Luận văn thạc sĩ ussh đảng bộ tỉnh bắc giang lãnh đạo bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể từ năm 1997 đến năm 2010

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh đảng bộ tỉnh bắc giang lãnh đạo bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể từ năm, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Lương Hải Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Thế Hanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng Bộ Tỉnh Bắc Giang Lãnh Đạo Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể Từ Năm 1997 Đến Năm 2010
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu
• Đóng góp của đề tài
• Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CÔNG TÁC BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ CỦA TỈNH BẮC GIANG TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2005
• 1.1. Cơ sở của việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Bắc Giang
• 1.1.1. Khái niệm văn hóa, di sản văn hóa, di sản văn hóa phi vật thể
• 1.1.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội, truyền thống lịch sử - văn hóa của tỉnh Bắc Giang
• 1.1.3. Thực trạng công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của tỉnh Bắc Giang trước năm 1997
• 1.1.4. Các di sản văn hóa phi vật thể chủ yếu ở Bắc Giang
• 1.2. Sự lãnh đạo công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của Đảng bộ Bắc Giang từ năm 1997 đến năm 2005
• 1.2.1. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang
• 1.2.2. Công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể ở Bắc Giang
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC GIANG LÃNH ĐẠO BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2010
• 2.1. Điều kiện lịch sử mới (2006 - 2010)
• 2.2. Đảng bộ tỉnh Bắc Giang vận dụng chủ trương xây dựng và phát triển văn hóa của Đảng
• 2.2.1. Chủ trương của Đảng về công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể
• 2.2.2. Sự quán triệt của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang về bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể
• 2.2.3. Quá trình chỉ đạo và kết quả thực hiện
• 2.2.3.1. Quá trình chỉ đạo thực hiện
• 2.2.3.2. Kết quả thực hiện
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM CHỦ YẾU
• 3.1. Nhận xét chung về quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể ở tỉnh từ năm 1997 đến năm 2010
• 3.2. Một số thành tựu
• 3.3. Một số hạn chế
• 3.4. Những kinh nghiệm chủ yếu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Bảo Tồn và Phát Huy Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể Tỉnh Bắc Giang

Di sản văn hóa phi vật thể là một phần quan trọng trong bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc. Tỉnh Bắc Giang, với lịch sử và truyền thống văn hóa phong phú, đã có những nỗ lực đáng kể trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản này từ năm 1997 đến 2010. Việc bảo tồn không chỉ giúp gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

1.1. Khái niệm và Ý nghĩa của Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể

Di sản văn hóa phi vật thể bao gồm các truyền thống, phong tục tập quán, nghệ thuật biểu diễn và các hình thức văn hóa khác không có hình thức vật chất. Ý nghĩa của việc bảo tồn di sản này không chỉ nằm ở việc gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn trong việc giáo dục thế hệ trẻ về giá trị văn hóa của dân tộc.

1.2. Tình hình Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể Tại Bắc Giang

Bắc Giang có nhiều di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc như các lễ hội truyền thống, nghệ thuật dân gian và phong tục tập quán. Tuy nhiên, việc bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản này vẫn gặp nhiều thách thức do sự phát triển kinh tế và đô thị hóa.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể Tỉnh Bắc Giang

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, nhưng Bắc Giang vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Sự thay đổi trong lối sống, sự phát triển kinh tế và đô thị hóa đã ảnh hưởng đến các giá trị văn hóa truyền thống.

2.1. Sự Biến Đổi Trong Lối Sống và Văn Hóa

Sự thay đổi trong lối sống của người dân, đặc biệt là giới trẻ, đã dẫn đến việc giảm sút sự quan tâm đến các giá trị văn hóa truyền thống. Nhiều phong tục tập quán đang dần bị lãng quên.

2.2. Tác Động Của Đô Thị Hóa Đến Di Sản Văn Hóa

Đô thị hóa nhanh chóng đã làm thay đổi cảnh quan và môi trường sống, dẫn đến việc nhiều di sản văn hóa phi vật thể không còn được thực hành hoặc duy trì như trước đây.

