Luận án Tiến sĩ: Pháp luật về kiểm dịch động, thực vật ở Việt Nam hiện nay

Tải luận án tiến sĩ pháp luật về kiểm dịch động thực vật ở Việt Nam. Phân tích thực trạng, quy định và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật.

• Tác giả: Trần Thị Vân Trà
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Sỹ Chung
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp luật về kiểm dịch động, thực vật ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ Luật học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Toàn cảnh luận án pháp luật về kiểm dịch động thực vật VN

Luận án tiến sĩ luật học về pháp luật về kiểm dịch động, thực vật ở Việt Nam là một công trình nghiên cứu khoa học, chuyên sâu, làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn của một lĩnh vực pháp lý quan trọng. Bối cảnh Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và cam kết thực hiện Hiệp định về việc áp dụng các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (Hiệp định SPS) đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hệ thống pháp luật này. Mục đích chính của luận án là phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng, từ đó đề xuất các định hướng và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thi hành. Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn mang lại giá trị thực tiễn to lớn, góp phần bảo vệ nền sản xuất nông nghiệp, sức khỏe con người và thúc đẩy hoạt động xuất khẩu nông sản trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Công trình sử dụng các phương pháp nghiên cứu truyền thống như phân tích, tổng hợp, thống kê để làm sáng tỏ các luận điểm, đảm bảo tính khoa học và thuyết phục. Về cơ bản, pháp luật về kiểm dịch động, thực vật được xem là một công cụ vừa để bảo vệ, vừa là một rào cản phi thuế quan cần được sử dụng một cách hợp lý và minh bạch.

1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu pháp luật kiểm dịch

Việc nghiên cứu pháp luật về kiểm dịch động, thực vật trở nên cấp thiết do những thách thức thực tiễn. Hàng năm, các dịch bệnh nguy hiểm như cúm gia cầm, lở mồm long móng, và gần đây là dịch tả lợn châu Phi vẫn xâm nhập và gây thiệt hại nặng nề cho ngành chăn nuôi. Tình trạng này cho thấy hoạt động kiểm dịch chưa thực sự chặt chẽ và hiệu quả. Bên cạnh đó, các sinh vật gây hại ngoại lai như rùa tai đỏ, ốc bươu vàng liên tục xuất hiện, đe dọa đa dạng sinh học và hệ sinh thái. Trên phương diện thương mại, nhiều lô hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam bị các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản trả về do không đáp ứng yêu cầu kiểm dịch, gây tổn thất kinh tế và ảnh hưởng đến uy tín quốc gia. Những vấn đề này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có sự bất cập của hệ thống pháp luật. Do đó, việc hoàn thiện khung pháp lý là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ lợi ích quốc gia và thúc đẩy phát triển bền vững.

1.2. Cơ sở lý luận và các khái niệm kiểm dịch động thực vật

Luận án xây dựng nền tảng lý thuyết vững chắc bằng cách làm rõ các khái niệm cốt lõi. Kiểm dịch động, thực vật được định nghĩa là hoạt động phát hiện, ngăn chặn và kiểm soát các sinh vật gây hại có nguy cơ lây lan qua quá trình lưu thông hàng hóa. Khung pháp lý quốc tế đóng vai trò định hướng, đặc biệt là Hiệp định SPS của WTO, Công ước quốc tế về bảo vệ thực vật (IPPC) và các tiêu chuẩn của Tổ chức Thú y Thế giới (OIE). Luận án phân tích các lý thuyết quan trọng như lý thuyết về hàng rào phi thuế quan, lý thuyết thương mại tự do công bằng và lý thuyết cân bằng lợi ích. Theo đó, các biện pháp kiểm dịch phải dựa trên cơ sở khoa học, chỉ áp dụng ở mức độ cần thiết và không được tạo ra sự phân biệt đối xử, nhằm cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và mục tiêu tạo thuận lợi cho thương mại.

