Luận văn thạc sĩ ussh đảng bộ tỉnh thái bình lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở từ năm 1998 đến năm 2007

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh đảng bộ tỉnh thái bình lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở từ năm 1998 đến năm 2007, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đinh Ngọc Chính
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Kim Đỉnh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng bộ tỉnh Thái Bình lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở từ năm 1998 đến năm 2007
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ VÀ QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 1.1. Về dân chủ xã hội chủ nghĩa và dân chủ ở cơ sở
• 1.2. Tình hình nông thôn tỉnh Thái Bình trước khi thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƢƠNG VÀ QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI BÌNH TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2007
• 2.1. Đảng bộ tỉnh Thái Bình triển khai thực hiện Chỉ thị 30 của Bộ Chính trị về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở
• 2.2. Đảng bộ tỉnh Thái Bình lãnh đạo thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở từ năm 1998 đến năm 2007
• 2.2.1. Trong lĩnh vực chính trị
• 2.2.2. Trong lĩnh vực kinh tế
• 2.2.3. Trong lĩnh vực văn hóa, xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 3.1. Nhận xét chung
• 3.2. Những thành công
• 3.3. Những tồn tại cần khắc phục
• 3.4. Những kinh nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ ở Thái Bình 1998 2007

Lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ ở Thái Bình từ năm 1998 đến 2007 là một giai đoạn quan trọng trong việc phát triển quyền dân chủ tại địa phương. Quy chế dân chủ không chỉ là một văn bản pháp lý mà còn là một công cụ để nâng cao quyền lợi và nghĩa vụ của người dân. Trong bối cảnh xã hội đang thay đổi, việc thực hiện quy chế này đã góp phần tạo ra một môi trường chính trị ổn định và phát triển.

1.1. Khái quát về quy chế dân chủ ở Thái Bình

Quy chế dân chủ ở Thái Bình được thực hiện theo chỉ thị của Bộ Chính trị, nhằm đảm bảo quyền lợi của người dân trong các quyết định chính trị và xã hội. Điều này đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển của tỉnh.

1.2. Tầm quan trọng của lãnh đạo trong thực hiện quy chế

Lãnh đạo đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai quy chế dân chủ. Sự chỉ đạo từ các cấp ủy đảng và chính quyền đã giúp quy chế này đi vào cuộc sống, tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng.

II. Những thách thức trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở Thái Bình

Mặc dù đã đạt được nhiều thành công, nhưng việc thực hiện quy chế dân chủ ở Thái Bình cũng gặp không ít thách thức. Những vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong nhận thức và hành động của các cấp lãnh đạo, cũng như sự tham gia của người dân vào các hoạt động chính trị vẫn còn hạn chế.

2.1. Thiếu sự đồng bộ trong nhận thức

Nhiều cán bộ lãnh đạo chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của quy chế dân chủ, dẫn đến việc thực hiện không đồng bộ và thiếu hiệu quả.

2.2. Sự tham gia của người dân còn hạn chế

Người dân chưa thực sự tham gia vào các quyết định chính trị, điều này làm giảm tính hiệu quả của quy chế dân chủ và gây ra sự thiếu tin tưởng trong cộng đồng.

III. Phương pháp lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ hiệu quả

Để thực hiện quy chế dân chủ một cách hiệu quả, các cấp lãnh đạo cần áp dụng những phương pháp phù hợp. Việc tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về quyền và nghĩa vụ của người dân là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền

Tuyên truyền về quy chế dân chủ giúp người dân hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó nâng cao sự tham gia vào các hoạt động chính trị.

3.2. Đẩy mạnh sự tham gia của người dân

Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động chính trị, từ đó tạo ra một môi trường dân chủ thực sự và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

IV. Kết quả đạt được từ việc thực hiện quy chế dân chủ ở Thái Bình

Việc thực hiện quy chế dân chủ ở Thái Bình đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tình hình chính trị ổn định hơn, đời sống người dân được cải thiện, và sự tham gia của người dân vào các hoạt động xã hội ngày càng tăng.

4.1. Tình hình chính trị ổn định

Sự ổn định chính trị đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế và xã hội của tỉnh, giúp người dân yên tâm lao động và sản xuất.

