Thử Nghiệm Kỹ Thuật Tưới Ngập Khô Xen Kẽ Trong Canh Tác Lúa Tại Tịnh Biên, An Giang

Kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ là một phương pháp canh tác lúa hiện đại, giúp tiết kiệm nước và nâng cao năng suất. 102 trang · Trường Đại Học An Giang · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thành Sang
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Huỳnh Thanh Vân
• Trường học: Trường Đại Học An Giang
• Chuyên ngành: Phát Triển Nông Thôn
• Đề tài: Thử Nghiệm Kỹ Thuật Tưới Ngập Khô Xen Kẽ Trong Canh Tác Lúa Tại Tịnh Biên, An Giang
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: An Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• LỜI CAM KẾT
• MỤC LỤC
• DANH SÁCH BẢNG
• DANH SÁCH HÌNH
• DANH SÁCH HỘP THÔNG TIN
• DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu chung
• 1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Giới hạn không gian
• 1.4.2. Giới hạn thời gian
• 1.4.3. Giới hạn nội dung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM VÙNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Bản đồ vị trí địa lý huyện Tịnh Biên
• 2.1.2. Đặc điểm tự nhiên huyện Tịnh Biên
• 2.1.3. Chế độ mưa và chế độ nắng
• 2.1.4. Lượng bốc hơi và độ ẩm không khí
• 2.1.5. Một số loại tài nguyên thiên nhiên ở huyện Tịnh Biên
• 2.1.5.1. Tài nguyên đất
• 2.1.5.2. Tài nguyên nước
• 2.1.6. Khái quát tình hình sản xuất nông nghiệp huyện Tịnh Biên
• 2.1.6.1. Tình hình sản xuất lúa – màu
• 2.1.6.2. Công tác chuyển đổi chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên nền đất trồng lúa kém hiệu quả và phòng chống biến đổi khí hậu – phòng chống thiên tai trong sản xuất nông nghiệp
• 2.1.7. Khái quát về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Văn Giáo và Vĩnh Trung
• 2.2. HỆ THỐNG BƠM TƯỚI, KÊNH THỦY LỢI HUYỆN TỊNH BIÊN
• 2.3. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ SINH TRƯỞNG CỦA CÂY LÚA
• 2.3.1. Một số khái niệm
• 2.3.2. Các giai đoạn sinh trưởng của cây lúa
• 2.3.2.1. Giai đoạn tăng trưởng
• 2.3.2.2. Giai đoạn sinh sản
• 2.3.2.3. Giai đoạn chín
• 2.3.3. Cơ cấu mùa vụ
• 2.3.4. Chế độ nước tưới phù hợp cho lúa gieo sạ vụ Đông Xuân tại Nam bộ
• 2.3.5. Thuận lợi và khó khăn trong quá trình canh tác tại địa phương
• 2.4. KỸ THUẬT TƯỚI TIẾT KIỆM NƯỚC NGẬP – KHÔ XEN KẼ
• 2.4.1. Cơ sở áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ
• 2.4.1.1. Nhu cầu nước cho cây lúa
• 2.4.1.2. Điều kiệm đất đai, khí hậu, thổ nhưỡng và thủy văn
• 2.4.2. Khái niệm tưới tiết kiệm nước và tưới ngập - khô xen kẽ
• 2.4.3. Các giai đoạn áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ trên cây lúa
• 2.4.4. Lợi ích của việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ
• 2.5. HIỆU QUẢ ÁP DỤNG KỸ THUẬT TƯỚI TIẾT KIỆM NƯỚC NGẬP KHÔ XEN KẼ
• 2.5.1. Hiệu quả áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước ngập – khô xen kẽ một số nước trên thế giới
• 2.5.2. Hiệu quả áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước ngập khô xen kẽ ở một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long và Việt Nam
• 2.5.3. Hiệu quả áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước ngập khô xen kẽ ở một số huyện của tỉnh An Giang
• 2.6. MỘT SỐ KHÓ KHĂN CHO VIỆC ÁP DỤNG KỸ THUẬT KỸ THUẬT TƯỚI NGẬP – KHÔ XEN KẼ CỦA NÔNG DÂN
• 2.7. CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. THU THẬP SỐ LIỆU THỨ CẤP
• 3.2. THU THẬP SỐ LIỆU SƠ CẤP
• 3.2.1. Phỏng vấn người am hiểu (KIP)
• 3.2.2. Bố trí thí nghiệm
• 3.2.2.1. Bố trí thí nghiệm cộng đồng
• 3.2.3. Vị trí đặt thí nghiệm
• 3.2.4. Cách bố trí theo dõi các chỉ tiêu
• 3.3. Các chỉ tiêu theo dõi trong quá trình bố trí thí nghiệm
• 3.3.1. Chỉ tiêu sinh học
• 3.3.2. Tình hình dịch bệnh trên lúa
• 3.3.3. Năng suất và thành phần năng suất
• 3.3.4. Theo dõi mực nước tại các ống trên ruộng thí nghiệm
• 3.4. Phỏng vấn sâu
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ NGUỒN NƯỚC TRONG CANH TÁC LÚA HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG
• 4.1.1. Hiện trạng sản xuất nông nghiệp huyện Tịnh Biên
• 4.1.2. Hiện trạng quản lý nguồn nước trong canh tác nông nghiệp tại huyện Tịnh Biên
• 4.2. CÁC CHỈ TIÊU SINH HỌC CỦA CÂY LÚA TRONG QUÁ TRÌNH ÁP DỤNG KỸ THUẬT TƯỚI NGẬP - KHÔ XEN KẼ TẠI CÁC ĐIỂM THÍ NGHIỆM MÔ HÌNH
• 4.2.1. Bố trí thí nghiệm áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ quy mô cộng đồng tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
• 4.2.2. Quá trình sinh trưởng và phát triển của cây lúa qua từng giai đoạn tại các điểm thí nghiệm xã Văn Giáo và Vĩnh Trung
• 4.2.3. Hiện trạng sử dụng giống lúa tại các điểm thí nghiệm xã Văn Giáo và Vĩnh Trung
• 4.2.4. Giai đoạn sinh trưởng
• 4.2.5. Giai đoạn sinh sản
• 4.2.6. Giai đoạn chín
• 4.3. Tình hình dịch, bệnh hại trên lúa tại các điểm thí nghiệm
• 4.4. NĂNG SUẤT LÝ THUYẾT TẠI CÁC ĐIỂM THÍ NGHIỆM MÔ HÌNH
• 4.5. QUẢN LÝ NƯỚC TẠI CÁC ĐIỂM THÍ NGHIỆM
• 4.5.1. Tổng quan về quá trình theo dõi mực nước tại các điểm thí nghiệm xã Văn Giáo và Vĩnh Trung
• 4.5.2. Quản lý mực nước tại xã Văn Giáo
• 4.5.3. Quản lý mực nước tại xã Vĩnh Trung
• 4.5.4. Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình theo dõi mực nước tại các ruộng thí nghiệm
• 4.6. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ TRONG QUÁ TRÌNH ÁP DỤNG KỸ THUẬT TƯỚI NGẬP – KHÔ XEN KẼ CẤP ĐỘ CỘNG ĐỒNG
• 4.6.1. Hiệu quả quản lý nước
• 4.6.2. Hiệu quả về môi trường
• 4.6.3. Các mối quan hệ cộng đồng quá trình tham gia mô hình
• 4.6.3.1. Mối quan hệ giữa cán bộ địa phương và nông dân
• 4.6.3.2. Mối quan hệ giữa nông dân với nông dân
• 4.6.3.3. Mối quan hệ giữa nông dân và các thành viên thực hiện thí nghiệm mô hình
• 4.7. THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN CỦA MÔ HÌNH TƯỚI NGẬP KHÔ XEN KẼ CẤP ĐỘ CỘNG ĐỒNG TẠI HUYỆN TỊNH BIÊN
• 4.7.1. Hệ thống bơm tưới tập thể
• 4.7.2. Yếu tố thời tiết
• 4.7.3. Khó khăn khác
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với nông dân
• 5.2. Đối với chính quyền địa phương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kỹ Thuật Tưới Ngập Khô Xen Kẽ Tại Tịnh Biên

Kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ là một phương pháp canh tác lúa hiện đại, giúp tiết kiệm nước và nâng cao năng suất. Tại huyện Tịnh Biên, An Giang, kỹ thuật này đã được áp dụng để giải quyết vấn đề thiếu nước trong canh tác lúa. Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng kỹ thuật này không chỉ giúp tiết kiệm nước mà còn cải thiện chất lượng đất và năng suất lúa.

1.1. Khái Niệm Về Kỹ Thuật Tưới Ngập Khô

Kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ là phương pháp tưới nước cho cây lúa theo chu kỳ, giúp cây phát triển tốt hơn và tiết kiệm nước. Phương pháp này đã được nghiên cứu và áp dụng tại nhiều địa phương trên thế giới.

1.2. Lợi Ích Của Kỹ Thuật Tưới Ngập Khô

Việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô mang lại nhiều lợi ích như tiết kiệm nước, giảm chi phí sản xuất và tăng năng suất lúa. Nghiên cứu cho thấy, kỹ thuật này có thể tiết kiệm từ 15-30% lượng nước sử dụng.

II. Vấn Đề Quản Lý Nguồn Nước Trong Canh Tác Lúa

Quản lý nguồn nước là một thách thức lớn trong canh tác lúa tại Tịnh Biên. Biến đổi khí hậu và sự gia tăng nhu cầu nước đã làm cho nguồn nước trở nên khan hiếm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng lúa.

2.1. Tình Hình Nguồn Nước Tại Tịnh Biên

Nguồn nước tại Tịnh Biên đang bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như biến đổi khí hậu và sự phát triển của các đập thủy điện. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu nước trong mùa khô.

2.2. Thách Thức Trong Quản Lý Nước

Nông dân gặp khó khăn trong việc quản lý nước do thiếu thông tin và công nghệ. Việc áp dụng các kỹ thuật tưới hiện đại như tưới ngập khô là cần thiết để cải thiện tình hình.

III. Phương Pháp Thực Hiện Kỹ Thuật Tưới Ngập Khô

Để áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ, cần thực hiện một số bước cụ thể. Việc bố trí thí nghiệm và theo dõi mực nước là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả của kỹ thuật này.

3.1. Bố Trí Thí Nghiệm Tại Các Điểm

Thí nghiệm được bố trí tại 4 điểm ở 2 xã Văn Giáo và Vĩnh Trung. Mỗi điểm sẽ được theo dõi chặt chẽ để đánh giá hiệu quả của kỹ thuật tưới.

3.2. Theo Dõi Mực Nước Trong Quá Trình Tưới

Việc theo dõi mực nước là rất quan trọng để đảm bảo cây lúa nhận đủ nước trong từng giai đoạn sinh trưởng. Các chỉ tiêu sinh học cũng sẽ được ghi nhận để đánh giá hiệu quả.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Kỹ Thuật Tưới Ngập Khô

Kết quả nghiên cứu cho thấy, kỹ thuật tưới ngập khô đã mang lại những kết quả khả quan trong việc nâng cao năng suất lúa. Các chỉ tiêu sinh học của cây lúa phát triển tốt hơn so với phương pháp tưới truyền thống.

