Luận văn thạc sĩ về lịch sử pháp luật giáo dục ở Việt Nam từ 1945 đến nay

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích lịch sử pháp luật về giáo dục ở Việt Nam từ 1945 đến nay, cung cấp cái nhìn sâu sắc và toàn diện.

• Tác giả: Nguyễn Huy Hồng Lam
• Người hướng dẫn: PGS. TS Chu Hồng Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Lịch sử pháp luật về giáo dục ở Việt Nam từ 1945 đến nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ Ý NGHĨA LÝ LUẬN
• 0.3. NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI
• 0.4. DỰ KIẾN KẾ HOẠCH THỰC HIỆN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI LUẬN VỀ GIÁO DỤC VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIÁO DỤC
• 1.1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về phát triển giáo dục và hoàn thiện pháp luật về giáo dục
• 1.2. Khái niệm pháp luật về giáo dục
• 1.3. Sự pháp điển pháp luật về giáo dục ở nước ta
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN PHÁP LUẬT VỀ GIÁO DỤC
• 2.1. Pháp luật về giáo dục từ ngày thành lập nước đến khi kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954)
• 2.2. Pháp luật về giáo dục trong năm đầu của nền cộng hòa
• 2.3. Pháp luật về giáo dục trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp
• 2.4. Pháp luật về giáo dục thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 - 1975)
• 2.5. Pháp luật về giáo dục từ khi đất nước thống nhất đến trước thời kỳ đổi mới (1975 - 1986)
• 2.6. Pháp luật về giáo dục từ khi đổi mới đến nay (1986 đến nay)
• 2.6.1. Pháp luật về giáo dục từ 1986 đến 1998
• 2.6.2. Luật giáo dục năm 1998 và hệ thống văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành
• 2.6.3. Luật giáo dục năm 2005 việc xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục
• 2.6.4. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật giáo dục năm 2009
• 2.6.5. Luật giáo dục đại học
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VỀ GIÁO DỤC TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Thực tiễn giáo dục và Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2020
• 3.1.1. Thực tiễn giáo dục hiện nay
• 3.1.2. Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2020
• 3.2. Kinh nghiệm xây dựng pháp luật về giáo dục ở một số nước
• 3.3. Yêu cầu về nội dung và hình thức trong xây dựng pháp luật về giáo dục
• 3.4. Phương hướng, giải pháp xây dựng pháp luật từ nay đến năm 2020 và một số giải pháp xây dựng pháp luật về giáo dục từ nay đến năm 2020
• 3.4.1. Phương hướng xây dựng pháp luật về giáo dục từ nay đến năm 2020
• 3.4.2. Giải pháp xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về giáo dục từ nay đến 2020
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về lịch sử pháp luật giáo dục Việt Nam từ 1945 đến nay

Lịch sử pháp luật giáo dục Việt Nam từ năm 1945 đến nay phản ánh sự phát triển không ngừng của hệ thống giáo dục quốc dân. Ngày 08/09/1945, Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã ban hành bốn Sắc lệnh về giáo dục, đánh dấu bước khởi đầu quan trọng trong việc xây dựng nền giáo dục mới. Các sắc lệnh này không chỉ tạo ra cơ sở pháp lý cho giáo dục mà còn thể hiện quyết tâm xóa mù chữ và nâng cao dân trí trong toàn dân. Qua các giai đoạn lịch sử, từ kháng chiến chống Pháp đến thời kỳ đổi mới, pháp luật giáo dục đã được điều chỉnh và hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội.

1.1. Các sắc lệnh đầu tiên về giáo dục và tác động của chúng

Các sắc lệnh đầu tiên về giáo dục đã đặt nền móng cho hệ thống giáo dục Việt Nam. Sắc lệnh số 16, 17, 19, và 20 không chỉ quy định về việc tổ chức giáo dục mà còn khẳng định quyền học tập của công dân. Chỉ trong một năm, hàng triệu người đã biết đọc, biết viết, tạo ra một phong trào mạnh mẽ trong việc nâng cao dân trí.

