Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đề xuất lập kế hoạch quản lý rừng theo tiêu chuẩn của hội đồng quản trị rừng thế giới fsc tại bản phon song huyện bolikhan tỉnh bolikhamxay

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đề xuất lập kế hoạch quản lý rừng theo tiêu chuẩn của hội đồng quản trị rừng thế, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Bounchanh Mekaloun
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Minh Toại
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đề Xuất Lập Kế Hoạch Quản Lý Rừng Theo Tiêu Chuẩn Của Hội Đồng Quản Trị Rừng Thế Giới (FSC) Tại Bản Phon Song, Huyện Bolikhan, Tỉnh Bolikhamxay, Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Lào Giai Đoạn 2018 - 2022
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.1.1. Quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lập Kế Hoạch Quản Lý Rừng Bền Vững Tại Bolikhan

Lập kế hoạch quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC tại Bolikhan, Bolikhamxay là một bước quan trọng nhằm bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển kinh tế địa phương. Kế hoạch này không chỉ giúp duy trì sự đa dạng sinh học mà còn đảm bảo lợi ích cho cộng đồng dân cư. Việc áp dụng tiêu chuẩn FSC sẽ tạo ra một khung pháp lý rõ ràng cho việc quản lý và sử dụng tài nguyên rừng một cách bền vững.

1.1. Khái Niệm Về Quản Lý Rừng Bền Vững

Quản lý rừng bền vững là quá trình quản lý rừng nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Điều này bao gồm việc bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì các chức năng sinh thái của rừng.

1.2. Tiêu Chuẩn FSC Là Gì

Tiêu chuẩn FSC (Hội đồng Quản trị Rừng Thế giới) là một hệ thống chứng nhận quản lý rừng bền vững. Nó đảm bảo rằng rừng được quản lý theo cách bảo vệ môi trường và hỗ trợ cộng đồng địa phương.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Rừng Tại Bolikhan

Khu vực Bolikhan đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rừng bền vững. Việc khai thác gỗ trái phép và lạm dụng tài nguyên rừng đang diễn ra phổ biến, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và sinh kế của người dân. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để giải quyết những vấn đề này.

2.1. Khai Thác Gỗ Trái Phép

Khai thác gỗ trái phép là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất tại Bolikhan. Điều này không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn gây ra những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.

2.2. Thiếu Ý Thức Cộng Đồng

Nhiều người dân địa phương chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng. Việc giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng là rất cần thiết để thay đổi hành vi khai thác tài nguyên.

III. Phương Pháp Lập Kế Hoạch Quản Lý Rừng Bền Vững

Để lập kế hoạch quản lý rừng bền vững, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc đánh giá hiện trạng tài nguyên rừng và xác định các chức năng của rừng là rất quan trọng. Các hoạt động này sẽ giúp xây dựng một kế hoạch hiệu quả và khả thi.

3.1. Đánh Giá Hiện Trạng Tài Nguyên Rừng

Đánh giá hiện trạng tài nguyên rừng giúp xác định các vấn đề cần giải quyết và các cơ hội phát triển. Việc này bao gồm việc khảo sát và thu thập dữ liệu về diện tích, chất lượng rừng.

3.2. Xác Định Chức Năng Rừng

Xác định chức năng của rừng là bước quan trọng trong lập kế hoạch. Các chức năng này bao gồm cung cấp gỗ, bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kế Hoạch Quản Lý Rừng

Kế hoạch quản lý rừng bền vững sẽ được áp dụng thông qua các hoạt động cụ thể tại Bolikhan. Các hoạt động này không chỉ giúp bảo vệ rừng mà còn tạo ra lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương. Việc thực hiện kế hoạch sẽ cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

4.1. Hoạt Động Bảo Tồn Rừng

Các hoạt động bảo tồn rừng sẽ bao gồm việc trồng cây, phục hồi rừng và bảo vệ các khu vực rừng có giá trị bảo tồn cao. Điều này sẽ giúp duy trì sự đa dạng sinh học và các chức năng sinh thái của rừng.

4.2. Hỗ Trợ Cộng Đồng Địa Phương

Hỗ trợ cộng đồng địa phương thông qua các chương trình phát triển kinh tế bền vững là rất quan trọng. Các hoạt động này sẽ giúp người dân có thêm thu nhập từ việc quản lý và bảo vệ rừng.

V. Kết Luận Về Quản Lý Rừng Bền Vững Tại Bolikhan

Việc lập kế hoạch quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC tại Bolikhan là một bước đi cần thiết để bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển kinh tế địa phương. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo thành công của kế hoạch này.

5.1. Tương Lai Của Quản Lý Rừng Tại Bolikhan

Tương lai của quản lý rừng tại Bolikhan phụ thuộc vào việc thực hiện các kế hoạch đã đề ra. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức sẽ là yếu tố quyết định.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Sách Quản Lý Rừng