4.1. Năng Suất Lúa Tăng Cao

Năng suất lúa tại các điểm thí nghiệm áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô cao hơn so với các điểm không áp dụng. Điều này cho thấy hiệu quả rõ rệt của kỹ thuật này.

4.2. Cải Thiện Chất Lượng Đất

Kỹ thuật tưới ngập khô không chỉ giúp tiết kiệm nước mà còn cải thiện chất lượng đất, giúp cây lúa phát triển tốt hơn.

V. Kết Luận Về Kỹ Thuật Tưới Ngập Khô Xen Kẽ

Kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ là một giải pháp hiệu quả cho canh tác lúa tại Tịnh Biên. Việc áp dụng kỹ thuật này không chỉ giúp tiết kiệm nước mà còn nâng cao năng suất và chất lượng lúa. Cần tiếp tục nghiên cứu và mở rộng mô hình này để đạt được hiệu quả cao hơn.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô, bao gồm đào tạo và cung cấp thiết bị cần thiết.

5.2. Hướng Tới Tương Lai Bền Vững

Việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô sẽ góp phần vào việc phát triển nông nghiệp bền vững tại Tịnh Biên, giúp bảo vệ nguồn nước và nâng cao đời sống nông dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồng bằng sông Cửu Long với diện tích tự nhiên 40.816,4 $\text{km}^2$ là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước nhưng đang chịu nhiều áp lực nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu, hiện tượng nước biển dâng và việc phát triển các đập thủy điện trên dòng chính thượng nguồn sông Mekong làm suy giảm lưu lượng dòng chảy. Điển hình vào tháng 3 năm 2020, dòng chảy sông Mekong về đồng bằng thiếu hụt từ 5% đến 20% so với trung bình nhiều năm và năm 2016. Tỉnh An Giang có diện tích tự nhiên 3.536,68 $\text{km}^2$, diện tích gieo trồng cây hàng năm đạt 680,1 nghìn ha, trong đó lúa chiếm 625,4 nghìn ha với sản lượng đạt gần 3,92 triệu tấn. Nhằm thích ứng với tình hình hạn hán và tài nguyên nước suy giảm, Ủy ban Nhân dân tỉnh An Giang đã ban hành Quyết định số 1994/QĐ-UBND ngày 26 tháng 8 năm 2021 phê duyệt Kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ đất trồng lúa kém hiệu quả sang rau màu và cây ăn trái.

Kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ (Alternate Wetting and Drying - AWD) do Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phổ biến đã chứng minh hiệu quả tiết kiệm 15% đến 30% lượng nước tiêu thụ (tương đương 3 - 5 ML/ha) và giảm phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, phần lớn nông dân vẫn áp dụng theo tập quán tưới ngập liên tục hoặc thực hiện riêng lẻ, gặp khó khăn do phụ thuộc vào hệ thống trạm bơm điện tập thể. Vì vậy, nghiên cứu thử nghiệm kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ ở quy mô cộng đồng tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang được thực hiện nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn trên.

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Mục tiêu chung: Thử nghiệm mô hình tưới tiết kiệm nước ngập – khô xen kẽ cấp độ cộng đồng trong canh tác lúa tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Tìm hiểu hiện trạng sử dụng nguồn nước trong canh tác nông nghiệp tại các tiểu vùng sinh thái khác nhau của huyện Tịnh Biên, An Giang.
   • Thử nghiệm và xác định các chỉ tiêu sinh học, năng suất và hiệu quả quản lý mực nước của lúa khi áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ cấp độ cộng đồng.
   • Xác định những thuận lợi và khó khăn của nông dân trong việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ cấp độ cộng đồng.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Thực trạng quản lý nguồn nước trong canh tác nông nghiệp huyện Tịnh Biên, An Giang hiện nay như thế nào?
2. Quá trình thử nghiệm kỹ thuật ngập – khô xen kẽ cấp cộng đồng tại huyện Tịnh Biên diễn ra như thế nào và hiệu quả ra sao?
3. Những thuận lợi, khó khăn nào mà người nông dân gặp phải khi áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ ở cấp cộng đồng trong canh tác lúa hiện nay?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ quy mô cộng đồng, hiện trạng quản lý nước, chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất lúa và nhận thức của nông hộ.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại địa bàn 2 xã Văn Giáo và Vĩnh Trung thuộc huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang (thuộc vùng dự án SUMERNET 4 All – SEI).
• Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu và triển khai thí nghiệm trong vụ Đông Xuân từ tháng 1 năm 2022 đến tháng 5 năm 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Khóa luận xây dựng dựa trên các cơ sở sinh học và tiêu chuẩn kỹ thuật thủy nông:

• Sinh lý cây lúa: Cây lúa (Oryza sativa L.) trải qua ba giai đoạn sinh trưởng chính: tăng trưởng (10 - 35 ngày sau sạ - NSS), sinh sản (35 - 60 NSS) và chín (60 - 90 NSS đối với giống lúa 90 ngày không quang cảm). Nhu cầu nước thay đổi theo từng giai đoạn phát triển.
• Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8641:2011: Quy định chế độ tưới tiêu nước cho lúa gieo sạ vùng Nam Bộ, xác định tổng lượng nước tưới dưỡng cả vụ từ 7.500 $\text{m}^3\text{/ha}$ đến 8.000 $\text{m}^3\text{/ha}$, mỗi lần tưới đạt 300 - 350 $\text{m}^3\text{/ha}$.
• Nguyên lý kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ (AWD): Điều tiết mực nước trên ruộng dao động từ ngập 3 - 5 cm đến khi mực nước ngầm tự nhiên hạ xuống mức -15 cm so với mặt đất (theo dõi qua ống nhựa đục lỗ chia vạch 5 cm). Ở ngưỡng -15 cm, rễ lúa vẫn hút được nước mao dẫn từ tầng đất bão hòa mà không làm giảm năng suất lúa, đồng thời chuyển hóa đất từ điều kiện yếm khí sang hiếu khí để hạn chế vi khuẩn sinh khí metan ($\text{CH}_4$).