1.2. Sự phát triển của pháp luật giáo dục qua các giai đoạn lịch sử

Từ năm 1945 đến nay, pháp luật giáo dục đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Trong thời kỳ kháng chiến, nhiều văn bản pháp luật được ban hành nhằm điều chỉnh hệ thống giáo dục quốc dân. Sau khi đất nước thống nhất, các quy định pháp luật tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường.

II. Những thách thức trong việc xây dựng pháp luật giáo dục Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc xây dựng pháp luật giáo dục, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như chất lượng giáo dục, sự công bằng trong tiếp cận giáo dục, và sự phù hợp của chương trình học với nhu cầu thực tiễn vẫn đang là những vấn đề nóng bỏng. Đặc biệt, sự phân hóa trong hệ thống giáo dục giữa các vùng miền và các nhóm dân tộc thiểu số cần được chú trọng.

2.1. Vấn đề chất lượng giáo dục và sự công bằng

Chất lượng giáo dục ở Việt Nam vẫn chưa đồng đều giữa các vùng miền. Các vùng khó khăn, đặc biệt là vùng dân tộc thiểu số, thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận giáo dục chất lượng cao. Điều này dẫn đến sự bất bình đẳng trong cơ hội học tập và phát triển.

2.2. Sự phù hợp của chương trình học với nhu cầu thực tiễn

Chương trình học hiện tại cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu của thị trường lao động. Việc đào tạo nhân lực cần phải gắn liền với thực tiễn sản xuất và yêu cầu của nền kinh tế, nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của người lao động Việt Nam.

III. Phương pháp cải cách pháp luật giáo dục hiệu quả tại Việt Nam

Để giải quyết các thách thức hiện tại, cần có những phương pháp cải cách pháp luật giáo dục hiệu quả. Việc xây dựng một hệ thống pháp luật giáo dục đồng bộ, linh hoạt và phù hợp với thực tiễn là rất cần thiết. Các giải pháp như tăng cường đầu tư cho giáo dục, cải cách chương trình học, và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục.

3.1. Tăng cường đầu tư cho giáo dục

Đầu tư cho giáo dục là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục. Cần có chính sách ưu tiên đầu tư cho các vùng khó khăn, đảm bảo mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng.

3.2. Cải cách chương trình học và nâng cao chất lượng giáo viên

Cần cải cách chương trình học để phù hợp với nhu cầu thực tiễn và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên thông qua đào tạo và bồi dưỡng thường xuyên. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về pháp luật giáo dục

Các nghiên cứu về pháp luật giáo dục đã chỉ ra rằng việc áp dụng các quy định pháp luật trong thực tiễn còn nhiều hạn chế. Tuy nhiên, những kết quả đạt được trong việc nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực là rất đáng ghi nhận. Các chính sách giáo dục đã góp phần quan trọng trong việc phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng pháp luật giáo dục

Việc áp dụng pháp luật giáo dục đã giúp nâng cao dân trí, tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. Nhiều chương trình giáo dục đã được triển khai thành công, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội.

4.2. Những hạn chế trong việc thực thi pháp luật giáo dục

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng việc thực thi pháp luật giáo dục vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phân hóa trong hệ thống giáo dục vẫn cần được giải quyết để đảm bảo mọi học sinh đều có cơ hội học tập.

V. Kết luận và tương lai của pháp luật giáo dục Việt Nam

Tương lai của pháp luật giáo dục Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi của xã hội và nhu cầu phát triển kinh tế. Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng giáo dục, đảm bảo công bằng trong tiếp cận giáo dục và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật giáo dục sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước.

5.1. Định hướng phát triển pháp luật giáo dục trong tương lai

Cần xác định rõ định hướng phát triển pháp luật giáo dục trong tương lai, tập trung vào việc nâng cao chất lượng giáo dục và đảm bảo công bằng trong tiếp cận giáo dục cho mọi người dân.

