Luận văn Đảng Cộng sản Việt Nam, Thái Nguyên 2023: xã Chiến Thắng, Lạng Sơn, nông thôn mới 2010‑2022

Phân tích vai trò Đảng bộ xã Chiến Thắng, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn trong lãnh đạo thực hiện dự án nông thôn mới 2010‑2022, nêu bật kết quả và thách thức.

• Tác giả: Dương Thị Vân
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Hằng Nga
• Trường học: Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng bộ xã Chiến Thắng (huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn) lãnh đạo xây dựng nông thôn mới từ năm 2010 đến năm 2022
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan Đảng bộ xã Chiến Thắng lãnh đạo nông thôn mới

Giai đoạn 2010-2022 ghi dấu ấn quan trọng trong lịch sử phát triển của xã Chiến Thắng, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Đảng bộ xã đã chủ động triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Địa phương có xuất phát điểm kinh tế thấp, địa hình miền núi phức tạp. Đời sống nhân dân trước năm 2010 còn nhiều khó khăn, hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông thiếu đồng bộ. Đảng ủy xã Chiến Thắng ban hành nhiều nghị quyết chuyên đề để thống nhất hành động. Công tác lãnh đạo bám sát chủ trương của Trung ương và Tỉnh ủy Lạng Sơn. Cấp ủy phân công rõ nhiệm vụ cho từng cán bộ, đảng viên phụ trách địa bàn. Ban chỉ đạo nông thôn mới cấp xã hoạt động thường xuyên, kiểm tra sát sao thực tế. Mục tiêu trọng tâm đặt ra là nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn. Đảng bộ xã xác định việc xây dựng nông thôn mới cần phát huy tối đa nội lực tại chỗ. Nhân dân giữ vai trò chủ thể trong toàn bộ tiến trình thực hiện. Phong trào thi đua lan tỏa rộng khắp qua từng năm. Nhờ định hướng đúng đắn, bộ mặt làng quê dần khởi sắc rõ nét.

1.1. Bối cảnh lịch sử và xuất phát điểm của xã Chiến Thắng

Xã Chiến Thắng bước vào công cuộc đổi mới với nền tảng kinh tế thuần nông. Năm 2010, cơ cấu kinh tế chủ yếu phụ thuộc vào trồng trọt truyền thống và chăn nuôi nhỏ lẻ. Địa bàn xã rộng với hơn 44 km đường giao thông nông thôn chưa được kiên cố hóa. Tỷ lệ hộ nghèo còn ở mức cao. Đời sống văn hóa xã hội chưa phát triển đồng đều giữa các thôn bản. Nhận thức của một bộ phận người dân về xây dựng nông thôn mới còn hạn chế. Nhiều hộ gia đình còn tư tưởng trông chờ vào sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước. Cấp ủy địa phương đứng trước đòi hỏi phải tạo ra đột phá trong tư duy quản lý.

1.2. Mục tiêu và chủ trương xuyên suốt của Đảng bộ xã

Đảng ủy xã Chiến Thắng quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết 26 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X. Cấp ủy xác định xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, dài hạn. Nghị quyết đại hội Đảng bộ xã các khóa đề ra chỉ tiêu phấn đấu hoàn thành 19 tiêu chí quốc gia. Lộ trình thực hiện chia thành từng giai đoạn cụ thể từ năm 2010 đến năm 2022. Phương châm hành động là làm từ việc dễ đến việc khó, làm từ cơ sở thôn bản lên toàn xã. Đảng bộ chủ trương huy động sức mạnh đại đoàn kết toàn dân. Cán bộ và đảng viên luôn phải gương mẫu đi đầu trong mọi phong trào.

II. Phân tích Đảng bộ xã Chiến Thắng lãnh đạo nông thôn mới

Trong tiến trình thực hiện nhiệm vụ, Đảng bộ xã Chiến Thắng đối mặt nhiều thách thức lớn. Đến hết năm 2015, toàn xã mới chỉ hoàn thành 10 trên 19 tiêu chí nông thôn mới. Có tới 9 tiêu chí khó vẫn chưa thể về đích đúng hạn. Nhóm tiêu chí chưa đạt gồm giao thông, thủy lợi, trường học, cơ sở vật chất văn hóa và môi trường. Đây đều là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn đầu tư công rất lớn. Địa bàn xã rộng, dân cư phân tán khiến chi phí xây dựng hạ tầng tăng cao. Nhiều công trình đòi hỏi mặt bằng sạch nhưng ngân sách địa phương rất hạn hẹp. Bên cạnh đó, tổ chức sản xuất nông nghiệp còn manh mún, hiệu quả kinh tế chưa cao. Các mô hình liên kết chuỗi giá trị chưa hình thành rõ nét trong giai đoạn đầu. Đảng ủy xã thẳng thắn chỉ ra nguyên nhân của những tồn tại đó. Công tác tuyên truyền tại một số thôn bản chưa đi vào chiều sâu. Một bộ phận cán bộ và đảng viên cơ sở chưa nắm chắc quy trình tổ chức. Năng lực chỉ đạo của một số chi ủy chi bộ còn thiếu tính quyết liệt. Nhận thức của người dân chưa đồng đều tạo nên rào cản không nhỏ cho tiến độ chung.

