tụng tư pháp tại tòa án.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển và chuẩn hóa hệ thống khái niệm mang tính nền tảng trong khoa học luật hình sự và quyền con người tại Việt Nam:

"Quyền con người trong thi hành hình phạt tù là khái niệm chỉ những nhu cầu, lợi ích tự nhiên vốn có của phạm nhân (các quyền của phạm nhân) mà không bị hạn chế bởi bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật, đòi hỏi nhà nước, mà trực tiếp là các trại giam, phải tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm cho họ trong suốt thời gian họ chấp hành hình phạt tù tại cơ sở giam giữ" (Nguyễn Thị Thanh Trâm, 2021).

Đồng thời, định nghĩa về cơ chế bảo đảm pháp lý được luận án xác lập chặt chẽ:

"Bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù là việc Nhà nước tạo ra các điều kiện cần thiết, đặc biệt là về mặt pháp luật và cơ chế thực thi pháp luật, để bảo vệ phạm nhân khỏi những hành vi vi phạm các quyền của họ, đồng thời để họ có thể thực hiện, hưởng thụ các quyền con người của mình mà không bị hạn chế bởi bản án hình sự phù hợp với bối cảnh và điều kiện của cơ sở giam giữ" (Nguyễn Thị Thanh Trâm, 2021).

Luận án kế thừa và mở rộng luận điểm của Ngô Thị Thu Hoài (2019):

"Bảo đảm pháp lý về quyền con người là việc pháp luật tạo ra các điều kiện, môi trường thuận lợi để quyền con người chắc chắn thực hiện được thông qua cách thức pháp luật ghi nhận quyền con người, bảo vệ và hỗ trợ thực hiện các quyền đó trong thực tế" (Ngô Thị Thu Hoài, 2019).

Luận án tạo bước chuyển dịch nhận thức khoa học (paradigm shift): chuyển từ tư duy coi quyền phạm nhân là "sự ban ơn, chiếu cố" của cơ quan quản lý sang nhận thức đây là "nghĩa vụ pháp lý bắt buộc" của Nhà nước theo luật nhân quyền quốc tế và Hiến pháp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 lý thuyết trụ cột:

1. Thuyết Nhân quyền tự nhiên (Locke, Rousseau): Khẳng định tính bất khả xâm phạm của nhân phẩm và thân thể phạm nhân.
2. Thuyết Thể chế toàn diện (Total Institutions - Erving Goffman) và Kỷ luật trừng phạt (Michel Foucault): Phân tích cấu trúc quyền lực bất đối xứng giữa cán bộ trại giam và phạm nhân, chỉ ra hai nguồn nguy cơ xâm hại quyền: (i) từ phía bạn tù ("đại bàng", bạo lực buồng giam) và (ii) từ phía cán bộ thực thi lạm quyền.
3. Thuyết Chức năng bảo đảm pháp lý: Phân chia 6 nhóm quyền con người cốt lõi của phạm nhân dựa trên Quy tắc Tiêu chuẩn Tối thiểu của Liên Hợp Quốc về Đối xử với Tù nhân 1955 (SMR / Quy tắc Nelson Mandela) và Quy tắc Bangkok 2010:
   • Nhóm 1: Quyền được bảo đảm an toàn thân thể, tính mạng, danh dự, nhân phẩm.
   • Nhóm 2: Quyền được bảo đảm mức sống tiêu chuẩn (chế độ ăn, mặc, ở, chăm sóc y tế).
   • Nhóm 3: Quyền hoạt động thể thao, sinh hoạt văn hóa, giáo dục pháp luật, học nghề.
   • Nhóm 4: Quyền lao động và hưởng thành quả lao động.
   • Nhóm 5: Quyền thông tin, liên lạc với thân nhân, gia đình và trợ giúp pháp lý.
   • Nhóm 6: Quyền khiếu nại, tố cáo và kiến nghị bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Boundary conditions (điều kiện biên): Khung phân tích giới hạn trong phạm vi phạm nhân chấp hành án tại các trại giam thuộc Bộ Công an; không bao gồm đối tượng giam giữ vì tội xâm phạm an ninh quốc gia, người bị tạm giữ/tạm giam hoặc các cơ sở do Bộ Quốc phòng quản lý.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường triết học hiện thực phản biện (Critical Realism) kết hợp chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Thiết kế nghiên cứu kết hợp đa phương pháp (Mixed Methods Research):

• Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật thực định (Legal Doctrinal Analysis).
• Phương pháp luật so sánh (Comparative Legal Method) đối chiếu chuẩn mực SMR 1955, ICCPR 1966, CAT 1984 với Luật Thi hành án hình sự 2010 và 2019.
• Phương pháp xã hội học pháp luật (Socio-legal Empirical Survey) thu thập dữ liệu định tính và định lượng về hành vi thực thi quyền.

Thiết kế đa tầng (Multi-level Design):

• Cấp độ vĩ mô: Hệ thống văn bản luật và cam kết quốc tế của Nhà nước.
• Cấp độ trung mô: Bộ máy tổ chức, năng lực cán bộ và cơ sở vật chất của Cục Cảnh sát quản lý trại giam (C10 - Bộ Công an).
• Cấp độ vi mô: Trải nghiệm thực tế của phạm nhân và thực tiễn thi hành tại các trại giam cơ sở.

Quy trình nghiên cứu và công cụ

• Chiến lược chọn mẫu: Sử dụng phương pháp lấy mẫu phân tầng ngẫu nhiên kết hợp chọn mẫu điển hình. Khảo sát thực địa trực tiếp tại Trại giam Xuân Hà (Hà Tĩnh) và tổng hợp số liệu toàn diện từ hệ thống trại giam Bộ Công an.
• Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp chéo giữa: (1) Báo cáo thống kê quản lý trại giam Bộ Công an; (2) Dữ liệu kiểm sát tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân tối cao; (3) Phiếu hỏi khảo sát xã hội học đối với phạm nhân và cán bộ quản giáo; (4) Tọa đàm chuyên gia với các nhà khoa học pháp lý và thẩm phán.
• Độ tin cậy và giá trị đo lường: Các bảng hỏi khảo sát nhận thức pháp luật và thụ hưởng quyền đạt độ tin cậy Cronbach’s $\alpha > 0.82$, đảm bảo giá trị nội dung (construct validity) và giá trị thực nghiệm (criterion validity).

Xử lý dữ liệu và thống kê

Dữ liệu khảo sát được mã hóa, làm sạch và xử lý trên phần mềm phân tích thống kê chuyên dụng. Hệ thống bảng biểu thống kê chuỗi thời gian dọc (longitudinal empirical dataset) giai đoạn 2010–2018 bao gồm:

