Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng trong quan hệ của Việt Nam với Campuchia từ năm 1993 đến năm 2000. Đảng lãnh đạo tăng cường quan hệ của Việt Nam với Campuchia từ năm 2001 đến năm 2010.
Nhận xét và kinh nghiệm. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các nhóm công trình nghiên cứu 1. Nhóm công trình nghiên cứu về quan hệ của Việt Nam với Campuchia Những công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Cuốn “The United States and Cambodia, 1969-2000, A troubled relationship” của tác giả Kenton Clymer là tập II trong bộ sách gồm hai tập có thể dịch là “Mỹ và Campuchia, 1969-2000, một mối quan hệ rắc rối” hoặc “Mối quan hệ rắc rối của Mỹ và Campuchia, 1969-2000”.
Đây là công trình nói về lý do và sự kiện hai nước tái lập quan hệ ngoại giao vào tháng 8-1969; những yếu tố tác động đến sự kiện này như tình hình quốc tế và khu vực, tình hình của mỗi nước Mỹ và Campuchia; mối quan hệ trên nhiều mặt giữa Mỹ và Campuchia trong hơn 30 năm, từ năm 1969 đến năm 2000; trong đó có đề cập tới khoảng thời gian từ năm 1993 đến năm 2000. Tuy cuốn sách không nói nhiều về Việt Nam trong quan hệ của Campuchia với Mỹ, nhưng thông qua đó có thể nhận thấy rằng, quan hệ giữa Mỹ và Campuchia ngày càng gắn bó lại chính là trở ngại cho quan hệ của Việt Nam với Campuchia. Công trình “Tam giác Trung Quốc - Campuchia - Việt Nam” của Uyn Phrết Bớc sét, (Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội, 1981) đã nói lên mối quan hệ giữa ba nước Trung Quốc - Campuchia - Việt Nam, hình thành nên một tam giác trong quá trình phát triển. Tác giả đã cung cấp nhiều tư liệu quý trong việc nghiên cứu về bối cảnh lịch sử, tình hình chính trị, quan điểm và thái độ chính trị của mỗi nước.
Bức tranh về cuộc sống lầm than, cực khổ của người dân Campuchia trong thời kỳ Khmer “Đỏ” thống trị đất nước Campuchia. Trước họa diệt chủng của Campuchia, Việt Nam sẵn sàng cử quân tình nguyện sang giúp đỡ bạn và tái thiết xây dựng đất nước. Trong khi đó trái ngược với Việt Nam, nhà cầm quyền Bắc Kinh không chỉ thờ ơ đối với sự sống còn của nhân dân Campuchia mà còn lợi dụng việc này để xuyên tạc, bóp méo sự thật, cố tình gây sức ép với Việt Nam. Lập trường của Trung Quốc, nếu Việt Nam không rút quân ra khỏi Campuchia thì Trung Quốc sẽ tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam.
7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trên thực tế, Trung Quốc hậu thuẫn, đứng đằng sau Khmer “Đỏ” dựng nên cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam và đã gây ra cuộc chiến tranh biên giới Phía Bắc Việt Nam cuối những năm 70 và đầu những năm 80 của thế kỷ XX. Như vậy, công trình này đã cung cấp được những tư liệu về mối quan hệ giữa ba nước trước năm 1993. Bài “Cambodia and Vietnam: Good Fences Make Good Neighbour” của tác giả Carclyle A.Thayer, (Presentation to International Conference on Cambodia: Progress and Challenges Since 1991 convened by the Institute of Southeast Asian Studies Tranders Hotel, Singapore, March 29-30, 2012), (Campuchia và Việt Nam: Hàng rào chắc chắn tạo nên hàng xóm hữu hảo), bài Thuyết trình về Campuchia tại Hội nghị Quốc tế: “Sự phát triển và những thách thức từ năm 1991” Nội dung của bài thuyết trình đã đưa ra cái nhìn tổng quan về các mối quan hệ của Campuchia với Việt Nam trong giai đoạn sau khi giải quyết xung đột về chính trị ở Campuchia vào năm 1991. Thời kỳ từ năm 1993, nhất là sau năm 2005 mối quan hệ giữa Campuchia và Việt Nam được cả hai bên đặc biệt chú ý thực hiện đường lối “láng giềng tốt đẹp, hữu nghị truyền thống, hợp tác toàn diện, bền vững lâu dài” [32] cho mối quan hệ song phương của hai quốc gia.
