CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG 1. Khái niệm xếp hạng tín dụng Theo Moody’s, XHTD là những ý kiến đánh giá về chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán nợ của một vụ nợ riêng lẻ hoặc của chủ thể phát hành dựa trên các kết quả phân tích tín dụng cơ bản và thể hiện thông qua hệ thống ký hiệu từ Aaa đến C. Theo Standards & Poor’s, XHTD là những ý kiến đánh giá về rủi ro tín dụng, khả năng và sự sẵn sàng thanh toán các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúng hạn của một chủ thể phát hành, như một doanh nghiệp, một Chính Phủ hoặc một Ủy ban nhân dân. XHTD cũng đề cập đến chất lượng tín dụng của một khoản nợ riêng lẻ, như một trái phiếu doanh nghiệp hoặc một trái phiếu của chính quyền địa phương, và xác suất tương đối mà khoản phát hành đó có thể vỡ nợ.
Theo viện nghiên cứu Nomura, XHTD là đánh giá hiện tại về mức độ sẵn sàng và khả năng trả gốc hoặc lãi đối với chứng khoán nợ của một nhà phát hành trong suốt thời gian tồn tại của chứng khoán đó. Như vậy, có thể hiểu hệ thống XHTD là một quy trình đánh giá khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính của một khách hàng đối với một ngân hàng như việc trả lãi và trả gốc nợ vay khi đến hạn hoặc các điều kiện tín dụng khác nhằm đánh giá, xác định rủi ro trong hoạt động tín dụng của ngân hàng. Mức độ rủi ro tín dụng thay đổi theo từng đối tượng khách hàng và được xác định thông qua quá trình đánh giá bằng thang điểm, dựa vào các thông tin tài chính và phi tài chính có sẵn của khách hàng tại thời điểm XHTD khách hàng. Mục đích của xếp hạng tín dụng Trong quá trình hoạt động kinh doanh của các ngân hàng, các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp và các nhà đầu tư có những mục đích khác nhau trong việc XHTD.
Cụ thể như sau: 6 1. Đối với Ngân hàng Hoạt động ngân hàng trong nền kinh tế thị trường là một trong những hoạt động kinh tế ẩn chứa nhiều rủi ro, ngân hàng không những phải hứng chịu những rủi ro do những nguyên nhân chủ quan của mình, mà còn gánh chịu những rủi ro do khách hàng gây ra. Ngoài ra, rủi ro trong hoạt động ngân hàng có thể gây ra những tổn thất to lớn cho nền kinh tế hơn bất kỳ rủi ro của các loại hình doanh nghiệp nào khác, vì tính chất lây lan của nó có thể làm ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống kinh tế của một quốc gia và theo phản ứng dây chuyền nó tác động đến hầu hết các quốc gia trên thế giới. Hoạt động của NHTM bao gồm nhiều loại nghiệp vụ, nhưng tựu trung lại, đây là loại hình kinh doanh tiền tệ - tín dụng của một trung gian tài chính dựa trên cơ sở thu hút tiền của khách hàng (qua hình thức nhận tiền gửi, huy động bằng trái phiếu, kỳ phiếu và đi vay.) với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay và thực hiện các nghiệp vụ thanh toán.
NHTM tiến hành các hoạt động nghiệp vụ của mình thông qua việc sử dụng không chỉ vốn tự có của mình, mà chủ yếu bằng vốn huy động của khách hàng, nếu NHTM không thu hồi được số nợ mà họ đã cho vay, thì ngân hàng không chỉ mất vốn tự có của mình mà còn có nguy cơ không hoàn trả được số tiền đã huy động của khách hàng. Vì vậy, tính chất trung gian đặt ra yêu cầu đầu tiên đối với NHTM là phải thường xuyên thu hồi được số vốn đã cho vay để duy trì khả năng hoàn trả vốn của mình. Vì vậy, mục đích của XHTD đối với ngân hàng là: - Ra quyết định cấp tín dụng: xác định hạn mức tín dụng, thời hạn, mức lãi suất, biện pháp bảo đảm tiền vay… - Giám sát và đánh giá khách hàng khi khoản tín dụng đang còn dư nợ. Thứ hạng khách hàng cho phép ngân hàng dự báo chất lượng tín dụng và có những biện pháp đối phó kịp thời.