5.2. Vai trò của pháp luật giáo dục trong phát triển kinh tế xã hội

Pháp luật giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế xã hội. Một hệ thống giáo dục chất lượng cao sẽ tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lịch sử lập pháp về giáo dục tại Việt Nam từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến nay là một tiến trình biến đổi sâu sắc, phản ánh trực tiếp sự phát triển của nhà nước và chế độ chính trị xã hội. Ngay sau khi thành lập nước, đối mặt với tình trạng hơn 95% dân số không biết chữ, Chính phủ lâm thời đã ban hành liên tiếp 4 sắc lệnh lịch sử vào ngày 08/09/1945 nhằm xóa mù chữ và phổ cập học chữ quốc ngữ. Kết quả chỉ sau một năm đầu tiên, phong trào Bình dân học vụ đã huy động 74.650 giáo viên, giúp hơn 2,5 triệu người dân tại Bắc Bộ và Trung Bộ biết đọc, biết viết.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ quy luật hình thành, phát triển và hoàn thiện của hệ thống văn bản pháp luật về giáo dục qua các thời kỳ lịch sử (1945 - 2012). Luận văn hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá khách quan những thành tựu cùng bất cập trong kỹ thuật lập pháp, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp xây dựng pháp luật giáo dục đồng bộ đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ lãnh thổ Việt Nam xuyên suốt 67 năm với 5 giai đoạn lịch sử chính yếu. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc đánh giá hiệu lực điều chỉnh của gần 1000 văn bản pháp quy, cung cấp luận cứ khoa học để giảm thiểu sự phân tán của văn bản dưới luật, hướng tới mục tiêu hoàn thiện thể chế nhà nước pháp quyền và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục. Khung lý thuyết tiếp cận pháp luật như một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, luôn vận động tương thích với cơ sở hạ tầng kinh tế và điều kiện chính trị của từng thời kỳ. Bên cạnh đó, luận văn áp dụng lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và học thuyết về pháp điển hóa pháp luật nhằm luận giải sự chuyển dịch từ quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang quản lý bằng pháp luật.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh 5 khái niệm nòng cốt:

1. Pháp luật về giáo dục: Tập hợp các quy phạm điều chỉnh quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động giáo dục và quản lý nhà nước về giáo dục.
2. Pháp điển hóa: Quá trình tập hợp, rà soát, sửa đổi và xây dựng văn bản quy phạm tổng thể có hiệu lực pháp lý cao.
3. Hệ thống giáo dục quốc dân: Cơ cấu tổ chức mạng lưới trường lớp theo các cấp học và trình độ đào tạo.
4. Xã hội hóa giáo dục: Huy động toàn xã hội tham gia đóng góp và chia sẻ trách nhiệm phát triển giáo dục.
5. Quyền học tập của công dân: Quyền cơ bản được hiến định từ Điều 15 Hiến pháp 1946 đến Hiến pháp 1992.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ khối tư liệu sơ cấp và thứ cấp đồ sộ, bao gồm các văn kiện Đại hội Đảng từ khóa I đến khóa XI, 4 bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992), cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật gồm các sắc lệnh, nghị định, thông tư và các đạo luật chuyên ngành ban hành trong giai đoạn 1945 - 2012.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu thực hiện phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với 100% các đạo luật và nghị quyết chuyên ngành của Quốc hội về giáo dục, kết hợp phương pháp chọn mẫu mục tiêu điển hình với hơn 300 văn bản quy phạm dưới luật có tác động trực tiếp đến chính sách giáo dục trong từng thời kỳ.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp lịch sử - cụ thể và so sánh luật học là nhằm đặt từng quy định vào đúng bối cảnh kinh tế - chính trị khi văn bản ra đời. Phương pháp thống kê, tổng hợp và đối chiếu giúp định lượng chính xác sự thay đổi về cấu trúc điều khoản qua các lần sửa đổi luật, đồng thời tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm lập pháp giáo dục quốc tế để xây dựng lộ trình hoàn thiện pháp luật đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo cứu lịch sử pháp luật giáo dục Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2012 làm sáng tỏ 4 bước phát triển mang tính quy luật:

Thứ nhất, giai đoạn 1945 - 1954 xác lập nền móng với hệ giá trị dân tộc, khoa học và đại chúng. Sắc lệnh số 146/SL và 147/SL ngày 10/08/1946 đã định hình hệ thống giáo dục quốc dân đầu tiên. Trong điều kiện kháng chiến ác liệt, nhà nước đã ban hành hơn 100 văn bản (hơn 40 văn bản trong giai đoạn 1945 - 1946 và 60 văn bản trong giai đoạn 1946 - 1954), tiến hành cải cách giáo dục năm 1950 chuyển sang hệ thống phổ thông 9 năm hoàn toàn bằng tiếng Việt.