II. Thực trạng pháp luật kiểm dịch động thực vật tại Việt Nam

Phân tích thực trạng cho thấy hệ thống pháp luật về kiểm dịch động, thực vật của Việt Nam đã được hình thành và bao quát hầu hết các hoạt động liên quan. Các văn bản pháp luật chính như Luật Thú y 2015 và Luật Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật 2013 đã tạo ra hành lang pháp lý cơ bản. Tuy nhiên, luận án chỉ ra rằng hệ thống này vẫn còn tồn tại nhiều bất cập và hạn chế. Nhiều quy định chưa phù hợp với thực tiễn, thiếu tính đồng bộ và chưa hoàn toàn tương thích với các cam kết quốc tế, đặc biệt là Hiệp định SPS. Công tác thực thi pháp luật cũng gặp nhiều khó khăn do hạn chế về năng lực của cơ quan quản lý, cơ sở vật chất kỹ thuật và nhận thức của doanh nghiệp. Hậu quả là hiệu quả bảo vệ sản xuất trong nước chưa cao, trong khi hàng hóa xuất khẩu liên tục đối mặt với các rào cản kỹ thuật từ các nước nhập khẩu. Tình trạng này đòi hỏi phải có sự đánh giá lại một cách toàn diện để tìm ra nguyên nhân gốc rễ và đề xuất các giải pháp khắc phục kịp thời, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

2.1. Những bất cập trong hệ thống quy phạm pháp luật

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về kiểm dịch động, thực vật tại Việt Nam vẫn còn nhiều khoảng trống. Luận án chỉ ra rằng một số quy định còn mang tính chung chung, thiếu chi tiết, gây khó khăn trong việc áp dụng thống nhất. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam trong nhiều trường hợp vẫn thấp hơn so với tiêu chuẩn quốc tế và khu vực, không đảm bảo mức độ bảo vệ phù hợp. Bên cạnh đó, thủ tục hành chính trong lĩnh vực kiểm dịch còn bị đánh giá là cứng nhắc, phức tạp, làm tăng thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật liên quan cũng là một vấn đề lớn, dẫn đến tình trạng chồng chéo trong quản lý và thực thi. Những hạn chế này làm giảm hiệu lực của pháp luật và chưa tạo ra một hàng rào kỹ thuật đủ mạnh để bảo vệ sản xuất trong nước.

2.2. Khó khăn khi thực thi các điều ước quốc tế về kiểm dịch

Việt Nam đã tham gia nhiều điều ước quốc tế quan trọng, nhưng việc thực thi các cam kết, đặc biệt là Hiệp định SPS, còn gặp nhiều thách thức. Năng lực phân tích rủi ro, một yêu cầu cốt lõi của Hiệp định SPS để xây dựng các biện pháp kiểm dịch dựa trên cơ sở khoa học, vẫn còn hạn chế. Các phòng thí nghiệm và cơ quan giám định chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế, ảnh hưởng đến độ tin cậy của kết quả kiểm tra. Việc đàm phán và ký kết các thỏa thuận công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn kiểm dịch với các đối tác thương mại còn chậm. Hơn nữa, tính minh bạch trong việc ban hành và áp dụng các quy định mới đôi khi chưa được đảm bảo, gây khó khăn cho các nhà xuất khẩu nông sản và đối tác nước ngoài trong việc tiếp cận thông tin và tuân thủ.

III. Phương pháp hoàn thiện pháp luật về kiểm dịch động thực vật

Để giải quyết những bất cập hiện tại, luận án đề xuất một định hướng chiến lược nhằm hoàn thiện pháp luật về kiểm dịch. Mục tiêu trọng tâm là xây dựng một hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hài hòa với các chuẩn mực quốc tế. Quá trình này không chỉ là sửa đổi các quy định hiện hành mà còn phải tính đến việc xây dựng các quy định mới để lấp đầy những khoảng trống pháp lý. Định hướng này yêu cầu một cách tiếp cận cân bằng, vừa đảm bảo mục tiêu bảo vệ an ninh lương thực, sức khỏe con người và hệ sinh thái, vừa không tạo ra những rào cản thương mại không cần thiết. Việc hoàn thiện pháp luật phải gắn liền với việc nâng cao năng lực thể chế và năng lực thực thi. Đây là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức khoa học công nghệ, nhằm tạo ra một khung pháp lý hiện đại, hiệu quả và có tính dự báo cao.