4.2. Cải thiện đời sống người dân

Nhờ vào việc thực hiện quy chế dân chủ, đời sống của người dân đã được cải thiện rõ rệt, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống và sự hài lòng của cộng đồng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quy chế dân chủ ở Thái Bình

Kết luận, việc thực hiện quy chế dân chủ ở Thái Bình từ năm 1998 đến 2007 đã đạt được nhiều thành công, nhưng cũng còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức của cán bộ lãnh đạo và người dân về quy chế dân chủ.

5.1. Tăng cường nhận thức về quy chế dân chủ

Cần có những chương trình đào tạo và tuyên truyền để nâng cao nhận thức của cán bộ và người dân về quy chế dân chủ, từ đó tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng.

5.2. Định hướng phát triển quy chế dân chủ trong tương lai

Định hướng phát triển quy chế dân chủ cần phải gắn liền với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, nhằm đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của người dân được thực hiện một cách tốt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn lịch sử xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam chứng minh rằng dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực then chốt của sự phát triển xã hội. Tại tỉnh Thái Bình, một địa bàn đồng bằng thuần nông có diện tích tự nhiên 1.534,4 km2 cùng mật độ dân số cao lên tới 1.165 người/km2, nông dân và nông nghiệp giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, trước năm 1998, tình trạng buông lỏng quản lý, tệ quan liêu, tham nhũng và xâm phạm quyền làm chủ của nhân dân tại cơ sở đã bùng phát thành các "điểm nóng" nông thôn nghiêm trọng. Đỉnh điểm từ tháng 11 năm 1997 đến tháng 6 năm 1998, có tới 242 trên tổng số 285 xã, phường, thị trấn xảy ra khiếu kiện phức tạp với hơn 43.000 lượt người tham gia, làm tê liệt hoạt động của hệ thống chính trị tại nhiều địa phương.

Trước bối cảnh đó, Bộ Chính trị khóa VIII đã ban hành Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 18 tháng 02 năm 1998 về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, tạo tiền đề pháp lý để chuyển hóa căn bản quan hệ giữa chính quyền và nhân dân. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là phân tích, làm rõ quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Bình vận dụng các chủ trương của Trung ương để lãnh đạo triển khai Quy chế dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn 1998 - 2007. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ 285 xã, phường, thị trấn thuộc 8 đơn vị hành chính cấp huyện, thị xã của tỉnh. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình tổng kết các bài học lịch sử sâu sắc, góp phần giảm thiểu trên 85% các vụ khiếu kiện vượt cấp sau giai đoạn cao điểm, khôi phục niềm tin của quần chúng nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và củng cố vững chắc nền tảng chính trị cấp cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin cùng hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định bản chất ưu việt của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là quyền lực thực sự thuộc về đại đa số nhân dân lao động, trong đó quần chúng tham gia độc lập và trực tiếp vào quản lý nhà nước hàng ngày. Kế thừa và phát triển quan điểm đó, tư tưởng Hồ Chí Minh xác định "dân là chủ và dân làm chủ", khẳng định thực hành dân chủ là chiếc chìa khóa vạn năng để giải quyết mọi khó khăn trong sự nghiệp cách mạng.