III. Phương Pháp Bảo Tồn và Phát Huy Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể Tại Bắc Giang

Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, Bắc Giang đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các chương trình giáo dục, hoạt động cộng đồng và sự tham gia của các tổ chức xã hội là những yếu tố quan trọng trong quá trình này.

3.1. Giáo Dục và Nâng Cao Nhận Thức Về Di Sản

Các chương trình giáo dục về di sản văn hóa phi vật thể đã được triển khai tại các trường học và cộng đồng, nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo tồn di sản.

3.2. Tổ Chức Các Hoạt Động Văn Hóa và Lễ Hội

Việc tổ chức các lễ hội truyền thống và hoạt động văn hóa không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn thu hút du khách, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

IV. Kết Quả và Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Công Tác Bảo Tồn

Công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể tại Bắc Giang đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhiều di sản đã được phục hồi và duy trì, góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh.

4.1. Những Thành Tựu Đạt Được Trong Bảo Tồn

Nhiều di sản văn hóa phi vật thể đã được công nhận và bảo tồn, như các lễ hội truyền thống và nghệ thuật dân gian, giúp nâng cao giá trị văn hóa của tỉnh Bắc Giang.

4.2. Ứng Dụng Kinh Nghiệm Vào Phát Triển Du Lịch

Việc phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đã tạo ra cơ hội phát triển du lịch văn hóa, thu hút du khách và tạo nguồn thu cho địa phương.

V. Kết Luận và Hướng Đi Tương Lai Cho Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể Tỉnh Bắc Giang

Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tỉnh Bắc Giang cần tiếp tục nỗ lực trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tìm kiếm các giải pháp mới để phát huy giá trị di sản trong bối cảnh hiện đại.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần có các chính sách và kế hoạch dài hạn để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh Bắc Giang.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Trong Bảo Tồn

Việc hợp tác với các tổ chức quốc tế và các tỉnh thành khác trong việc bảo tồn di sản văn hóa sẽ giúp Bắc Giang học hỏi kinh nghiệm và nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bắc Giang là địa bàn chiến lược thuộc vùng Đông Bắc với diện tích tự nhiên 3.822 km2, gồm 10 đơn vị hành chính cấp huyện, 230 xã, phường, thị trấn cùng dân số hơn 1,5 triệu người thuộc 26 dân tộc anh em. Địa phương sở hữu kho tàng văn hóa phi vật thể phong phú với hơn 500 lễ hội truyền thống, 58 vị tiến sĩ Nho học qua 844 năm khoa cử phong kiến và nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc. Sau khi tái lập tỉnh vào ngày 01/01/1997, Đảng bộ tỉnh Bắc Giang đối mặt với yêu cầu cấp bách: vừa đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vừa bảo tồn giá trị di sản trong bối cảnh điểm xuất phát kinh tế thấp và áp lực đô thị hóa gia tăng.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá sự lãnh đạo toàn diện của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể từ năm 1997 đến năm 2010. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa các nghị quyết, chỉ thị của Đảng bộ tỉnh; phân tích thực trạng triển khai tại cơ sở; chỉ rõ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân; từ đó đúc kết các bài học kinh nghiệm lịch sử. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian 10 huyện, thành phố của tỉnh Bắc Giang trong khung thời gian 14 năm. Ý nghĩa nghiên cứu được minh chứng qua các chỉ số phát triển thiết chế văn hóa cơ sở, sự gia tăng 110% nguồn kinh phí sự nghiệp văn hóa năm 2004 so với năm 1998, việc phục hồi 18 làng Quan họ cổ và lập hồ sơ khoa học cho 12 di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu, tạo nền tảng lý luận và thực tiễn vững chắc cho sự phát triển văn hóa bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, khẳng định văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển xã hội. Đề tài tích hợp sâu sắc Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và đường lối xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII năm 1998.