3.1. Hài hòa hóa quy định với tiêu chuẩn kiểm dịch quốc tế

Một trong những giải pháp then chốt là đẩy mạnh quá trình hài hòa hóa pháp luật trong nước với các tiêu chuẩn quốc tế. Cụ thể, cần rà soát và cập nhật hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (TCVN) về kiểm dịch dựa trên các khuyến nghị của OIE, IPPC và Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex). Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế không chỉ giúp nâng cao mức độ bảo vệ trong nước mà còn là điều kiện tiên quyết để hàng nông sản Việt Nam được chấp nhận tại các thị trường phát triển. Quá trình này giúp giảm thiểu các tranh chấp thương mại phát sinh từ sự khác biệt về quy định kiểm dịch, đồng thời tạo cơ sở cho việc đàm phán các hiệp định công nhận tương đương, từ đó đơn giản hóa thủ tục và thúc đẩy xuất khẩu nông sản.

3.2. Sửa đổi các quy định pháp luật kiểm dịch còn thiếu sót

Luận án kiến nghị cần tiến hành rà soát tổng thể Luật Thú y và Luật Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật để sửa đổi, bổ sung các nội dung không còn phù hợp. Cần quy định rõ ràng và chi tiết hơn về trình tự, thủ tục kiểm dịch, đặc biệt là quy trình phân tích nguy cơ sinh vật gây hại. Pháp luật cần bổ sung các quy định về quản lý, kiểm soát các sinh vật gây hại mới nổi và các sản phẩm công nghệ sinh học. Cơ chế xử lý vi phạm cần được tăng cường tính răn đe. Đồng thời, cần xây dựng các quy định cụ thể về cửa khẩu thông quan đối với từng loại hàng hóa có nguy cơ cao, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị tại các cửa khẩu, đảm bảo công tác kiểm tra được thực hiện hiệu quả.

IV. Bí quyết nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật kiểm dịch

Bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi là yếu tố quyết định sự thành công của công tác kiểm dịch. Luận án nhấn mạnh rằng một hệ thống pháp luật dù hoàn hảo đến đâu cũng sẽ trở nên vô nghĩa nếu không được áp dụng nghiêm túc và hiệu quả trên thực tế. Hiệu quả thực thi phụ thuộc vào nhiều yếu tố tổng hợp, bao gồm năng lực của bộ máy quản lý, trình độ khoa học công nghệ, cơ sở hạ tầng, nguồn lực tài chính và đặc biệt là nhận thức của xã hội. Do đó, các giải pháp không chỉ tập trung vào cơ quan nhà nước mà cần có sự tham gia tích cực từ phía doanh nghiệp và người dân. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ tạo ra sự chuyển biến thực chất, giúp pháp luật về kiểm dịch động, thực vật thực sự đi vào cuộc sống, phát huy vai trò bảo vệ sản xuất và thúc đẩy thương mại một cách bền vững. Đây là chìa khóa để Việt Nam vượt qua các rào cản phi thuế quan và khẳng định vị thế trên thị trường nông sản toàn cầu.

4.1. Nâng cao năng lực cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp

Đầu tư vào nguồn nhân lực là giải pháp nền tảng. Cần tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn thường xuyên cho cán bộ kiểm dịch về chuyên môn, nghiệp vụ, pháp luật quốc tế và kỹ năng phân tích rủi ro. Đối với doanh nghiệp, nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ, khuyến khích áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như GAP, HACCP. Các hiệp hội ngành hàng cần phát huy vai trò cầu nối, cập nhật thông tin về các quy định kiểm dịch của thị trường nhập khẩu cho doanh nghiệp. Việc nâng cao năng lực song phương này giúp cơ quan quản lý thực hiện tốt chức năng giám sát, trong khi doanh nghiệp chủ động tuân thủ pháp luật và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