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính, định lượng và bố trí thí nghiệm đồng ruộng thực nghiệm (On-farm experiment):

• Thu thập số liệu thứ cấp: Tổng hợp báo cáo thống kê từ Niên giám thống kê huyện Tịnh Biên (2019 - 2020), Báo cáo Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Tịnh Biên năm 2020, số liệu quản lý trạm bơm điện và các công trình khoa học của Viện IRRI, JIRCAS, Đại học Cần Thơ.
• Phỏng vấn người am hiểu (Key Informant Panels - KIP): Phỏng vấn bán cấu trúc $n = 4$ người, bao gồm: 02 cán bộ Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Tịnh Biên, 01 cán bộ Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật huyện, 01 cán bộ Ban quản lý trạm bơm điện huyện Tịnh Biên nhằm đánh giá hiện trạng thủy lợi, điều tiết nước và tổ chức sản xuất.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng: Thí nghiệm triển khai trong vụ Đông Xuân 2021 - 2022 tại 4 điểm thuộc 2 xã Văn Giáo và Vĩnh Trung. Thiết kế 3 nghiệm thức:
  • Nghiệm thức Thí nghiệm cộng đồng (TN): Áp dụng kỹ thuật AWD liên hộ, lắp đặt 4 ống đo mực nước trên mỗi cánh đồng (1 ống trung tâm ở độ cao trung bình và 3 ống phụ trợ xung quanh).
  • Nghiệm thức Đối chứng có áp dụng (ĐCAD): Nông hộ áp dụng kỹ thuật AWD đơn lẻ, lắp đặt 3 ống quan sát mực nước bố trí theo đường chéo góc.
  • Nghiệm thức Đối chứng không áp dụng (ĐCKAD / CF): Nông hộ canh tác theo tập quán ngập liên tục truyền thống, không lắp đặt ống theo dõi.
• Chỉ tiêu theo dõi: Chiều cao cây, số chồi/bụi, tỷ lệ chồi hữu hiệu (%), chiều dài bông (cm), tình hình dịch bệnh (đặc biệt là sâu cuốn lá, rầy nâu, muỗi hành), các yếu tố cấu thành năng suất (số bông/$\text{m}^2$, số hạt/bông, tỷ lệ hạt chắc, trọng lượng 1.000 hạt), năng suất lý thuyết, năng suất thực tế và biểu đồ hạ mực nước theo ngày sau sạ (NSS).
• Phỏng vấn sâu nông hộ: Thực hiện phỏng vấn sâu trực tiếp các hộ dân tham gia mô hình và các hộ canh tác ngoài mô hình về chi phí bơm tưới, công lao động, thuận lợi và khó khăn khi phối hợp tập thể.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương này thiết lập tính cấp thiết của nghiên cứu trước bối cảnh biến đổi khí hậu, thiếu hụt nguồn nước thượng nguồn sông Mekong và chủ trương tái cơ cấu nông nghiệp của tỉnh An Giang. Tác giả xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu cùng giới hạn không gian tại xã Văn Giáo và Vĩnh Trung, thời gian thực hiện từ tháng 1/2022 đến tháng 5/2022.

Chương 2: Lược khảo tài liệu

Chương 2 cung cấp tổng quan toàn diện về địa bàn nghiên cứu và cơ sở lý thuyết:

• Điều kiện tự nhiên huyện Tịnh Biên: Diện tích tự nhiên 354,591 $\text{km}^2$, dân số 108.485 người, mật độ 306 người/$\text{km}^2$. Phân chia 3 dạng địa hình: đồng bằng phù sa (20.260 ha - 57%), đồi núi thấp (6.330 ha - 17,81%), đồng bằng nghiêng chân núi (8.953 ha - 25,19%). Thổ nhưỡng gồm đất cát rửa trôi (6.053 ha - 17,06%), đất phù sa (5.819 ha - 16,40%), đất phèn (1.900 ha - 5,35%). Tổng diện tích đất cát chiếm tới 48% toàn huyện.
• Hiện trạng nông nghiệp và thủy lợi: Diện tích nông nghiệp chiếm 86,8% diện tích tự nhiên; sản lượng lúa chiếm trên 99% tổng sản lượng lương thực có hạt. Toàn huyện có 90 công trình kênh thủy lợi dài 348.028 m, đê bao dài 313.599 m, chia thành 48 tiểu vùng sản xuất.
• Đặc điểm xã nghiên cứu: Văn Giáo và Vĩnh Trung là 2 xã có tỷ lệ đồng bào dân tộc Khmer cao (lần lượt chiếm 15,7% và 15,05% tổng số người Khmer của huyện).
• Quy trình kỹ thuật AWD: Quy chuẩn từng giai đoạn tưới nước: 0 - 7 NSS giữ ẩm; 7 - 20/25 NSS giữ ngập 1 - 3 cm để ém cỏ; 25 - 40 NSS rút nước phơi ruộng đến ngưỡng -15 cm; 40 - 45 NSS (bón thúc đòng) cấp nước 1 - 3 cm; 60 - 70 NSS (lúa trổ) duy trì ngập 3 - 5 cm trong 10 ngày; sau 70 NSS đến thu hoạch giữ khô ướt xen kẽ và cắt nước hoàn toàn trước thu hoạch 10 ngày.
• Cơ sở dữ liệu môi trường: Dẫn chứng số liệu từ JIRCAS (2019) cho thấy tại Tịnh Biên, lượng phát thải khí $\text{CH}_4$ khi áp dụng AWD dao động từ 2,56 đến 5,28 tấn $\text{CO}_2\text{/ha}$, thấp hơn rõ rệt so với ruộng ngập liên tục (CF) đạt từ 4,84 đến 11,73 tấn $\text{CO}_2\text{/ha}$.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Thiết kế bố trí 4 điểm thực nghiệm ngoài đồng:

• Điểm 1 (VG1): Ấp Srây Skốth, xã Văn Giáo, quy mô 6 hộ tham gia, diện tích 2,25 ha, đất cát pha sét, địa hình cao, tiếp giáp kênh trạm bơm Văn Râu.
• Điểm 2 (VG2): Ấp Srây Skốth, xã Văn Giáo, quy mô 6 hộ tham gia, diện tích 2,13 ha, đất sét, địa hình thấp ở cuối tuyến kênh.
• Điểm 3 và Điểm 4: Đặt tại xã Vĩnh Trung, đại diện cho tiểu vùng đồng bằng chân núi chịu tác động của trạm bơm điện Vĩnh Trung. Quy định chi tiết vị trí lắp đặt hệ thống ống đo nước bằng nhựa PVC đục lỗ thành bên, cách cắm thẻ tre đánh dấu theo dõi sinh trưởng và quy trình lấy mẫu bông lúa, mẫu hạt để tính toán thành phần năng suất.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 phân tích các dữ liệu thực địa thu được:

• Hiện trạng quản lý nước: Nguồn nước mặt cấp qua kênh Vĩnh Tế và Trà Sư dẫn vào hệ thống trạm bơm điện (Văn Râu, Vĩnh Trung). Vận hành trạm bơm theo lịch tưới tập thể của ban quản lý và thỏa thuận cụm hộ.
• Các chỉ tiêu sinh học: Chiều cao cây lúa và quá trình đẻ nhánh giữa các nghiệm thức TN (AWD cộng đồng), ĐCAD (AWD hộ) và ĐCKAD (CF) không có sự khác biệt tiêu cực. Ruộng áp dụng AWD kích thích rễ ăn sâu vào tầng đất bão hòa, hạn chế chồi vô hiệu và giảm hiện tượng đổ ngã.
• Tình hình sâu bệnh: Trong vụ Đông Xuân 2021 - 2022, dịch muỗi hành (sâu năn) bùng phát cục bộ gây hại làm nghẽn bông lúa ở xã Vĩnh Trung (đặc biệt tại ruộng đối chứng điểm 3), gây suy giảm năng suất thực tế tại một số ô thí nghiệm.
• Quản lý mực nước: Tại xã Văn Giáo, tốc độ hạ mực nước tại ruộng đất cát pha sét (VG1) diễn ra nhanh hơn so với đất sét (VG2), mực nước giảm dần đều về vạch -15 cm trong giai đoạn 25 - 40 NSS mà không gây héo cây.
• Hiệu quả kinh tế - kỹ thuật - xã hội: Áp dụng AWD cộng đồng giúp giảm từ 1 đến 2 lần bơm nước/vụ, tiết kiệm chi phí nhiên liệu/tiền điện bơm tưới; giảm phát thải khí nhà kính; tăng cường liên kết trao đổi kinh nghiệm giữa các hộ nông dân người Kinh và người Khmer trong cùng tiểu vùng trạm bơm.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ kết quả thử nghiệm mô hình kỹ thuật AWD quy mô cộng đồng; khẳng định tính khả thi của mô hình trong điều kiện thủy nông tập thể và đưa ra các kiến nghị cụ thể cho nông dân và chính quyền địa phương.

Kết quả và đóng góp

Kết quả kỹ thuật và năng suất thực nghiệm

Các số liệu thực tế thu thập từ mô hình thí nghiệm và đối chứng được tổng hợp phản ánh đặc tính sinh trưởng, khả năng tiết kiệm nước và cơ cấu năng suất:

Chỉ tiêu / Tiêu chí	Mô hình AWD cộng đồng (TN)	Đối chứng có áp dụng (ĐCAD)	Đối chứng không áp dụng (ĐCKAD / CF)
Quy mô & Bố trí ống	4 ống đo/cánh đồng (1 trung tâm, 3 xung quanh)	3 ống đo/ruộng (bố trí chéo góc)	Không đặt ống đo
Mực nước kiểm soát	Dao động từ +5 cm xuống -15 cm	Dao động từ +5 cm xuống -15 cm	Duy trì ngập liên tục 3 - 8 cm
Tác động bộ rễ	Ăn sâu vào đất, chống đổ ngã tốt	Ăn sâu, rễ phát triển khỏe	Rễ ăn nông trên bề mặt
Số lần bơm nước	Giảm 1 - 2 đợt bơm/vụ	Giảm 1 - 2 đợt bơm/vụ	Phải bơm duy trì liên tục
Phát thải $\text{CH}_4$ (theo JIRCAS)	2,56 - 5,28 tấn $\text{CO}_2\text{/ha}$	Tương đương AWD cộng đồng	4,84 - 11,73 tấn $\text{CO}_2\text{/ha}$
Ảnh hưởng dịch muỗi hành	Ghi nhận nhẹ tại một số ô	Bị ảnh hưởng cục bộ	Bị tắc nghẽn bông lúa nặng (điểm 3 Vĩnh Trung)