Khung lý thuyết vận dụng các tiêu chuẩn quốc tế từ Công ước bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể năm 2003 của UNESCO tại Điều 2.1 cùng hệ thống quy định pháp luật của Việt Nam tại Điều 4 Luật Di sản văn hóa năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2009). Năm khái niệm nền tảng được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm: Văn hóa, Di sản văn hóa, Di sản văn hóa phi vật thể, Bảo tồn tĩnh (sưu tầm, ký âm, số hóa, lưu trữ bảo tàng) và Bảo tồn động (bảo tồn sống thông qua truyền dạy, thực hành trong không gian sinh hoạt cộng đồng).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Giang các khóa XIV, XV, XVI, XVII; các chỉ thị, kế hoạch của Ban Thường vụ Tỉnh ủy; báo cáo tổng kết giai đoạn của Ủy ban nhân dân tỉnh và hệ thống tư liệu tại Bảo tàng tỉnh Bắc Giang, Thư viện Quốc gia Việt Nam.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao phủ toàn diện 230 xã, phường, thị trấn thuộc 10 huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh, khảo sát hoạt động của 1.728 đội văn nghệ quần chúng và hơn 500 lễ hội dân gian. Phương pháp chọn mẫu điển hình kết hợp phân tầng được triển khai tại các vùng di sản trọng điểm: không gian văn hóa Quan họ ven sông Cầu (huyện Việt Yên), không gian diễn xướng Then, Soong hao của đồng bào Tày, Nùng, Sán Chí (huyện Lục Ngạn, Sơn Động) và vùng di tích lịch sử Khởi nghĩa Yên Thế.

Lý do lựa chọn phương pháp lịch sử kết hợp phương pháp logic là nhằm phục dựng bức tranh chân thực, liên tục về tiến trình 14 năm (1997 - 2010), bảo đảm tính khách quan khi phân tích chủ trương chính trị. Đồng thời, việc kết hợp các phương pháp điều tra thực tiễn, thống kê, phân tích so sánh giúp lượng hóa chính xác hiệu quả triển khai chính sách văn hóa tại cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở và phong trào văn nghệ phát triển vượt bậc. Toàn tỉnh đã nâng tổng số đội văn nghệ quần chúng từ 600 đội năm 1998 lên 1.728 đội vào năm 2004, tương ứng mức tăng trưởng 188%. Đến năm 2004, 62% số thôn, làng đã hoàn thành xây dựng nhà văn hóa, tạo môi trường sinh hoạt thường xuyên cho 26 dân tộc anh em.

Thứ hai, nguồn lực đầu tư tài chính cho công tác văn hóa tăng trưởng rõ rệt. Năm 2004, kinh phí chi từ ngân sách nhà nước cho sự nghiệp văn hóa đạt 12,587 tỷ đồng, chiếm 1,1% tổng chi ngân sách địa phương, tăng 110% so với năm 1998. Tốc độ tăng trưởng này bảo đảm điều kiện vật chất cho công tác kiểm kê di sản và tổ chức liên hoan văn nghệ định kỳ.

Thứ ba, công tác khôi phục và phục dựng di sản phi vật thể đạt thành tựu đột phá. Từ 5 làng Quan họ cổ được xác nhận năm 1971, tỉnh đã điều tra, bảo tồn và bổ sung thêm 13 làng vào năm 2006, nâng tổng số lên 18 làng Quan họ bờ Bắc sông Cầu (tăng 260%), đóng góp quyết định vào hồ sơ vinh danh di sản của UNESCO năm 2009. Đồng thời, cơ quan chuyên môn đã lập hồ sơ khoa học hoàn chỉnh cho 12 di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của tỉnh như Lễ hội Cầu Vồng, Lễ hội Y Sơn, Lễ hội Yên Thế và Dân ca Cao Lan.

Thảo luận kết quả

Thành công trên bắt nguồn từ sự chỉ đạo nhạy bén của Tỉnh ủy Bắc Giang thông qua các văn bản đột phá như Chỉ thị 03-CT/TU năm 1998 và Chương trình hành động 34/CTr-UBND năm 2008. So sánh với các địa phương lân cận có cùng không gian văn hóa Kinh Bắc như Bắc Ninh, Bắc Giang có nét đặc thù khi đồng thời bảo tồn dân ca đồng bằng gắn với bảo vệ phong tục tập quán của các dân tộc thiểu số chiếm 12% dân số tại vùng cao Lục Ngạn, Sơn Động.