Bên cạnh nền tảng tư tưởng kinh điển, luận văn vận dụng mô hình thể chế hóa quyền lực của Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua phương châm chỉ đạo "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra". Khung phân tích tập trung làm rõ 4 khái niệm cốt lõi: dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, quy chế dân chủ ở cơ sở và thiết chế chính trị - xã hội cấp xã. Cụ thể, nghiên cứu xem xét sự chuyển dịch từ các văn bản chỉ đạo của Đảng như Chỉ thị số 30-CT/TW, Chỉ thị số 10-CT/TW sang các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước gồm Nghị định số 29/1998/NĐ-CP, Nghị định số 79/2003/NĐ-CP và Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp đa dạng, bao gồm hệ thống văn kiện chỉ đạo của Tỉnh ủy Thái Bình tiêu biểu như Nghị quyết số 06-NQ/TU năm 1998, các báo cáo tổng kết định kỳ của Ủy ban nhân dân tỉnh, hồ sơ thanh tra kinh tế tại 164 xã, cùng biên bản xét xử 505 vụ án tư pháp trong giai đoạn 1997 - 1998. Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, tác giả thực hiện khảo sát toàn diện trên 285 xã, phường, thị trấn thuộc tỉnh Thái Bình, kết hợp chọn mẫu điển hình sâu tại 50 xã từng là trọng điểm khiếu kiện phức tạp như xã An Ninh, xã Quỳnh Hoa thuộc huyện Quỳnh Phụ; xã Mỹ Lộc, xã Thái Tân thuộc huyện Thái Thụy; và xã Vũ Đông thuộc huyện Kiến Xương.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgic, kết hợp phân tích tài liệu văn bản, thống kê định lượng và so sánh lịch sử. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm tái hiện một cách khách quan, chân thực tiến trình lịch sử 10 năm (1998 - 2007), đồng thời phân tích rõ mối quan hệ nhân quả giữa việc mở rộng quyền làm chủ trực tiếp với hiệu quả ổn định chính trị - xã hội, từ đó rút ra các quy luật và bài học kinh nghiệm có giá trị khoa học bền vững.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc triển khai Quy chế dân chủ đã giải quyết căn bản khủng hoảng chính trị cơ sở và lập lại trật tự kỷ cương thông qua xử lý nghiêm minh các vi phạm. Trong giai đoạn 1987 - 1997, toàn tỉnh tồn đọng hơn 300 vụ khiếu tố, tranh chấp đất đai kéo dài. Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của Tổ công tác đặc biệt Trung ương và Tỉnh ủy Thái Bình, đến cuối năm 1997, tỉnh đã tiến hành thanh tra tại 164 xã, công bố kết luận công khai tại hơn 50 xã điểm nóng; cơ quan pháp luật khởi tố 610 vụ án với 1.015 bị cáo, xét xử nghiêm minh 505 vụ với 732 bị cáo về các tội tham nhũng và lợi dụng khiếu kiện gây rối trật tự. Số lượt người khiếu kiện đã giảm mạnh hơn 85% ngay trong năm 1998.

Thứ hai, thiết chế dân chủ trực tiếp được định hình rõ nét thông qua việc thực hiện chuẩn hóa quy trình 14 việc chính quyền phải công khai để dân biết, 6 việc dân bàn và quyết định trực tiếp, cùng 10 việc dân giám sát, kiểm tra. Tỷ lệ các xã tổ chức niêm yết công khai dự toán, quyết toán ngân sách xã và các khoản đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng đạt trên 90% sau năm 2000, chấm dứt hoàn toàn tình trạng cán bộ xã tự ý áp đặt các khoản thu trái quy định.

Thứ ba, phát huy quyền làm chủ của nhân dân đã tạo xung lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển kinh tế và hoàn thiện hạ tầng nông thôn. Tinh thần đồng thuận "Nhà nước và nhân dân cùng làm" đã huy động nguồn lực xã hội to lớn: toàn tỉnh nâng cấp và xây mới 3.906 km đường, đưa tổng chiều dài đường giao thông nông thôn kiên cố hóa lên 4.509 km, chiếm tỷ lệ 82%; 100% số xã có điện lưới phục vụ sản xuất và 97,6% số hộ dân có điện sinh hoạt. Tỷ lệ hộ khá, giàu tăng nhanh, trong khi tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo giảm xuống chỉ còn khoảng 7,1%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự chuyển biến vượt bậc tại Thái Bình xuất phát từ việc cấp ủy các cấp đã dám "nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật", kịp thời thay thế đội ngũ lãnh đạo chủ chốt không đủ uy tín vào tháng 10 năm 1997 và ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TU để khắc phục tình trạng buông lỏng quản lý. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các luận điểm khoa học trong nghiên cứu xây dựng Đảng, khẳng định rằng sự mất ổn định xã hội không đơn thuần do yếu tố kinh tế mà chủ yếu bắt nguồn từ hiện tượng mất dân chủ kéo dài và sự tha hóa quyền lực của bộ máy thừa hành.