Thứ hai, giai đoạn 1954 - 1975 và 1975 - 1986 ghi nhận sự chuyển dịch từ hệ thống 10 năm tại miền Bắc sang thống nhất hệ thống giáo dục 12 năm trên phạm vi cả nước theo Nghị quyết 14/NQ-TW năm 1979. Hội nghị phổ cập vỡ lòng năm 1958 đã đạt mục tiêu huy động trên 90% trẻ em từ 6 đến 11 tuổi đến lớp. Sau năm 1975, Quyết định 426/TTg và Quyết định 224/TTg năm 1976 đã đặt nền móng triển khai đào tạo sau đại học và thống nhất mạng lưới giáo dục toàn quốc.

Thứ ba, công cuộc Đổi mới từ năm 1986 tạo bước đột phá về pháp điển hóa. Từ hơn 800 văn bản dưới luật phân tán, Quốc hội ban hành Luật Phổ cập giáo dục tiểu học năm 1991, mở đường cho Luật Giáo dục năm 1998 gồm 9 chương, 110 điều. Sau đó, Luật Giáo dục 2005 gồm 9 chương, 120 điều ra đời với 83 điều sửa đổi (chiếm 69,2% tổng số điều), bổ sung 13 điều mới và bãi bỏ 3 điều về thanh tra giáo dục để bảo đảm thống nhất với Luật Thanh tra.

Thứ tư, thể chế giáo dục chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trước áp lực phân hóa giàu nghèo tăng khoảng 10 lần trong xã hội, pháp luật đã bổ sung các chế định về trường ngoài công lập (Điều 65 - 68 Luật Giáo dục 2005), chính sách miễn giảm học phí và tín dụng ưu đãi cho học sinh, sinh viên nghèo.

Thảo luận kết quả

Tiến trình lập pháp giáo dục cho thấy sự chuyển biến từ phương thức điều chỉnh mang tính tình thế sang kỹ thuật lập pháp hiện đại, chuẩn hóa. Nguyên nhân chính của sự chuyển biến này xuất phát từ nhu cầu hội nhập quốc tế, gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và yêu cầu xây dựng nền kinh tế tri thức. Khi so sánh với các nghiên cứu lập pháp cùng thời kỳ, luận văn khẳng định pháp luật giáo dục Việt Nam đã tiếp cận nhanh các chuẩn mực quốc tế như chuyển đổi đào tạo niên chế sang tích lũy tín chỉ và kiểm định chất lượng độc lập.

Dữ liệu nghiên cứu về sự chuyển dịch cơ cấu văn bản được biểu diễn trực quan qua bảng đối chiếu tiến trình pháp điển hóa (1945 - 2012) và biểu đồ thể hiện tỷ trọng 83 điều sửa đổi của Luật Giáo dục 2005. Các minh họa trực quan này chứng minh tính tất yếu của việc ban hành các luật chuyên ngành như Luật Giáo dục đại học và Luật Nhà giáo nhằm thay thế cho hơn 166 văn bản hướng dẫn thi hành còn chồng chéo.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đáp ứng yêu cầu Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2020 và Nghị quyết 35/2009/NQ-QH12 của Quốc hội, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Ban hành và hoàn thiện các luật chuyên ngành: Quốc hội và Bộ Giáo dục và Đào tạo cần khẩn trương xây dựng Luật Giáo dục đại học, Luật Nhà giáo và Luật Giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn 2012 - 2015. Mục tiêu là giảm trên 40% số lượng văn bản dưới luật, tạo hành lang pháp lý trực tiếp cho từng bậc học.