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Đối với người nông dân: Cần chủ động trang phẳng mặt ruộng trước khi gieo sạ; tuân thủ đúng quy trình theo dõi vạch đo -15 cm; gieo sạ đồng loạt theo lịch mùa vụ của trạm bơm để dễ dàng điều tiết nước tập thể; mạnh dạn rút nước phơi ruộng ở giai đoạn lúa đẻ nhánh rộ và giai đoạn trước thu hoạch 10 ngày.
• Đối với chính quyền và cơ quan quản lý địa phương: Nạo vét hệ thống kênh mương cấp II, cấp III nội đồng; nâng cấp trang thiết bị điều tiết tại các trạm bơm điện (Văn Râu, Vĩnh Trung); tăng cường các lớp tập huấn kỹ thuật "1 phải 5 giảm" gắn với AWD trực quan cho bà con nông dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc Khmer tại xã Văn Giáo và Vĩnh Trung.

Đóng góp của công trình

Khóa luận đã chuyển giao và kiểm chứng thành công kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ từ quy mô nông hộ riêng lẻ sang quy mô cộng đồng liên hộ gắn liền với hệ thống trạm bơm điện tập thể tại vùng đồng bằng chân núi đặc thù của huyện Tịnh Biên. Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực nghiệm về mối liên hệ giữa sa cấu đất (đất cát pha sét và đất sét) với tốc độ tiêu hao mực nước ngầm, chứng minh tính khả thi của việc quản lý nước tập thể thích ứng với biến đổi khí hậu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Đề tài chỉ thực hiện trong phạm vi một vụ Đông Xuân (2021 - 2022) với thời gian nghiên cứu ngắn (5 tháng); chưa theo dõi được chu kỳ canh tác trong mùa mưa (vụ Hè Thu, Thu Đông) khi lượng mưa lớn gây khó khăn cho việc rút nước phơi ruộng. Các biến số kinh tế - xã hội định lượng chi tiết (bảng cân đối tài chính chi phí - lợi nhuận chi tiết của từng hộ) và mức độ chuyển biến nhận thức của các hộ ngoài mô hình chưa được phân tích sâu.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần mở rộng thử nghiệm kỹ thuật AWD cộng đồng qua nhiều mùa vụ liên tiếp trong năm; kết hợp cảm biến tự động (IoT) trong đo đạc mực nước tại trạm bơm; thực hiện đánh giá toàn diện tác động kinh tế - xã hội và cơ chế chia sẻ chi phí vận hành trạm bơm điện khi áp dụng tưới tiết kiệm nước trên diện rộng.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này là nguồn tư liệu thực nghiệm hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên và giảng viên các ngành Phát triển Nông thôn, Nông học, Quản lý Tài nguyên Thiên nhiên, Quản lý Thủy nông và Khuyến nông.
• Cán bộ quản lý nông nghiệp tại các Trạm Khuyến nông, Trạm Trồng trọt & BVTV, Ban quản lý hợp tác xã nông nghiệp và trạm bơm điện vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao: Quy trình thiết kế và bố trí thí nghiệm ống đo mực nước quy mô nhóm hộ (Chương 3), biểu đồ diễn biến mực nước trên các nền đất cát pha sét và đất sét (Chương 4), cùng hệ thống câu hỏi phỏng vấn KIP về quản lý trạm bơm tập thể.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ (AWD) quy định ngưỡng rút nước phơi ruộng là -15 cm?

Theo các nghiên cứu của IRRI (Bouman và cs, 2007; Lampayan và cs, 2015) được trích dẫn trong khóa luận, ở ngưỡng mực nước hạ xuống -15 cm so với mặt đất ruộng, tầng rễ lúa vẫn hấp thụ đầy đủ độ ẩm và dưỡng chất từ lớp đất mao dẫn bão hòa nước. Do đó, việc phơi lộ mặt ruộng ở mức này không làm giảm năng suất lúa, đồng thời giúp rễ đâm sâu, hạn chế chồi vô hiệu và chống đổ ngã.

2. Vì sao nghiên cứu lựa chọn 2 xã Văn Giáo và Vĩnh Trung (huyện Tịnh Biên) để bố trí thí nghiệm?

Hai xã này có điều kiện sinh thái đặc trưng cho vùng đồng bằng nghiêng ven chân núi huyện Tịnh Biên với sự đa dạng về sa cấu đất (đất cát pha sét tại Văn Giáo 1 và đất sét tại Văn Giáo 2). Đồng thời, đây là khu vực có đông đảo đồng bào dân tộc Khmer sinh sống (chiếm trên 15% dân số Khmer toàn huyện) và sử dụng nguồn nước tưới tập thể từ các trạm bơm điện chính (trạm Văn Râu, trạm Vĩnh Trung), rất phù hợp để thử nghiệm mô hình quản lý nước quy mô cộng đồng.

3. Hệ thống ống quan sát mực nước tại điểm thí nghiệm cộng đồng được bố trí như thế nào?

Mỗi điểm thí nghiệm cộng đồng (TN) được lắp đặt 4 ống đo nước bằng nhựa đục lỗ bên hông, chia vạch 5 cm. Trong đó, 1 ống được đặt tại vị trí có cao trình trung bình của cánh đồng làm ống trung tâm điều hành, và 3 ống còn lại được lắp đặt tại các vị trí xung quanh để theo dõi tính đồng đều của mực nước trên toàn bộ diện tích liên hộ.

