Chương 1 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ QUẬN HÀ ĐÔNG VỀ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO (2010 - 2015) 1. Những yếu tố tác động và chủ trương của Đảng bộ quận Hà Đông về phát triển giáo dục - đào tạo 1. Những yếu tố tác động đến quá trình Đảng bộ quận Hà Đông lãnh đạo phát triển giáo dục - đào tạo * Tình hình thế giới, trong nước và thành phố Hà Nội Tình hình thế giới Trong những năm 2010 - 2015, tình hình thế giới có nhiều thay đổi, tác động không nhỏ đến phát triển KT - XH của đất nước nói chung cũng như đến phát triển GD - ĐT nói riêng. Một là, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, kinh tế tri thức diễn ra mạnh mẽ, đã tác động và ảnh hưởng trực tiếp đến mọi quốc gia, các mâu thuẫn cơ bản trên thế giới biểu hiện dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau.
Do đó, đòi hỏi GD - ĐT phải thích ứng để phù hợp yêu cầu thực tiễn, ứng dụng thành tựu của khoa học và công nghệ vào đổi mới, nâng cao chất lượng GD - ĐT. Hai là, sự xuất hiện của nhiều ngành nghề mới với hàm lượng tri thức ngày càng cao. Vì vậy, để đáp ứng được yêu cầu phát triển, đòi hỏi phải có một nguồn nhân lực đã qua đào tạo ngày càng trở thành yếu tố quyết định nhất đối với sự phát triển bền vững. Vì vậy, GD - ĐT phải có những đổi mới mang tính hệ thống, đồng bộ để bắt kịp với xu thế của giáo dục hiện đại, hội nhập.
Ba là, quá trình toàn cầu hóa và hội nhập giữa các quốc gia trên thế giới diễn ra ngày càng mạnh mẽ, sự hợp tác và cạnh tranh ngày càng lớn. Để đi tắt đón đầu trong quá trình hội nhập và phát triển, đòi hỏi các quốc gia trên thế giới phải tăng cường đẩy mạnh đầu tư cho phát triển giáo dục và cần có những thay đổi toàn diện để đáp ứng với quá trình hội nhập. 17 Tình hình trong nước và thành phố Hà Nội Từ năm 2011, nước ta bước vào thời kỳ đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế, trong bối cảnh thế giới thay đổi nhanh chóng, phức tạp và khó lường. Những thành tựu, kinh nghiệm của 25 năm đổi mới (1986 - 2011) đã tạo ra cho đất nước thế và lực, sức mạnh tổng hợp, kinh tế đất nước có sự phục hồi, lấy lại đà tăng trưởng sau thời kỳ suy giảm, nền kinh tế được cấu trúc lại để phát triển nhanh và bền vững, khắc phục những hạn chế trong các lĩnh vực KT - XH.
Trong quá trình phát triển đất nước, đẩy mạnh quá trình CNH, HĐH và hội nhập quốc tế, Đảng thường xuyên quan tâm chăm lo sự nghiệp GD - ĐT, xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu, khẳng định đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh đổi mới đất nước, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, sự phát triển mạnh mẽ của KT - XH; cùng với sự phát triển đó, đời sống các tầng lớp nhân dân được nâng lên, là điều kiện thuận lợi để toàn xã hội và mỗi gia đình có thể quan tâm đến chất lượng cuộc sống và đầu tư cho giáo dục. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, giáo dục trong nước cũng còn nhiều tồn tại hạn chế cần khắc phục: “Chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học lạc hậu, đổi mới chậm; cơ cấu giáo dục không hợp lý giữa các lĩnh vực, ngành nghề đào tạo; chất lượng giáo dục toàn diện giảm sút…” [24, tr. Với Thủ đô Hà Nội, thực hiện Nghị quyết 15/2008/QH12 của Quốc hội (khóa XII), từ ngày 01/8/2008, Thủ đô Hà Nội được điều chỉnh, mở rộng địa giới hành chính, diện tích tăng trên 3,6 lần, dân số tăng gần gấp đôi, mở ra triển vọng lớn để Hà Nội phát triển nhanh, toàn diện và bền vững.