2.1. Rào cản về cơ sở hạ tầng và nguồn vốn đầu tư

Hạ tầng kỹ thuật là điểm nghẽn lớn nhất trong giai đoạn 2010-2015 tại xã Chiến Thắng. Địa hình đồi núi dốc khiến việc thi công đường giao thông liên thôn gặp nhiều trở ngại. Chi phí vận chuyển vật liệu xây dựng tăng cao so với khu vực đồng bằng. Ngân sách hỗ trợ từ cấp trên chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu thực tế. Xã gặp khó khăn lớn khi hoàn thiện tiêu chí trường học và cơ sở vật chất văn hóa. Nhà văn hóa tại nhiều thôn bản chưa đạt chuẩn quy định về diện tích và trang thiết bị. Việc huy động vốn đóng góp tự nguyện từ nhân dân đòi hỏi sự kiên trì vận động của cả hệ thống chính trị.

2.2. Khó khăn trong thay đổi nhận thức và phương thức sản xuất

Tập quán canh tác lạc hậu kìm hãm sự bứt phá kinh tế tại địa phương. Sản xuất nông nghiệp mang tính tự cung tự cấp và phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Người dân chưa quen với phương thức sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn. Việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật mới còn chậm chạp. Bên cạnh đó, tư tưởng trông chờ ỷ lại vào Nhà nước vẫn tồn tại ở một số hộ dân. Nhiều cán bộ thôn bản chưa chủ động xây dựng kế hoạch hành động chi tiết. Công tác chỉ đạo của một số chi ủy còn mang tính hình thức, thiếu kiểm tra đôn đốc. Những yếu tố này trực tiếp làm chậm tiến độ đạt chuẩn nông thôn mới.

III. Giải pháp Đảng bộ xã Chiến Thắng lãnh đạo nông thôn mới

Bước sang giai đoạn 2015-2022, Đảng bộ xã Chiến Thắng đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo. Cấp ủy chuyển hướng tập trung vào các giải pháp đột phá, giải quyết dứt điểm các tiêu chí còn dang dở. Công tác tư tưởng được đặt lên hàng đầu nhằm khơi dậy tính tự giác của nhân dân. Các chi bộ thôn đẩy mạnh tuyên truyền qua các buổi sinh hoạt chuyên đề. Chính quyền địa phương áp dụng linh hoạt cơ chế Nhà nước và nhân dân cùng làm. Xã tổ chức các chiến dịch ra quân làm đường giao thông và kiên cố hóa kênh mương nội đồng. Nhân dân tích cực hiến đất, đóng góp ngày công lao động và tiền của. Nguồn lực xã hội hóa được huy động tối đa nhằm giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Đồng thời, Đảng ủy chỉ đạo đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Xã tích cực đưa các loại cây trồng, vật nuôi có năng suất cao vào sản xuất. Địa phương chú trọng phát triển kinh tế tập thể thông qua các hợp tác xã kiểu mới. Việc liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông sản từng bước được mở rộng. Các mô hình điểm nhanh chóng được nhân rộng ra toàn xã, tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

3.1. Huy động sức dân và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật

Đảng bộ xã Chiến Thắng xác định phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân thụ hưởng. Mọi kế hoạch làm đường giao thông hay xây nhà văn hóa đều công khai minh bạch. Cấp ủy và chính quyền tạo điều kiện thuận lợi để người dân trực tiếp giám sát công trình. Nhờ làm tốt công tác dân vận, phong trào hiến đất làm đường lan tỏa mạnh mẽ khắp các xóm. Hàng nghìn mét vuông đất và hàng vạn ngày công đã được nhân dân tự nguyện đóng góp. Hệ thống đường giao thông nông thôn nhanh chóng được bê tông hóa khang trang. Mạng lưới kênh mương nội đồng được kiên cố hóa, phục vụ đắc lực cho tưới tiêu sản xuất.

3.2. Phát triển kinh tế nông nghiệp và nâng cao thu nhập

Nâng cao thu nhập cho nhân dân là mục tiêu cốt lõi của chương trình nông thôn mới. Đảng ủy xã Chiến Thắng tập trung chỉ đạo chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng. Xã khuyến khích các hộ gia đình phát triển mô hình kinh tế vườn đồi và trang trại tổng hợp. Địa phương phối hợp mở nhiều lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật cho nông dân. Các hợp tác xã nông nghiệp được củng cố và thành lập mới nhằm liên kết sản xuất hiệu quả. Nhờ đó, năng suất nông sản tăng rõ rệt, sản phẩm làm ra có đầu ra tiêu thụ ổn định. Thu nhập bình quân đầu người tăng đều qua các năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm sâu bền vững.

