Chương 1 TONG QUAN CAC CONG TRINH NGHIEN CỨU LIÊN QUAN DEN LUAN AN 1. Tình hình nghiên cứu quốc tế Trên thế giới, việc gắn kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp trong đào tạo nghề đã trở nên phổ biến tại nhiều quốc gia phát triển như Đức, Na Uy, Hàn Quốc, Nhật Bản,. Có nhiều nghiên cứu của các tác giả về lý luận và thực tiễn về liên kết giữa Nhà trường và doanh nghiệp dao tao lao động như: (¡) Nền tảng lý thuyết mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo lao động qua đào tạo; (ii) Những lợi ích trong liên kết doanh nghiệp-nhà trường; (ii) Mô hình liên kết doanh nghiệp-nhà trường trong đảo tạo nghề; (¡v) Kinh nghiệm quốc tế của các nước trong liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp và (v) Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả liên kết doanh nghiệp-nhà trường. Nền tâng lý thuyết mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo lao động Motohisa Kaneko (2014), giải thích mối quan hệ giữa giáo dục bậc cao (higher education) và công việc thông qua phân tích mối quan hệ giữa bộ ba: () giáo dục đại học, (ii) ky nang, hiểu biết và khả năng mà nó mang lại cho người lao dong va (iii) việc sử dụng các yếu tố bên trong công việc.
Mối quan hệ mà ông đặt tên là “liên kết E-A-W (Education-Ability-Work)”. Để tìm hiểu bản chất của liên kết trên Kaneko xem xét chiều đài lịch sử của giáo dục đại học. “Liên kết E-A-W” là mối quan hệ tuyến tính hạn chế khi các trường đại học lần đầu xuất hiện ở Châu Âu thời trung cô. Các trường đại học nguyên thủy chỉ đào tạo ba ngành: luật học cho các luật sư và các viên chức chính phủ, dược học cho các dược sỹ và thần học cho giới tăng lữ (Rashdall 1936).
Đến thế kỷ 19, các liên kết E-A-W phát triển hơn nhờ sự bùng nỗ của cuộc cách mạng khoa học công nghệ. Ở Mỹ, sự phát triển của các ngành công nghiệp kéo theo nhu cầu về lực lượng lao động có tay nghề và trình độ cao tăng mạnh. Chính quyền các bang ở Mỹ nhận thấy nhu cầu này đã thành lập mới và hỗ trợ rất nhiều 11 cho các cơ sở giáo dục bậc cao (các trường cao đẳng, đại học). Quá trình công nghiệp hóa giúp thu nhập của các hộ gia đình tăng nhanh, kéo theo mong muốn gửi con cái tới các cơ sở giáo dục bậc cao với mong muốn gia nhập tầng lớp trung lưu mới.
Các yếu tố trên cộng hưởng với nhau đã tạo ra một thế hệ mới trong liên kết E-A-W. Phạm vi của các chuyên ngành, kiến thức được giảng dạy ở các trường trở nên nhiều hơn, rộng hơn và chuyên sâu hơn ban đầu rất nhiều. Xu hướng này tiếp tục phát triển trong thế kỷ 20, đặc biệt là sau Đại chiến Thế giới II, đã tạo ra thế hệ thứ ba của mối liên kết E-A-W. Sự thay đổi này đã tạo nên sự nhảy vọt ở Mỹ, nơi tăng trưởng kinh tế nhanh chóng diễn ra từ những năm cuối thập niên 1950.