2. Mở rộng quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục: Chính phủ và các trường đại học cần triển khai mô hình Hội đồng trường theo Điều 53 Luật Giáo dục 2005, hoàn thành chuyển đổi 100% các trường đại học sang phương thức đào tạo tín chỉ trước năm 2018, gắn quyền tự chủ học thuật với tự chủ tài chính minh bạch.

3. Tăng cường chính sách công bằng và an sinh giáo dục: Ủy ban nhân dân các tỉnh và Bộ Tài chính cần thiết lập quỹ hỗ trợ giáo dục vùng sâu, vùng xa, bảo đảm mục tiêu 95% trẻ em dân tộc thiểu số được tiếp cận giáo dục phổ cập đúng độ tuổi đến năm 2020 theo đúng tinh thần Điều 5 Luật Giáo dục.

4. Chuẩn hóa kiểm định chất lượng và hội nhập quốc tế: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các tổ chức kiểm định khu vực xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chất lượng bắt buộc, phấn đấu đến năm 2020 đạt tỷ lệ 100% chương trình đào tạo trọng điểm được kiểm định độc lập.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội và Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể sử dụng các số liệu lịch sử và phân tích bất cập của gần 1000 văn bản để làm căn cứ sửa đổi các đạo luật chuyên ngành.
2. Lãnh đạo và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục: Các trường đại học, cao đẳng và viện nghiên cứu áp dụng khung phân tích tự chủ trường học và kiểm định chất lượng để xây dựng quy chế nội bộ theo chuẩn mực Luật Giáo dục 2005.
3. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh: Nhóm người học chuyên ngành Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật có thể khai thác tư liệu về 5 giai đoạn phát triển thể chế giáo dục phục vụ cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu.
4. Chuyên gia tư vấn pháp lý và các nhà đầu tư: Các tổ chức mở trường tư thục, trường quốc tế tham khảo các chế định về sở hữu tài sản, rút vốn và chính sách ưu đãi tại Điều 65 - 68 để đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn phân chia lịch sử pháp luật giáo dục Việt Nam thành những giai đoạn nào?
Luận văn phân chia thành 5 giai đoạn chính: 1945 - 1954 (kháng chiến chống Pháp), 1954 - 1975 (kháng chiến chống Mỹ và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc), 1975 - 1986 (thống nhất đất nước trước Đổi mới), 1986 - 1998 (giai đoạn Đổi mới đến trước Luật Giáo dục đầu tiên), và 1998 đến năm 2012 với các đợt pháp điển hóa lớn.

2. Tại sao Luật Giáo dục năm 1998 được xem là mốc son pháp điển hóa đầu tiên?
Trước năm 1998, hệ thống pháp luật giáo dục điều chỉnh bằng gần 800 văn bản dưới luật tản mạn. Luật Giáo dục 1998 gồm 9 chương, 110 điều lần đầu tiên quy định đồng bộ từ mục tiêu, quyền học tập, hệ thống cơ sở đào tạo đến quản lý nhà nước, tạo lập khung pháp lý chính thức cho toàn ngành.

3. Luật Giáo dục 2005 có những bước sửa đổi, bổ sung trọng yếu nào so với năm 1998?
Luật Giáo dục 2005 gồm 120 điều, đã sửa đổi 83 điều (68 điều nội dung, 15 điều kỹ thuật), bổ sung 13 điều mới về kiểm định chất lượng (Điều 17), Hội đồng trường (Điều 53), chính sách trường tư thục (Điều 65 - 68) và bãi bỏ 3 điều thanh tra để thống nhất với Luật Thanh tra.

4. Pháp luật giáo dục xử lý vấn đề công bằng xã hội trong nền kinh tế thị trường như thế nào?
Trong bối cảnh khoảng cách giàu nghèo tăng khoảng 10 lần, pháp luật đã quy định giáo dục tiểu học là bắt buộc và miễn phí, ban hành cơ chế cử tuyển, cấp học bổng, mở rộng quỹ tín dụng đào tạo và ưu đãi đối với con em đồng bào dân tộc thiểu số tại Điều 5 và Điều 84 Luật Giáo dục 2005.

