Chương 1 CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH HÒA BÌNH VỀ THỰC HIỆN NHIỆM VỤ HẬU PHƢƠNG TỪ NĂM 1965 ĐẾN NĂM 1968 1. Lãnh đạo xây dựng tiềm lực hậu phƣơng 1. Những yếu tố có ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ hậu phương ở tỉnh Hòa Bình Về điều kiện tự nhiên Hòa Bình là một tỉnh miền núi có vị trí thiên nhiên hiểm yếu. Phía Bắc giáp với các huyện: Mộc Châu, Phù Yên tỉnh Sơn La và huyện Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ.
Phía Đông giáp với các huyện: Ba Vì, Thạch Thất, Quốc Oai, Chƣơng Mỹ, Mỹ Đức của thành phố Hà Nội, điểm gần nhất cách Hồ Hoàn Kiếm - Hà Nội chừng 40km. Phía Nam và Tây Nam giáp huyện: Kim Bảng, Thanh Liêm tỉnh Hà Nam; huyện Gia Viễn, Nho Quan tỉnh Ninh Bình và huyện Thạch Thành, Bá Thƣớc, Quan Hóa tỉnh Thanh Hóa. Địa bàn tỉnh Hòa Bình có nhiều đồi núi, sông suối và rừng rậm. Có vị trí quan trọng có ý nghĩa chiến lƣợc ở Bắc Bộ, là cửa ngõ vào Thủ đô Hà Nội, lên vùng Tây Bắc; là bản lề giữa đồng bằng Bắc bộ, khu IV cũ với Tây Bắc, Việt Bắc; là cửa ngõ thông sang Thƣợng Lào.
Đƣờng số 6 có độ dài qua Hòa Bình 125km là con đƣờng chiến lƣợc nối Hà Nội, đồng bằng Bắc bộ với Tây Bắc và Thƣợng Lào. Các con đƣờng số 12, 15 cũng là tuyến đƣờng giao thông huyết mạch từ Ninh Bình ( phía nam đồng bằng Bắc Bộ), Thanh Hóa (miền Trung) qua Hòa Bình nối với Tây Bắc, Việt Bắc. Đƣờng số 21 chạy dọc địa giới phía đông tỉnh nối từ khu quân sự Thông - Sơn Lộc (Sơn Tây cũ) với Hà Nam, Ninh Bình, Thanh Hóa cũng là đƣờng chiến lƣợc. Hệ thống sông Đà, sông Bôi, sông Bƣởi,.
không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động kinh tế và sinh hoạt của dân cƣ trong tỉnh mà còn tạo nên một mạng lƣới 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vận tải đƣờng thủy quan trọng, kết nối các địa phƣơng trong tỉnh và nối liền tỉnh Hòa Bình với các tỉnh khác trong vùng đồng bằng sông Hồng và Tây Bắc. Những con đƣờng thủy, bộ là những mạch máu giao thông quan trọng nối Hòa Bình với các tỉnh xung quanh. Một địa vực nhƣ thế, Hòa Bình đã trở thành một trong những vị trí chiến lƣợc của Tổ Quốc Việt Nam. Hòa Bình nằm trên địa bàn chiến lƣợc, có vùng đồi, vùng núi, nửa đồi núi, lại có nhiều đƣờng giao thông thủy bộ quan trọng chạy qua nối liền từ hậu phƣơng ra tiền tuyến.
Với hệ thống giao thông dày đặc và phong phú, Hòa Bình có thể coi là địa bàn chiến lƣợc, là nơi vận chuyển hàng hóa, sức ngƣời, sức của ra tiền tuyến lớn miền Nam. Tuy nhiên, đế quốc Mỹ cho rằng đây là địa bàn chiến lƣợc và tổ chức đánh phá một cách ác liệt nhằm ngăn chặn chi viện từ hậu phƣơng ra tiền tuyến, bóp nghẹt cuộc kháng chiến của dân tộc ta. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ nói chung và trong hai cuộc chiến tranh phá hoại nói riêng đế quốc Mỹ đã tập trung hàng ngàn tấn bom đạn, tổ chức hàng ngàn trận đánh và huy động mọi thứ vũ khí tối tận hiện đại nhất để nhằm mục đích làm tê liệt con đƣờng chi viện ra tiền tuyến. Đảng bộ và nhân dân Hòa Bình cũng nhận thức đầy đủ về vị trí và trách nhiệm đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc và quyết tâm khắc phục khó khăn để xây dựng tiềm lực địa phƣơng vững mạnh đảm bảo bất cứ tình huống chiến tranh nào cũng phải làm tốt nhiệm vụ của tỉnh có vị trí xung yếu về quốc phòng.