• Bảng 3.1: Thống kê chế độ thăm gặp thân nhân, gửi/nhận thư và liên lạc điện thoại của phạm nhân tại các trại giam Bộ Công an (2010–2018).
• Bảng 3.2 & 3.3: Cơ cấu trình độ chuyên môn nghiệp vụ và thâm niên công tác của cán bộ, chiến sĩ tại các trại giam Bộ Công an (2010–2018).
• Bảng 3.4: Thống kê kết quả xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù và đặc xá tại các trại giam Bộ Công an (2010–2018).
• Bảng 3.5: Tổng hợp hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2015–2018).
• Biểu đồ 3.1 - 3.4: Định lượng tiêu chuẩn khẩu phần ăn hàng tháng theo Luật THAHS 2019, mức độ đáp ứng kiến thức pháp luật tại Trại giam Xuân Hà và tỷ lệ giải quyết khiếu nại, tố cáo của phạm nhân.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự dịch chuyển thể chế lập pháp tiến bộ nhưng tồn tại khoảng cách thực thi: Luật Thi hành án hình sự năm 2019 đã có bước tiến vượt bậc khi bổ sung Điều 27 quy định chi tiết 10 nhóm quyền và nghĩa vụ của phạm nhân, thể chế hóa Điều 14 Hiến pháp năm 2013 và Công ước Chống tra tấn (CAT). Tuy nhiên, các văn bản quy định chi tiết còn thiếu đồng bộ, đặc biệt trong quy trình sử dụng vũ lực, công cụ hỗ trợ và tiêu chuẩn giam giữ riêng biệt.
2. Khoản đầu tư cơ sở vật chất và tiêu chuẩn định mức sinh hoạt: Phân tích Biểu đồ 3.1 và 3.2 cho thấy khẩu phần ăn và chăm sóc y tế của phạm nhân đã được cải thiện rõ rệt so với giai đoạn trước 2010, nhưng áp lực quá tải cục bộ tại một số trại giam miền Trung và miền Bắc vẫn gây trở ngại cho việc bảo đảm diện tích nằm tối thiểu ($2\text{ m}^2/\text{phạm nhân}$) theo luật định.
3. Cơ cấu đội ngũ cán bộ quản giáo: Dữ liệu Bảng 3.2 và 3.3 (2010–2018) chỉ ra tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học luật và an ninh tăng trưởng tích cực, song tỷ lệ được đào tạo chuyên sâu về chuẩn mực nhân quyền quốc tế còn mỏng, dẫn đến tình trạng áp dụng biện pháp kỷ luật đôi lúc còn thiên về mệnh lệnh hành chính.
4. Hiệu quả của chính sách khoan hồng và tái hòa nhập: Dữ liệu Bảng 3.4 chứng minh hàng chục nghìn lượt phạm nhân được xét giảm án và đặc xá hàng năm thể hiện sâu sắc tính nhân đạo XHCN. Sự xuất hiện của chế định Tha tù trước thời hạn có điều kiện (Điều 66 BLHS 2015) đã tạo động lực cải tạo to lớn, trực tiếp bảo đảm quyền tự do sớm cho người chấp hành án tiến bộ.
5. Điểm nghẽn trong cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo: Dữ liệu Bảng 3.5 và Biểu đồ 3.4 ghi nhận tỷ lệ đơn thư khiếu nại, tố cáo từ phạm nhân gửi ra bên ngoài còn thấp; nguyên nhân thực chứng bắt nguồn từ tâm lý e ngại bị phân loại thi đua kém hoặc bị xử lý nội bộ, đòi hỏi phải tăng cường tính độc lập của hòm thư góp ý và kiểm sát trực tiếp của Viện kiểm sát.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Bổ sung vào lý luận luật hình sự Việt Nam cấu trúc 3 thành tố của cơ chế bảo đảm pháp lý quyền con người trong giai đoạn thi hành án, xác lập ranh giới phân định giữa quyền bị tước bỏ và quyền được bảo hộ.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp mô hình điều tra xã hội học pháp luật kết hợp dữ liệu thống kê liên ngành tư pháp - công an - kiểm sát, có khả năng nhân rộng cho các nghiên cứu về tạm giam, tạm giữ và tư pháp vị thành niên.
• Ý nghĩa thực tiễn và chính sách:
  • Hoàn thiện hệ thống văn bản dưới luật hướng dẫn Luật Thi hành án hình sự năm 2019 về chế độ ăn, ở, chăm sóc y tế cho phạm nhân là phụ nữ mang thai, nuôi con nhỏ và người khuyết tật.
  • Ban hành quy chế chuẩn mực ứng xử của cán bộ trại giam tương thích với Quy tắc Nelson Mandela.
  • Đẩy mạnh cơ chế giám sát từ các cơ quan dân cử (Quốc hội, HĐND) và tổ chức xã hội nhằm nâng cao tính minh bạch trong các cơ sở giam giữ.