Cần có các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ để thúc đẩy quản lý rừng bền vững. Các chính sách này nên bao gồm việc cấp chứng chỉ FSC và hỗ trợ tài chính cho các hoạt động bảo tồn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý rừng bền vững (QLRBV) và cấp chứng chỉ rừng quốc tế là xu thế tất yếu nhằm bảo vệ hệ sinh thái rừng nhiệt đới trước áp lực khai thác quá mức và biến đổi khí hậu toàn cầu. Thống kê của Hội đồng Quản trị Rừng Thế giới (FSC) cho thấy toàn cầu đã có hơn 183,1 triệu ha rừng được cấp chứng chỉ tương đương 1.303 chứng chỉ độc lập, trong đó khu vực Châu Âu chiếm tỷ trọng lớn nhất với 44,49% (khoảng 81,51 triệu ha) và Nam Mỹ chiếm 38,64% (khoảng 12,47 triệu ha). Tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, tổng diện tích rừng và lâm sản ngoài gỗ đạt chứng chỉ FSC đã ghi nhận bước tiến lớn với hơn 12.090,9 ha rừng song mây và 242.995 ha diện tích gỗ có kiểm soát (FSC-CW). Tuy nhiên, tại các địa phương vùng sâu vùng xa như huyện Bolikhan, tài nguyên rừng vẫn đối mặt với nguy cơ suy thoái nghiêm trọng do tình trạng khai thác tự do, thiếu quy hoạch kỹ thuật và chưa có một kế hoạch quản lý toàn diện.

Bản Phon Song, thuộc cụm Bản Tha Bó, huyện Bolikhan, tỉnh Bolikhamxay sở hữu tổng diện tích tự nhiên 15.887,29 ha, trong đó có hơn 8.000 ha được quy hoạch định hướng quản lý bền vững tài nguyên song, mây và lâm sản ngoài gỗ. Đây là địa bàn sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số với sinh kế phụ thuộc hơn 80% vào việc thu hái lâm sản tự nhiên. Vấn đề đặt ra là việc quản lý rừng tại đây trước năm 2018 còn mang tính tự phát, thiếu các số liệu điều tra lâm học định lượng và chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe.

Mục tiêu cụ thể của công trình nghiên cứu là xác lập hệ thống cơ sở khoa học và thực tiễn về cấu trúc lâm phần, khả năng tái sinh tự nhiên và đa dạng sinh học; từ đó xây dựng Kế hoạch quản lý rừng bền vững giai đoạn 2018 – 2022 theo tiêu chuẩn của Hội đồng Quản trị Rừng Thế giới (FSC), trọng tâm là Nguyên tắc 7 và Nguyên tắc 9. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trọn vẹn trên toàn bộ diện tích 15.887,29 ha rừng và đất lâm nghiệp thuộc quyền quản lý của Bản Phon Song trong mốc thời gian 5 năm (2018 – 2022). Ý nghĩa của đề tài thể hiện qua việc cung cấp giải pháp cân bằng giữa ba trụ cột: kinh tế (tăng giá trị thương phẩm song mây lên khoảng 20% đến 30%), xã hội (bảo đảm quyền lợi sinh kế cho 100% hộ dân bản địa) và môi trường (bảo tồn nguyên vẹn các sinh cảnh nhạy cảm và duy trì độ tàn che trên 70%).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết quản lý rừng bền vững của Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế (ITTO, 2008) và Tiến trình Helsinki. Theo đó, QLRBV là quá trình quản lý các lâm phận ổn định nhằm đạt được các mục tiêu sản xuất liên tục các sản phẩm gỗ và ngoài gỗ mà không làm suy giảm giá trị di truyền, duy trì khả năng tự phục hồi, bảo tồn đa dạng sinh học và không gây tác động tiêu cực đến các hệ sinh thái lân cận.

Khung lý thuyết quản trị rừng quốc tế được áp dụng trực tiếp là Bộ tiêu chuẩn 10 nguyên tắc của FSC (phiên bản 2014), trong đó tập trung chuyên sâu vào Nguyên tắc 7 (Kế hoạch quản lý rừng) và Nguyên tắc 9 (Duy trì các khu rừng có giá trị bảo tồn cao - HCVF). Nguyên tắc 7 quy định kế hoạch quản lý phải được thiết lập dựa trên kết quả điều tra tài nguyên định kỳ, phân tích chu kỳ kinh doanh và tích hợp đầy đủ các đánh giá tác động môi trường - xã hội.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

1. Chứng chỉ rừng (Forest Certification): Sự công nhận bằng văn bản của tổ chức thứ ba độc lập về việc đơn vị quản lý rừng đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn bền vững về kinh tế, môi trường và xã hội.
2. Rừng có giá trị bảo tồn cao (High Conservation Value Forests - HCVF): Những lâm phận sở hữu các giá trị sinh học, môi trường hoặc văn hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng ở cấp địa phương, quốc gia hoặc toàn cầu.
3. Khai thác tác động thấp (Reduced Impact Logging - RIL): Tập hợp các kỹ thuật lâm sinh được thiết kế nhằm giảm thiểu tối đa tổn hại đến tầng cây tái sinh, cấu trúc đất và nguồn nước mặt.
4. Lâm sản ngoài gỗ (Non-Timber Forest Products - NTFP): Toàn bộ các sản phẩm sinh học có nguồn gốc từ rừng ngoài gỗ tròn, tiêu biểu như song, mây, măng và dược liệu.

Mô hình sinh thái toán học ứng dụng lý thuyết phân bố tiệm cận của Meyer đối với cấu trúc đường kính và hàm Weibull đối với cấu trúc chiều cao lâm phần, kết hợp phương pháp tính toán chỉ số quan trọng (Importance Value Index - IV%) để xác định mức độ ưu thế sinh thái của các loài cây bản địa.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp chặt chẽ giữa số liệu thứ cấp kế thừa và số liệu điều tra thực địa sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo kiểm kê rừng định kỳ giai đoạn 2012 – 2016 của Sở Nông - Lâm nghiệp tỉnh Bolikhamxay, bản đồ địa hình tỷ lệ 1:25.000, các công ước quốc tế (CITES, IUCN) và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của CHDCND Lào như Nghị định 186/NĐ-TTg, Luật Lâm nghiệp 1996 và Luật Bảo vệ Động vật hoang dã 2007.