Hòa Bình là một tỉnh miền núi có nền nông nghiệp phong phú với nhiều vùng sản xuất khác nhau, có tiềm lực lớn về lâm nghiệp và thủ công nghiệp với nhiều ngành nghề có khả năng sản xuất cả tƣ liệu sản xuất và tƣ liệu tiêu dùng nhƣng chƣa đƣợc khai thác và phát huy hiệu quả nhất. Đây chính là những điều kiện quan trọng để Hòa Bình có thể xây dựng tiềm lực vững mạnh, phát triển nền kinh tế của tỉnh đi lên và đáp ứng nhiều yêu cầu cho tiền 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tuyến lớn, góp phần không nhỏ vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến chống Mỹ vĩ đại. Bên cạnh những tiềm năng to lớn, đa dạng nói trên thì điều kiện tự nhiên cũng đem lại cho Hòa Bình không ít những khó khăn. Trƣớc hết là địa hình núi cao, chia cắt phức tạp, độ dốc lớn nên giao thông vận tải không thuận lợi, nhất là mùa mƣa lũ, một số vùng cao, vùng sâu, việc đi lại và vận chuyển bằng xe cơ giới cũng gặp rất nhiều trắc trở.
Diện tích đất cây trồng, lƣơng thực, nhất là lúa nƣớc rất ít, phần lớn là ruộng bậc thang hàng năm thƣờng bị lũ quét trong mùa mƣa bão, điều kiện để thâm canh tự túc và lƣơng thực là rất khó khăn. Trong khi đó trình độ sản xuất của nhân dân các dân tộc chƣa cao, chính sách quản lý, sử dụng đất rừng và tài nguyên rừng còn thiếu sót, dân số tăng nhanh, cộng với phƣơng hƣớng tự trang trải về lƣơng thực đã dẫn tới tình trạng chặt phá rừng nhanh. Rừng bị suy kiệt, nhiều vùng trở thành đất trống, đồi trọc, môi trƣờng sinh thái bị hủy hoại đáng lo ngại làm cho hạn hán, lũ lụt thêm nghiêm trọng. Nhìn chung, Hòa Bình là một tỉnh miền núi còn nghèo nàn và lạc hậu.
Truyền thống lịch sử văn hóa Hòa Bình là mảnh đất có bề dày lịch sử truyền thống. Văn hóa Hòa Bình tồn tại cách ngày nay hàng vạn năm là một điểm sáng của văn hóa tiền sử, không chỉ nổi tiếng ở Việt Nam, Đông Dƣơng mà còn ảnh hƣởng mạnh mẽ đối với khu vực Đông Nam Á. Từ miền núi đá vôi, những chủ nhân của Văn hóa Hòa Bình đã từng bƣớc chế ngự thiên nhiên, tiến dần xuống chinh phục đồng bằng, hợp sức cùng các tộc ngƣời khác dựng nên nền Văn minh Sông Hồng - Văn minh Lạc Việt. Từ chủ nhân của nền “Văn hóa hang động” với những sƣu tập công cụ chủ yếu bằng đá cuội đƣợc ghè đẽo thô sơ, ngƣời Hòa Bình đã phát triển, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoàn thiện không ngừng, trở thành một trong những chủ nhân của Văn hóa Đông Sơn.
Hòa Bình là một tỉnh miền núi, ngƣời dân Hòa Bình sống bằng nghề nông trồng lúa nƣơng là chủ yếu nên bản làng là nơi quần cƣ của họ. Những bản làng nhỏ nằm rải rác giữa những đồng lúa và đƣợc bao bọc bởi đồi núi hiểm trở. Đây là một đặc điểm thuận lợi cho việc xây dựng căn cứ chiến đấu và tổ chức sản xuất để thực hiện tốt nhiệm vụ hậu phƣơng, huy động sức ngƣời, sức của cho kháng chiến. Hơn nữa, nhân dân các dân tộc trong tỉnh vốn có truyền thống đoàn kết, cần cù, thông minh, sáng tạo trong lao động sản xuất nên đã sớm trở thành một hậu phƣơng góp phần quan trọng cho công tác chi viện cho tiền tuyến.