Những thành tựu, kinh nghiệm của công cuộc đổi mới, cùng với thực hiện đường lối đối ngoại rộng mở, chủ động hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước đã tạo ra cho Hà Nội những thuận lợi cơ bản, thu hút, tập trung các nguồn lực đầu tư phát triển KT - XH, xây dựng Thủ đô ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại. 18 Trong quá trình phát triển và xây dựng Thủ đô ngàn năm văn hiến, xứng đáng là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của cả nước, Thủ đô cần nguồn nhân lực dồi dào với chất lượng cao để đẩy mạnh sự nghiệp CNH, HĐH và hội nhập quốc tế. Vì vậy, đã tập trung đẩy mạnh phát triển GD - ĐT và đạt được những bước tiến mới: “Dẫn đầu cả nước về các tiêu chí: quy mô giáo dục, mạng lưới trường lớp và chất lượng giáo dục toàn diện, giáo dục mũi nhọn, số học sinh đạt giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế” [5, tr. Những đặc điểm của tình hình thế giới, trong nước và thành phố nêu trên đã có tác động lớn đến sự phát triển của GD - ĐT cả nước, thành phố nói chung và của quận Hà Đông nói riêng, đòi hỏi Đảng bộ quận Hà Đông phải đề ra những chủ trương, giải pháp phù hợp thúc đẩy GD - ĐT của Quận ngày càng phát triển.
* Chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và chủ trương của Đảng bộ thành phố Hà Nội về phát triển giáo dục - đào tạo Chủ trương của Đảng về phát triển GD - ĐT Phương hướng, mục tiêu Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng (01/2011) xác định: Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt. Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo. Coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp. Đổi mới cơ chế tài chính trong giáo dục.
Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục, đào tạo ở tất cả các bậc học. Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và xã hội [24, tr. Nhiệm vụ, giải pháp Một là, đổi mới công tác quản lý giáo dục, đào tạo [24, tr.217] Từng bước xây dựng và hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật. Chú trọng cải cách hành chính, thực hiện thống nhất đầu mối quản lý và 19 hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý các cấp, thực hiện phân cấp theo chức năng, nhiệm vụ, gắn thẩm quyền với trách nhiệm.
Tăng cường thanh, kiểm tra, tăng quyền tự chủ và trách nhiệm của các cơ sở giáo dục. Hoàn thiện cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân. Đẩy mạnh ứng dụng những thành tựu về khoa học và công nghệ vào đổi mới công tác quản lý GD - ĐT. Hai là, xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng [24, tr.216] Củng cố, hoàn thiện chương trình đào tạo, đổi mới nội dung, phương pháp, hình thành đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục có đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình GDPT sau năm 2015.
Xây dựng và nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục ở các cơ sở đào tạo trên phạm vi cả nước. Thực hiện tốt công tác chính sách, đồng thời có nhiều chủ trương nhằm thu hút các chuyên gia có uy tín trên lĩnh vực giáo dục tham gia phát triển GD - ĐT. Ba là, thực hiện cơ chế tự chủ đối với các cơ sở giáo dục, đào tạo gắn với đổi mới cơ chế tài chính [24, tr.217] Tiếp tục đổi mới cơ chế tài chính nhằm huy động, phân bổ và sử sụng có hiệu quả các nguồn lực Nhà nước và xã hội đầu tư cho GD - ĐT, nâng cao tính tự chủ của các cơ sở GD - ĐT, đảm bảo công khai, minh bạch, trách nhiệm. Tỷ lệ chi cho giáo dục trong tổng số ngân sách nhà nước từ 20% trở lên, phù hợp với điều kiện KT - XH của đất nước.
Từng bước chuẩn hóa, hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật, đảm bảo đủ nguồn lực tài chính và phương tiện dạy học tối thiểu của tất cả các cơ sở GD - ĐT. Cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XI của Đảng, tại Hội nghị lần thứ Tám của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI), ngày 04/11/2013, ra Nghị quyết số 29-NQ/TW Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Nghị quyết xác định: “Giáo 20 dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội” [25, tr.
Đồng thời, Nghị quyết đề ra những mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể góp phần thực hiện có hiệu quả đổi mới căn bản, toàn diện GD - ĐT trong từng giai đoạn. Chính sách của Nhà nước về phát triển GD - ĐT Trên cơ sở chủ trương của Đảng, Nhà nước đã có những chính sách để cụ thể hóa, từng bước đưa chủ trương của Đảng vào cuộc sống, góp phần đẩy mạnh phát triển GD - ĐT của đất nước. Ngày 13/6/2012, Chính phủ ra Quyết định số 711/QĐ-TTg Về phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020. Trong đó, Chiến lược xác định: “Phát triển giáo dục phải thực sự là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân” [91, tr.7] và nhấn mạnh “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, thích ứng với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” [91, tr.
Về mục tiêu cụ thể đối với GD - ĐT: Với giáo dục mầm non: hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi vào năm 2015; với GDPT: “Chất lượng giáo dục toàn diện được nâng cao, đặc biệt chất lượng giáo dục văn hóa, đạo đức, kỹ năng sống, pháp luật, ngoại ngữ, tin học” [91, tr.