Về phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu điều tra thực địa:

• Điều tra theo tuyến: Thiết lập 3 tuyến điều tra thực địa đại diện cắt ngang các dạng địa hình từ thấp lên cao (độ cao từ 200 m đến trên 800 m so với mực nước biển) với tổng chiều dài 15 km (mỗi tuyến dài 5 km). Phương pháp này giúp ghi nhận đầy đủ sự biến đổi của các đai thực vật và các dạng sinh cảnh đặc thù.
• Điều tra ô tiêu chuẩn (OTC): Áp dụng phương pháp chọn mẫu điển hình tạm thời trên các trạng thái rừng tự nhiên theo bảng phân loại của Loeschau cải tiến. Cỡ mẫu bao gồm các ô tiêu chuẩn có diện tích 1.000 m2 (kích thước 40 m x 25 m). Tại mỗi trạng thái rừng điển hình, bố trí 3 ô tiêu chuẩn lặp lại để đo đếm toàn bộ cây gỗ có đường kính ngang ngực (D1.3) từ 6 cm trở lên bằng thước kẹp kính, đo chiều cao vút ngọn (Hvn) và chiều cao dưới cành (Hdc) bằng thước đo cao Blum-Leiss, xác định đường kính tán (Dt) bằng thước dây. Trong mỗi OTC, bố trí 5 ô dạng bản diện tích 4 m2 (2 m x 2 m) tại 4 góc và tâm ô để điều tra tầng cây tái sinh tự nhiên.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Hàm toán học Meyer được lựa chọn để mô phỏng phân bố số cây theo đường kính (N/D1.3) vì đây là hàm số mũ nghịch đảo kinh điển, phản ánh chính xác nhất quy luật phân bố của rừng tự nhiên nhiệt đới nhiều tầng tuổi với mật độ cây giảm dần ở các cấp kính lớn. Hàm Weibull 3 tham số được sử dụng để mô phỏng phân bố số cây theo chiều cao (N/Hvn) nhờ tính linh hoạt cao trong việc biểu diễn độ lệch và độ nhọn của tán rừng tự nhiên. Phương pháp phân tích không gian trên hệ thống thông tin địa lý (GIS) được sử dụng để chồng xếp bản đồ hiện trạng rừng (tỷ lệ 1:25.000), bản đồ địa hình và bản đồ thủy văn nhằm xây dựng bản đồ chức năng rừng và bản đồ phân khu rừng có giá trị bảo tồn cao (tỷ lệ 1:90.000). Toàn bộ quy trình điều tra và xử lý dữ liệu được tiến hành trong chu kỳ nghiên cứu 5 năm (2018 – 2022).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích tài nguyên rừng tại Bản Phon Song cung cấp bức tranh định lượng rõ nét về cấu trúc sinh thái và tiềm năng quản lý bền vững:

1. Phân bố trạng thái và cấu trúc tầng tán: Toàn bộ 15.887,29 ha diện tích nghiên cứu được phân chia thành 4 trạng thái rừng tự nhiên chính gồm rừng giàu, rừng trung bình, rừng nghèo phục hồi và rừng tre nứa xen cây gỗ. Kết quả mô phỏng cấu trúc lâm phần bằng hàm Meyer cho thấy hệ số tương quan R2 đạt trên 0,88, khẳng định phân bố số cây theo cấp kính tuân theo quy luật giảm hình chữ J ngược điển hình của rừng nhiệt đới nguyên sinh. Nhóm cây có đường kính nhỏ (D1.3 từ 6 cm đến 20 cm) chiếm tỷ lệ áp đảo từ 62,5% đến 71,4% tổng số cây trong lâm phần. Chỉ số quan trọng (IV%) của 5 loài cây ưu thế sinh thái dao động từ 18,2% đến 34,6%, phản ánh tính đa dạng loài phong phú và chưa bị biến dạng hoàn toàn bởi tác động con người.

2. Tiềm năng và chất lượng tái sinh tự nhiên: Mật độ cây tái sinh tự nhiên trung bình trên toàn lâm phận đạt từ 3.500 cây/ha đến 5.200 cây/ha. Trong đó, tỷ lệ cây tái sinh có triển vọng (cây sinh trưởng tốt, thân thẳng, không sâu bệnh và có chiều cao trên 1,5 m) chiếm khoảng 68,4% tổng số cây tái sinh. Nguồn gốc tái sinh chủ yếu từ hạt chiếm 82,1%, còn lại 17,9% là tái sinh chồi. Đặc biệt, mật độ các loài song, mây tự nhiên dưới tán rừng đạt mức cao, trung bình từ 450 đến 720 bụi/ha, tạo nền tảng vững chắc cho việc cấp chứng chỉ lâm sản ngoài gỗ độc lập theo chuỗi 12.090,9 ha của tỉnh Bolikhamxay.

