Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, trước những biến động phức tạp của tình hình thế giới, các quốc gia đặc biệt chú ý đến sức mạnh mềm và cách thức tạo ảnh hưởng bằng sức mạnh mềm trong quan hệ quốc tế. Trong hệ thống sức mạnh mềm của mỗi quốc gia, ĐNND được nhiều nước lựa chọn. Với những mục đích khác nhau, bằng những cách thức khác nhau, các chính phủ đầu tư nhiều hơn cho ĐNND. Từ những hiệu quả thực tế mà ĐNND mang lại, giới học giả cũng quan tâm nhiều hơn đến ĐNND từ góc độ lý thuyết đến các hoạt động thực tiễn.
Tuy nhiên, các nghiên cứu tập trung vào ĐNND của một số cường quốc, điển hình là Mỹ, Đức, Nhật Bản và cường quốc mới nổi Trung Quốc. Đối với Việt Nam, lịch sử cách mạng hiện đại cũng đã ghi nhận những thành tựu của hoạt động ĐNND trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc. Trong thời kỳ xây dựng đất nước, cùng với đường lối đối ngoại đổi mới, nhận thức rõ tầm quan trọng của ĐNND, ĐCSVN kịp thời có những chỉ đạo nhằm phát huy hiệu quả hoạt động ĐNND. Cùng với đó nhiều học giả, nhà nghiên cứu, nhà lãnh đạo đã công bố nhiều bài viết, công trình nghiên cứu.
Số các bài viết, các công trình nghiên cứu về ĐNND được công bố không nhiều, tập trung trong giai đoạn 2001-2010. Về ĐNND của Việt Nam chưa có nghiên cứu của học giả nước ngoài. Khảo cứu các công trình viết về hoạt động ĐNND Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng có thể chia thành những nhóm sau: 1. NHÓM CÔNG TRÌNH ĐỀ CẬP ĐẾN ĐỐI NGOẠI NHÂN DÂN VIỆT NAM Các công trình viết về đối ngoại nhân dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đặt nền móng cho nền ngoại giao hiện đại Việt Nam.
Nội dung ĐNND trong tư tưởng Hồ Chí Minh được các nhà nghiên cứu quan tâm, tìm hiểu. Các công trình nghiên cứu chủ yếu được công bố là các bài viết đăng trên các tạp chí khoa học chuyên ngành. Bài viết Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác đối ngoại nhân dân của tác giả Vũ Xuân Hồng, được đăng trên Tạp chí Cộng sản số 697 năm 2003 [88] nêu bật phương châm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về ĐNND là thêm bạn, bớt thù, đoàn kết nhân dân trong nước gắn liền với đoàn kết nhân dân thế giới vì lợi ích chân chính của nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới; kết hợp công tác đối ngoại của Đảng với ngoại giao của nhà nước và ĐNND, tạo thành sức mạnh tổng hợp của mặt trận ngoại giao; nhân dân làm đối ngoại nhưng cần được tổ chức để phát huy tối đa vai trò và lợi thế; ĐNND phải có nội dung hoạt động phong phú, hình thức đa dạng và linh hoạt, hướng tới hiệu quả thiết thực. Từ những phân tích trên tác giả đi đến kết luận ĐNND trong tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống những quan điểm mang bản chất cách mạng và khoa học sâu sắc, là nền tảng tư tưởng về ĐNND để toàn Đảng, toàn dân tiếp tục nghiên cứu, quán triệt và tổ chức thực hiện trong hoạt động đối ngoại, đặc biệt là các hoạt động ĐNND trong quan hệ quốc tế luôn biến động không ngừng.
Tác giả Phạm Hoàng Điệp có bài viết Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người mở đường cho Ngoại giao nhân dân Việt Nam được đăng trên Tạp chí Đối ngoại số 5 năm 2011 [42] đã nhấn mạnh vai trò “Người mở đường” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thực hiện các hoạt động ĐNND của Việt Nam. Qua việc giới thiệu đến người đọc những hoạt động ĐNND đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh như cuộc diễu hành qua Phủ Toàn quyền Đông Dương ngày 3/10/1945; gửi thư tới chính phủ Pháp, nhân dân Pháp tranh thủ vận động dư luận quốc tế, tạo lòng tin và sự ủng hộ của nhân dân thế giới cho cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam; cử đoàn cán bộ ra nước ngoài để tuyên truyền về cuộc kháng chiến chính nghĩa 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của nhân dân Việt Nam (2/1948)… Tác giả khẳng định dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các hoạt động ĐNND Việt Nam đã có đóng góp đáng kể vào thắng lợi của hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, giành lại độc lập, thống nhất và hòa bình cho dân tộc. Ngoài hai bài viết nêu trên, về đề tài ĐNND trong tư tưởng Hồ Chí Minh còn có một số bài viết khác như: Bài viết Ngoại giao nhân dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh của tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền đăng trên Tạp chí Tuyên giáo (10) năm 2011 [106]. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền trên cơ sở phân tích các hoạt động ĐNND thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ khẳng định ĐNND theo tư tưởng Hồ Chí Minh là phải biết dựa vào dân, lấy dân làm gốc.