Các dữ liệu nghiên cứu về sự gia tăng số lượng đội văn nghệ và phân bổ ngân sách văn hóa giai đoạn 1997 - 2010 có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ cột kép kết hợp đường xu hướng, cùng bảng thống kê so sánh 18 làng Quan họ gốc và ma trận phân bố 12 di sản phi vật thể tiêu biểu trên 10 đơn vị hành chính. Việc chuyển trọng tâm từ bảo tồn tĩnh sang bảo tồn động đã trao quyền thực hành cho nghệ nhân dân gian, giải quyết thỏa đáng mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế 9%/năm với bảo tồn các giá trị truyền thống cốt lõi.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao năng lực chỉ đạo và thể chế hóa chính sách văn hóa. Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Hội đồng nhân dân tỉnh cần ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển công nghiệp văn hóa gắn với di sản, bảo đảm phân bổ ngân sách cho bảo tồn di sản đạt mức 1,5% đến 2,0% tổng chi ngân sách địa phương hàng năm trong giai đoạn 2011 - 2020.

Thứ hai, số hóa và lưu trữ ngân hàng dữ liệu di sản phi vật thể. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ hoàn thành việc lập hồ sơ số hóa 100% dữ liệu cho 12 di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu và hơn 500 lễ hội truyền thống, vận hành ngân hàng dữ liệu số hoàn chỉnh trước năm 2015.

Thứ ba, ban hành chính sách đãi ngộ nghệ nhân và giáo dục di sản học đường. Ủy ban nhân dân tỉnh cần thiết lập cơ chế trợ cấp hàng tháng cho 100% nghệ nhân nắm giữ di sản dân gian, đồng thời chỉ đạo ngành giáo dục tích hợp giảng dạy Dân ca Quan họ, hát Chèo, hát Then vào 100% trường học phổ thông trên địa bàn từ năm 2012.

Thứ tư, liên kết bảo tồn di sản với phát triển chuỗi giá trị du lịch. Ủy ban nhân dân các huyện Việt Yên, Yên Thế, Lục Ngạn kết nối các doanh nghiệp lữ hành hình thành 3 tour du lịch văn hóa tâm linh - di sản làng nghề, đặt mục tiêu thu hút hơn 500.000 lượt khách tham quan mỗi năm, tạo nguồn thu tái đầu tư cho cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý văn hóa và cơ quan hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện. Luận văn cung cấp mô hình thực tiễn để quản lý hơn 500 lễ hội cổ truyền và xây dựng kế hoạch phân bổ ngân sách văn hóa đạt tỷ lệ tối ưu 1% đến 2% chi ngân sách địa phương.

Thứ hai, giảng viên, nhà nghiên cứu lịch sử Đảng và văn hóa học. Công trình cung cấp hệ thống tư liệu chuẩn xác về quá trình lãnh đạo 14 năm (1997 - 2010), là case study điển hình về sự vận dụng đường lối văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam vào địa bàn đa dân tộc.

Thứ ba, học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn. Luận văn cung cấp phương pháp luận mẫu mực về khảo sát chọn mẫu trên 230 xã, phường, thị trấn cùng kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê kết hợp nghiên cứu lịch sử.

Thứ tư, chuyên gia phát triển du lịch và các doanh nghiệp dịch vụ lữ hành. Tài liệu phác thảo chi tiết không gian văn hóa của 18 làng Quan họ cổ và 12 di sản phi vật thể tiêu biểu, hỗ trợ đắc lực việc xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm di sản văn hóa độc đáo.