Để trực quan hóa các luận cứ khoa học, diễn biến mức độ ổn định tình hình tại Thái Bình có thể được mô tả sinh động thông qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm mạnh của số lượt người khiếu kiện từ 43.000 lượt (cuối năm 1997) xuống mức ổn định dưới 2.000 lượt vào năm 2002. Đồng thời, bảng thống kê phân loại mức độ công khai tài chính tại 285 xã, phường trước và sau khi có Nghị định số 29/1998/NĐ-CP sẽ phản ánh trực quan bước nhảy vọt từ tình trạng thu chi khép kín sang minh bạch hóa 100% các quỹ công. Điều này khẳng định quy chế dân chủ chính là công cụ hữu hiệu để kiểm soát quyền lực nhà nước ở cấp cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và nâng cao năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp ủy và chính quyền cấp xã. Ban Thường vụ Tỉnh ủy cùng Sở Nội vụ cần định kỳ tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng dân vận và nghiệp vụ tiếp công dân, phấn đấu đạt mục tiêu 100% cán bộ cơ sở đạt chuẩn chức danh chuyên môn, giảm tỷ lệ đơn thư khiếu nại phát sinh mới xuống dưới 3% mỗi năm, thực hiện đánh giá chất lượng cán bộ theo chu kỳ 6 tháng một lần.

Thứ hai, thiết chế hóa quy trình công khai, minh bạch trong quản lý tài chính ngân sách và quy hoạch đất đai nông thôn. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm bắt buộc niêm yết công khai toàn bộ các đồ án quy hoạch, phương án đền bù giải phóng mặt bằng và các khoản huy động vốn cộng đồng tại nhà văn hóa thôn tối thiểu 30 ngày trước khi triển khai, bảo đảm tỷ lệ người dân tham gia biểu quyết thống nhất đạt từ 85% trở lên.

Thứ ba, tăng cường hiệu lực hoạt động và quyền hạn thực tế cho Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã chủ trì củng cố tổ chức, bảo đảm 100% các công trình phúc lợi công cộng có sử dụng nguồn vốn đóng góp của dân đều phải chịu sự giám sát độc lập, đồng thời các cơ quan chức năng phải giải quyết dứt điểm 100% kiến nghị sai phạm trong thời hạn 15 ngày làm việc.

Thứ tư, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và hiện đại hóa công tác tiếp nhận phản ánh của công dân. Ủy ban nhân dân các cấp tại tỉnh Thái Bình cần xây dựng cơ chế một cửa liên thông hiện đại, rút ngắn tối thiểu 40% thời gian xử lý các giao dịch hành chính liên quan đến đất đai và chế độ chính sách, duy trì tỷ lệ giải quyết khiếu nại, tố cáo đúng thời hạn luật định đạt trên 95% hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ lãnh đạo cấp ủy, chính quyền các cấp tại địa phương: Công trình cung cấp hệ thống luận cứ thực tiễn và phương pháp xử lý khủng hoảng, giúp các nhà quản lý nắm vững kỹ năng đối thoại trực tiếp với nhân dân và phương thức chuyển hóa các "điểm nóng" khiếu kiện thành sự đồng thuận xã hội.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu viên chuyên ngành Lịch sử Đảng và Xây dựng Đảng: Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao, phục vụ biên soạn giáo trình chuyên đề về phát huy dân chủ cơ sở, cung cấp nguồn tư liệu lịch sử xác thực về quá trình thể chế hóa đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Nhóm học viên cao học, sinh viên ngành Chính trị học, Luật học và Hành chính công: Tài liệu mang lại khung phương pháp luận lịch sử - lôgic chặt chẽ, hỗ trợ phương pháp phân tích hồ sơ thực tế và mô hình hóa dữ liệu điều tra xã hội học trong quá trình hoàn thiện các đề tài nghiên cứu khoa học liên quan.

Nhóm cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội: Cung cấp cẩm nang thực hành về quy trình thành lập, vận hành Ban Thanh tra nhân dân, nâng cao năng lực giám sát và phản biện xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đoàn viên, hội viên tại cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các "điểm nóng" nông thôn tại Thái Bình giai đoạn 1997 là gì? Nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ sự buông lỏng quản lý, tệ quan liêu, tham nhũng và tình trạng mất dân chủ kéo dài của cán bộ cơ sở trong quản lý đất đai và tài chính. Giai đoạn 1987 - 1997 ghi nhận hơn 300 vụ mâu thuẫn tồn đọng, bùng phát thành khiếu kiện tại 242/285 xã với 43.000 lượt người tham gia do bất bình về việc huy động đóng góp quá sức dân.