3. Phân định các khu rừng có giá trị bảo tồn cao (HCVF): Đề tài đã nhận diện và khoanh vùng thành công 3 nhóm giá trị bảo tồn trọng yếu trên địa bàn bản:

• HCVF 1 (Đa dạng sinh học và các loài nguy cấp): Chiếm diện tích 3.412,50 ha tập trung tại các đai rừng nguyên sinh trên núi cao, nơi ghi nhận các loài thực vật và động vật quý hiếm nằm trong Sách đỏ IUCN.
• HCVF 4 (Dịch vụ hệ sinh thái và bảo vệ nguồn nước): Xác lập 2.845,30 ha dải rừng phòng hộ đầu nguồn và hành lang ven sông suối với độ dốc trên 25 độ, đóng vai trò ngăn chặn xói mòn đất và bảo vệ nguồn nước ngọt cho 100% cư dân địa phương.
• HCVF 5 (Đáp ứng nhu cầu sinh kế cơ bản): Khoanh vùng 8.210,15 ha rừng sản xuất song mây và lâm sản ngoài gỗ phục vụ trực tiếp cho nhu cầu ăn, làm nhà và nguồn thu nhập truyền thống của bản.

4. Mức độ phụ thuộc kinh tế - xã hội của cộng đồng: Khảo sát kinh tế xã hội ghi nhận 100% các hộ gia đình trong bản đều có hoạt động khai thác tài nguyên rừng, trong đó nguồn thu từ song mây đóng góp từ 35,0% đến 45,0% vào tổng thu nhập tiền mặt hàng năm của mỗi hộ gia đình nghèo.

Thảo luận kết quả

Để trực quan hóa các kết quả nghiên cứu lâm học, dữ liệu cấu trúc lâm phần được thể hiện qua đồ thị phân bố thực nghiệm và đường cong lý thuyết mô phỏng theo hàm Meyer cho quan hệ N/D1.3 cùng biểu đồ phân bố tần số Weibull cho quan hệ N/Hvn. Hệ thống phân loại chức năng rừng và khoanh vùng bảo tồn được biểu diễn trực quan trên hệ thống bản đồ số hóa GIS gồm Bản đồ hiện trạng rừng (tỷ lệ 1:25.000), Bản đồ chức năng rừng (tỷ lệ 1:25.000) và Bản đồ phân khu rừng có giá trị bảo tồn cao (tỷ lệ 1:90.000). Cách thức trình bày này giúp các kiểm lâm viên và nhà quản lý dễ dàng tra cứu tọa độ địa lý của từng tiểu khu sản xuất và bảo vệ nghiêm ngặt.

Về mặt nguyên nhân, mật độ cây tái sinh cao và đường cong Meyer duy trì trạng thái ổn định là do điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa tại Bolikhamxay có lượng mưa dồi dào, kết hợp với tập quán bảo vệ rừng truyền thống lâu đời của người dân bản địa đối với các khu rừng thiêng và rừng đầu nguồn. Tuy nhiên, sự suy giảm cục bộ ở một số cỡ kính thương phẩm (D1.3 từ 40 cm đến 50 cm) bắt nguồn từ tình trạng khai thác gỗ không phép trong các giai đoạn trước năm 2015 khi chưa có sự can thiệp của các dự án chứng chỉ rừng.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng trong khu vực, kết quả này hoàn toàn nhất quán với các mô hình quản lý rừng bền vững tại Việt Nam và Lào. Tại Việt Nam, nghiên cứu khai thác tác động thấp (RIL) tại Công ty Lâm nghiệp Đắk Tô ghi nhận tỷ lệ cây tái sinh bị tổn hại chỉ ở mức 8,7% (khoảng 375 cây/ha) và hệ số đổ vỡ sau khai thác chỉ 3,7%. Mô hình của Tổng công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO) với 12.201,30 ha hay Tổng công ty Lâm nghiệp Việt Nam (VINAFOR) với 38.636,67 ha đều cho thấy việc xác lập kế hoạch điều chế rừng theo chuẩn FSC giúp duy trì lượng tăng trưởng trữ lượng hàng năm từ 3,06% đến 3,48%. Tại Lào, diện tích chứng chỉ song mây 12.090,9 ha tại các bản lân cận như Bản Xiêngxian (6.159,2 ha) và Bản Xiênglue (4.789,7 ha) là minh chứng thực tiễn khẳng định tính khả thi của mô hình phân khu quản lý tại Bản Phon Song. Việc kết hợp hài hòa giữa khai thác song mây bền vững và bảo tồn nghiêm ngặt vùng HCVF 4 tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội so với các phương án kinh doanh gỗ thuần túy.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa Kế hoạch quản lý rừng bền vững giai đoạn 2018 – 2022 theo chuẩn FSC tại Bản Phon Song, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Áp dụng quy trình kỹ thuật khai thác lâm sản tác động thấp (RIL): Triển khai kỹ thuật khai thác luân phiên song, mây theo chu kỳ 3 đến 5 năm một lần; quy định tỷ lệ thu hái không vượt quá 60% số thân trưởng thành trong mỗi bụi, giữ lại tối thiểu 40% cá thể khỏe mạnh làm nguồn giống tái sinh; giảm tỷ lệ gãy đổ và tổn hại cây rừng phụ trợ xuống dưới 5,0%. Ban Quản lý rừng Bản Phon Song phối hợp cùng Hạt Kiểm lâm huyện Bolikhan chịu trách nhiệm hướng dẫn kỹ thuật và giám sát hiện trường từ quý 1 năm 2018.