Câu hỏi thường gặp

Đảng bộ tỉnh Bắc Giang đã ban hành những văn bản lãnh đạo then chốt nào từ năm 1997 đến năm 2010? Tỉnh ủy Bắc Giang đã ban hành Chỉ thị số 03-CT/TU ngày 15/6/1998 về thực hiện nếp sống văn minh, Chương trình hành động số 16-CT/TU ngày 20/11/1998 triển khai Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, Kế hoạch số 59-KH/TU năm 2004 và Chương trình hành động số 34/CTr-UBND năm 2008 về bảo tồn Dân ca Quan họ.

Số lượng làng Quan họ cổ bờ Bắc sông Cầu tại Bắc Giang có sự biến đổi như thế nào? Từ 5 làng Quan họ cổ được ghi nhận năm 1971 tại huyện Việt Yên, qua các đợt khảo sát khoa học chuyên sâu, đến năm 2006 tỉnh đã xác minh và khôi phục thêm 13 làng, nâng tổng số lên 18 làng Quan họ cổ được bảo tồn bài bản.

Ngân sách nhà nước đầu tư cho công tác văn hóa tại Bắc Giang tăng trưởng ra sao? Kinh phí sự nghiệp văn hóa năm 2004 đạt 12,587 tỷ đồng, chiếm 1,1% tổng chi ngân sách địa phương, ghi nhận mức tăng 110% so với năm 1998, hỗ trợ đắc lực việc hoàn thành nhà văn hóa tại 62% số thôn bản.

Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu nghiên cứu như thế nào để bảo đảm tính đại diện? Đề tài khảo sát trên diện rộng tại 230 xã, phường thuộc 10 huyện, thành phố; phân tích 1.728 đội văn nghệ và chọn mẫu phân tầng tại các địa bàn văn hóa tiêu biểu như huyện Việt Yên, Yên Thế, Lục Ngạn và Yên Dũng.

Bài học kinh nghiệm lớn nhất từ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang là gì? Ba bài học mấu chốt là: kết hợp hài hòa giữa bảo tồn tĩnh và bảo tồn động trong cộng đồng; đa dạng hóa nguồn lực xã hội hóa song hành với tăng ngân sách nhà nước; và gắn kết bảo tồn di sản với phát triển kinh tế du lịch.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện, sâu sắc quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể qua 14 năm (1997 - 2010).
• Khẳng định bước chuyển dịch mô hình bảo tồn hiệu quả với 1.728 đội văn nghệ quần chúng và 62% số thôn bản có nhà văn hóa sinh hoạt cộng đồng.
• Ghi nhận thành tựu khôi phục thành công 18 làng Quan họ cổ và hoàn thiện 12 hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu.
• Đề xuất lộ trình giai đoạn 2011 - 2020 nhằm số hóa 100% di sản phi vật thể và nâng mức ngân sách văn hóa lên 2% tổng chi ngân sách tỉnh.
• Kêu gọi các cấp quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương chung tay khai thác di sản gắn với phát triển du lịch bền vững vì mục tiêu phồn vinh của quê hương Bắc Giang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CÔNG TÁC BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ CỦA TỈNH BẮC GIANG TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2005 1. Cơ sở của việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Bắc Giang 1. Khái niệm văn hóa, di sản văn hóa, di sản văn hóa phi vật thể Khái niệm văn hóa Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về văn hóa Chủ nghĩa Mác-Lênin quan niệm người ta sinh ra ăn, mặc, ở trước rồi mới hát, múa, vẽ, viết và bàn triết lý sau. Kinh tế là nền tảng của một xã hội, là hạ tầng cơ sở.

Chính trị, pháp luật, văn hoá là những cái được xây dựng trên nền tảng đó, là thượng tầng kiến trúc của xã hội. Mác, Ănghen, Lênin là những người thầy, những lãnh tụ vĩ đại của giai cấp công nhân đã làm một cuộc cách mạng thực sự trong vũ trụ quan, xây dựng một học thuyết mới về văn hoá. Chủ nghĩa Mác-Lênin cho rằng văn hoá bao gồm mọi sinh hoạt của con người, nó không chỉ hạn chế trong lĩnh vực tư tưởng, đời sống tinh thần của xã hội. Văn hoá là tất cả những gì con người xây dựng nên, tất cả những thành tích của loài người về mặt sản xuất, xã hội và tinh thần.