Thế hệ ba của mối liên kết E-A-W được xem là thời kỳ “đại trà hóa” của giáo dục đại học, kéo dài tới tận những năm 1970 (Trow, 2010). Các chính sách của chính phủ với mục đích mở rộng cơ hội học đại học để nâng cao chất lượng xã hội và chất lượng tăng trưởng kinh tế được xem là nguyên nhân chính dẫn tới thành quả trên bên cạnh sự lên trong nhu cầu học lên cao của người dân nhờ sự tăng lên của mức thu nhập. Ở Mỹ, tăng trưởng kinh tế nhanh chóng kéo theo sự xuất hiện của nhiều tập đoàn quy mô lớn, điều này kéo theo nhu cầu về các nhân viên hành chính và các viên chức quản lý với các yêu cầu về bằng cấp tăng mạnh. Đồng thời, sự xuất hiện của các chính sách phúc lợi nhà nước đã làm gia tăng nhu cầu về công nhân trong các dịch vụ công cộng, cũng có xu hướng đòi hỏi bằng đại học.
Lúc này, việc mở rộng giáo dục bậc cao và tăng trưởng kinh tế có quan hệ khá gần gũi, gợi nhớ đến ý tưởng “kế hoạch hóa nguồn nhân lực” — ý tưởng về việc dự đoán nhu cầu nguồn nhân lực thông qua tăng trưởng kinh tế bằng việc ngoại suy mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, cấu trúc ngành, việc làm và đảo tạo với giả định mối quan hệ giữa các nhân tố E-A-W là tuyến tính. Tuy nhiên, trên thực tế đến thời kỳ này, mối quan hệ giữ các nhân tố E-A-W đã trở nên phức tạp hơn và mâu thuẫn hơn. Do sự thay đổi của mỗi một nhân tố chịu ảnh hưởng của các lực lượng riêng ảnh hưởng tới nó. Đây là thời kỳ mà Jencks và Riesman gọi là “cuộc cách mạng học thuật”.
Trong thời kỳ này, áp lực lớn hơn được đặt ra đối với các tổ chức giáo dục, buộc các cơ sở này phải phát triển thành 12 tích học thuật của đội ngũ giảng viên. Điều này không xuất phát từ nhu cầu tri thức dé đào tạo người lao động mà xuất phát từ nhu cầu bên trong của các cơ sở đào tạo. Drucker, 1992 đã chỉ ra rằng sự tăng lên của giáo dục đại học trong công việc không nhất thiết là do các yêu cầu về tri thức mà chỉ đơn giản là vì thế hệ trẻ thời đó có nhu cầu được học đại học. Điều này hàm ý rằng, các mối quan hệ trong liên kết E-A-W trở nên lỏng hơn.
Điều tương tự cũng diễn ra ở nhiều nước khác. Cũng theo Kaneko, Mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp thông qua liên kết E-A-W gồm ba kiểu liên kết: (¡) liên kết tuyến tính (Linear links), trong mối liên kết này người lao động được chuẩn bị các kỹ năng nghề nghiệp, các tri thức và học thuật rất tốt va bài bản. Ví đụ cho kiểu liên kết này là giáo dục dành cho các bác sỹ hoặc luật sư. Thông thường các liên kết này được quy định và bảo vệ bởi chính quyền thông qua các chứng chỉ hành nghề; (ii) Các liên kết bị giới hạn (Bounded links) đây là trường hợp các kỹ năng và tri thức được định nghĩa không mấy rõ rang, tất nhiên là vẫn có những yêu cầu cơ bản về tri thức và kỹ năng nào đó.
Đào tạo kỹ sư và những công việc mà học có thể làm sau khi tốt nghiệp là một ví dụ cơ bản cho liên kết kiểu này. Học sinh sau khi tốt nghiệp không bị giới hạn ngành nghề làm việc tuy nhiên nhà tuyển dụng quyết định tuyển dụng họ dựa trên điều kiện cơ bản là những kỹ năng, tri thức mà họ được đào tạo; (iii) Các liên kết không bị giới hạn. Kiểu liên kết này không yêu cầu người lao động phải có một kỹ năng đặc biệt nào nhưng yêu cầu họ có có những năng lực cơ bản để học các tri thức và các kỹ năng cụ thể để đáp ứng nhu cầu công việc được giao. Các công việc hành chính thường rơi vào nhóm liên kết này.