Xét trên góc độ quản lý toàn bộ danh mục đầu tư, XHTD còn nhằm mục đích: 7 - Phát triển chiến lược marketing nhằm hướng tới khách hàng ít rủi ro hơn. - Ước lượng mức vốn đã cho vay sẽ khó thu hồi được để trích lập dự phòng rủi ro tín dụng. Đối với các nhà đầu tư và thị trường chứng khoán Với sự tồn tại và phát triển của TTCK như hiện nay, các thông tin về XHTD của các chứng khoán cũng như các tổ chức phát hành ngày càng đóng vai trò quan trọng. Vì vậy, mục đích của XHTD đối với các nhà đầu tư và thị trường chứng khoán là: - XHTD cung cấp những thông tin cần thiết cho người đầu tư về tình trạng của nhà phát hành để lựa chọn chứng khoán đầu tư phù hợp.
- XHTD tạo điều kiện huy động vốn trên TTCK được dễ dàng, thuận tiện hơn. Với việc XHTD, nhà đầu tư sẽ an tâm, tin tưởng và dễ dàng lựa chọn chứng khoán để đầu tư. Từ đó giúp cho người phát hành dễ dàng tiếp cận được các nguồn tài chính có thể thực hiện huy động với quy mô lớn và trên một phạm vi rộng kể cả nguồn vốn từ nước ngoài. - XHTD góp phần quan trọng trong việc giảm bớt chi phí sử dụng vốn cho người phát hành.
Khi một người phát hành có uy tín thì XHTD sẽ giúp cho huy động vốn qua phát hành chứng khoán sẽ thuận lợi, dễ dàng hơn, đồng thời giảm được chi phí huy động vốn. Với nhà phát hành có thể phát hành trái phiếu với mức lãi suất thấp vẫn thu hút được các nhà đầu tư. - XHTD thúc đẩy nhà phát hành nâng cao trách nhiệm đối với các nhà đầu tư. Việc XHTD liên quan chặt chẽ đến uy tín của nhà phát hành, nhằm thúc đẩy người phát hành thực hiện tốt hơn các cam kết đối với các nhà đầu tư trong việc đảm bảo thanh toán lãi và vốn vay.
- XHTD là công cụ quản lý danh mục đầu tư. Trong danh mục đầu tư có rất nhiều chứng khoán khác nhau, dựa vào sự thay đổi của XHTD các nhà đầu tư 8 đánh đổi các chứng khoán trong danh mục đầu tư để thu lợi nhuận và hạn chế rủi ro. - XHTD là công cụ đánh giá một số rủi ro có liên quan. Các Ngân hàng và các tổ chức tài chính trung gian khác với tư cách là một nhà đầu tư sử dụng XHTD là một tiêu chuẩn quan trọng khi quyết định cho vay, tài trợ dự án… 1.
Đối với các doanh nghiệp được xếp hạng XHTD giúp các doanh nghiệp nắm rõ tình trạng hoạt động kinh doanh thực tế của mình, triển vọng phát triển trong tương lai, cũng như những rủi ro có thể gặp phải. Trên cơ sở đó đề ra các kế hoạch điều chỉnh chiến lược trong hoạt động kinh doanh nhằm nâng cao hiệu quả hay khả năng cạnh tranh. Đối với các doanh nghiệp phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng, cổ phần hóa thì kết quả của XHTD là cơ sở để xây dựng giá trị của doanh nghiệp và giá trị của mỗi cổ phần phát hành. Đồng thời, XHTD là cơ sở cho phép các doanh nghiệp so sánh vị thế cạnh tranh của mình với các doanh nghiệp khác.