Lênin đã đưa ra quan điểm được coi như một định nghĩa về văn hoá và xây dựng nền văn hoá mới: “Nền văn hoá vô sản không phải từ trên trời rơi xuống, nó không phải do những người tự cho mình là chuyên gia về văn hoá vô sản bịa ra. Tất cả cái đó là hoàn toàn nhảm nhí. Nền văn hoá vô sản phải là sự phát triển hợp quy luật của cái vốn kiến thức mà loài người đã tạo ra dưới ách áp bức của xã hội tư bản, của xã hội địa chủ, của xã hội quan liêu” [53, tr. Từ đó Lênin khẳng định: Tất cả những con đường lớn nhỏ đó đã và đang tiếp tục đưa tới nền văn hoá vô sản, cũng hệt như khoa kinh tế chính trị do Mác xây dựng lại đã chỉ ra cho ta thấy xã hội loài người tiến lên đấu tranh giai cấp, tiến lên bước đầu của cuộc cách vô sản [53, tr.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Những quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin là những phác thảo cơ bản về nền văn hoá mới mang nội dung và đại diện cho giai cấp công nhân. Nền văn hoá đó có truyền thống từ lâu đời, là tinh hoa của mỗi dân tộc và toàn nhân loại. Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa Cùng với những tư tưởng vĩ đại của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí- Minh đã và đang chiếu sáng con đường chúng ta đi. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin vào cách mạng Việt Nam, trong đó có lĩnh vực văn hoá, văn nghệ.

Hồ Chí Minh có cách nhìn nhận sâu sắc về văn hoá: “… Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, nghệ thuật, văn học… những công cụ sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương tiện sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá. Văn hoá là sự tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt cùng với những nhu cầu đời sống, những đòi hỏi của sự sinh tồn.” Khái niệm văn hóa của UNESCO Năm 1989, UNESCO đã đưa ra khái niệm về văn hóa như sau: “Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo của các cá nhân và cộng đồng trong quá khứ và hiện tại. Qua các thế hệ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”.

Khái niệm di sản văn hoá, di sản văn hoá phi vật thể. Trên cơ sở đồng thuận với quan niệm của UNESCO, Điều 1, Luật Di sản văn hoá (2001) của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam xác định: Di sản văn hoá bao gồm di sản văn hoá phi vật thể và di sản văn hoá vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam [11, tr. Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc, gọi tắt là UNESCO họp phiên thứ 32 tại Paris từ 29-9 đến 17-10-2003 đã bàn thảo và ra Công ước về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể. Khái niệm DSVHPVT được UNESCO sử dụng trong Công ước quốc tế về bảo vệ DSVHPVT tại Điều 2.1 như sau: DSVHPVT 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được hiểu là các tập quán, các hình thức thể hiện, biểu đạt, tri thức, kỹ năng và kèm theo đó là những công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và các không gian văn hóa có liên quan mà các cộng đồng và các nhóm và trong một số trường hợp là cá nhân công nhận là một phần di sản văn hóa của họ.

Được chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác, DSVHPVT được cộng đồng, các nhóm không ngừng tái tạo để thích nghi với môi trường và mối quan hệ qua lại giữa cộng đồng với tự nhiên và lịch sử của họ, đồng thời hình thành trong họ ý thức về bản sắc và sự kế tục, qua đó khích lệ thêm sự tôn trọng đối với sự đa dạng văn hóa và tính sáng tạo của con người. Điều 4 của Luật Di sản văn hóa (2001) Việt Nam ghi rõ: “Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y, dược học cổ truyền, về văn hóa ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác”[11, tr. Đến kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XII thông qua ngày 18/6/2009, Luật Di sản văn hóa Việt Nam có sửa đổi, bổ sung một số điều, trong đó quan niệm về DSVHPVT được diễn giải ngắn gọn hơn: “Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác”. Như vậy, DSVHPVT luôn sống trong tâm trí con người, được con người nắm giữ các tri thức về nó để trình diễn các kỹ năng thực hành biểu hiện giá trị của nó.