5. Điểm mới cơ bản của phương hướng lập pháp giáo dục đến năm 2020 trong luận văn là gì?
Luận văn nhấn mạnh việc chuyển dịch từ một đạo luật khung duy nhất sang xây dựng hệ thống các luật chuyên ngành như Luật Giáo dục đại học, Luật Nhà giáo, kết hợp chuyển đổi 100% hình thức đào tạo theo tín chỉ và xác lập quyền tự chủ tài chính cho các trường đại học.

Kết luận

• Hệ thống pháp luật giáo dục Việt Nam giai đoạn 1945 - 2012 đã phát triển từ các sắc lệnh tình thế sang các đạo luật hoàn chỉnh, phản ánh sinh động các bước chuyển lịch sử của đất nước.
• Quá trình lập pháp đã thể chế hóa thành công quan điểm giáo dục là quốc sách hàng đầu, phục vụ đào tạo hàng triệu lao động và bồi dưỡng nhân tài qua các thời kỳ.
• Hai cuộc pháp điển hóa năm 1998 và 2005 đã xác lập nền móng vững chắc cho hệ thống giáo dục quốc dân, nâng cao tính tự chủ và hội nhập quốc tế.
• Giai đoạn đến năm 2020 đặt ra yêu cầu cấp bách phải tiếp tục hoàn thiện các luật chuyên ngành như Luật Giáo dục đại học nhằm giảm thiểu văn bản dưới luật.
• Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và cơ sở đào tạo cần tích cực khai thác kết quả nghiên cứu của luận văn để đóng góp vào sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI LUẬN VỀ GIÁO DỤC VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIÁO DỤC 1. Quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc ta về phát triển giáo dục và hoàn thiện pháp luật về giáo dục Quan điểm về phát triển giáo dục của Đảng và Nhà nƣớc ta đã đƣợc khẳng định tại Sắc lệnh số 146/SL ngày 10/8/1946, đó là “Nền giáo dục nƣớc Việt Nam dân chủ cộng hoà là một nền giáo dục duy nhất, đặt trên ba nguyên tắc căn bản: đại chúng hoá, dân tộc hoá, khoa học hoá, và theo tôn chỉ phụng sự lý tƣởng Quốc gia và dân chủ”. Từ sau khi cách mạng tháng 8 thành công đến nay, Đảng và Nhà nƣớc ta đã có nhiều chủ trƣơng, chính sách và biện pháp phát triển giáo dục. Hệ thống mạng lƣới nhà trƣờng đã phủ khắp toàn quốc đến tận từng thôn bản xa xôi, để thực hiện mục tiêu xóa mù chữ, phổ cấp giáo dục tiểu học, rồi phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi, tiến tới phổ cập giáo dục trung học.

Hiện nay, cả nƣớc vẫn đang tích cực xây dựng xã hội học tập, thực hiện “giáo dục cho mọi ngƣời”, ai cũng đƣợc học hành. Vấn đề phát triển giáo dục đang đƣợc toàn xã hội quan tâm. Đảng và Nhà nƣớc đang tập trung hơn, ƣu tiên hơn đối với các vùng khó khăn, nhƣ vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng dân tộc thiểu số, vùng đồng bằng sông Cửu Long, vùng Tây Nguyên và đã thu đƣợc một số kết quả, thể hiện tính ƣu việt của chế độ trong giáo dục. Về nội dung giáo dục, không những coi trọng giáo dục kiến thức, mà còn chú ý nhiều vấn đề giáo dục nhân cách cho học sinh, sinh viên, nhất là giáo dục về đạo đức cách mạng, về truyền thống dân tộc, về những nét đẹp văn hóa, ý thức quý trọng ngƣời lao động, gắn bó với nhân dân, ý thức phục vụ nhân dân, coi đó là lý tƣởng của cuộc đời, ý nghĩa của cuộc sống.

Thực hiện đẩy mạnh chủ trƣơng xã hội hóa giáo dục: sự nghiệp phát triển giáo dục không 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phải là công việc riêng của Đảng và Nhà nƣớc mà các đoàn thể xã hội và nhân dân phải cùng chăm lo. Quan điểm về tính dân tộc của nền giáo dục đã đƣợc thể hiện sâu sắc trong các văn bản quan trọng của Đảng và Nhà nƣớc về giáo dục. Tính dân tộc của nền giáo dục nƣớc nhà thể hiện ở nội dung giáo dục, hết sức coi trọng truyền thống giáo dục dân tộc, coi đây là một nội dung xuyên suốt tất cả các môn học. Trong các môn học đã chú ý hơn đến việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ, lịch sử, văn học và địa lý nƣớc nhà.