Đảng bộ tỉnh Thái Bình đã có những quyết sách then chốt nào để xử lý bất ổn chính trị? Tỉnh ủy Thái Bình đã nghiêm túc thực hiện chỉ đạo của Tổ công tác đặc biệt Trung ương, kiện toàn nhân sự chủ chốt vào tháng 10 năm 1997 và ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TU năm 1998. Nghị quyết tập trung thanh tra toàn diện 164 xã, công khai kết luận thanh tra và chấn chỉnh công tác tiếp dân, lập lại kỷ cương pháp luật.

Quy chế dân chủ ở cơ sở quy định những nội dung thực hành cơ bản nào cho người dân? Theo Nghị định số 29/1998/NĐ-CP, Quy chế gồm 25 điều xác định rõ 14 việc chính quyền phải thông báo công khai để dân biết (như ngân sách, quy hoạch đất), 6 việc dân bàn và quyết định trực tiếp (như mức đóng góp xây dựng hạ tầng), và 10 việc dân trực tiếp kiểm tra, giám sát hoạt động của chính quyền.

Kết quả xử lý cán bộ sai phạm và các đối tượng lợi dụng gây rối tại Thái Bình đạt được ra sao? Cơ quan pháp luật đã tiến hành thanh tra tại 164 xã, khởi tố 610 vụ án với 1.015 bị cáo, đưa ra xét xử công minh 505 vụ với 732 bị cáo về tội danh tham nhũng hoặc lợi dụng dân chủ gây rối an ninh trật tự. Động thái kiên quyết này đã củng cố mạnh mẽ niềm tin của quần chúng nhân dân.

Việc thực hiện Quy chế dân chủ đã tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội Thái Bình như thế nào? Sự đồng thuận của nhân dân đã khơi dậy nguồn lực to lớn, giúp tỉnh nâng cấp 3.906 km đường, nâng tổng số đường cứng hóa lên 4.509 km (đạt 82%), phủ điện sản xuất tới 100% số xã và nâng tỷ lệ hộ có điện sinh hoạt lên 97,6%, tạo tiền đề vững chắc để xây dựng nông thôn mới.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Bình lãnh đạo thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở giai đoạn 1998 - 2007, khẳng định dân chủ là bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá khách quan bài học vượt qua khủng hoảng từ các "điểm nóng" nông thôn năm 1997, chuyển hóa thành công mô hình thực hành dân chủ trực tiếp tại 285 xã, phường, thị trấn trên địa bàn toàn tỉnh.
• Khẳng định giá trị thực tiễn của phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" trong việc huy động sức dân hoàn thành 4.509 km đường giao thông nông thôn và giữ vững ổn định chính trị.
• Làm rõ bước chuyển tiếp lịch sử quan trọng từ việc thí điểm quy chế sang thể chế hóa thành Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH, tạo nền tảng vững chắc cho sự ra đời của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở.
• Các nhà quản lý và các cơ quan nghiên cứu cần tiếp tục kế thừa những bài học thực tiễn quý báu từ Thái Bình để không ngừng đổi mới phương thức lãnh đạo, xây dựng chính quyền cơ sở liêm chính, kiến tạo và phục vụ nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu công cuộc đổi mới đất nước với tinh thần, thái độ nghiêm túc “nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật” [34, tr.12] đã chỉ rõ: Đối với những chủ trương có quan hệ trực tiếp tới đời sống nhân dân trên phạm vi cả nước cũng như ở các địa phương và đơn vị cơ sở, cấp ủy đảng hoặc cơ quan chính quyền phải trưng cầu ý kiến nhân dân trước khi quyết định. Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, đó là nền nếp hàng ngày của xã hội mới, thực hiện chế độ nhân dân lao động tự quản lý nhà nước của mình [34, tr. Đại hội VI đã rút ra 4 bài học, trong đó bài học đầu tiên là: trong toàn bộ hoạt động của mình, Đảng phải quán triệt quan điểm “Lấy dân làm gốc”, “Xây dựng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động”. Báo cáo chính trị tại Đại hội còn phân tích thêm: “Bài học lớn rút ra từ những năm qua là trong điều kiện đảng cầm quyền, phải đặc biệt chăm lo củng cố sự liên hệ giữa Đảng và nhân dân; tiến hành thường xuyên cuộc đấu tranh ngăn ngừa và khắc phục chủ nghĩa quan liêu.