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Giới hạn không gian và đối tượng: Nghiên cứu tập trung vào phạm nhân thuộc các trại giam do Bộ Công an quản lý, chưa mở rộng sang hệ thống trại giam thuộc Bộ Quốc phòng và các nhà tạm giữ, trại tạm giam cấp tỉnh/huyện.
• Giới hạn chuỗi dữ liệu: Dữ liệu thống kê tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2010–2018; các tác động toàn diện của việc triển khai Luật Thi hành án hình sự năm 2019 trên thực tế cần tiếp tục được đánh giá trong các giai đoạn tiếp theo.
• Hạn chế đo lường chiều sâu: Do tính chất nhạy cảm và yêu cầu bảo mật của ngành giam giữ, việc tiếp cận phỏng vấn sâu cá nhân phạm nhân có hành vi vi phạm kỷ luật nặng hoặc phạm nhân án phạt tù chung thân còn hạn chế.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Nghiên cứu bảo đảm quyền của các nhóm phạm nhân đặc thù dễ bị tổn thương (phạm nhân nữ, phạm nhân người dân tộc thiểu số, người chưa thành niên, phạm nhân mắc bệnh hiểm nghèo/HIV) theo chuẩn mực Quy tắc Bangkok 2010.
2. Đánh giá tác động xã hội học và tỷ lệ tái phạm của chế định tha tù trước thời hạn có điều kiện trong bối cảnh chuyển đổi số tư pháp.
3. Nghiên cứu khả năng hợp tác công - tư (PPP) và xã hội hóa một số khâu dịch vụ hậu cần, dạy nghề, giới thiệu việc làm cho phạm nhân chuẩn bị chấp hành xong án phạt tù.
4. Cơ chế pháp lý bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và quyền tiếp cận thông tin điện tử có kiểm soát của phạm nhân trong kỷ nguyên số.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo chuẩn mực và toàn diện trong giảng dạy, nghiên cứu cao học, nghiên cứu sinh tại Học viện Khoa học Xã hội, Học viện Cảnh sát nhân dân, Học viện An ninh nhân dân, Đại học Luật Hà Nội, Đại học Luật TP.HCM và Khoa Luật - ĐHQGHN. Dự báo tạo lập chỉ số trích dẫn cao trong các công trình nghiên cứu về tư pháp hình sự và nhân quyền.
• Tác động lập pháp và chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, Bộ Công an và Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong quá trình rà soát, sửa đổi các thông tư liên tịch hướng dẫn thi hành Luật THAHS 2019 và hoàn thiện Chiến lược Cải cách tư pháp quốc gia.
• Tác động xã hội và nhân quyền: Nâng cao chất lượng môi trường cải tạo, bảo vệ nhân phẩm phạm nhân, giảm thiểu rủi ro bạo lực buồng giam, củng cố niềm tin của nhân dân vào chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước.
• Vị thế quốc tế: Đóng góp cơ sở thực chứng vững chắc phục vụ công tác xây dựng Báo cáo Định kỳ Phổ quát (UPR) của Việt Nam tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc và Báo cáo quốc gia thực thi Công ước Chống tra tấn (CAT), nâng cao uy tín ngoại giao nhân quyền của Việt Nam.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, Học viên cao học và Giảng viên luật học: Tiếp cận nguồn dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác giai đoạn 2010–2018, hệ thống hóa khung lý thuyết liên ngành giữa luật hình sự, tố tụng hình sự và luật nhân quyền quốc tế.
• Lãnh đạo và Cán bộ quản lý cơ sở giam giữ (Cục C10 - Bộ Công an): Sử dụng các đề xuất về phân loại phạm nhân, quy chuẩn định mức sinh hoạt và quy trình xử lý kỷ luật để chuẩn hóa công tác quản giáo tại đơn vị.
• Cán bộ Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân các cấp: Nắm vững các tiêu chí kiểm sát bảo đảm quyền con người nhằm nâng cao chất lượng các cuộc kiểm sát trực tiếp tại trại giam, nhà tạm giữ.
• Nhà hoạch định chính sách, Đại biểu Quốc hội: Có căn cứ khoa học xác đáng để phân bổ ngân sách nhà nước cho hạ tầng trại giam và xây dựng chế độ, chính sách đãi ngộ phù hợp cho cán bộ làm công tác thi hành án hình sự.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã định hình hoàn chỉnh lý thuyết về Bảo đảm pháp lý quyền con người trong thi hành hình phạt tù tại Việt Nam, mở rộng thuyết Quyền tự nhiên của John Locke và thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Luận án khẳng định người chấp hành án phạt tù không bị tước bỏ tư cách chủ thể nhân quyền mà chỉ bị hạn chế các quyền tự do tương ứng với nội dung bản án; nhà nước chịu trách nhiệm pháp lý bắt buộc trong việc thiết lập hành lang pháp trị 3 trục (Ghi nhận - Thực thi - Giám sát) để hiện thực hóa các quyền hiến định không bị hạn chế.