Tư tưởng của Người về đối ngoại nói chung và ĐNND nói riêng đã trở thành tài sản tinh thần quý báu của Đảng và của cả dân tộc, kim chỉ nam cho nền ngoại giao Việt Nam hiện đại. Học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong công tác ĐNND, để mỗi người dân là một đại sứ của đất nước, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam đổi mới. Bài viết Vận dụng tư tưởng ngoại giao nhân dân Hồ Chí Minh trong công tác thông tin đối ngoại hiện nay của tác giả Nguyễn Thế Hưởng đăng trên Tạp chí Thông tin đối ngoại số 4 năm 2012. Tác giả khẳng định vị trí, vai trò cũng như thành tựu của ĐNND dưới sự lãnh đạo của Đảng, dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh đã đóng góp cho tiến trình cách mạng dân tộc.
Bên cạnh đó, tác giả cũng khẳng định những thành tựu của hoạt động thông tin đối ngoại và chỉ rõ một số hạn chế còn tồn tại. Phần kết của bài viết, tác giả nêu ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt dộng thông tin đối ngoại và việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về ĐNND vào hoạt động thông tin đối ngoại sao cho hiệu quả cao nhất, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả cho ĐNND trong tình hình mới. Bài viết Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác đối ngoại nhân dân trong điều kiện hiện nay của Nguyễn Năng Nam và Trần Hồng Khánh 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đăng trên Tạp chí Tổ chức nhà nước số 3/2012. Các tác giả đã khái quát tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác ĐNND tập trung ở bốn nội dung: Một là, thực hiện phương châm thêm bạn bớt thù, đoàn kết nhân dân trong nước gắn liền với đoàn kết nhân dân thế giới vì lợi ích chân chính của nhân dân ta và nhân dân thế giới; Hai là, kết hợp công tác đối ngoại của Đảng với ngoại giao của Nhà nước và ĐNND, tạo thành sức mạnh tổng hợp của mặt trận ngoại giao; Ba là, phát huy tối đa vai trò và lợi thế của ĐNND; Bốn là, ĐNND phải có nội dung hoạt động phong phú, hình thức hoạt động đa dạng và linh hoạt, hướng tới hiệu quả thiết thực.
Tác giả khẳng định: …cả về lý luận và thực tiễn, ĐNND trong tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống những quan điểm mang bản chất cách mạng và khoa học sâu sắc, sáng ngời. Đó chính là nền tảng tư tưởng của ĐNND mà Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam phải tiếp tục nghiên cứu, quán triệt và tổ chức thực hiện sáng tạo trong hoạt động ngoại giao và ĐNND. Với những bài viết này, các tác giả đã khẳng định ĐNND là một trong những nội dung quan trọng trong tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh. Các tác giả trình bày nội dung ĐNND trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
Với tinh thần lấy dân làm gốc, mỗi người dân là một đại sứ tham gia tích cực vào quảng bá hình ảnh đất nước; mang hình ảnh dân tộc Việt Nam anh hùng, đất nước Việt Nam hòa bình, phát triển đến với trái tim bạn bè thế giới, nhằm xây dựng một môi trường quốc tế hòa bình, hữu nghị, cùng phát triển. Với những góc độ tiếp cận khác nhau, các tác giả đã nghiên cứu, phân tích và khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh về ĐNND là cơ sở, nền tảng tư tưởng cho chủ trương ĐNND của Đảng trong các điều kiện lịch sử cụ thể. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, ĐNND đã khẳng định được vị trí, vai trò trong nền ngoại giao dân tộc. Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam tiếp tục vận dụng những quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về ĐNND để làm cho thế giới hiểu rõ hơn về đất nước, con người, công cuộc đổi mới của Việt Nam, đường lối chính sách của Đảng và Nhà 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nước Việt Nam, tranh thủ sự đồng tình ủng hộ và hợp tác ngày càng rộng rãi của nhân dân tiến bộ thế giới.
Các công trình viết về đối ngoại nhân dân Việt Nam nói chung Trước hết, cuốn Hoạt động đối ngoại nhân dân Việt Nam do NXB Chính trị Quốc gia xuất bản năm 2003 [117] giới thiệu khái quát về quá trình hình thành và phát triển của hoạt động ĐNND của Việt Nam từ trước đến nay, bao gồm các hoạt động hòa bình, đoàn kết, hữu nghị và vận động viện trợ phi chính phủ. Bên cạnh đó, bạn đọc cũng có dịp tìm hiểu về phong trào hòa bình thế giới, phong trào đoàn kết nhân dân Á - Phi - Mỹ Latinh, phong trào đoàn kết hữu nghị với Việt Nam ở các nước trên thế giới và hoạt động của các TCPCPNN thực hiện các dự án viện trợ nhân đạo và phát triển ở Việt Nam. Cuốn sách là tài liệu đầu tiên trình bày khá tập trung về ĐNND của Việt Nam từ khi nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập. Tuy nhiên cuốn sách chủ yếu tập trung vào hoạt động của Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam và các tổ chức thành viên.
Liên hiệp là đầu mối hoạt động ĐNND, tuy nhiên hoạt động ĐNND còn được thực hiện bởi số lượng chủ thể đông đảo khác từ tổ chức đến các cá nhân.