4.2. Hiện đại hóa cơ sở vật chất và công nghệ giám định

Đầu tư nâng cấp hệ thống cơ sở vật chất là yêu cầu cấp bách. Cần ưu tiên nguồn lực để hiện đại hóa các phòng thí nghiệm, trang bị các thiết bị phân tích, chẩn đoán tiên tiến đạt chuẩn quốc tế. Việc này không chỉ nâng cao độ chính xác và rút ngắn thời gian kiểm tra mà còn củng cố cơ sở khoa học cho các quyết định kiểm dịch, đáp ứng yêu cầu của Hiệp định SPS. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về sinh vật gây hại, và triển khai các thủ tục kiểm dịch điện tử để tăng tính minh bạch và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

4.3. Tăng cường tuyên truyền và phổ biến pháp luật kiểm dịch

Nhận thức của cộng đồng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi. Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về kiểm dịch động, thực vật đến người dân, người sản xuất và các doanh nghiệp bằng nhiều hình thức đa dạng, dễ tiếp cận. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào tác hại của sinh vật gây hại, lợi ích của việc tuân thủ quy định kiểm dịch, và trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức. Khi nhận thức được nâng cao, người dân và doanh nghiệp sẽ tự giác tuân thủ, hình thành một môi trường sản xuất và kinh doanh nông sản an toàn, có trách nhiệm, góp phần bảo vệ lợi ích chung của toàn xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án được kết cấu 04 chương, bao gồm: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết nghiên cứu. Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận pháp luật về kiểm dịch động, thực vật. Chƣơng 3: Thực trạng pháp luật về kiểm dịch động, thực vật ở Việt Nam hiện nay. Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện pháp luật về kiểm dịch động, thực vật ở Việt Nam.

6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về khái niệm kiểm dịch động, thực vật dưới góc độ pháp lý Kiểm dịch động, thực vật là vấn đề đã được các nhà khoa học, các học giả nước ngoài nghiên cứu từ lâu trong khuôn khổ khoa học pháp lý. Thuật ngữ “kiểm dịch” xuất hiện bởi từ quaranta tiếng Ý, với nghĩa là 40 ngày.

Đây là thời gian cách ly dành cho những con tàu cập bến tại các cảnh biển châu Âu vào thời kỳ bệnh dịch hạch hoành hành tại châu lục này. Quá trình phát triển của ngành thương mại nội địa của các nước cũng như thương mại quốc tế giữa các quốc gia làm hàng hóa được trao đổi mạnh mẽ từ vùng miền này sang vùng miền khác đã dẫn tới nghĩa của từ này được chuyển thành “kiểm dịch”. Theo các loại mặt hàng trao đổi mà dần hình thành các khái niệm riêng: kiểm dịch động vật, kiểm dịch thực vật. Tài liệu “Hướng dẫn doanh nghiệp về Hệ thống Thương mại thế giới” của Trung tâm Thương mại Thế giới UNCTAD/WTO và Ban Thư ký Khối thịnh vượng chung cũng đưa ra hai định nghĩa riêng về quy định kiểm dịch động vật và quy định kiểm dịch thực vật.

Theo đó, “quy định kiểm dịch động vật chỉ các quy định có mục tiêu cơ bản nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm nhằm ngăn chặn các bệnh tật lây truyền qua động vật không cho nhập vào một quốc gia”, còn quy định về kiểm dịch thực vật được định nghĩa là “quy định nhằm ngăn chặn những căn bệnh lây truyền qua thực vật” [41, tr. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Thế giới (FAO), “kiểm dịch thực vật là tất cả những hoạt động được tạo ra nhằm ngăn chặn sự du nhập và/hoặc lan rộng sự du nhập của dịch hại kiểm dịch thực vật hoặc để đảm bảo kiểm soát chính thức những dịch hại đó”. Biện pháp kiểm dịch thực vật được định nghĩa “là mọi văn bản luật, quy định hoặc quy trình chính thức nhằm ngăn ngừa sự du nhập và/hoặc lan rộng của dịch hại kiểm dịch thực vật hoặc hạn chế ảnh hưởng kinh tế của các dịch hại thuộc diện điều chỉnh nhưng không phải 7 dịch hại kiểm dịch thực vật” [20, tr. Khái niệm chung về kiểm dịch động, thực vật thì không thường được các nhà nghiên cứu xác định.