2. Hoàn thiện số hóa và cắm mốc ranh giới phân khu chức năng: Tiến hành cắm mốc thực địa cho 100% đường ranh giới phân định giữa 3.412,50 ha vùng bảo tồn nghiêm ngặt (HCVF 1) và 8.210,15 ha vùng sản xuất song mây; cập nhật cơ sở dữ liệu không gian lên hệ thống bản đồ GIS tỷ lệ 1:25.000. Sở Nông - Lâm nghiệp tỉnh Bolikhamxay và Phòng Nông nghiệp huyện Bolikhan chủ trì phê duyệt hồ sơ địa chính trong giai đoạn 2018 – 2019.

3. Phát triển chuỗi giá trị và tổ chức thương mại song mây FSC CoC: Thành lập Hợp tác xã chế biến và tiêu thụ song mây Bản Phon Song; thiết lập hợp đồng bao tiêu sản phẩm với các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu đạt chứng chỉ chuỗi hành trình sản phẩm (FSC-CoC), nâng giá bán nguyên liệu thô tăng từ 20% đến 25% so với giá thị trường tự do; trích lập 10% doanh thu hàng năm vào Quỹ Phát triển Thôn bản để tái đầu tư vào công tác tuần tra bảo vệ rừng giai đoạn 2019 – 2022.

4. Nâng cao năng lực quản trị và thiết lập hệ thống giám sát đa dạng sinh học: Tổ chức định kỳ 4 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm về 10 nguyên tắc FSC và kỹ năng tuần tra định vị GPS cho 100% cán bộ thôn bản và đội tuần tra rừng tự quản gồm 25 thành viên; phối hợp với Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) và Trường Đại học Lâm nghiệp thực hiện đánh giá giám sát nội bộ 6 tháng/lần và đánh giá độc lập định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Các chuyên viên thuộc Cục Lâm nghiệp Lào, Sở Nông - Lâm nghiệp các tỉnh và Tổng cục Lâm nghiệp Việt Nam có thể sử dụng tài liệu này làm khung hướng dẫn kỹ thuật trong việc cụ thể hóa Thông tư 38/2014/TT-BNNPTNT và các chính sách giao đất khoán rừng. Tài liệu cung cấp case study chuẩn mực để xây dựng cẩm nang hướng dẫn lập kế hoạch QLRBV cấp xã/bản.

2. Các đơn vị chủ rừng, công ty lâm nghiệp và ban quản lý rừng phòng hộ: Cung cấp quy trình từng bước về thiết lập ô tiêu chuẩn, tính toán công thức tổ thành, mô phỏng sinh thái toán học và phương pháp khoanh vẽ bản đồ HCVF trên diện tích lớn từ 10.000 ha đến 50.000 ha. Đây là tài liệu tham khảo trực tiếp để chuẩn bị hồ sơ đánh giá cấp chứng chỉ FSC FM.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học ngành Lâm học và Quản lý tài nguyên: Luận văn là nguồn tham khảo học thuật giá trị về việc ứng dụng kết hợp các hàm toán học kinh điển (Meyer, Weibull) với công nghệ GIS trong phân tích lâm phần nhiệt đới. Tài liệu hỗ trợ đắc lực cho các đề tài nghiên cứu về sinh thái học rừng, động thái tái sinh và quản trị tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng.

4. Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị tài trợ quốc tế (WWF, GIZ, JICA, SNV): Cung cấp dữ liệu thực chứng và bài học kinh nghiệm thực địa về việc lồng ghép mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học với cải thiện sinh kế thông qua chứng chỉ lâm sản ngoài gỗ, làm cơ sở thiết kế các dự án viện trợ phát triển lâm nghiệp bền vững giai đoạn 2020 – 2030.

Câu hỏi thường gặp

1. Kế hoạch quản lý rừng theo Nguyên tắc 7 của FSC có điểm gì khác biệt so với phương án điều chế rừng truyền thống? Kế hoạch quản lý rừng theo FSC Nguyên tắc 7 không chỉ tập trung vào sản lượng khai thác gỗ thương phẩm mà bắt buộc phải tích hợp đầy đủ 9 nội dung toàn diện gồm: bảo tồn đa dạng sinh học, đánh giá tác động xã hội, quyền của cộng đồng bản địa, bảo vệ rừng HCVF và cơ chế giám sát diễn thế rừng định kỳ. Điều này khắc phục triệt để tính chủ quan của các phương án truyền thống vốn chỉ chú trọng đến chỉ tiêu kinh tế ngắn hạn.

2. Vì sao luận văn lựa chọn hàm Meyer và hàm Weibull để mô phỏng cấu trúc lâm phần tại Bản Phon Song? Hàm Meyer là hàm số mũ nghịch đảo phù hợp nhất để mô tả phân bố số cây theo đường kính (N/D1.3) của rừng tự nhiên nhiệt đới nhiều tầng tuổi, phản ánh rõ khả năng bổ cập liên tục của tầng cây non. Trong khi đó, hàm Weibull 3 tham số có độ linh hoạt tối ưu để mô phỏng phân bố số cây theo chiều cao (N/Hvn), giúp phát hiện chính xác các tầng tán ưu thế và phân tầng thẳng đứng của lâm phần.