Kể từ ngày thành lập nƣớc Việt Nam dân chủ cộng hòa, tiếng Việt đƣợc khẳng định là ngôn ngữ chính thức dạy trong nhà trƣờng. Ngay từ các lớp tiểu học, cần quan tâm thích đáng đến tính địa phƣơng trong chƣơng trình và kế hoạch dạy học, giáo dục cả trên lớp lẫn ngoài giờ lên lớp, sau nâng dần lên học lịch sử của dân tộc, giáo dục tinh thần dân tộc và lòng yêu nƣớc, gắn liền với giáo dục "ý thức công dân". Giáo dục tinh thần bình đẳng giữa các dân tộc cùng sống trên đất nƣớc Việt Nam, tƣơng trợ lẫn nhau, thực hiện đại đoàn kết dân tộc cùng nhau bảo vệ và xây dựng đất nƣớc. Văn hóa các dân tộc đều có bƣớc phát triển mới hơn hẳn thời kỳ trƣớc cách mạng.

Đảng và Nhà nƣớc ta đã khẳng định, văn hóa các dân tộc cần đƣợc phát huy và phát triển, tiếng nói và chữ viết riêng của các dân tộc cần đƣợc giữ gìn. Điều 5 Luật Giáo dục quy định: "Nhà nƣớc tạo điều kiện để ngƣời dân tộc thiểu số đƣợc học tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình". Chiến lƣợc phát triển giáo dục 2001 - 2010 xác định mục tiêu tổng quát là tạo bƣớc thay đổi căn bản về chất lƣợng giáo dục; phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lƣợng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân theo hƣớng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá và hội nhập quốc tế; đổi mới chƣơng trình, nội dung, phƣơng pháp dạy và học; đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục; tập trung nâng cao chất lƣợng giáo dục, coi 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành; đẩy mạnh đào tạo nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nƣớc; xây dựng môi trƣờng giáo dục lành mạnh, kết hợp chặt chẽ giữa nhà trƣờng với gia đình và xã hội; xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi công dân đƣợc học tập suốt đời; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, sự phát triển năng động của các nền kinh tế, quá trình hội nhập và toàn cầu hóa đang làm việc rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển giữa các nƣớc trở nên hiện thực hơn và nhanh hơn.

Khoa học - công nghệ trở thành động lực cơ bản của sự phát triển kinh tế - xã hội. Giáo dục là nền tảng của sự phát triển khoa học - công nghệ, đóng vai trò chủ yếu trong việc nâng cao ý thức dân tộc, tinh thần trách nhiệm và năng lực của các thế hệ mai sau. Cải cách giáo dục đang diễn ra trên quy mô toàn cầu. Bối cảnh trên đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong giáo dục, từ quan niệm về chất lƣợng giáo dục, xây dựng nhân cách ngƣời học đến cách tổ chức quá trình và hệ thống giáo dục.

Nhà trƣờng từ chỗ khép kín chuyển sang mở cửa rộng rãi, đối thoại với xã hội và gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu khoa học - công nghệ và ứng dụng, nhà giáo thay vì chỉ truyền đạt tri thức, chuyển sang cung cấp cho ngƣời học phƣơng pháp thu nhận thông tin một cách hệ thống, có tƣ duy, phân tích và tổng hợp. Vì vậy, các quốc gia từ những nƣớc đang phát triển đến những nƣớc phát triển đều nhận thức đƣợc vai trò và vị trí hàng đầu của giáo dục, đều phải đổi mới giáo dục để có thể đáp ứng một cách năng động hơn, hiệu quả hơn, trực tiếp hơn những nhu cầu của sự phát triển đất nƣớc. Giáo dục ngày nay phải tạo đƣợc động lực thúc đẩy học tập suốt đời, góp phần loại bỏ khả năng không đƣợc học do thiếu cơ hội và điều kiện giáo dục, hƣớng tới xây dựng một xã hội học tập. Nó cho phép từng cá nhân phát 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] triển khả năng sáng tạo, tinh thần chủ động và khả năng thích nghi từ đó làm tăng khả năng tự chủ trong đời sống và công việc.