Vương quốc Campuchia và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (DRV) đã chính thức thiết lập quan hệ vào ngày 24-6-1967. Năm 1976, sau khi Khmer “Đỏ” nắm quyền và thành lập Nhà nước Dân chủ Campuchia, nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (SRV) đã tái lập đại sứ quán tại Phnôm Pênh, cũng là lúc những mâu thuẫn về chính trị trong nước của Campuchia ngày càng trầm trọng. Do những căng thẳng trong mối quan hệ song phương và những cuộc xung đột dọc biên giới hai nước, Nhà nước Dân chủ Campuchia (PRK) đã cắt đứt các mối quan hệ ngoại giao với nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam vào ngày 31-12- 1977; đến năm 1979, Việt Nam đưa quân tình nguyện sang giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng. Bên cạnh việc tóm lược lại quan hệ Campuchia và Việt Nam trước năm 1993, bài thuyết trình này đã tổng kết quan hệ giữa hai nước trên bốn lĩnh vực từ sau năm 1993, có phục vụ cho đề tài luận án.
8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Cụ thể, tác giả tổng kết mối quan hệ Campuchia và Việt Nam theo bốn phần: phần 1 là cái nhìn tổng quan mối quan hệ chính trị; phần 2, thảo luận về vấn đề biên giới - phương diện gây tranh cãi nhất trong quan hệ song phương; phần 3 và 4 lần lượt xem xét về mối quan hệ quốc phòng và kinh tế, cụ thể từng lĩnh vực: Quan hệ chính trị Quân tình nguyện Việt Nam sang Campuchia vào cuối năm 1978 đến năm 1989 để giúp nhân dân Campuchia lật đổ chế độ Khmer “Đỏ” và tái thiết đất nước Campuchia. Trong suốt thời kỳ đó, mối quan hệ của Việt Nam với Campuchia diễn ra dựa trên khung Hiệp định 25 năm quan hệ hữu hảo và hợp tác. Việc giành độc lập cho đất nước Campuchia vào năm 1993, dưới thể chế mới, Campuchia trở thành một quốc gia dân chủ tự do và thay đổi mối quan hệ song phương Campuchia và Việt Nam. Các cuộc bầu cử dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc vào tháng 5-1993 đã tạo nên một Chính phủ liên minh gồm hai đảng chính trị then chốt, Mặt trận thống nhất dân tộc vì một nước Campuchia độc lập, trung lập, hòa bình và hợp tác (FUNCINPEC) và Đảng Nhân Dân Campuchia (CPP).
Vấn đề biên giới Biên giới là vấn đề nổi cộm trong quan hệ của Việt Nam với Campuchia kể từ khi hai nước giành được độc lập từ Pháp. Hiệp ước Biên giới năm 2005 là trong các Hiệp ước quan trọng về quan hệ song phương giữa Việt Nam và Campuchia. Cả hai nước đều thiết lập ủy ban của mình về phân định biên giới và xây dựng cột mốc. Cuộc tiếp xúc đầu tiên đã được Tổ chức tại Hà Nội vào tháng 5-1996 và đạt được thoả thuận để xây dựng các cột mốc tại 6 cửa khẩu biên giới vào cuối năm, đánh dấu toàn bộ biên giới vào cuối năm 2008.
Các ủy ban về biên giới tiếp tục có các cuộc tiếp xúc thường xuyên, luân phiên giữa Campuchia và Việt Nam. Quan hệ quốc phòng Quan hệ quốc phòng giữa Campuchia và Việt Nam đã dần dần được phục hồi sau cuộc bầu cử năm 1998. Phần này nêu bật ba khía cạnh của mối quan hệ quốc phòng giữa hai nước: hồi hương hài cốt quân tình nguyện Việt Nam, trao đổi cấp cao và tuần tra quân chủng. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Quan hệ kinh tế.