3. Làm thế nào để xác định và bảo vệ rừng có giá trị bảo tồn cao (HCVF) mà không làm ảnh hưởng đến sinh kế người dân? Nghiên cứu áp dụng phương pháp phân vùng chức năng linh hoạt: các khu vực rừng đầu nguồn có độ dốc trên 25 độ và sinh cảnh loài nguy cấp được xếp vào nhóm HCVF 1 và HCVF 4 để bảo vệ nghiêm ngặt tuyệt đối; đồng thời quy hoạch hơn 8.000 ha rừng thuộc nhóm HCVF 5 làm vùng khai thác song mây có kiểm soát, bảo đảm người dân vẫn duy trì nguồn thu nhập ổn định mà không xâm hại đến vùng lõi bảo tồn.

4. Chứng chỉ FSC cho song mây và lâm sản ngoài gỗ khác biệt như thế nào so với chứng chỉ gỗ tự nhiên? Chứng chỉ FSC cho lâm sản ngoài gỗ (NTFP) tập trung kiểm soát cường độ thu hái chồi nhánh, bảo vệ gốc mẹ và giữ nguyên vẹn tầng cây giá thể gỗ lớn đóng vai trò làm giá đỡ sinh thái cho song mây. Chu kỳ khai thác lâm sản ngoài gỗ ngắn hơn (3 đến 5 năm) so với chu kỳ khai thác gỗ (25 đến 30 năm), mang lại dòng tiền quay vòng nhanh hơn cho cộng đồng địa phương trên tổng diện tích 12.090,9 ha đã được chứng nhận.

5. Việc áp dụng mô hình quản lý rừng bền vững FSC mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp nào cho hộ gia đình tại Bản Phon Song? Mô hình giúp nâng giá trị thương phẩm song mây có chứng chỉ lên thêm khoảng 20% đến 25% so với giá bán trôi nổi, đồng thời bảo đảm nguồn lâm sản thu hái ổn định lâu dài qua nhiều thế hệ mà không bị cạn kiệt. Ngoài ra, người dân còn được hưởng lợi từ việc chi trả nhân công tuần tra rừng và nguồn vốn hỗ trợ từ Quỹ Phát triển Thôn bản trích từ doanh thu lâm sản.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết trọn vẹn cơ sở khoa học và thực tiễn để thiết lập Kế hoạch quản lý rừng bền vững theo 10 nguyên tắc FSC cho toàn bộ 15.887,29 ha diện tích tự nhiên tại Bản Phon Song giai đoạn 2018 – 2022.
• Mô hình hóa thành công cấu trúc lâm phần qua hàm Meyer (N/D1.3) và Weibull (N/Hvn), chứng minh mật độ cây tái sinh tự nhiên đạt mức dồi dào từ 3.500 đến 5.200 cây/ha với tỷ lệ cây sinh trưởng tốt đạt trên 68,0%.
• Xác lập hệ thống bản đồ số hóa GIS phân khu chức năng tỷ lệ 1:25.000 và khoanh vùng chính xác 3 phân nhóm rừng có giá trị bảo tồn cao (HCVF 1, 4, 5) với tổng diện tích bảo vệ và sản xuất bền vững hơn 14.000 ha.
• Xây dựng 4 giải pháp chiến lược đồng bộ kết hợp giữa kỹ thuật lâm sinh tác động thấp (RIL), thương mại hóa chuỗi giá trị song mây FSC CoC và thể chế quản trị rừng cộng đồng, giúp gia tăng thu nhập của người dân bản địa từ 20% đến 30%.
• Đóng góp một hình mẫu điển hình về quản lý rừng bền vững cấp thôn bản tại CHDCND Lào, tạo tiền đề nhân rộng ra các tỉnh trong khu vực Đông Nam Á nhằm hướng tới mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững toàn cầu.

Lộ trình tiếp theo trong giai đoạn 2018 – 2022 đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các viện nghiên cứu và tổ chức WWF để duy trì công tác tuần tra, cập nhật dữ liệu diễn thế rừng hàng năm và hoàn tất thủ tục cấp chứng chỉ quốc tế chính thức. Kính mời các nhà nghiên cứu, đơn vị chủ rừng và cơ quan quản lý tải về, trích dẫn và ứng dụng khung kế hoạch quản lý này vào các chương trình hành động thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Kế hoạch quản lý rừng (KHQLR) là một chương trình hành động được xây dựng để dựa vào đó đơn vị quản lý rừng (QLR) tiến hành mọi hoạt động nhằm đạt được các mục tiêu quản lý đề ra, bảo đảm kinh doanh rừng có hiệu quả, bền vững và định hướng cho mọi hoạt động QLR cho một chu kỳ kinh doanh và cho hàng năm. Trong 10 nguyên tắc QLR của FSC thì KHQLR thuộc nguyên tắc 7 và là nguyên tắc bắt buộc, nguyên tắc tiêu điểm không thể thiếu được khi đơn vị QLR muốn thực hiện quản lý rừng bền vững (QLRBV) và chứng chỉ rừng (CCR). Ở nước Cộng hòa dân chủ Nhân dân (CHDCND) Lào, Bản Phon Song nằm cách huyện Bolikhan 45 km, trong cụm Bản Tha Bó, huyện Bolikhan, tỉnh Bolikhamxay có tổng diện tích 15.887,29 ha, trong đó có diện tích quản lý quy hoạch rừng bền vững để thu hái Song, Mây và lâm sản ngoài gỗ là 8. Đây là bản có nguồn tài nguyên thiên nhiên khá phong phú và đa dạng về tài nguyên thực vật, đây cũng là thế mạnh để phát triển kinh tế - xã hội của bản.

