mở đầu tin để thông báo sự kiện mới xảy ra. Sau đó họ mới bổ sung dần thông tin, ảnh, các dữ liệu khác. Đối với những sự kiện lớn được công chúng quan tâm đặc biệt, họ còn có thể tường thuật trực tiếp sự kiện bằng hình ảnh (web TV) và bằng chữ để độc giả có thể theo dõi liên tục sự kiện đang diễn ra. Nhưng vấn đề quan trọng đầu tiên là làm thế nào để có được thông tin sớm nhất.
Ngoài số lượng phóng viên có hạn của mình theo dõi từng lĩnh vực, các báo chỉ có thể dựa vào mạng lưới đông đảo cộng tác viên và cộng đồng bạn đọc thân thiết gắn bó với tờ báo. Tờ báo nào xây dựng được đội quân này đông đảo hùng mạnh thì càng có nhiều cơ hội tiếp nhận được thông tin nhanh. Một xu hướng mới của báo mạng điện tử Việt Nam là công chúng tham gia ngày càng nhiều vào nội dung tờ báo. Trong rất nhiều trường hợp, bạn đọc không chỉ thông báo sự kiện cho báo mà họ còn ghi hình chụp ảnh và tường thuật sự kiện.
Có rất nhiều clip do bạn đọc cung cấp đã mang thông tin kịp thời cho nhà báo, tòa soạn và công chúng. Điều này làm phát huy hơn nữa khả năng nhanh nhạy và tính tương tác của báo mạng điện tử. Một xu hướng nữa của báo mạng điện tử là tích hợp nhiều loại hình báo chí. Giờ đây khi vào một trang báo, công chúng không chỉ được đọc bài viết của phóng viên mà còn có thể theo dõi được cả bài viết đó dưới nhiều loại hình khác như là phát thanh, clip.
Để có thể hút công chúng và tận dụng tối đa ưu thế của công nghệ, các tờ báo mạng điện tử ngày nay đã kết hợp nhiều loại hình truyền thông vào tờ báo trực tuyến của mình. Từ cập nhật bài viết của báo in, xây dựng các chương trình phát thanh, xem các clip… Điều đó đã tạo ra sự đa dạng cho tờ báo điện tử. 20 Cùng một sự kiện được đưa tin, bên cạnh bài viết về vấn đề đó còn có vài bức ảnh để minh họa cho bài viết. Nếu như sự kiện đó có ảnh hưởng lớn thì tòa soạn có thể phát triển ra thành các bài tin ảnh, một bài phát thanh và thậm chí sẽ thực hiện cả một clip để kết hợp tạo ra hiệu quả thông tin tốt nhất.
Với sự phát triển của cơ sở hạ tầng kĩ thuật và tốc độ đường truyền internet nhanh chóng, không có khó khăn gì để thực hiện những điều đó. Cùng với sự cập nhật xu hướng phát triển của thế giới, tốc độ phủ sóng ngày càng nhanh của internet trên thị trường Việt Nam, báo mạng điện tử ngày càng chiếm lĩnh lực lượng công chúng đông đảo hơn, nhất là với giới trẻ2. Nhận thức được điều này, hàng loạt các tờ báo giấy cũng nhanh chóng cho ra phiên bản báo mạng điện tử như Tuổi trẻ với tuoitre.vn, Tiền phong với tienphongonline.vn…, Nhân dân với nhandan.vn, Lao động với laodong.vn, Sài Gòn giải phóng có sggp.vn… Sau khoảng 20 năm hình thành và phát triển, hiện số lượng báo mạng điện tử ở Việt Nam đã rất phong phú và được chia làm hai dạng. Thứ nhất là các tờ báo mạng điện tử hình thành và phát triển độc lập, không kèm báo giấy như Vietnamnet.com…Đây cũng là những tờ báo điện tử có lượng công chúng lớn.
Loại thứ hai là báo mạng điện tử ra đời gắn liền với các tờ báo “mẹ” là báo giấy như Tuổi trẻ, Tiền phong, Thanh niên, Lao động, Đất Việt…Các báo này hầu như là những phiên bản báo giấy, đăng lại các bài trên báo giấy. Mặc dù thời gian gần đây, các tòa soạn này cũng đã có nhiều cố gắng để phát triển báo mạng điện tử độc lập nhưng về cơ bản, nó vẫn chịu sự chi phối lớn của các tờ báo giấy. 2 Nghiên cứu của thạc sĩ Nguyễn Thu Giang trong đề tài luận văn cao học ngành báo chí của Khoa Báo chí và truyền thông, ĐH KHXH&NV, ĐH QGHN, năm 2007, với đề tài Công chúng Hà Nội với việc đọc báo in và báo điện tử, cho biết: “Nếu như tuyệt đại đa số người từ 15 – 24 tuổi đã từng vào mạng internet, chiếm 99% thì tỉ lệ này ở độ tuổi trên 65 chỉ chiếm 18%” ( Tr. Nhận thức chung về văn hóa và lỗi văn hóa 1.
Khái niệm về văn hóa Thế giới hiện nay là thế giới toàn cầu hóa và hội nhập, một thế giới mở cửa, văn hóa được mọi người, mọi quốc gia chú ý. Tiếp cận xã hội ở bất cứ lĩnh vực nào, góc độ nào đều ít nhiều động chạm đến văn hóa. Từ “văn hóa” có rất nhiều nghĩa. Trong Tiếng Việt, văn hóa được dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ học thức (trình độ văn hóa), hành vi ứng xử (thể hiện ở lối sống, nếp sống, suy nghĩ hành động của con người với bản thân, với người xung quanh trong công việc và môi trường hoạt động hàng ngày.