IV. Đánh giá Đảng bộ xã Chiến Thắng lãnh đạo nông thôn mới

Quá trình lãnh đạo của Đảng bộ xã Chiến Thắng từ năm 2010 đến năm 2022 đem lại nhiều thành tựu to lớn. Diện mạo nông thôn tại xã miền núi đã thay đổi toàn diện và sâu sắc. Đời sống vật chất lẫn tinh thần của nhân dân được nâng lên một tầm cao mới. Kết cấu hạ tầng giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế được đầu tư đồng bộ và kiên cố. Trật tự an toàn xã hội trên địa bàn luôn được giữ vững ổn định. Sự thành công của địa phương khẳng định vai trò lãnh đạo hạt nhân của tổ chức Đảng ở cơ sở. Năng lực chỉ đạo điều hành của chính quyền xã có bước trưởng thành vượt bậc. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội phát huy tốt sức mạnh khối đại đoàn kết. Mối quan hệ mật thiết giữa Đảng và nhân dân ngày càng thêm gắn bó keo sơn. Giai đoạn tiếp theo mở ra yêu cầu xây dựng nông thôn mới nâng cao và kiểu mẫu. Đảng bộ xã tiếp tục giữ vững các tiêu chí đã đạt, đồng thời nâng tầm chất lượng các tiêu chuẩn. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo tại Chiến Thắng mang giá trị tham khảo sâu sắc. Nhiều xã miền núi khác có thể học hỏi cách làm này để áp dụng vào thực tế địa phương.

4.1. Bài học kinh nghiệm về công tác xây dựng Đảng

Thực tiễn tại xã Chiến Thắng chứng minh vai trò quyết định của công tác xây dựng Đảng. Cấp ủy phải luôn giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ trong mọi quyết sách. Đội ngũ cán bộ, đảng viên cần nêu cao tinh thần tiền phong và trách nhiệm làm gương. Công tác kiểm tra, giám sát phải được tiến hành thường xuyên tại từng chi bộ thôn. Đảng bộ xã biết lắng nghe ý kiến phản ánh từ nhân dân để kịp thời tháo gỡ khó khăn. Việc phân công nhiệm vụ cần gắn liền với trách nhiệm cá nhân của từng cán bộ phụ trách. Sự đoàn kết thống nhất trong toàn Đảng bộ chính là cội nguồn tạo nên sức mạnh tổ chức thực hiện thắng lợi mục tiêu chung.

4.2. Định hướng duy trì và nâng cao chất lượng tiêu chí

Xây dựng nông thôn mới là quá trình phát triển liên tục, không có điểm dừng. Sau khi hoàn thành các mục tiêu đề ra, xã Chiến Thắng chuyển trọng tâm sang xây dựng nông thôn mới nâng cao và kiểu mẫu. Đảng bộ xã tập trung phát triển nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch cộng đồng. Công tác bảo vệ môi trường nông thôn và xây dựng nếp sống văn minh được đẩy mạnh hơn nữa. Địa phương tiếp tục ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý hành chính và sản xuất nông nghiệp. Đời sống vật chất của người dân không ngừng được nâng cao. Hạ tầng kinh tế xã hội tiếp tục được đầu tư hiện đại hóa, hướng tới sự phát triển toàn diện và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới là chủ trương mang tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước, đóng vai trò đòn bẩy thúc đẩy hiện đại hóa nông nghiệp và nâng cao chất lượng cuộc sống của cư dân nông thôn. Đối với các địa bàn miền núi có điều kiện tự nhiên phức tạp, việc triển khai chủ trương này đòi hỏi sự vận dụng linh hoạt, khoa học từ cấp ủy cơ sở. Xã Chiến Thắng, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn sở hữu tổng diện tích tự nhiên 3.496,13 ha, với địa hình núi đá xen lẫn núi đất tạo thành vòng cung dốc, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm 653,35 ha và đồi rừng chiếm trên 85% diện tích. Địa bàn xã có 821 hộ với 3.556 nhân khẩu thuộc 4 dân tộc Tày, Kinh, Dao, Nùng sinh sống rải rác tại các thung lũng chia cắt. Xuất phát điểm trước năm 2010 của xã còn nhiều khó khăn khi hạ tầng thiếu đồng bộ và sản xuất nông nghiệp còn manh mún.

Luận văn tập trung nghiên cứu quá trình lãnh đạo của Đảng bộ xã Chiến Thắng đối với sự nghiệp xây dựng nông thôn mới từ năm 2010 đến năm 2022 qua ba nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ xã gồm khóa XIX, khóa XX và nửa đầu khóa XXI. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là hệ thống hóa các chủ trương lãnh đạo, khảo sát thực trạng triển khai 19 tiêu chí quốc gia, đánh giá khách quan thành tựu cùng những mặt tồn tại, từ đó đúc kết các bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn. Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc khi làm rõ bước chuyển mình ngoạn mục của một xã vùng cao: đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2017 và hoàn thành chuẩn nông thôn mới nâng cao vào năm 2020. Thành quả lãnh đạo đã đưa thu nhập bình quân đầu người từ mức dưới 14,5 triệu đồng trước năm 2015 lên 43 triệu đồng vào năm 2020, đồng thời kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 16,4% thời kỳ đầu xuống chỉ còn 3,5%, mở ra mô hình phát triển bền vững cho các xã miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí chiến lược của nông nghiệp, nông dân và nông thôn trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Cơ sở lý luận trực tiếp của đề tài là Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, xác định nông dân là chủ thể, xây dựng nông thôn mới là căn bản và phát triển toàn diện nông nghiệp là then chốt. Luận văn quán triệt sâu sắc các định hướng thể chế hóa từ Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 và Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới.