4. Dịch hại nào xuất hiện và ảnh hưởng đến năng suất lúa tại điểm thí nghiệm xã Vĩnh Trung?

Trong vụ Đông Xuân 2021 - 2022, dịch muỗi hành (sâu năn) đã bùng phát tại địa bàn nghiên cứu. Ấu trùng muỗi hành tấn công đỉnh sinh trưởng làm ống lá bị biến dạng (tạo chồi cọng hành), gây nghẽn bông lúa không trổ thoát được, làm suy giảm năng suất lý thuyết và thực tế tại các ruộng thí nghiệm đối chứng ở xã Vĩnh Trung.

5. Áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ giúp giảm phát thải khí nhà kính như thế nào?

Ruộng lúa ngập nước liên tục tạo môi trường yếm khí cho vi sinh vật phân giải chất hữu cơ sinh ra khí metan ($\text{CH}_4$). Khi áp dụng kỹ thuật AWD, việc rút nước phơi cạn mặt ruộng định kỳ chuyển môi trường đất sang trạng thái oxy hóa (hiếu khí), ức chế quá trình sinh khí $\text{CH}_4$. Dữ liệu JIRCAS tại Tịnh Biên cho thấy AWD giúp giảm lượng phát thải từ mức 4,84 - 11,73 tấn $\text{CO}_2\text{/ha}$ (ở ruộng CF) xuống còn 2,56 - 5,28 tấn $\text{CO}_2\text{/ha}$.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thành Sang đã thực hiện thành công việc thử nghiệm kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ (AWD) ở quy mô cộng đồng tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang trong vụ Đông Xuân 2021 - 2022. Kết quả nghiên cứu chứng minh mô hình giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, bộ rễ ăn sâu, duy trì năng suất ổn định, đồng thời tiết kiệm số lần bơm tưới và giảm thiểu phát thải khí nhà kính so với tập quán ngập liên tục. Công trình cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng nhằm hỗ trợ các nhà quản lý và nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long đổi mới phương thức quản lý tài nguyên nước nông nghiệp thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đồng bằng sông Cửu Long có diện tích tự nhiên gần 40816,4 km2 (Tổng cục Thống kê, 2020) là vùng sản xuất nông nghiệp lớn nhất cả nước với những lợi thế được thiên nhiên ưu đãi. Đây cũng là một trong những đồng bằng chịu nhiều rủi ro do tác động mạnh mẽ từ hiện tượng biến đổi khí hậu và nước biển dâng ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp tại khu vực ĐBSCL (Hoàng Ngọc Hiển, Ngô Đức Lưu, Nguyễn Trần Quốc Vinh, & Huỳnh Xuân Hiệp, 2017). Trong đó có bao gồm những tác động liên quan đến phát triển đập thủy điện trên dòng chính ở thượng nguồn sông Mekong (Lê Anh Tuấn, Nguyễn Hiếu Trung, & Đinh Diệp Anh Tuấn, 2020). An Giang là tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm, diện tích 3.536,68 km2 (Cục Thống kê tỉnh An Giang, 2019) và là một trong những tỉnh có diện tích sản xuất lúa lớn ở vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Tổng diện tích gieo trồng cây hàng năm đạt khoảng 680,1 ngàn ha, trong đó diện tích lúa chiếm 625,4 nghìn ha với sản lượng lúa cả năm đạt gần 3,92 triệu tấn (Uỷ ban Nhân dân tỉnh An Giang, 2019), có vị trí chiến lược quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và của tỉnh (Châu Mỹ Duyên, Nguyễn Hồng Tín, Nguyễn Văn Sánh, & Tô Lan Phương, 2016). Tuy nhiên, tỉnh đã và đang phải đối mặt với tác động ngày càng mạnh mẽ của thiên tai và biến đổi khí hậu, biểu hiện rõ nét là nhiệt độ tăng cao, hạn hán (Huỳnh Văn Thái & Phùng Thị Thảo, 2020). Mặt khác, theo Nguyễn Hữu Thiện (2017) việc xây dựng các đập thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong đã chặn dòng chảy, làm giảm lưu lượng nước đổ về hạ nguồn đồng bằng, trong khi nhu cầu về nước trong phát triển nông nghiệp là khá cao. Từ báo cáo cho thấy, dòng chảy trên sông Mekong về Đồng bằng sông Cửu Long trong tháng 3 năm 2020 ở mức thiếu hụt so với trung bình nhiều năm và so với năm 2016 từ 5 - 20% (Tổng cục Phòng chống Thiên tai, 2020).

Trước những tình trạng tác động xấu từ biến đổi khí hậu và biến động về nguồn nước trong canh tác nông nghiệp, đặc biệt là những vùng canh tác lúa bị ảnh hưởng và kém hiệu quả. Uỷ ban Nhân dân tỉnh An Giang (2021) cũng đã ban hành quyết định số 1994 ngày 26 tháng 8 năm 2021 về phê duyệt Kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ đất trồng lúa kém hiệu quả sang rau, màu và cây ăn trái giai đoạn 2021 – 2025. Theo UBND tỉnh An Giang (2021) việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa kém hiệu quả vừa nâng cao hiệu quả sử dụng đất, vừa duy trì quỹ đất trồng lúa, bảo đảm được an ninh lương thực quốc gia, góp phần tăng thêm thu nhập cho người dân, giảm nghèo và bảo vệ môi 1 trường cùng với việc thích ứng với biến đổi khí hậu. Kết quả đánh giá hiệu quả các mô hình chuyển đổi trong giai đoạn 2017 – 2020 nông dân còn sản xuất riêng lẻ chưa liên kết sản xuất, chất lượng sản phẩm chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường, thêm vào đó điều kiện thời tiết những năm gần đây diễn biến bất thường, không theo quy luật, thiên tai thường xuyên xảy ra cũng làm ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống người dân (Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh An Giang, 2020).