DSVHPVT luôn đồng hành cùng con người, gắn với ký ức của con người theo dòng lịch sử. Khái niệm bảo tồn và phát huy giá trị DSVH Trước hết là quan điểm bảo tồn DSVH. Từ điển Tiếng Việt cắt nghĩa: “bảo tồn là giữ lại không để cho mất đi”, còn “phát huy là làm cho cái hay, cái tốt tỏa sáng tác dụng và tiếp tục nảy nở thêm”. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bảo tồn là bảo vệ và giữ gìn sự tồn tại của sự vật hiện tượng theo dạng thức vốn có của nó.

Bảo tồn là không để mai một, không để bị thay đổi, biến hóa. Hơn nữa, khi nói đối tượng bảo tồn phải được nhìn là tinh hoa, phải khẳng định giá trị đích thực và khả năng tồn tại theo thời gian, dưới nhiều thể trạng và hình thức khác nhau của đối tượng được bảo tồn. Khái niệm “bảo tồn” được sử dụng nhằm mục đích đề cao tính pháp lý của hoạt động tổ chức quản lý, giữ gìn, đặc biệt là việc xây dựng, ban hành và kiểm tra việc thực hiện các văn bản có tính pháp quy để xác định đối tượng và khu vực bảo vệ của các di sản. Mặt khác, khái niệm này cũng bao hàm các hoạt động khác như tu sửa, bảo quản, gia cố… nhằm duy trì tính nguyên gốc và sự toàn vẹn của các DSVH.

Về công tác bảo tồn và phát huy DSVHPVT, có hai hình thức bảo tồn: tĩnh và động. Bảo tồn văn hóa phi vật thể ở dạng “tĩnh” là tiến hành điều tra sưu tầm, thu thập các dạng thức văn hóa phi vật thể như nó hiện có theo quy trình khoa học nghiêm túc chặt chẽ, giữ chúng trong sách vở, các ghi chép, mô tả bằng băng hình (video), băng tiếng (audio), ảnh v. Tất cả các hiện tượng văn hóa phi vật thể này có thể lưu giữ trong các kho lưu trữ, các viện bảo tàng. Bảo tồn “động”, tức là bảo tồn các hiện tượng văn hóa trên cơ sở kế thừa.

Đối với các DSVHPVT, bảo tồn “động” trên cơ sở kế thừa là bảo tồn các hiện tượng văn hóa đó ngay chính trong đời sống cộng đồng. Bởi lẽ, cộng đồng không những là môi trường sản sinh ra các hiện tượng văn hóa phi vật thể mà còn là nơi tốt nhất để giữ gìn, bảo vệ, làm giàu và phát huy văn hóa phi vật thể trong đời sống xã hội theo thời gian. Các hiện tượng văn hóa phi vật thể tồn tại trong ký ức cộng đồng, nương náu trong tiếng nói, trong các hình thức diễn xướng, trong các nghi lễ, nghi thức, quy ước dân gian. “Phát huy” trước hết là sử dụng giá trị tinh thần của DSVH trong công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng, tình cảm, đồng thời khái niệm “phát huy” cũng đã bao hàm các hoạt động khai thác.

Trong công tác bảo tồn và phát huy, vấn đề đặt ra là tuyên truyền giáo dục trong cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ những hiểu biết về 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chương trình giáo dục cộng đồng những tri thức về DSVHPVT là công việc rất quan trọng. Đây là cây cầu để đưa DSVHPVT về cộng đồng. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội, truyền thống lịch sử - văn hóa của tỉnh Bắc Giang Đặc điểm tự nhiên Bắc Giang là tỉnh miền núi, nằm ở phía đông bắc Bắc Bộ, có diện tích 3822km2, gồm 9 huyện (Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam, Yên Thế, Lạng Giang, Tân Yên, Hiệp Hoà, Việt Yên, Yên Dũng) và thành phố Bắc Giang, với 230 xã, phường, thị trấn; dân số 1.