2. Điểm đổi mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây là gì?
So với các nghiên cứu tiền nhiệm chỉ thuần túy phân tích quy phạm văn bản (Nguyễn Đức Phúc, 2012; Trương Ngọc Sơn, 2014), luận án của Nguyễn Thị Thanh Trâm thực hiện tam giác đạc phương pháp luận (methodological triangulation), kết hợp phân tích luật học so sánh quốc tế với xử lý dữ liệu thống kê thực nghiệm quy mô lớn giai đoạn 2010–2018 từ Bộ Công an và Viện kiểm sát nhân dân tối cao, bổ trợ bằng điều tra xã hội học pháp luật tại trại giam điển hình.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ và có giá trị thực tiễn cao nhất?
Phát hiện về sự mâu thuẫn giữa tỷ lệ phạm nhân được phổ biến pháp luật rất cao tại trại giam (Biểu đồ 3.3) với tỷ lệ gửi đơn khiếu nại, tố cáo chính thức về quyền lợi còn rất hạn chế (Biểu đồ 3.4). Luận giải thực chứng chỉ ra rằng rào cản không nằm ở sự hiểu biết quyền mà nằm ở cơ chế tiếp nhận và mức độ an toàn tâm lý của phạm nhân khi thực hiện quyền khiếu nại trong môi trường giam giữ khép kín.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức có thể nhân rộng để kiểm chứng không?
Luận án cung cấp bộ chỉ số và bảng hỏi khảo sát xã hội học chuẩn hóa về mức độ hài lòng đối với chế độ ăn, ở, chăm sóc y tế, lao động và thái độ ứng xử của cán bộ quản giáo. Quy trình này có thể chuyển giao hoàn toàn để áp dụng định kỳ tại các trại tạm giam, cơ sở giáo dục bắt buộc và trường giáo dưỡng trên cả nước.

5. Luận án định hình chương trình nghiên cứu 10 năm tới như thế nào?
Chương trình nghiên cứu mở rộng tập trung vào 3 trọng tâm: (1) Số hóa công tác quản lý và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của phạm nhân; (2) Hoàn thiện cơ chế tư pháp phục hồi và đánh giá hiệu quả chế định tha tù trước thời hạn có điều kiện; (3) Thể chế hóa toàn diện Bộ Quy tắc Bangkok đối với nữ phạm nhân và người chưa thành niên trong pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam.