Các tác giả Roberts và De Kremer xem xét các biện pháp kiểm dịch động, thực vật là một bộ phận của các biện pháp kỹ thuật, được định nghĩa là: “Các tiêu chuẩn áp dụng cho việc bán các sản phẩm ở thị trường quốc gia với mục tiêu cơ bản của nó là khắc phục những khiếm khuyết của thị trường bằng cách bổ sung các yếu tố bên ngoài gắn liền với việc sản xuất, phân phối và tiêu thụ các sản phẩm này” [78]. Hiệp định SPS của WTO lại xem xét khái niệm về kiểm dịch động, thực vật trong tương quan là các biện pháp an toàn vệ sinh thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật. Tương tự, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cũng định nghĩa: “Các biện pháp an toàn vệ sinh và kiểm dịch động, thực vật là một loạt các công cụ chính sách có sẵn cho các chính phủ để khắc phục những khiếm khuyết của thị trường kết hợp với việc bảo vệ sức khỏe của con người, động vật và thực vật” [74]. Có thể thấy rằng, các nghiên cứu nhằm xác định khái niệm cụ thể về hoạt động kiểm dịch động, thực vật và pháp luật kiểm dịch động, thực vật cho đến nay là chưa có.

Tuy nhiên, tác giả cho rằng, những khái niệm này có thể được rút ra từ quan điểm của WTO và OECD về các biện pháp an toàn vệ sinh và kiểm dịch động, thực vật khi chúng ta tách rời bộ phận "kiểm dịch động, thực vật" từ các quan điểm này. Các nghiên cứu về tác động của pháp luật kiểm dịch động, thực vật Tác động của pháp luật kiểm dịch động, thực vật được nghiên cứu nhiều ở nước ngoài, nhất là sau khi Hiệp định SPS của WTO ra đời. Các tác giả xem xét vấn đề này ở cả mặt tích cực lẫn tiêu cực. Theo OECD, các biện pháp về kiểm dịch động, thực vật có thể thúc đẩy thương mại bằng việc đảm bảo chất lượng trong sản xuất, chế biến và tăng sự tin tưởng của người tiêu dùng, thì chúng cũng có thể gây ra trở ngại cho thương mại và cũng được sử dụng vào mục đích bảo hộ [74].

Tác giả Roberts trong nghiên cứu “Đánh giá sơ bộ về tác động của Hiệp định của WTO đối với các quy định thương mại về an toàn thực phẩm và kiểm dịch 8 động, thực vật” (Preliminary assessment of the effects of the WTO agreement on sanitary and phytosanitary trade regulations) chỉ ra rằng, các biện pháp kiểm dịch động, thực vật nhằm điều chỉnh sự chuyển dịch của các sản phẩm qua biên giới của các quốc gia là cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường, nhưng chúng cũng có thể được sử dụng để bảo vệ sản xuất trong nước trước sự cạnh tranh quốc tế [77]. Rất nhiều tác giả thừa nhận rằng, các tiêu chuẩn kiểm dịch động, thực vật có thể cản trở thương mại quốc tế trong nông nghiệp và thực phẩm [65], [72], [73], [76], [81], [84]. Những tác động tiêu cực tới thương mại của các biện pháp kiểm dịch động, thực vật có thể nhóm thành ba loại: (i) Gây cản trở thương mại bằng cách ban hành lệnh cấm nhập khẩu hoặc làm tăng chi phí sản xuất và tiếp thị; (ii) Làm sai lệch thương mại giữa các đối tác thương mại khác nhau bằng cách đưa ra các quy phạm pháp lý phân biệt đối xử đối với các nhà cung cấp tiềm năng; (iii) Làm giảm tổng lượng hàng hóa buôn bán do tăng chi phí hoặc nâng cao các rào cản thương mại đối với tất cả những nhà cung cấp tiềm năng [58], [60], [66], [80], [85], [86], [87], [96]. Trong tài liệu “Khía cạnh pháp lý của các biện pháp SPS” của Bộ Thương mại và Ủy ban châu Âu phối hợp thực hiện, các biện pháp kiểm dịch động, thực vật được đánh giá là một trong số rất ít các biện pháp hoặc trực tiếp đem lại lợi ích hoặc trực tiếp gây hại cho người tiêu dùng.

