CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT, TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM XÂY LẮP TẠI ĐƠN VỊ XÂY LẮP.1 ĐẶC ĐIỂM, YÊU CẦU, NHIỆM VỤ HẠCH TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SP TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP.1 Đặc điểm của hoạt động kinh doanh xây lắp: Sản phẩm xây lắp có những đặc điểm khác biệt so với các ngành sản xuất vật chất khác: Đặc điểm thứ nhất: sản phẩm xây lắp thường có giá trị lớn, kết cấu phức tạp, mang tính chất đơn chiếc, thời gian sản xuất dài…. Do vậy đòi hỏi tổ chức quản lý hạch toán SP xây lắp phải lập dự toán, quy trình sản xuất xây lắp phải so sánh với dự toán, lấy dự toán làm thước đo. Đặc điểm thứ hai: tính chất hàng hoá của sản phẩm xây lắp không được thể hiện rõ vì sản phẩm xây lắp thường được tiêu thụ theo giá trị dự toán hoặc giá thoả thuận chủ đầu tư. Đặc điểm thứ ba: sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất, các đều kiện sản xuất như: vật tư, xe máy, thiết bị… phải di chuyển theo địa điểm đặt SP, đặc điểm này làm cho công tác quản lý sử dụng, hạch toán tài sản, vật tư rất phức tạp.2 Yêu cầu quản lý CP SX và tính giá thành SP: Việc tiết kiệm CP SX và hạ giá thành sản phẩm là yếu tố quyết định sự sống còn của doanh nghiệp, đảm bảo mỗi công trình, khối lượng công việc phải mang lại một mức lãi tối thiểu.
Do đó, yêu cầu đặt ra với công tác quản lý chi phí và tính gía thành sản phẩm xây lắp là phải: - Phân loại chi phí theo từng tiêu thức hợp lý như phân loại theo yếu tố chi phí kết hợp với phân loại theo khoản mục trong giá thành để nắm được nguyên nhân tăng giảm của từng yếu tố trong khoản mục và có kế hoạch điều chỉnh. - Mỗi công trình, hạng mục công trình đều phải được lập dự toán chi tiết theo từng khoản mục, từng yếu tố chi phí theo từng loại vật tư. - Thường xuyên đối chiếu chi phí thực tế với chi phí dự toán để tìm nguyên nhân vượt chi so với dự toán và có hướng khắc phục.3 Nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp: SVTH: LÊ NGỌC HƯỜNG Trang6 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP GVHD: Th.S HOÀNG THỊ NGỌC NGHIÊM - Xác định đúng đối tượng hạch toán chi phí là công trình, hạng mục công trình, các giai đoạn công việc… từ đó xác định chi phí hạch toán thích hợp theo đúng các khoản mục quy định và kỳ tính giá thành đã xác định. - Xác định chính xác đối tượng tính giá thành là công trình, hạng mục công trình, các giai đoạn công việc… trên cơ sở đó xác định phương pháp tính giá thành hợp lý.
- Tổ chức tập hợp chi phí và phân bổ chi phí theo đúng đối tượng, cung cấp kịp thời các thông tin, số liệu tổng hợp về các khoản mục CP SX và các yếu tố chi phí quy định, xác định đúng đắn chi phí phân bổ cho các sản phẩm dở dang cuối kỳ. - Ghi chép, phản ánh, tính toán đầy đủ chi phí sản xuất, và giá thành SP của hoạt động xây lắp, xác định hiệu quả từng phần và toàn bộ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. - Định kỳ cung cấp báo cáo về CP SX và tính già thành sản phẩm cho lãnh đạo doanh nghiệp, tiến hành phân tích các định mức chi phí, dự toán, tình hình thực hiện kế hoạch giá thành và hạ giá thành, phát hiện kịp thời những yếu tố tăng chi phí sản xuất để có những biện pháp khắc phục.2 CHI PHÍ SẢN XUẤT SẢN XUẤT SẢN PHẨM XÂY LẮP.1 Khái niệm bản chất và phân loại về chi phí sản xuất xây lắp.1 Khái niệm về chi phí sản xuất trong đơn vị xây lắp: Chi phí của đơn vị xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ chi phí về lao động sống và lao động vật hoá trong quá trình sản xuất và cấu thành nên SP xây lắp, CP SX bao gồm hai bộ phận: - Chi phí về lao động sống: là các chi phí về tiền công, tiền tích BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN tính vào CP sản phẩm xây lắp. - Chi phí về lao động vật hoá: bao gồm chi phí sử dụng TSCĐ, CP NVL, nhiên liệu, công cụ, dụng cụ,.
trong chi phí về lao động vật hoá bao gồm hai yếu tố cơ bản là tư liệu lao động và đối tượng lao động.2 Phân loại chi phí sản xuất: Phân loại CP SX là việc sắp xếp CP SX vào từng loại, từng nhóm khác nhau theo những nội dung nhất định. Chi phí sản xuất nói chung và chí sản xuất trong đơn vị xây lắp nói riêng có thể phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau tuỳ thuộc vào mục đích và yêu cầu của công tác quản lý, về mặt hạch toán CP SX được phân loại như sau: SVTH: LÊ NGỌC HƯỜNG Trang7 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP GVHD: Th.S HOÀNG THỊ NGỌC NGHIÊM Phân loại CP theo nội dung (yếu tố): Theo cách phân loại này các CP có cùng nội dung được xếp vào cùng một loại không kể các CP đó phát sinh ở hình thức hoạt động nào, ở đâu, mục đích hoặc công dụng của CP đó như thế nào. Cách phân loại này có ý nghĩa quan trọng trong việc phân loại CP SX, cho biết tỷ trọng của từng yếu tố SX để phân tích, đánh giá tình hình thực hiện dự toán CP SX, lập báo cáo CP SX theo yếu tố. - CP nguyên liệu, vật liệu - CP nhân công - CP khấu hao TSCĐ - CP dịch vụ mua ngoài - CP khác bằng tiền Phân loại CP theo chức năng của CP: Cách phân loại này dựa vào chức năng của CP tham gia vào quá trình SXKD như thế nào? Theo cách phân loại này thì CP bao gồm: - CP tham gia vào quá trình SX: CP NVLTT, CP NCTT, CP SXC, CP Máy thi công.