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm trọng tâm bao gồm: nông thôn mới hiện đại, nông thôn mới nâng cao, tổ chức sản xuất hàng hóa gắn với tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp và vai trò hạt nhân chính trị của tổ chức Đảng cơ sở. So sánh giữa hai giai đoạn cho thấy Bộ tiêu chí giai đoạn 2016 - 2020 đã mở rộng lên 19 tiêu chí với 49 chỉ tiêu, tăng 10 chỉ tiêu so với giai đoạn trước. Trong đó, tỷ lệ chỉ tiêu được định lượng chiếm 46,9% và các chỉ tiêu đánh giá chất lượng cuộc sống trực tiếp gắn với hộ gia đình tăng từ 11 lên 17 chỉ tiêu, đặt ra đòi hỏi mới về quản trị phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng chủ đạo phương pháp lịch sử và phương pháp logic trong mối liên hệ biện chứng chặt chẽ. Phương pháp lịch sử giúp tái hiện chân thực tiến trình lãnh đạo của Đảng bộ xã Chiến Thắng qua từng mốc thời gian từ năm 2010 đến năm 2022. Phương pháp logic được vận dụng để tổng hợp, khái quát các sự kiện, phân tích mối quan hệ bản chất giữa chủ trương của Đảng ủy với sự biến đổi kinh tế - xã hội tại địa phương. Ngoài ra, tác giả kết hợp linh hoạt các phương pháp bổ trợ như thống kê, so sánh dữ liệu và điều tra xã hội học nhằm tăng tính xác thực khoa học.

Nguồn tư liệu nghiên cứu được khai thác toàn diện từ hơn 50 văn kiện, nghị quyết, chỉ thị của Trung ương Đảng, Tỉnh ủy Lạng Sơn, Huyện ủy Bắc Sơn và hệ thống báo cáo tổng kết thường niên của Đảng bộ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân xã Chiến Thắng. Cỡ mẫu nghiên cứu thực tế bao quát toàn bộ 821 hộ gia đình sinh sống tại 12 thôn trên địa bàn xã giai đoạn trước sáp nhập, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp khảo sát ngẫu nhiên tại các vùng thung lũng có đặc thù canh tác khác nhau. Phương pháp phân tích số liệu định lượng kết hợp định tính được ưu tiên lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác mức độ hoàn thành của từng tiêu chí hạ tầng và đo lường sự chuyển dịch thu nhập của người dân qua các chu kỳ 5 năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu ghi nhận Đảng bộ xã Chiến Thắng đã tạo ra bước đột phá quan trọng qua hai giai đoạn lãnh đạo rõ rệt, giải quyết hiệu quả mâu thuẫn giữa địa hình hiểm trở và yêu cầu hoàn thiện tiêu chí nông thôn mới.

Thứ nhất, giai đoạn 2010 - 2015 đặt nền móng vững chắc về tổ chức và nhận thức chính trị, giúp xã hoàn thành 9/19 tiêu chí quốc gia, đạt tỷ lệ 47,37%. Thu nhập bình quân đầu người có bước tăng trưởng đáng kể, đạt 26 triệu đồng/người/năm vào năm 2015, đưa tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 16,4% thời kỳ đầu xuống còn 6,7%.

Thứ hai, công tác huy động nguồn lực xã hội hóa đạt kết quả nổi bật dù nguồn lực địa phương ban đầu rất hạn hẹp. Tổng kinh phí huy động trong 5 năm đầu đạt hơn 28 tỷ đồng, trong đó vốn nhân dân đóng góp trực tiếp đạt hơn 2 tỷ đồng. Người dân đã tham gia trên 1.500 ngày công lao động và tự nguyện hiến hơn 4.200 m2 đất để mở rộng mặt bằng làm đường giao thông nông thôn cùng 606 m2 đất xây dựng sân thể thao và nhà văn hóa.

Thứ ba, giai đoạn 2015 - 2022 đánh dấu sự chuyển biến mạnh về chất với việc hoàn thành 19/19 tiêu chí đạt chuẩn nông thôn mới năm 2017 và đạt chuẩn nâng cao năm 2020. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng thông qua việc thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Nam Hồng vào tháng 11/2016 với 18 thành viên. Xã đã hình thành các vùng chuyên canh quýt, na và chăn nuôi tập trung, nâng thu nhập bình quân đầu người năm 2020 lên 43 triệu đồng/người/năm, tăng 65,38% so với năm 2015, hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống mức 3,5%.