Theo nghĩa chuyên biệt để chỉ trình độ phát triển của một giai đoạn (văn hóa Đông Sơn)… Nói theo nghĩa rộng, văn hóa là tất cả những giá trị tinh thần và vật chất mà con người đã tạo ra trong quá trình lịch sử của mình, là biểu hiện trình độ của xã hội trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Đó là trình độ nhận thức tự nhiên, xã hội. Nó bao gồm trong đó có tín ngưỡng, phong tục, tập quán, nghệ thuật… Như vậy, văn hóa là tổng thể các giá trị tình cảm và tri thức, vật chất và tinh thần, là hệ thống giá trị gắn liền với con người, với lịch sử. Nó là những giá trị vật chất có thể nắm bắt được như đền đài, miếu mạo…và cả những giá trị phi vật chất như nếp sống, lối ứng xử, giao tiếp, hành vi, đạo đức…Văn hóa vừa là nền tảng xây dựng xã hội, vừa là động lực giải quyết các vấn đề xã hội.
Cho tới thời điểm hiện tại đã có hàng trăm định nghĩa về văn hóa. Vào cuối thế kỉ XIX, Edward Bernett Tylor, nhà xã hội học về văn hóa người Anh là người đầu tiên cung cấp cho văn hóa một định nghĩa được mọi người chấp nhận rộng rãi: “Văn hóa là một chỉnh thể phức hợp bao gồm tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, pháp luật, tập tục và một số năng lực, thói quen 22 khác được con người chiếm lĩnh với tư cách là một thành viên của xã hội” [35, 13]. 23 Theo Bách khoa toàn thư Liên Xô thì văn hóa là “trình độ phát triển lịch sử của xã hội và của con người, biểu hiện trong các hình thức tổ chức và hành động của con người, cũng như các giá trị vật chất và giá trị tinh thần do con người tạo ra. Văn hóa còn có thể dùng để chỉ trình độ phát triển về vật chất và tinh thần của những xã hội, dân tộc, bộ tộc cụ thể (Ví dụ văn hóa cổ đại, văn hóa Maya, văn hóa Trung Quốc…).
Theo nghĩa hẹp, văn hóa chỉ liên quan tới “đời sống tinh thần của con người”. Theo Federico Mayor – Tổng giám đốc UNESCO thì văn hóa thể hiện một cách tổng quát sống động mọi mặt của của cuộc sống ( của mỗi cá nhân và cả cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ cũng như đang diễn ra trong hiện tại, trải qua hàng bao nhiêu thế kỷ, nó đã cấu thành nên một hệ thống các giá trị truyền thống, thẩm mỹ và lối sống…mà dựa trên đó từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình… UNESCO đã nhìn nhận văn hóa với ý nghĩa rộng rãi nhất của từ này: Đó là một phức thể - tổng thế đặc trưng diện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức và tình cảm…khắc họa nên bản sắc của một cộng đồng gia đình, xóm làng, vùng miền, quốc gia, xã hội…Văn hóa không chỉ bao gồm nghệ thuật, văn chương mà cả những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những truyền thống tín ngưỡng. Bên cạnh những định nghĩa về văn hóa nêu trên, một số học giả, nhất nghiên cứu Việt Nam cũng đưa ra một số khái niệm cơ bản về văn hóa: + Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do còn người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội. VS Trần Ngọc Thêm).
+ Văn hóa là mối quan hệ giữa thế giới biểu tượng trong óc một cá nhân hay một tộc người với thế giới thực tại ít nhiều đã bị cá nhân này hay tộc người này mô hình hóa theo cái mô hình tồn tại trong biểu tượng. Điều biểu 24 hiện rõ nhất chứng tỏ mối quan hệ này, đó là văn hóa hình thức dễ thấy nhất, biểu hiện thành một kiểu lựa chọn riêng của cá nhân hay tộc người, khác các kiểu lựa chọn của các cá nhân hay tộc người khác (GS Phan Ngọc). + Yếu tố hàng đầu của văn hóa là sự hiểu biết, bao gồm tri thức khoa học, kinh nghiệm và sự khôn ngoan tích lũy được trong quá trình học tập, lao động, sản xuất và đấu tranh để duy trì phát triển cuộc sống của mỗi cộng đồng dân tộc và các thành viên trong cộng đồng ấy. Nhưng, chỉ riêng sự hiểu biết không thôi chưa làm nên văn hóa.
Sự hiểu biết ấy chỉ trở thành văn hóa khi nó làm nên và định hướng cho thế ứng xử (thể hiện ở tâm hồn, đạo lý, lối sống, hành vi…) của mỗi cá nhân và cả cộng đồng hướng tới cái đúng, cái tốt, cái đẹp trong quan hệ với mình, với người, với môi trường xã hội và môi trường tự nhiên… (GS Phạm Xuân Nam). Với rất nhiều định nghĩa mà các nhà nghiên cứu đã đưa ra, điều này cho thấy rằng, văn hóa là một phạm trù vô cùng rộng lớn, trừu tượng và do đó không dễ gì nắm bắt được. Trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ này chỉ bàn đến nghĩa hẹp của khái niệm văn hóa thể hiện ở ứng xử (trình độ tri thức, khả năng hiểu biết, đạo lý, hành vi …) của người làm báo trong việc sử dụng ngôn ngữ trên báo mạng điện tử trong mối quan hệ với tác phẩm và công chúng. Lỗi văn hóa Chiếu theo khái niệm về văn hóa thì lỗi văn hóa là những cái sai, những cái chưa đúng, hoặc đi ngược lại với quan điểm văn hóa được hình thành trong quá trình xây dựng nền tảng văn hóa của con người, của xã hội.
Chẳng hạn, nếu hiểu văn hóa theo nghĩa là trình độ học thức, thì lỗi văn hóa là sự thiếu hiểu biết, trình độ học vấn thấp.