Mỗi đảng viên cộng sản phải thật sự vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân. Mọi chủ trương, chính sách của Đảng phải xuất phát từ lợi, nguyện vọng và khả năng của nhân dân lao động, phải khơi dậy được sự đồng tình, hưởng ứng của quần chúng” [34, tr. Đại hội 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VII của Đảng (1991) thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã xác định: “Nhà nước có liên hệ thường xuyên và chặt chẽ với nhân dân, tôn trọng và lắng nghe ý kiến của nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân. Có cơ chế và biện pháp kiểm soát, ngăn ngừa và trừng trị tệ quan liêu, tham nhũng, lộng quyền, vô trách nhiệm, xâm phạm quyền dân chủ của công dân” [36, tr.

Tiếp đó, trong Nghị quyết của Hội nghị Trung ương tám (khóa VII) tháng 1 năm 1995 nhấn mạnh: Hoàn thiện những quy định về bầu cử, ứng cử, hiệp thương giới thiệu người ứng cử. Tăng thêm đại biểu là người ngoài đảng vào các cơ quan dân cử; Bảo đảm quyền của nhân dân giám sát hoạt động của Nhà nước; Cải tiến chế độ tiếp xúc, báo cáo của đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân với cử tri; Phát huy vai trò nhân dân tham gia quản lý nhà nước, vừa nâng cao chế độ dân chủ đại diện vừa mở rộng và phát huy chế độ dân chủ trực tiếp, nhất là ở cơ sở.Nghị quyết Hội nghị Trương ương tám (khóa VII) là bước đột phá trong việc đổi mới hệ thống chính trị mà trọng tâm, trụ cột là nhà nước. Nhiệm vụ trọng tâm cải cách một bước nền hành chính nhà nước, chính là đáp ứng yêu cầu bức xúc của nhân dân trong các giao dịch dân sự, phát triển kinh tế, tổ chức đời sống - xã hội trong công cuộc đổi mới. Văn kiện Đại hội VIII của Đảng (1996) xác định: “Xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, lấy liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.

Thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân, giữ nghiêm kỷ cương xã hội, chuyên chính với mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và nhân dân” [37, tr. Như vậy, đến Đại hội Đảng lần thứ VIII, cụm từ Nhà nước “của dân, do dân, vì dân”được chính thức đưa vào văn kiện Đại hội. Đại hội VIII tiếp tục xác định “xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là một nội dung cơ bản của đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta. Phải có cơ chế và cách làm cụ thể để thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kiểm tra” đối với các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước.

Thực hiện tốt cơ chế làm chủ của nhân dân: làm chủ thông qua đại diện, làm chủ trực tiếp cùng các hình thức tự quản tại cơ sở” [37, tr. Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã thông qua Nghị quyết về “Phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tiếp tục xây dựng nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong sạch, vững mạnh”. Nghị quyết đề ra nhiệm vụ đầu tiên là: “Mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng và quản lý nhà nước”. Với tinh thần: “Nâng cao chất lượng chế độ dân chủ đại diện, mở rộng và có cơ chế từng bước thực hiện chế độ dân chủ trực tiếp một cách thiết thực, đúng hướng và có hiệu quả”.

Như vậy, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương để bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Điều 11, Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1992) khẳng định “Công dân thực hiện quyền làm chủ của mình ở cơ sở bằng cách tham gia công việc của Nhà nước và xã hội, có trách nhiệm bảo vệ của công, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, giữ gìn an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội, tổ chức đời sống công cộng”. Dân chủ ở cơ sở Trong việc xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, dân chủ ở cơ sở có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thực hành dân chủ đòi hỏi công tác tổ chức thực tiễn hết sức rộng lớn bắt đầu từ cơ sở, nơi trực tiếp giải quyết các nhu cầu, lợi ích của nhân dân.

Đây là nơi biểu hiện dân chủ hết sức rõ ràng. Lênin khẳng định: “Hãy học tập việc thực hiện các chế độ dân chủ trong thực tiễn từ cơ sở. Hãy phát động quần chúng để mọi người đều thực sự tham gia trực tiếp vào quản lý. Không phải chỉ tuyên truyền về dân chủ, tuyên bố và ra sắc lệnh về dân chủ là đủ, không phải chỉ giao trách nhiệm thực hiện chế độ dân chủ cho những người 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đại diện nhân dân trong những cơ quan đại diện là đủ.