Thảo luận kết quả

Thành công của Đảng bộ xã Chiến Thắng bắt nguồn từ phương thức lãnh đạo sát sao, quy tụ được sức mạnh đồng thuận của khối đại đoàn kết toàn dân. Việc thực hiện nghiêm túc quy chế dân chủ ở cơ sở với phương châm người dân là chủ thể, nhà nước đóng vai trò định hướng đã giải quyết tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào ngân sách. Minh chứng rõ nét là kết quả khảo sát sự hài lòng của người dân về xây dựng nông thôn mới đạt tỷ lệ đồng thuận rất cao, trên 98%.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại các địa bàn miền núi phía Bắc, điểm khác biệt tạo nên sức bật của Chiến Thắng là khả năng tháo gỡ điểm nghẽn giao thông. Dù toàn xã có tới 44,29 km đường giao thông các loại bị chia cắt bởi thung lũng và núi đá, Đảng bộ xã đã linh hoạt lồng ghép chính sách nhà nước hỗ trợ xi măng, nhân dân góp công, vật liệu để bê tông hóa mạng lưới đường trục liên thôn và đường nội đồng. Dữ liệu thành tựu này có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh mức tăng thu nhập và giảm nghèo qua các năm 2010, 2015, 2020, kết hợp biểu đồ tròn phân tích cơ cấu 28 tỷ đồng nguồn vốn huy động và bảng ma trận tiến độ hoàn thiện 19 tiêu chí quốc gia, phản ánh mạch lạc bước tiến của địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm duy trì và nâng cao chất lượng tiêu chí nông thôn mới kiểu mẫu trong giai đoạn tiếp theo:

Một là, tái cấu trúc chuỗi giá trị nông sản gắn với tiêu chuẩn chất lượng OCOP. Ủy ban nhân dân xã Chiến Thắng chủ trì liên kết với các doanh nghiệp, đặt mục tiêu nâng giá trị sản xuất canh tác lên mức trên 85 triệu đồng/ha/năm và thành lập mới ít nhất 2 hợp tác xã nông nghiệp chuyên ngành vào năm 2025 nhằm bao tiêu bền vững sản phẩm quýt, na và rau thương phẩm.

Hai là, nâng cấp và kiên cố hóa hạ tầng giao thông, thủy lợi đồng bộ thích ứng biến đổi khí hậu. Ban Quản lý xây dựng nông thôn mới xã phối hợp các Ban phát triển thôn triển khai nhựa hóa hoặc bê tông hóa thêm 15 km đường nội đồng, kiên cố hóa 100% hệ thống kênh mương tưới tiêu còn lại phục vụ 653,35 ha đất nông nghiệp, hoàn thành dứt điểm trước quý IV năm 2025.

Ba là, đẩy mạnh đào tạo nghề nông thôn và chuyển dịch cơ cấu lao động. Đảng ủy xã chỉ đạo Trung tâm Học tập cộng đồng phối hợp với các cơ sở đào tạo của huyện mở các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi thú y và thương mại điện tử, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 60% và giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp thuần túy xuống dưới 40% vào năm 2026.

Bốn là, đổi mới phương thức quản trị công gắn với chuyển đổi số và giữ vững an ninh trật tự. Ban Chấp hành Đảng bộ xã Chiến Thắng cùng lực lượng Công an xã duy trì mô hình thôn an toàn, giải quyết 100% hồ sơ thủ tục hành chính trực tuyến mức độ 4, giữ vững tỷ lệ 100% chi bộ hoàn thành tốt nhiệm vụ tại 8 thôn sau sáp nhập đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo ứng dụng sâu rộng cho nhiều nhóm đối tượng:

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo cấp ủy và chính quyền cấp xã, huyện tại các khu vực miền núi: Cung cấp bài học kinh nghiệm sinh động trong việc cụ thể hóa nghị quyết cấp trên thành chương trình hành động cơ sở, phương pháp quản lý và phân bổ hiệu quả gói nguồn vốn tổng hợp trên 28 tỷ đồng để hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao.

Thứ hai, giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam: Làm tài liệu nghiên cứu chuyên khảo giá trị, cung cấp góc nhìn thực tiễn về sự lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn thời kỳ đổi mới.

Thứ ba, cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cơ sở: Tham khảo các phương pháp dân vận khéo trong vận động nhân dân hiến hơn 4.200 m2 đất, huy động 1.500 ngày công lao động và thúc đẩy sự tham gia tự giác của cộng đồng vào các phong trào thi đua.

Thứ tư, các chuyên gia hoạch định chính sách nông nghiệp và phát triển nông thôn: Cung cấp dữ liệu thực chứng về những rào cản đặc thù tại các xã vùng cao có trên 85% diện tích rừng núi, hỗ trợ việc xây dựng các bộ tiêu chí linh hoạt, khả thi cho từng vùng miền.

Câu hỏi thường gặp

Xã Chiến Thắng hoàn thành mục tiêu đạt chuẩn nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao vào thời gian nào?

Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng bộ xã, Chiến Thắng hoàn thành trọn vẹn 19/19 tiêu chí và được Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn công nhận đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2017. Tiếp tục lộ trình phát triển bền vững, địa phương đã nâng cao toàn diện các chỉ tiêu và được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao vào năm 2020.

Đảng bộ xã Chiến Thắng đã áp dụng giải pháp then chốt nào để giải quyết khó khăn về nguồn vốn đầu tư hạ tầng?

Đảng bộ xã thực hiện nhất quán nguyên tắc nhân dân làm, nhà nước hỗ trợ và phát huy tối đa quy chế dân chủ. Giai đoạn 2010 - 2015, xã huy động hơn 28 tỷ đồng vốn tổng hợp, khơi dậy tinh thần tự nguyện của người dân đóng góp hơn 2 tỷ đồng tiền mặt, 1.500 ngày công và hiến trên 4.200 m2 đất làm đường liên thôn.

Tốc độ tăng trưởng thu nhập và công tác giảm nghèo tại xã Chiến Thắng đạt kết quả ra sao qua các giai đoạn?