Hiện nay cuộc sống của đồng bào dân tộc trong bản còn dựa vào khai thác tài nguyên để làm thức ăn, thuốc chữa bệnh và tăng thu nhập. Trong những năm qua dù đã có các văn bản pháp luật và phân vùng quản lý rừng, nhưng việc QLR ở khu vực này chưa thật sự đã thực hiện được tốt vẫn có hiện tượng khai thác gỗ trái phép và khai thác lâm sản ngoài gỗ bừa bãi, không đúng kỹ thuật chưa có sự kiểm soát. Để nâng cao công tác quản lý và sử dụng tài nguyên rừng bền vững trung tâm nghiên cứu khoa học lâm nghiệp đã triển khai chương trình sản xuất và khai thác sông mây và tre nứa bền vững do Quỹ bảo tồn động vật hoang dã thế giới (WWF) cùng với Cục Lâm nghiệp, Sở nông lâm nghiệp tỉnh Bolikhamxay phối hợp với Phòng Nông nghiệp huyện Bolikhan và tổ chức bản Phon Song thực hiện trong thời gian 5 năm (2018- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 2022) mục đích để nâng cao sử dụng và quản lý rừng bền vững để hưởng ích cho người dân trong thời gian dài. Để góp phần hỗ trợ bản Phon Song thực hiện được mục tiêu đề ra chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đề xuất lập kế hoạch quản lý rừng theo tiêu chuẩn của Hội đồng quản trị rừng thế giới (FSC) tại bản Phon Song, huyện Bolikhan, tỉnh Bolikhamxay, Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào giai đoạn 2018 - 2022” LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Trên thế giới 1. Quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng 1. Quản lý rừng bền vững Theo ITTO (Tổ chức gỗ nhiệt đới quốc tế - International Tropical Timber Organization): Quản lý rừng bền vững là quá trình quản lý những lâm phận ổn định nhằm đạt được nhiều hơn những mục tiêu quản lý rừng đã đề ra một cách rõ ràng, đảm bảo sản xuất một cách liên tục những sản phẩm và dịch vụ mong muốn mà không làm giảm đáng kể những giá trị di truyền và năng suất tương lai của rừng, không gây ra những tác động không mong muốn đối với môi trường tự nhiên và xã hội (ITTO, 2008; Bộ NN&PTNT, 2016)[2]. Theo tiến trình Hensinki: Quản lý rừng bền vững là sự quản lý rừng và đất rừng theo cách thức và mức độ phù hợp để duy trì tính đa dạng sinh học, năng suất, khả năng tái sinh cũng như sức sống và duy trì tiềm năng của rừng trong quá trình thực hiện; trong tương lai các chức năng sinh thái, kinh tế và xã hội của rừng ở cấp địa phương, cấp quốc gia và toàn cầu không gây ra những tác hại đối với hệ sinh thái khác (Bộ NN&PTNT, 2016)[2].

Từ định nghĩa trên quản lý rừng bền vững được chung quy lại hai vấn đề chính sau: + Là quản lý rừng ổn định bằng các biện pháp phù hợp nhằm đạt được mục tiêu đề ra (các sản phẩm gỗ, ngoài gỗ, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, bảo tồn các hệ sinh thái, rừng có giá trị bảo tồn cao.) + Là quản lý rừng đảm bảo sự bền vững về kinh tế, môi trường và xã hội, bao gồm: - Bền vững về kinh tế là đảm bảo kinh doanh rừng lâu dài liên tục với năng suất hiệu quả ngày càng cao. - Bền vững về xã hội là đảm bảo kinh doanh rừng phải tuân thủ các luật LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 pháp, thực hiện tốt các nghĩa vụ đóng góp với xã hội, đảm bảo quyền hạn và quyền lợi cũng như mối quan hệ tốt với nhân dân, cộng đồng địa phương. - Bền vững về môi trường là đảm bảo kinh doanh rừng duy trì khả năng phòng hộ môi trường và duy trì được tính đa dạng sinh học của rừng đồng thời không gây ra tác hại đối với hệ sinh thác khác (Bộ NN&PTNT, 2016) [2]. Lịch sử quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC: FSC được thành lập vào tháng 10 năm 1993 tại Toronto - Canada bởi một nhóm gồm 130 thành viên khác nhau từ 26 quốc gia, bao gồm đại diện của các cơ quan môi trường, các thương gia, các cộng đồng dân bản xứ, đại diện các ngành công nghiệp và các cơ quan cấp chứng chỉ.

FSC cấp chứng chỉ QLRBV cho rừng ôn đới, nhiệt đới, rừng tự nhiên, rừng trồng và đang mở rộng ra rừng sản xuất lâm sản ngoài gỗ. Tổ chức này có trụ sở chính đặt tại thành phố Bonn - Đức có cấu trúc quản trị duy nhất dựa trên các nguyên tắc sự tham gia, dân chủ, công bằng. FSC có đại diện tại hơn 50 quốc gia. Thành viên FSC được chia thành nhóm xã hội, nhóm môi trường và nhóm kinh tế, mỗi nhóm lại được chia ra thành nhóm Bắc (các nước công nghiệp) và nhóm Nam (các nước đang phát triển).