---

Kết luận

1. Luận án đã xây dựng thành công hệ thống lý luận hoàn chỉnh, chuẩn xác và khoa học về quyền con người và cơ chế bảo đảm pháp lý quyền con người trong thi hành hình phạt tù, làm sáng tỏ ranh giới giữa việc áp dụng chế tài trừng phạt của nhà nước và nghĩa vụ tôn trọng nhân phẩm phạm nhân.
2. Đánh giá toàn diện mức độ tương thích giữa pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực pháp lý quốc tế (UDHR 1948, ICCPR 1966, CAT 1984, SMR 1955/Nelson Mandela Rules), khẳng định bước tiến vượt bậc của Luật Thi hành án hình sự năm 2019 và chỉ rõ các nội dung cần tiếp tục nội luật hóa.
3. Phân tích thực chứng sâu sắc thực trạng tổ chức thực thi quyền con người tại các trại giam thuộc Bộ Công an giai đoạn 2010–2018 qua hệ thống dữ liệu định lượng chuẩn xác, chỉ rõ các thành tựu nổi bật cùng các điểm nghẽn về hạ tầng, cơ cấu cán bộ và quy trình giám sát.
4. Đề xuất hệ thống 4 nhóm quan điểm chỉ đạo và 3 nhóm giải pháp đồng bộ, có tính khả thi cao: từ nâng cao nhận thức nhân quyền, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật, đến đổi mới tổ chức bộ máy và tăng cường kiểm sát tư pháp độc lập.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật liên ngành mới về tội phạm học, xã hội học pháp luật và nhân quyền tư pháp, khẳng định cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước Nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến bảo đảm quyền con người nói chung và bảo đảm quyền con người tư pháp hình sự nói riêng là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích giúp tác giả có cơ sở để kế thừa và phát triển nghiên cứu sâu sắc thêm về bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù ở Việt Nam hiện nay. Nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu chủ đề luận án, tác giả tìm hiểu những quan điểm nghiên cứu chính của một số công trình có liên quan trực tiếp tới các nội dung thuộc phạm vi bàn luận của đề tài luận án.

Có thể chỉ ra các nhóm công trình khoa học dưới đây: 1. Nhóm công trình nghiên cứu lý luận về bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù Thứ nhất, nhóm công trình nghiên cứu lý luận về quyền con người và quyền con người trong thi hành hình phạt tù Quyền con người là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, đặc biệt trong những năm gần đây, vấn đề bảo vệ quyền con người luôn là vấn đề nóng được cả thế giới quan tâm. Mặc dù với các hướng tiếp cận và cách phân tích khác nhau nhưng hệ thống lý thuyết về quyền con người đã hình thành các định nghĩa về quyền con người, nội dung, bản chất, sự hình thành quyền con người, mối quan hệ giữa quyền con người và quyền công dân. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến là: Giáo trình Quyền con người do GS.

Võ Khánh Vinh chủ biên, NXB. Khoa học Xã hội, năm 2015; Sách Giáo dục quyền con người - Những vấn đề lý luận và thực tiễn do GS. Võ Khánh Vinh chủ biên, NXB. Khoa học Xã hội, năm 2010.

Sách chuyên khảo“Hỏi đáp về quyền con người” của Trung tâm nghiên cứu Quyền con người - Quyền công dân thuộc Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội phát hành nhằm giúp người đọc dễ dàng tiếp cận với những nội dung cốt lõi của vấn đề quyền con người. Theo đó, quyền con người được hiểu là những quyền tự nhiên được pháp luật ghi nhận bằng những văn bản pháp lý cụ thể. Thông qua pháp luật, quyền con người trở thành những quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc với tất cả các chủ thể trong xã hội và ràng buộc trách nhiệm của các chủ thể liên quan trong việc thực 8 hiện và bảo đảm. Xuất phát từ kết quả của các công trình nghiên cứu trên, tác giả đã định hướng cho việc nghiên cứu của mình trên cơ sở khái quát về quyền con người trong mối liên hệ giữa luật nhân quyền quốc tế và pháp luật quốc gia của Việt Nam.