Nhờ đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng và phát triển kinh tế hợp tác xã, thu nhập bình quân đầu người đã tăng mạnh từ 26 triệu đồng năm 2015 lên 43 triệu đồng năm 2020. Tỷ lệ hộ nghèo giảm ấn tượng từ mức 16,4% thời kỳ đầu xuống 6,7% năm 2015 và tiếp tục hạ sâu xuống chỉ còn 3,5% vào năm 2020.

Luận văn kết hợp các phương pháp khoa học nào để nghiên cứu lịch sử Đảng bộ địa phương?

Tác giả vận dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic làm trục chủ đạo, phân tích có hệ thống hơn 50 văn kiện, nghị quyết kết hợp xử lý số liệu khảo sát thực địa tại 821 hộ gia đình. Sự kết hợp này bảo đảm tính khách quan, tái hiện chân thực các bước chuyển biến lịch sử của Đảng bộ xã giai đoạn 2010 - 2022.

Việc sắp xếp lại các thôn trên địa bàn xã vào năm 2020 có ý nghĩa như thế nào đối với công tác xây dựng nông thôn mới?

Thực hiện Nghị quyết số 48/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh Lạng Sơn, xã đã ghép các cặp thôn quy mô nhỏ để sáp nhập từ 12 thôn thành 8 thôn tinh gọn. Bước chuyển này giúp tập trung nguồn lực đầu tư nhà văn hóa, tinh gọn bộ máy Ban phát triển thôn và nâng tỷ lệ người dân hài lòng lên trên 98%.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện quá trình vận dụng sáng tạo chủ trương của Đảng về xây dựng nông thôn mới vào điều kiện thực tiễn của một xã miền núi vùng cao đặc thù.
• Khẳng định lộ trình phát triển đúng đắn của Đảng bộ xã qua hai mốc son: đạt chuẩn nông thôn mới năm 2017 và hoàn thành nông thôn mới nâng cao năm 2020 trên diện tích 3.496,13 ha.
• Minh chứng sinh động bằng các thành tựu kinh tế nổi bật: nâng thu nhập bình quân lên 43 triệu đồng/người/năm và hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống mức 3,5%.
• Đúc kết 4 bài học kinh nghiệm sâu sắc về xây dựng Đảng, phát huy quyền làm chủ của người dân, huy động sức dân hợp lý và linh hoạt giải quyết điểm nghẽn hạ tầng giao thông.
• Định hình các nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2023 - 2030, tập trung vào hoàn thiện chuỗi giá trị OCOP và chuyển đổi số nông thôn tiến tới mục tiêu xã nông thôn mới kiểu mẫu.

Luận văn là tài liệu khoa học hữu ích cho công tác đào tạo, nghiên cứu lịch sử Đảng và hoạch định chính sách phát triển cơ sở. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác chi tiết công trình để ứng dụng hiệu quả các mô hình phát triển nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Đảng bộ xã Chiến Thắng lãnh đạo xây dựng nông thôn mới (2010 - 2015). Chương 2: Đảng bộ xã Chiến Thắng lãnh đạo đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới (2015 - 2022). Chương 3: Nhận xét và bài học kinh nghiệm. 10 Chƣơng 1 ĐẢNG BỘ XÃ CHIẾN THẮNG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI (2010 - 2015) 1.

Những yếu tố tác động đến xây dựng nông thôn mới xã Chiến Thắng và chủ trƣơng của Đảng bộ xã Chiến Thắng về xây dựng nông thôn mới 1. Những yếu tố tác động đến xây dựng nông thôn mới xã Chiến Thắng 1. Điều kiện tự nhiên xã Chiến Thắng Về vị trí địa lý, Chiến Thắng là một xã miền núi nằm ở phía Tây Nam của huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, cách trung tâm huyện lỵ 18 km. Xã có vị trí tiếp giáp như sau: Phía Đông giáp xã Tân Hương; phía Tây giáp xã Tân Tri; phía Bắc giáp xã Vũ Sơn; phía Nam giáp xã Vũ Lễ, Nhất Hòa.

Về địa hình, là xã miền núi thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam nên địa hình ở đây khá phức tạp: Núi đá, núi đất xen kẽ tạo thành một vòng cung dốc nghiêng về phía Tây. Nằm xen kẽ giữa các dãy núi đá là các thung lũng lớn, nhỏ. Trong đó có những thung lũng là địa bàn cư trú của các dân tộc. Tên thôn do chính người dân địa phương đặt ra như Bản Hoan (gồm Hoan Thượng, Pá Te, Hoan Trung 2, Hoan Trung 1) có chiều dài 3.000 m; Lũng Ngùy (Lân Vy, Hồng Phong 4) có chiều dài 2.500 m, chiều rộng 500 m; Pó Đấy (Hồng Phong 1, Hồng Phong 2, Hồng Phong 3) có chiều dài 2.000 m, chiều rộng 300 m; Bản Giuồng (Hương Cốc 1, Hương Cốc 2) có chiều dài 2.