Giáo dục ban đầu tạo cơ sở vững chắc để mọi ngƣời có thể học tập suốt đời. Với cách nhìn đó, giáo dục là cả một quá trình lâu dài. Giáo dục, học tập suốt đời không hạn chế về việc giáo dục ban đầu, mà chính là phát triển giáo dục thƣờng xuyên, phát triển một xã hội học tập. Nâng cao tri thức phải đƣợc coi là mục tiêu đầu tiên của nhiệm vụ giáo dục.

Việc đa dạng hóa các loại hình giáo dục cũng là một yếu tố khuyến khích việc làm giàu tri thức và tạo điều kiện xây dựng một xã hội học tập. Nƣớc ta đang tiến hành thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đồng thời lại phải đối mặt với ảnh hƣởng của giai đoạn thông tin hóa và giáo dục dịch vụ. Là hình thức mới tất nhiên sẽ có những vấn đề mới cần nghiên cứu và thực hiện sao cho phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội. Chính trong tình hình nhƣ vậy cần đổi mới công tác quản lý nhà nƣớc về giáo dục.

Trƣớc hết, phải xác định: giáo dục phục vụ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng chủ nghĩa xã hội phải dựa vào giáo dục. Do vậy phải có những chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức vai trò và vị trí của giáo dục trong tiến trình phát triển quốc gia. Trong những năm cuối thập kỷ 80 của thế kỷ trƣớc mặc dù giáo dục là một lĩnh vực luôn luôn đƣợc coi trọng, song giáo dục nƣớc ta mới chỉ đƣợc xem là "một bộ phận quan trọng của cách mạng văn hóa tƣ tƣởng, là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa tƣ tƣởng, là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển văn hóa kỹ thuật" (Nghị quyết số 14 của Bộ Chính trị năm 1979). Với ý nghĩa đó giáo dục nằm trong thƣợng tầng kiến trúc có tác động và vai trò chủ yếu trong lĩnh vực dân trí, thay đổi nhận thức ý thức xã hội.

Quan niệm trên đã đặt cơ sở cho bƣớc phát triển mới, căn bản khi giáo dục đƣợc xem là quốc sách hàng đầu, đầu tƣ cho giáo dục là đầu tƣ phát triển đƣợc khẳng định trong các văn kiện Đại hội VII (1991), VIII (1996) và Đại hội IX của Đảng Cộng sản 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Việt Nam (2001), Hiến pháp 1992 (đã đƣợc sửa đổi, bổ sung năm 2001) và nhiều văn kiện khác của Đảng và Chính phủ. Giáo dục và Đào tạo góp phần xây dựng cơ sở hạ tầng xã hội, tạo nguồn lực quan trọng cho công cuộc phát triển quốc gia. Quan điểm "phát triển giáo dục là quốc sách đầu" của Đảng và Nhà nƣớc ta đối với giáo dục đƣợc thể hiện nhất quán trong các chủ trƣơng, chính sách. Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài phục vụ yêu cầu về quyền đƣợc học tập của nhân dân.

Phát triển giáo dục bao gồm cả hai mặt: phát triển về số lƣợng và phát triển về chất lƣợng. Trong mỗi mặt đó, sự phát triển thể hiện về số lƣợng và phát triển về chất lƣợng. Trong mỗi mặt đó, sự phát triển thể hiện ở đội ngũ ngƣời học, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, mạng lƣới trƣờng lớp và cơ sở vật chất, chƣơng trình và nội dung giáo dục, các điều kiện tài chính, cơ chế chính sách và gắn với hiệu quả giáo dục. Phát triển về số lƣợng là quan trọng, còn phát triển về chất lƣợng là quyết định vì chính chất lƣợng sẽ xác định hiệu quả của phát triển giáo dục.