Việc tiếp cận dựa trên cơ sở hình thành của lịch sử về quyền con người để khẳng định, các quyền con người được sinh ra là tự nhiên, bẩm sinh và Nhà nước ghi nhận lại, bảo đảm thực hiện trong các điều kiện, hoàn cảnh của từng quốc gia. Khái niệm về quyền con người trong thi hành hình phạt tù cho đến nay chỉ được đề cập một cách gián tiếp, chưa có một nghiên cứu nào đưa ra khái niệm này một cách trực tiếp, rõ ràng. Giáo trình Luật Tố tụng hình sự Việt Nam (NXB. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014) do PGS.

Nguyễn Ngọc Chí chủ biên có đề cập đến khái niệm quyền con người trong tố tụng hình sự. Theo tác giả “Quyền con người trong tố tụng hình sự là tổng hợp các quyền thuộc nhóm quyền dân sự, chính trị nhằm mục đích khẳng định việc bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tôn trọng danh dự, nhân phẩm của con người trong mọi hoàn cảnh cũng như bảo đảm việc xét xử công bằng với một tòa án độc lập, khách quan đối với những người yếu thế (người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, người bị kết án và những người tham gia tố tụng khác) khỏi sự tùy tiện và lạm quyền của các cơ quan và nhân viên nhà nước trong các hoạt động tố tụng hình sự” [21, tr. Tuy nhiên, cách tiếp cận ở đây chỉ đề cập đến quyền con người trong thi hành án một cách gián tiếp vì thi hành án hình sự được coi là một khâu trong quá trình tố tụng và trong định nghĩa đó có nhắc đến cụm từ người bị kết án. Người bị kết án trong trường hợp này được biết đến với tư cách là đối tượng của quyền con người trong tố tụng hình sự, chứ không phản ánh với tư cách là đối tượng của quyền con người trong thi hành án hình sự.

Vì người bị kết án có thể chưa phải là người chấp hành án nếu như bản án chưa có hiệu lực pháp luật và chưa được đưa ra thi hành trên thực tế. Khi tìm hiểu trực tiếp về thi hành hình phạt tù, khái niệm quyền con người trong thi hành hình phạt tù được đề cập phần lớn với tư cách quyền của phạm nhân trong việc chấp hành bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Đề tài nghiên cứu “Bảo vệ các quyền con người của phạm nhân tại Việt Nam” của TS. Nguyễn Khắc Hải đã chỉ ra rằng: “Quyền của phạm nhân là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có cần phải đảm bảo của phạm nhân trong tổ chức, thực hiện án phạt tù và phải được thể hiện trong các quy định của pháp luật thi hành án hình sự” [37, 9 tr.

Đây được coi là một khái niệm khá trực diện về quyền của phạm nhân, giúp cho tác giả có cơ sở để tiếp cận được khái niệm quyền con người trong thi hành hình phạt tù. Tuy nhiên theo tác giả, để hiểu rõ nội hàm của khái niệm này, cần xuất phát từ việc phân tích bản chất của hoạt động thi hành hình phạt tù. Việc tham khảo các công trình liên quan đến hoạt động thi hành hình phạt tù này được xem là quan trọng và cần thiết. Sách chuyên khảo “Một số vấn đề thi hành án hình sự” của TS.

Trần Quang Tiệp đã nêu rất rõ về khái niệm và các nhận thức chung về hoạt động thi hành án. Trong 6 chương của cuốn sách, tác giả đã trình bày một cách có hệ thống các quy định của pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam. Từ đó đưa ra những phân tích, đánh giá nhằm góp phần xây dựng nhận thức đúng, khoa học về thi hành án hình sự như khái niệm, nhiệm vụ, nguyên tắc thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án hình sự, địa vị pháp lý của người bị kết án, trình tự thủ tục thi hành các loại hình phạt, việc chấp hành hình phạt, giảm thời hạn chấp hành hình phạt, xóa án tích… [97]. Đây là cuốn sách chứa đựng nhiều tri thức khoa học về thi hành án hình sự, trong đó có những nội dung đề cập đến thi hành án phạt tù được NCS kế thừa trong Luận án.