Tao Yong-qin (2013) đã chỉ ra các đặc trưng trong cơ chế hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp. Theo Tao Yong-qin, mục tiêu của quan hệ hợp tác này là tìm ra điểm chung trong nhu cầu của các bên trong mục tiêu của chiến lược hợp tác. Và sự hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp mang nhiều đặc điểm của một hệ thống kinh tế hơn là các hệ thống khác. Tuy nhiên, sự khác biệt lớn nhất của nó là tác động tương đối lớn tới nhân tố con người trong hệ thống kinh tế như ý chí của người, chính sách, luật lệ và hành vi.
13 Cũng giống Kaneko, Tao Yong-gin cho rằng: “Hợp tác nhà trường-doanh nghiệp là một tổ hợp quan hệ phi tuyến tính bao hàm các mối quan hệ rất phức tạp phụ thuộc lẫn nhau và cũng hạn chế lẫn nhau”. Trong khi đó, Ashok Bardhan, Daniel L. Hicks va Dwight Jaffee (2011) dua ra quan điểm rằng: “Giáo dục bậc cao (bao gồm cả đào tạo nghề) được xem là có vai trò sống còn trong phát triển một lực lượng lao động năng động và hiệu quả đáp ứng nhu cầu của quá trình toàn cầu hóa nhanh chóng như hiện nay” Tazeen Fasih (2008), đã chỉ ra dưới góc độ quản lý nhà nước và xây dựng chính sách giáo dục, đào tạo lao động phải xuất phát từ thị trường lao động và đảm bảo sự cân bằng trong mối quan hệ cung — cầu lao động có trình độ. Việc ước lượng quy mô và nhu cầu đào tạo phải được đo lường dựa trên nhu cầu của nhà tuyên dụng.
Quan trọng hơn Tazeen Fasih cho rằng, các quốc gia có trình độ phát triển kinh tế khác nhau sẽ có những yêu cầu khác nhau về phát triển giáo đục và đào tạo nghề liên quan. Kaneko (2011) cũng có kết luận tương tự khi thấy rằng trong giai đoạn 1950-1970 các quốc gia Châu Âu có trải qua hình thái liên kết A-E-W giống Mỹ nhưng thời điểm lại chậm hơn và mang nhiều đặc điểm khác nhau dưới tác động của trình độ phát triển kinh tế của quốc gia đó. Xiao-dong Zhu va Ning Jiang (2017), khi nghiên cứu về liên kết doanh nghiệp-nhà trường ở các trường cao đẳng kỹ thuật hướng nghiệp đã chỉ ra vai trò cua dao tạo nghé và dao tao nâng cao trong việc phát hiện, nuôi dưỡng và đảo tạo các tài năng ứng dụng cho Trung Quốc. Theo đó, liên kết doanh nghiệp-nhà trường là cánh cửa dé sinh viên tiếp cận với môi trường công việc thực tế nhanh nhất.
Bên cạnh đó nghiên cứu cũng chỉ ra những vấn đề chưa được giải quyết trong quan hệ giữa nhà trường với doanh nghiệp. Theo các tác giả, cần có những nỗ lực chung từ cả hai phía để tìm ra các giải pháp cho vấn đề. Tác phẩm “Germany's Vocational Education at a glance” của Bộ Giáo dục và Đào tạo liên bang Đức năm 2003 trình bày khái quát về hệ thống đào tạo nghề kép tại Đức. Với hệ thống đào tạo kép - kết hợp giữa việc học nghề trong môi trường thực tế tại một doanh nghiệp và tại trường dạy nghề, trong đó các doanh nghiệp tập trung vào việc cung cấp các kiến thức và kỹ năng thực tế, đặc biệt là kiến 14 thức và kỹ năng phù hợp với công nghệ sản xuất của doanh nghiệp, còn nhà trường cung cấp khối kiến thức lý thuyết về cơ bản nhiều hơn.