Đối với các cơ quan quản lý nhà nước Thông tin XHTD doanh nghiệp sẽ giúp cho các cơ quan quản lý nhà nước đánh giá được đối tượng quản lý của mình, có cơ sở thông tin để so sánh theo ngành kinh tế, lĩnh vực hoạt động của các doanh nghiệp. Là cơ sở giúp các cơ quan quản lý Nhà nước đưa ra những giải pháp thích hợp nhất đế thúc đẩy sự phát triển và hoạt động của các doanh nghiệp trong nền kinh tế nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung, nhằm đảm bảo một môi trường kinh tế hoạt động lành mạnh. Thông tin XHTD doanh nghiêp sẽ giúp Chính phủ có thể xác định được hiệu năng quản trị, hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp Nhà nước. Trên cơ sở đó, Chính phủ có thể quyết định cổ phần hóa, sáp nhập hay giải thể doanh nghiệp, thúc đẩy nhanh cổ phần hóa doanh nghiệp.
9 Đối với NHNN, qua thông tin từ XHTD doanh nghiệp, NHNN có thể biết mức độ rủi ro của từng ngành, vùng kinh tế, loại hình doanh nghiệp, từ đó có chính sách tiền tệ, tín dụng thích hợp, thanh tra giám sát các TCTD. Đối với các nhà đầu tư nước ngoài Trong quá trình hồi nhập kinh tế quốc tế, các đối tượng nước ngoài trước khi vào đầu tư, liên doanh liên kết, họ hầu hết đều phải thông qua một tổ chức nào đó để xác định độ tin cậy của đối tác trong nước. Ở Việt Nam hiện chưa có một tổ chức nào làm được các “cầu nối” quan trọng này. Do vậy, một tổ chức trung gian có các thông tin về doanh nghiệp sẽ giúp cho các nhà đầu tư nước ngoài mạnh dạn đầu tư vào Việt Nam cũng như thông tin về các doanh nghiệp Việt nam.
Dựa trên các kết quả XHTD mang lại, các nhà đầu tư mới có căn cứ để thẩm đỉnh, lựa chọn danh mục đầu tư, dự báo tình hình phát triển doanh nghiệp và đưa ra quyết định đầu tư. Thông qua kết quả XHTD doanh nghiệp, nhà đầu tư sẽ hiểu rõ hơn về sức mạnh tài chính của các công ty, dễ dàng đánh giá các tổ chức tài chính có quan hệ kinh doanh hoặc quan tâm tới việc mua cổ phiếu trên TTCK của các công ty này. Như vậy, dù có những khác biệt về mục đích, song mục tiêu chung của tất cả các chủ thể XHTD đều nhằm đánh giá triển vọng và những nguy cơ tiềm tàng của một doanh nghiệp, nhà phát hành,. Đặc điểm và đối tượng xếp hạng tín dụng 1.
Đặc điểm của xếp hạng tín dụng XHTD có một số đặc điểm sau: Thứ nhất: XHTD được tiến hành dựa trên những thông tin thu thập được từ những đối tượng được XHTD, và những nguồn thông tin được coi là đáng tin cậy. Thứ hai: XHTD không phải là một sự giới thiệu để mua hay bán một đối tượng nào đó, mà XHTD chỉ thực hiện chức năng độc lập là đánh giá mức độ rủi ro tín dụng hay mức độ tín nhiệm của một đối tượng được xếp hạng. 10 Thứ ba: Kết quả XHTD chỉ là một tiêu chí phục vụ cho quá trình đưa ra các quyết định và có giá trị trong một khoảng thời gian nhất định. Như vây, XHTD là một nhân tố quan trọng, nhưng không thể thay thế hoàn toàn cho việc thuyết minh về tính đáng tin cậy của đối tượng được XHTD.