So với các thôn trên, thôn Bình An thành lập muộn hơn (tháng 4/1959). Ngoài ra còn những thung lũng nhỏ khác như Lân Rì, Lân Mu, Lân Om, Lân Bướng, Lân Tao… có diện tích vài sào Bắc Bộ hoặc một vài héc ta. Án ngữ phía Bắc và Tây Bắc của xã Chiến Thắng là ngọn núi đất Khau Kiêng (tên núi do người dân địa phương đặt) cao 1.107 m so với mực nước biển. Đây là ngọn núi cao thứ hai của tỉnh Lạng Sơn (sau ngọn Mẫu Sơn - cao 1.

Ngọn núi Khau Kiêng được coi là 11 nóc nhà của Bắc Sơn và là biểu tượng của các xã Chiến Thắng, Tân Tri, Vũ Sơn, Đồng Ý. Chiến Thắng có 12 thôn, trong đó có 6 thôn trồng lúa từ 1 - 2 vụ là: Hoan Trung 1, Hoan Trung 2, Pá Te, Hoan Thượng, Hương Cốc 1, Hương Cốc 2. Còn lại các thôn không trồng lúa là Hồng Phong 1, Hồng Phong 2, Hồng Phong 3, Hồng Phong 4, Bình An, Lân Vy. Tổng diện tích đất tự nhiên của xã là 3.

Trong đó, đất sản xuất nông nghiệp chỉ có 653,35 ha. Đất đai xã Chiến Thắng có nhiều loại xen kẽ nhau, phần lớn là đất Feralit phong hóa từ đá vôi. Diện tích đất lâm nghiệp khá lớn, phân bố ở rừng núi đất, ven núi đá. Đặc biệt trong thung lũng đất rất tốt, độ phì cao thích hợp với các loại cây ưa cạn, cây ăn quả như cam, quýt, na.

Rừng núi chiếm hơn 85% diện tích toàn xã. Về khí hậu, Chiến Thắng mang đặc điểm chung của khí hậu miền núi Bắc Bộ là á nhiệt đới gió mùa. Trước đây, sách Đồng Khánh Dư địa chí viết: “Trong huyện Võ Nhai1 rừng núi liên tiếp, khí núi nặng nề, khí trời lạnh rét, khí đất ẩm thấp. Cuối xuân, trời vẫn còn lạnh rét.

Mùa Đông thì rét đậm. Hàng ngày khoảng trước giờ Tỵ, sau giờ Thân thì không nhìn thấy núi.” Nền nhiệt trung bình năm của Chiến Thắng là 22,90C. Tháng 6, tháng 7 thường có nhiệt độ cao, nóng nhất lên đến 39,50C. Vào mùa lạnh, từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau tiết trời giá rét, nhiều khi có sương muối, biên độ ngày - đêm khoảng 80C.

Độ ẩm trung bình ở Chiến Thắng khoảng 80 - 90%. Lượng mưa trung bình khoảng 1. Do có lượng mưa lớn nên trên địa bàn xã có 7 điểm thường bị ngập lụt hoặc sạt lở đất như: Lân Vy, Hoan Trung 1, Hương Cốc 1, Hương Cốc 2, Bình An, Hoan Thượng và thôn Pá Te. Số giờ nắng trung bình trong năm khoảng 1.

Xã chịu ảnh hưởng của hai hướng gió chính: Gió Đông Bắc về mùa đông, gió Đông Nam về mùa hè. Vận tốc gió trung bình 1,8 - 2 km/giờ. Toàn xã có 4 con suối nhỏ: Suối Hương Cốc dài khoảng 2 km, chỉ có nước vào mùa mưa; suối Sà Lình - Lân Vy dài khoảng 2 km, chỉ có nước vào 12 mùa mưa; suối Hoan Thượng - Ngả Hai dài khoảng 2 km; suối Hoan Trung - Ngả Hai dài 3 km. Ngoài ra trên địa bàn xã còn có hồ Khau Hường được Nhà nước đầu tư xây dựng năm 2001 với tổng kinh phí trên 4 tỷ đồng đã tạo điều kiện cung cấp nước tưới cho 2 thôn Hương Cốc 1 và Hương Cốc 2.

Chiến Thắng là một vùng đất mang đặc điểm của hiện tượng cac-xtơ trong các thời kì cấu tạo địa chất nên có nhiều hang động kì vĩ. Qua khảo sát thì hầu hết các thôn trong xã đều có hang động rộng, hẹp khác nhau. Đó là các hang động luồn lách trong lòng các núi đá đến vài trăm mét; từ chân vách đá nước ào ào chảy ra tạo thành các bồn nước mà không thấy nguồn và cũng chạy vào lòng núi tạo thành các dòng suối biến. Đồng bào nơi đây có câu: “Tiên lĩnh trời xây, hóa công mài chuốt”, đây cũng là tiềm năng có thể xây dựng những điểm du lịch sinh thái, tạo lập ngành nghề mới, cải thiện đời sống của Nhân dân địa phương.

Với điều kiện tự nhiên như vậy, xã Chiến Thắng có những thuận lợi, đồng thời cũng gặp những khó khăn trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Tình hình nông thôn xã Chiến Thắng trước năm 2010 Trước năm 2010, sự nghiệp đổi mới trên địa bàn xã Chiến Thắng đã trải qua hơn 20 năm. Diện mạo nông thôn toàn xã có những khởi sắc bước đầu. Tuy nhiên, nhìn đại thể, Chiến Thắng vẫn là một xã thuần nông, kinh tế - xã hội chưa có sự bứt phá.