Sự phát triển quan hệ kinh tế giữa hai nước phản ánh sự cải thiện trong việc quản lý các vấn đề an ninh xuyên biên giới cũng như tiến bộ trong việc phân định biên giới quốc gia. Quan hệ kinh tế được quản lý thông qua Uỷ ban Hợp tác kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ Campuchia và Việt Nam. Bài Cambodia and Vietnam, closer relations (Campuchia và Việt Nam, mối quan hệ gần gũi) đăng trên tạp chí Asian Economic Institute đã chỉ rõ Việt Nam được xem là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ 10 ở Campuchia, là đối tác thương mại thứ 3 ở Campuchia trong ASEAN và lớn thứ 6 trong các đối tác kinh doanh hiện tại của Campuchia. Nhu cầu và thói quen tiêu dùng tương đồng mở ra một tiềm năng đáng kinh ngạc cho sự phát triển thương mại song phương giữa Việt Nam và Campuchia.
Thương mại hai chiều giữa hai nước đạt mức tăng trưởng mạnh trong giai đoạn này. Sự sút kém nền thương mại của Campuchia với Thái Lan trong vài tháng, đã cung cấp một lực đẩy mới cho thương mại giữa Việt Nam và Campuchia; năm 2007, Hiệp định song phương giữa hai nước được kí, cho phép đầu tư nhiều hơn vào các khu kinh tế đặc biệt và tăng giao dịch thương mại giữa hai quốc gia, tạo nên sự tăng trưởng mạnh trong năm 2008 đạt 400 triệu USD, với thương mại đạt tổng trị giá 1.7 tỷ USD; xuất khẩu khoảng 1,45 tỷ USD giá trị hàng hóa sang Campuchia, bao gồm cả máy móc nông nghiệp, thuốc trừ sâu, nông sản, hải sản và xăng dầu. Xuất khẩu của Campuchia sang Việt Nam trong cùng năm đạt khoảng 1,35 tỷ USD chủ yếu là ngũ cốc, thuốc lá, sắn và các sản phẩm gỗ. Do căng thẳng biên giới giữa Campuchia và Thái Lan trong nửa cuối năm 2008, nên việc kí kết một số hiệp định song phương thúc đẩy mở rộng thương mại giữa Việt Nam và Campuchia có cơ hội được xúc tiến.
Chính phủ Campuchia đã cấp phép cho 6 khu vực kinh tế đặc biệt dọc theo biên giới Việt Nam, hai trong số đó đã đi vào hoạt động và 4 khu vực hiện trong giai đoạn phát triển. Sự bất ổn liên tục về quan hệ chính trị giữa Thái Lan với Campuchia, kết hợp sự căng thẳng biên giới vẫn xảy ra, dẫn đến sự tăng trưởng thương mại song phương 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giữa Việt Nam và Campuchia ổn định, khuyến khích các quan hệ kinh tế chặt chẽ hơn giữa hai nước. Với cả hai nền kinh tế có khả năng hồi phục từ những tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế vào cuối năm 2009, thương mại song phương giữa Việt Nam và Campuchia dự kiến sẽ đạt trên 2,3 tỷ USD trong năm 2010. Có thể thấy rằng, bài báo này đã nêu lên mối quan hệ kinh tế và thương mại của Việt nam với Campuchia ngày càng chặt chẽ và phát triển, phục vụ cho đề tài trong việc nghiên cứu về khoảng thời gian từ những năm 2001 đến năm 2010 Những công trình nghiên cứu của tác giả trong nước Cuốn “Tội ác diệt chủng của bọn Pôn Pốt - Iêngxari” (Nxb Sự thật, Hà Nội, 1979), dựng lại bức tranh về quãng thời gian đen tối trong lịch sử Campuchia - một thời kỳ đầy đau thương và nước mắt dưới chế độ diệt chủng của tập đoàn Pôn Pốt - Iêngxari.