Vì thế, quy định về các biện pháp kiểm dịch động, thực vật phức tạp hơn, và xét dưới khía cạnh kinh tế khó có thể áp dụng công thức phân tích chi phí – lợi ích để đánh giá hiệu quả của các quy định này [10, tr. Các tác động của pháp luật kiểm dịch động, thực vật được nhiều tác giả trong nước nghiên cứu. Nhìn chung, các công trình và bài viết của các tác giả này chủ yếu đánh giá tác động của pháp luật kiểm dịch động, thực vật đối với thương mại. Hiện nay, các nghiên cứu của Việt Nam về pháp luật về kiểm dịch động, thực vật phần lớn được xem xét dưới góc độ là các hàng rào phi thuế quan nhằm bảo hộ sản xuất trong nước và/hoặc nhằm bảo vệ môi trường [1], [7], [9], [25], [30], [35], [52].

Viện Nghiên cứu lập pháp thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội đưa ra thông tin chuyên đề “Một số vấn đề về bảo vệ, kiểm dịch thực vật” đánh giá riêng về tác động của kiểm dịch thực vật. Pháp luật về kiểm dịch thực vật được xây dựng với 9 mục đích chính là ngăn chặn có hiệu quả sự du nhập và lan rộng của các sinh vật gây hại cho thực vật nhằm bảo vệ an toàn nền sản xuất nông, lâm nghiệp trong nước, bảo vệ môi trường sinh thái cũng như sức khỏe của người dân. Bên cạnh đó, kiểm dịch thực vật cũng được thiết kế như một công cụ quản lý hiệu quả chất lượng, uy tín hàng hóa nông lâm sản xuất khẩu của Việt Nam, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hoá nông lâm sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Cuối cùng, công tác kiểm dịch thực vật cũng góp phần nâng cao thu nhập của người dân, đảm bảo an ninh lương thực do tránh được các thiệt hại do dịch hại nguy hiểm gây ra [47, tr.

Các nghiên cứu về xây dựng pháp luật kiểm dịch động, thực vật Beghin và Bureau trong công trình “Phân tích định lượng về vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm dịch động, thực vật và hàng rào kỹ thuật; Rào cản thương mại” (Measurement of Sanitary, Phytosanitary and Technical; Barriers to Trade) xác định các phương pháp thường được sử dụng để xây dựng các biện pháp kiểm dịch động, thực vật ở các nước bao gồm: phương pháp bù giá, phương pháp dựa trên dữ liệu kiểm kê, phương pháp dựa trên khảo sát, phương pháp dựa trên trọng trường, phương pháp tính toán chi phí – lợi ích dựa trên đánh giá rủi ro, các phương pháp kinh tế vi mô điển hình và phương pháp tính toán định lượng sử dụng mô hình ngành hoặc đa thị trường [55]. Thông qua các biện pháp này, các chính phủ có các thông tin về chi phí của các chính sách kiểm dịch động, thực vật mà họ áp dụng và định lượng các quy chuẩn có hiệu quả hơn [54]. Tác phẩm “Hàng rào phi thuế quan trong chính sách thương mại quốc tế” của tác giả Nguyễn Hữu Khải phân tích lý do các quốc gia xây dựng pháp luật kiểm dịch động, thực vật dưới góc độ nhằm bảo hộ các ngành sản xuất nội địa. Đối với Việt Nam, tác giả Nguyễn Hữu Khải xem xét sự cần thiết phải xây dựng và sử dụng các biện pháp kiểm dịch động, thực vật như là các biện pháp bảo hộ xuất phát cả từ yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan.

Dưới góc độ chủ quan, nguyên nhân đến từ năng lực cạnh tranh quốc gia còn kém, thể hiện ở hệ thống quy phạm pháp luật thiếu nhất quán và chồng chéo, các doanh nghiệp yếu kém về năng lực quản lý, nguồn nhân lực, khả năng thích nghi và mang nặng tư tưởng dựa dẫm vào Nhà 10 nước, sự yếu kém của Nhà nước về quản lý vi mô và vĩ mô.