Nhân dân các dân tộc tỉnh có giàu truyền thống yêu nƣớc. Trải suốt chiều dài lịch sử dựng nƣớc và giữ nƣớc của dân tộc Việt Nam, nhân dân Hoà Bình luôn thể hiện tinh thần đấu tranh bất khuất, anh dũng chống giặc ngoại xâm qua các thời kỳ lịch sử. Trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trƣng, nhân dân Hoà Bình cũng đã góp công sức và của cải vào thắng lợi to lớn của nghĩa quân. Tài liệu lịch sử của ngƣời Mƣờng Hoà Bình [77, tr.55] cho biết: Năm 40, khi Trƣng Trắc và Trƣng Nhị dựng cờ khởi nghĩa chống quân xâm lƣợc Đông Hán, nhân dân Hoà Bình đã theo nghĩa quân.
Năm 43, Mã Viện đánh bại nghĩa quân của Hai Bà, các nhà lang tham gia nghĩa quân của Hai Bà đã lập căn cứ ở miền núi “Vua Bà” (thuộc huyện Lƣơng Sơn), để tiếp tục cuộc chiến đấu, sau khi bỏ Cẩm Khê. Việt sử thông giám cƣơng mục còn chép: “Quân Bà đi đến đâu, nhƣ gió lƣớt đến đấy. Các dân tộc Man, Lý ở Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố đều hƣởng ứng theo” [91, tr. Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trƣng đã lan rộng ra cả nƣớc.
Dân tộc Mƣờng ở ngay cạnh thủ phủ của Hai Bà, vì thế đã tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh chống lại ách thống trị, đô hộ của phƣơng Bắc do Hai Bà lãnh đạo. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thời nhà Lý, ngƣời Mƣờng Hòa Bình đã ủng hộ Lý Thái Tổ, đem voi chiến hiến triều đình Thăng Long để tăng tƣợng binh đánh quân Chiêm Thành. Khi quân Chiêm đi theo đƣờng núi thuộc địa phận Hòa Bình định đánh úp Thăng Long, đã bị ngƣời Hòa Bình chủ động vây đánh. Thế kỷ XI, ngƣời Mƣờng Hòa Bình đã biến miền đất này thành một bức tƣờng thành kiên cố che chở cho kinh đô Thăng Long, giúp Lý Thƣờng kiệt có điều kiện đem quân đánh vào đất Tống và chặn đứng quân xâm lƣợc nhà Tống trên sông Nhƣ Nguyệt, buộc Quách Quỳ phải rút quân về nƣớc.
Thế kỷ XV, phong kiến nhà Minh xâm lƣợc và thống trị nƣớc ta. Năm 1409, Trần Quý Khoáng dựng cờ khởi nghĩa chống quân Minh ở Nghệ An, sau mở rộng hoạt động ra phía Bắc. Lúc đó ở châu Quảng Oai (một phần đông bắc tỉnh Hoà Bình, Sơn Tây), Chƣơng Mỹ (Hà Tây), thủ lĩnh nghĩa quân vùng này là Hoàng Cƣ Liêm đã cùng nhân dân Mƣờng nổi dậy hƣởng ứng khởi nghĩa của Trần Quý Khoáng. Khi Trƣơng Phụ kéo quân đến đàn áp, thủ lĩnh Hoàng Cƣ Liêm phải bỏ trốn [78, tr.
Năm 1412, khi cuộc khởi nghĩa của Trần Quý Khoáng bị quân Minh đàn áp, suy yếu và phải rút quân vào giữ miền Tân Bình - Thuận Hoá. “Tháng 8 năm 1412, Lƣu Bổng hoạt động mạnh ở châu Quảng Oai” [78, tr.79], thu hút đƣợc đông đảo nhân dân Mƣờng tham gia chống lại nhà Minh. Mùa xuân năm 1418, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa tại Lam Sơn (Thọ Xuân - Thanh Hoá), trong những năm đầu nghĩa quân bị giặc vây hãm, đƣợc nhân dân các dân tộc miền trung du Thanh Hoá và Hoà Bình giúp đỡ tiếp tế lƣơng thực, xây dựng và bảo vệ căn cứ của nghĩa quân. Trong cuộc tiến quân ra giải phóng Đông Quan (Hà Nội), kết thúc cuộc kháng chiến mƣời năm gian khổ giành độc lập dân tộc, nghĩa quân Lam Sơn đã đƣợc nhân dân các dân tộc Hoà Bình hết lòng ủng hộ [78, tr.
Cuộc kháng chiến chống giặc Minh kết thúc thì tại vùng Tây Bắc, tù trƣởng Đèo Cát Hãn nổi lên với mƣu đồ cát cứ. Năm 1431, Lê Thái Tổ trực 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.