- CP tham gia vào qúa trình quản lý: là CP cho hoạt động quản lý doanh nghiệp nói chung. - CP tham gia vào qúa trình bán hàng: là các chi phí phát sinh phục vụ cho chức năng bán hàng. Phân loại CP theo khoản mục CP trong giá thành sản phẩm xây lắp: Theo cách phân loại này các CP có cùng mục đích và công dụng thì được xếp vào cùng khoản mục CP trong giá thành SP, theo quy định hiện hành, giá thành SP xây lắp bao gồm các khoản mục CP: - Khoản mục CP NVLTT - Khoản mục CP NCTT - Khoản mục CP Máy thi công - Khoản mục CP SXC Cách phân loại theo khoản mục CP trong giá thành SP xây lắp nhằm phục vụ cho yêu cầu quản lý CP theo định mức, cung cấp số liệu cho công tác tính giá thành SP, phân tích tình hình thực hiện kế hoạch giá thành. Phân loại theo lĩnh vực hoạt động kinh doanh: Theo cách phân loại này CP ở đơn vị xây lắp gồm: SVTH: LÊ NGỌC HƯỜNG Trang8 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP GVHD: Th.S HOÀNG THỊ NGỌC NGHIÊM - CP hoạt động SXKD: là những CP dùng cho hoạt động kinh doanh chính và phụ phát sinh trực tiếp trong quá trình thi công và bàn giao công trình cùng các khoản CP quản lý.
- CP hoạt động tài chính: là các CP về vốn và tài sản đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. - CP hoạt động khác: là những khoản CP không thuộc hai loại CP trên. Cách phân loại này cung cấp thông tin cho nhà quản lý biết được cơ cấu CP theo từng hoạt động của đơn vị, để đánh giá KQKD.2 Đối tượng kế toán chi phí sản xuất sản phẩm xây lắp. Trong xây dựng cơ bản, quy trình công nghệ sản xuất sản phẩm mang tính phức tạp, loại hình sản xuất xây lắp là một loại sản xuất công nghiệp đặc biệt theo đơn đặt hàng, sản phẩm sản xuất mang tính chất đơn chiếc, riêng lẻ.
Mỗi đối tượng xây lắp là từng công trình, hạng mục công trình nên tổ chức phân chia thành nhiều công trường, khu vực thi công, đơn vị tính giá thành thường là công trình, hạng mục công trình hoàn thành, yêu cầu và trình độ tổ chức quản lý giữa các nhà thầu không đồng đều. Do vậy, đối tượng kế toán chi phí sản xuất trong xây lắp có thể là: hợp đồng xây dựng, công trình, hạng mục công trình, khu vực thi công… 1.3 Chi phí của hợp đồng xây lắp. Do tính chất đơn chiếc, riêng lẻ, nên chi phí bỏ ra để thi công xây lắp các công trình có nội dung và cơ cấu không đồng nhất như các loại sản phẩm công nghiệp. Từ đặc điểm này, kế toán phải tính đến việc theo dõi ghi nhận chi phí cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt như từng công trình, từng hạng mục công trình hoặc từng nhóm sản phẩm xây lắp chúng được xây dựng theo cùng một thiết kế mẫu và trên cùng một địa điểm nhất định.
Chi phí của hợp đồng xây dựng bao gồm: 1.1 Chi phí liên quan trực tiếp đến từng hợp đồng: Chi phí liên quan trực tiếp đến từng hợp đồng bao gồm: - Chi phí nhân công tại công trình, bao gồm cả chi phí giám sát công trình. - Chi phí nguyên vật liệu bao gồm cả thiết bị cho công trình. - Chi phí khấu hao máy móc thiết bị và các tài sản cố định khác sử dụng để thực hiện hợp đồng. SVTH: LÊ NGỌC HƯỜNG Trang9 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP GVHD: Th.S HOÀNG THỊ NGỌC NGHIÊM - Chi phí vận chuyển, lắp đặt, tháo dỡ máy móc thiết bị và nguyên vật liệu đến và đi khỏi công trình.
- Chi phí thuê nhà xưởng, máy móc thiết bị để thực hiện hợp đồng. - Chi phí thiết kế và trợ giúp kỹ thuật liên quan trực tiếp đến hợp đồng. - Chi phí dự tính để sửa chữa và bảo hành công trình. - Các chi phí liên quan trực tiếp khác.2 Chi phí liên quan đến hoạt động của các hợp đồng.
Các chi phí này có thể được phân bổ cho từng hợp đồng theo các tiêu thức phân bổ thích hợp một cách có hệ thống theo tỉ lệ thích hợp và thống nhất cho tất cả các chi phí có đặc điểm tương tự. Việc phân bổ này cần dựa trên mức thông thường của hoạt động xây dựng. Các chi phí này bao gồm: - Chi phí bảo hiểm. - Chi phí thiết kế và trợ giúp kỹ thuật không liên quan trực tiếp đến một hợp đồng cụ thể.
- Chi phí quản lý chung trong xây dựng. - Các chi phí đi vay nếu thỏa mãn các điều kiện chi phí đi vay được vốn hóa quy định trong các chuẩn mực chi phí đi vay.3 Các chi phí khác có thể thu lại từ khách hàng.