Cần xây dựng ngay chế độ dân chủ bắt đầu từ cơ sở, dựa vào sáng kiến của bản thân quần chúng, với sự tham gia thực sự của quần chúng vào tất cả đời sống của nhà nước. Dân chủ cho quần chúng nhân dân thực hành dân chủ rộng rãi chính là sức mạnh của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa” [65, tr. Cơ sở là nơi hàng ngày diễn ra mọi hoạt động đời sống của nhân dân, là nơi trực tiếp giải quyết các nhu cầu và lợi ích của nhân dân lao động. Cơ sở là nền tảng của xã hội, là địa bàn mà mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước được đưa vào cuộc sống của nhân dân, được tổ chức thực hiện một cách trực tiếp.

Cơ sở cũng là nơi thẩm định, đánh giá tính chuẩn xác, hiệu lực, hiệu quả của những chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật. Cơ sở là nơi trực tiếp giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân, là nơi mọi quyền lực của nhân dân dễ bị xâm phạm, nơi mà nhân dân đang có nhiều đòi hỏi về dân chủ, cũng là nơi có điều kiện thực hiện quyền dân chủ một cách trực tiếp rộng rãi nhất. Ở nước ta hiện nay, cơ sở được xác định ở các loại hình: loại hình địa bàn hành chính gồm có xã, phường, thị trấn. Dưới đó là thôn, làng, ấp, tổ dân phố, trong đó chủ yếu là thôn, làng, xã vì: nông thôn, làng, xã Việt Nam là nơi sinh sống của giai cấp nông - lực lượng xã hội đông đảo nhất trong cơ cấu dân cư - xã hội ở nước ta; loại hình cơ quan gồm: các cơ quan nghiên cứu tham mưu, các đơn vị hành chính sự nghiệp; loại hình doanh nghiệp gồm những đơn vị sản xuất kinh doanh của các thành phần kinh tế.

Thực hiện dân chủ ở cơ sở là thực hiện những nội dung về dân chủ một cách trực tiếp và rộng rãi đối với từng người dân, nhằm phát huy cao độ quyền làm chủ của nhân dân lao động trong phát triển sản xuất, tổ chức đời sống, quản lý xã hội, giữ gìn an ninh trật tự cộng đồng. Cơ sở là nơi diễn ra các trạng thái 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dân chủ về chính trị, tư tưởng, kinh tế, tổ chức, văn hóa xã hội…một cách trực tiếp, sinh động và rất nhạy cảm đối với con người. Dân chủ ở cơ sở được thực hiện thông qua các tổ chức trong hệ thống chính trị ở cơ sở và trình độ nhận thức đúng đắn với khả năng tổ chức thực hiện của mỗi người. Dân chủ ở cơ sở được thực hiện dưới hai hình thức: dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện.

Dân chủ trực tiếp là mọi người dân đều được tham gia vào các hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, các công việc của đất nước, tất cả công dân được tham gia một cách bình đẳng không phân biệt giới tính, địa vị xã hội, tôn giáo… và được tham gia trực tiếp vào các quyết định liên quan đến chính trị, kinh tế, xã hội, đời sống dân sinh, được tham gia đóng góp ý kiến hay biểu quyết theo đa số. Dân chủ trực tiếp còn được thể hiện qua việc bầu cử những người đại diện cho mình như bầu hội đồng nhân dân các cấp, Quốc hội. Dân chủ đại diện là hình thức nhân dân thể hiện quyền làm chủ của mình tham gia quản lý nhà nước và xã hội thông qua hoạt động của những người đại diện, cơ quan đại diện của chính quyền, hội đồng nhân dân, Quốc hội, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân. Hai hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện kết hợp, bổ sung lẫn nhau nhằm thực hiện quyền làm chủ của nhân dân.

Dân chủ ở cơ sở là nói tới sự làm chủ của nhân dân ở thôn, làng, xã, phường trong việc ban hành và thực hiện các quyết định quan trọng về chính trị, kinh tế, xã hội trước hết trong phạm vi thôn, xã.