Bất kỳ ai hỗ trợ cải thiện quản lý rừng trên thế giới đều có thể trở thành thành viên của FSC. Hội đồng quản trị rừng quốc tế (FSC) đề xuất 10 tiêu chuẩn bao gồm: -Tuân thủ theo pháp luật,(2) Quyền và trách nhiệm với việc sử dụng và sở hữu, (3) Quyền của người bản xứ, (4) Mối quan hệ cộng đồng và quyền của người lao động,(5) Các lợi ích từ rừng, (6) Tác động về môi trường,(7)Kế hoạch quản lý, (8)Giám sát và đánh giá, (9)Duy trì các khu rừng có giá trị bảo tồn cao,(10) Các khu rừng trồng. Dưới tiêu chuẩn là các tiêu chí, các chỉ số để bổ sung làm rõ tiêu chí (FSC, 2014) [45]. - Theo Christopher Upton và Stephen Bass (1996), hầu hết các tiêu chuẩn quản lý rừng do các tổ chức quốc tế đưa ra đều được chấp nhận ở mức LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Trong đó các tiêu chuẩn của FSC được coi là sát thực và có khả năng ứng dụng rộng rãi hơn cả. Tuy nhiên, cho đến nay tình hình QLRBV trên thế giới vẫn chưa được cải thiện đáng kể, nhiều khu rừng vẫn đứng trước nguy cơ bị tàn phá nghiêm trọng. - Năm 1997, Ngân hàng Thế giới và Quỹ Bảo tồn Động vật Hoang dã Thế giới (WWF) công bố chương trình hợp tác với mục tiêu đưa 200 triệu ha rừng được quản lý sản xuất gỗ vào chương trình “Quản lý bền vững được cấp chứng chỉ độc lập” vào năm 2005. Kết quả đạt được mục tiêu với 31.

- Hợp tác lâm nghiệp trong khối ASEAN chủ yếu xoay quanh chủ đề QLRBV với 2 lý do, một là xu hướng mất rừng của các nước đang phát triển do áp lực dân số, lương thực, khai thác lậu, cháy rừng., hai là bị thị trường thế giới từ chối nếu gỗ không có chứng chỉ QLRBV của một tổ chức độc lập quốc tế. Bỏ qua quan niệm rào cản thương mại, các nước thành viên ASEAN đều cần bảo vệ rừng nước mình và đều cần bán sản phẩm đồ gỗ vào các thị trường quốc tế với giá bán cao. Vì đây là nhu cầu cấp bách, khách quan, nên trong các năm 1995-2000 ASEAN đã hoàn thành dự thảo bộ tiêu chuẩn QLRBV cho mình vào năm 2000 tại thành phố Hồ Chí Minh và được phê duyệt tại Hội nghị Bộ trưởng Nông - Lâm nghiệp Phnom-penk 2001. Song, do Bộ tiêu chuẩn QLRBV của ASEAN soạn thảo theo 7 tiêu chí của ITTO, nên gặp khó khăn khi xin cấp chứng chỉ của tổ chức FSC.

Tuy vậy, các nước có nền lâm nghiệp mạnh trong ASEAN như: Indonesia (Kim ngạch xuất khẩu gỗ 5-5,5 tỷ USD/năm), Malaysia (4,7-5 tỷ USD/năm), sau đó đến Philippines, Thailand đều được cấp chứng chỉ FSC (theo 10 nguyên tắc của FSC) trong các năm 2002 - 2005, tuy rằng diện tích được cấp còn hạn chế (Phạm Hoài Đức, 1999) [18]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chứng chỉ rừng Chứng chỉ rừng (Forest Certification) là sự xác nhận bằng văn bản (chứng chỉ) rằng một đơn vị quản lý rừng được cấp chứng chỉ đã được quản lý kinh doanh trên cơ sở rừng được tái tạo lâu dài, không ảnh hưởng đến các chức năng sinh thái của rừng và môi trường xung quanh, không làm suy giảm tính đa dạng sinh học (Bộ NN&PTNT, 2016)[2]. Cơ quan cấp chứng chỉ rừng là một tổ chức thứ ba độc lập, có đủ tư cách và có trình độ nghiệp vụ được đông đảo các tổ chức môi trường, kinh tế và xã hội công nhận, được cả người sản xuất và tiêu dùng tín nhiệm.

Một số các tổ chức cấp chứng chỉ rừng chính trên phạm vi toàn cầu như (Bộ NN&PTNT, 2016)[2]: - Tổ chức cấp chứng chỉ rừng liên Châu Âu (Pan-European Forest Certification - PEFC): hoạt động chủ yếu trên địa bàn châu Âu. - Hội đồng quản trị rừng thế giới (Forest Sterwardship Council-FSC). - Tổ chức cấp chứng chỉ rừng quốc gia Malaisia và Kerhout: hoạt động chủ yếu trong khu vực nhiệt đới. - Hệ thống quản lý môi trường ISO 140001.

- Sáng kiến bền vững rừng Mỹ (American Sustainable Forestry Intiative) Hội đồng quản trị rừng thế giới FSC (Forest Sterwardship Council), hiện nay đã ủy quyền cho 10 cơ quan được cấp chứng chỉ rừng là: - Anh quốc: SGS - Chương trình QUALIOR - Anh quốc: Hiệp hội đất - Chương trình Woodmark - Anh quốc: BM TRADA Certification - Mỹ: Hệ thống chứng chỉ khoa học - Chương trình bảo tồn rừng - Mỹ: Liên minh về rừng nhiệt đới - Chương trình Smartwood - Hà Lan: SKAL - Canada: Silva Forest Foundation - Đức: GFA Terra System LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.