Đời sống một bộ phận nhân dân còn khó khăn. Từ trình độ của các ngành kinh tế, hạ tầng kinh tế - xã hội, văn hóa - xã hội - môi trường đến hệ thống chính trị nông thôn đều có những hạn chế nhất định. Các ngành kinh tế Trước năm 2010, nông nghiệp là ngành kinh tế chủ đạo ở xã Chiến Thắng. Về trồng trọt, cơ cấu cây trồng bước đầu chuyển dịch theo hướng đa dạng hóa.

Người dân trong xã từng bước chủ động nguồn giống, phân bón và thủy lợi. Giống ngô lai có năng suất cao được đưa vào gieo trồng. Diện tích, sản lượng cây trồng có tăng lên qua các năm. Năm 2002, toàn xã trồng được 340,5 ha (lúa, ngô), tổng sản lượng lương thực quy thóc đạt 1.152 tấn, bình 13 quân lương thực đạt 132,5 kg/người/năm.

Năm 2003, toàn xã trồng được 486 ha (lúa, ngô, thuốc lá, khoai, sắn), tổng sản lượng lương thực quy thóc đạt 2.031 tấn, bình quân lương thực đạt 630 kg/người/năm [10, tr. Với thế mạnh là xã miền núi có đồi rừng, xã từng bước vận động nhân dân phát triển và khai thác rừng, trồng các cây công nghiệp dài ngày và cây ăn quả có giá trị kinh tế cao như vải thiều, quýt, hồi, xoan. Đại hội Đảng bộ huyện Bắc Sơn lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2000 - 2005 quy hoạch vùng phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp, trong đó xã Chiến Thắng cùng các xã Đồng Ý, Vũ Sơn, Nhất Hòa là vùng trồng quýt. Năm 2005, huyện tiếp tục quy hoạch vùng tập trung phát triển cây thuốc lá ở Chiến Thắng và các xã Hưng Vũ, Bắc Sơn, Chiêu Vũ, Tân Lập, Hữu Vĩnh, Đồng Ý, Vũ Lăng.

Chủ trương của huyện là định hướng phát triển của Chiến Thắng trong giai đoạn 2000 - 2010 và những năm tiếp theo. Về chăn nuôi, đàn trâu, bò của xã được duy trì với số lượng ổn định. Năm 2003, xã Chiến Thắng có 725 con trâu bò, 2.000 con gia cầm các loại. Qua các năm, đàn trâu, bò có xu hướng giảm do đồi bãi chăn thả bị thu hẹp, nhân dân bán trâu, bò để đầu tư máy cày tay và các dụng cụ cơ khí hóa nông nghiệp nông thôn.

Đàn lợn và gia cầm tăng lên. Năm 2009, đàn lợn duy trì từ 4.500 con/năm, đàn gia cầm đạt 21. Bên cạnh sản xuất nông nghiệp, sản xuất tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ của xã Chiến Thắng còn hạn chế. Trong những năm 2000 - 2005, toàn xã có 95 hộ kinh doanh dịch vụ, 7 hộ khai thác đá các loại, 9 xe công nông, 1 xe tải và 1 xe khách.

Các phương tiện máy móc phục vụ sản xuất cơ bản đáp ứng nhu cầu. Với phương hướng đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, sản xuất tiểu thủ công nghiệp của Chiến Thắng từng bước phát triển đa dạng hơn với các ngành nghề như sản xuất vật liệu xây dựng, đồ gia dụng, sửa chữa cơ khí, chế biến nông sản. Năm 2010, xã có 7 cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng; 3 cơ sở làm đồ mộc gia dụng; 5 đội thợ chuyên nghiệp về xây dựng và tu sửa nhà ở 14 và các công trình dân dụng. Tổng giá trị sản xuất tiểu thủ công nghiệp đạt trên 3,2 tỷ đồng, chiếm 10,8% tổng thu nhập toàn xã.

Một số hộ dân đầu tư phát triển ngành thương mại, dịch vụ. Năm 2009, toàn xã có 135 hộ sản xuất kinh doanh và dịch vụ thương mại. Lượng lưu chuyển hàng hóa tăng bình quân 10%/năm [10, tr. Hạ tầng kinh tế - xã hội Trong những năm 2000 - 2010, Nhà nước có nhiều chính sách hỗ trợ đầu tư cho xã vùng đặc biệt khó khăn, vùng cao nên việc xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn ở Chiến Thắng được đẩy mạnh hơn trước.

Chương trình 135 được xã triển khai và phân bổ về các thôn. Năm 2001, thôn Hồng Phong 4 là thôn đầu tiên làm đường giao thông theo phương thức Nhà nước hỗ trợ xi măng, nhân dân đóng góp cát đá và ngày công lao động. Tuyến đường Hồng Phong 2 - Hương Cốc được Nhà nước đầu tư rải đá cấp phối. Năm 2003, xã vận động làm đường giao thông nông thôn, tu sửa và khai thông 3.500 m cống rãnh, nâng cấp 1.000 m đường, rải đá cấp phối rộng 4 m, bê tông hóa 2.