Sách chuyên khảo “Những vấn đề lý luận cơ bản về thi hành án phạt tù ở Việt Nam”, do GS.TS Đường Minh Giới chủ biên là cuốn sách có phạm vi nghiên cứu rộng, bao gồm các vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn của thi hành án phạt tù. Cuốn sách được kết cấu với các chương gồm: Những vấn đề lý luận cơ bản về thi hành án phạt tù; Quản lý nhà nước về thi hành án phạt tù; Quản lý, giam giữ phạm nhân; Giáo dục phạm nhân; Dạy nghề và tổ chức cho phạm nhân lao động; Một số vấn đề về tạm giữ, tạm giam. Điểm nổi bật của cuốn sách này là đã phân tích chuyên sâu, có hệ thống các vấn đề lý luận của thi hành hình phạt tù [35]. Đây được xem là tài liệu tham khảo rất quan trọng trong việc nghiên cứu lý luận về quyền và bảo đảm quyền con người của người chấp hành hình phạt tù trong thi hành án hình sự.

Ngoài ra, có rất nhiều các công trình nghiên cứu chuyên sâu về thi hành án hình sự, nhất là thi hành hình phạt tù với hướng nghiên cứu tổng quan, sâu sắc về những vấn đề lý luận. Các công trình có hướng nghiên cứu khác nhau nhưng trực tiếp hay gián tiếp cũng đã đề cập đến vấn đề lý luận chung về thi hành hình phạt tù, quyền con người của phạm nhân, bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù., có thể liệt kê như sách chuyên khảo “Pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam - Những 10 vấn đề lý luận và thực tiễn” của PGS.TS Võ Khánh Vinh, Nguyễn Mạnh Kháng đồng chủ biên; Sách chuyên khảo “Hoàn thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự ở Việt Nam” của TS.Vũ Trọng Hách; Sách tham khảo “Bình luận khoa học Luật Thi hành án hình sự và các quy định mới nhất về thi hành án hình sự” của TS.Trần Minh Hưởng; Sách “Thi hành án phạt tù từ thực tiễn đến khoa học giáo dục” của PGS. Nguyễn Hữu Duyện. Đây là những công trình có giá trị tham khảo cao và rất cần thiết trong việc hỗ trợ NCS xây dựng khái niệm quyền con người trong thi hành hình phạt tù.

Thứ hai, nhóm công trình nghiên cứu về khái niệm bảo đảm quyền con người trong thi hành hình phạt tù Về các công trình liên quan đến bảo đảm quyền con người nói chung, qua tìm hiểu cho thấy số lượng các công trình này chưa nhiều, chủ yếu là các sách tham khảo và các bài viết tạp chí. Có thể kể đến một số công trình như: Sách chuyên khảo “Cơ chế bảo đảm và bảo vệ quyền con người” do GS.TS Võ Khánh Vinh chủ biên, Giáo trình “Lý luận và pháp luật về quyền con người” do tác giả Nguyễn Đăng Dung, Vũ Công Giao, Lã Khánh Tùng đồng chủ biên. Các công trình đã đưa ra những nhận thức chung về bảo đảm quyền con người, các điều kiện ảnh hưởng đến bảo đảm quyền con người, cơ chế quốc gia và cơ chế quốc tế bảo vệ quyền con người. Đồng thời còn khẳng định nghĩa vụ quốc gia trong việc ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ thực thi quyền con người theo quy định của luật nhân quyền quốc tế.

Các nghiên cứu này được xem là nguồn tài liệu quý báu, cung cấp cho NCS sự hiểu biết một cách có hệ thống, dễ hiểu và dễ tiếp thu về bảo đảm quyền con người. Từ đó giúp NCS có thể định hướng được nội dung lý luận trong nghiên cứu của mình. Nội dung về bảo đảm quyền con người còn được đề cập trong cuốn “Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam” do PGS.