Hiện nay, có rất nhiều giải pháp kỹ thuật xuất hiện kịp thời nhằm đáp ứng nhu cầu trong sản xuất lúa. Theo JIRCAS, Trường Đại học Cần Thơ và Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh An Giang (2019) thì Viện Nghiên cứu lúa gạo Quốc tế (IRRI) và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (MARD) đã phổ biến các công nghệ tiết kiệm nước hay còn được gọi là tưới tiêu ngập khô xen kẽ. Đây là giải pháp tiết kiệm nước hiệu quả và mang lại nhiều kết quả tốt, đến cuối năm 2018 tỉnh An Giang đã có 334.531 lượt hộ nông dân đã áp dụng kỹ thuật này với tổng diện tích 303.205 ha, chiếm 48,4% diện tích (Ngô Chuẩn, 2019). Kỹ thuật này giúp kiểm soát tốt trong vấn đề giải quyết nhu cầu sử dụng nước trong canh tác lúa và quản lý nguồn tài nguyên nước.

Vial (2007), kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ có khả năng tiết kiệm khoảng 3 - 5 ML/ha từ tổng lượng nước sử dụng 10 - 15 ML/ha; khoảng 15 - 30%. Tuy nhiên, việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ là rất khó do hiện nay canh tác chủ yếu là tưới nước tập thể và theo thói quen canh tác trong cộng đồng. Mặc khác theo nghiên cứu của JIRCAS - CTU năm 2013 áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ sẽ làm giảm tỷ lệ phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực nông nghiệp đặc biệt là canh tác lúa. Bên cạnh đó còn làm giảm chi phí bơm nước của nông dân (JIRCAS và cs, 2019).

Vì vậy, đề tài “Thử nghiệm kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ quy mô cộng đồng trong canh tác lúa huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang” là vấn đề đáng được quan tâm. Đánh giá được hiệu quả nhân rộng này sẽ cho chúng ta có cái nhìn toàn diện về những hiệu quả đã đem lại và những vấn đề cần phải được khắc phục cũng như tiếp tục phát huy những điểm mạnh của kỹ thuật canh tác với quy mô rộng lớn phát triển trong tương lai.1 Mục tiêu chung Thử nghiệm mô hình tưới tiết kiệm nước ngập - khô xen kẽ cấp độ cộng đồng trong canh tác lúa tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang.2 Mục tiêu cụ thể Tìm hiểu hiện trạng sử dụng nguồn nước trong canh tác nông nghiệp tại các tiểu vùng sinh thái khác nhau của huyện Tịnh Biên, An Giang. 2 Thử nghiệm và xác định được chỉ tiêu sinh học, năng suất và quản lý mực nước của lúa khi áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ cấp độ cộng đồng. Xác định được thuận lợi và khó khăn trong việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ cấp độ cộng đồng.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU Thực trạng quản lý nguồn nước trong canh tác nông nghiệp huyện Tịnh Biên, An Giang hiện nay như thế nào? Quá trình thử nghiệm kỹ thuật ngập khô xen kẽ cấp cập đồng tại huyện Tinh Biên sẽ diễn ra như thế nào và hiệu quả ra sao? Những thuận lợi khó khăn nào mà người nông dân gặp phải khi áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ ở cấp cộng đồng trong canh tác lúa hiện nay? 1.4 GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU 1.1 Giới hạn không gian Đề tài “Thử nghiệm kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ trong canh tác lúa tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang”, được thực hiện trên địa bàn 2 xã Văn Giáo và Vĩnh Trung.2 Giới hạn thời gian Từ tháng 1 năm 2022 đến tháng 5 năm 2022 1.3 Giới hạn nội dung nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu hiện trạng quản lý nguồn nước trong sản xuất lúa của nông dân huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang.

Bên cạnh đó, đề tài khảo sát hiệu quả mô hình áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước ngập – khô xen kẽ cấp cộng đồng của nông dân canh tác lúa tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang. Trong đó, đề tập trung các số liệu về chỉ tiêu sinh học và quản lý mực nước và năng suất lúa. Cuối cùng là đề tài xác định được những thuận lợi và khó khăn của nông dân khi tham gia vào mô hình tưới ngập – khô xen kẽ cấp độ cộng đồng và đưa ra những kiến nghị phù hợp với địa bàn nghiên cứu. 3 CHƯƠNG 2 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2.1 ĐẶC ĐIỂM VÙNG NGHIÊN CỨU 2.1 Bản đồ vị trí địa lý huyện Tịnh Biên Huyện Tịnh Biên là một huyện thuộc vùng đồi núi thấp của tỉnh An Giang với tổng diện tích tự nhiên 354,591 km2, chiếm 10,03% so với tổng diện tích toàn tỉnh.

Dân số toàn huyện 108.485 người, mật độ dân số 306 người/km2 (Niên giám Thống kê huyện Tịnh Biên, 2019). Bản đồ hành chính huyện Tịnh Biên (Nguồn: Cổng thông tin điện tử huyện Tịnh Biên, 2022) 4 Theo Hình 1 thì vị trí địa lý huyện Tịnh Biên tiếp giáp: - Phía Bắc và Tây Bắc giáp với Campuchia. - Phía Nam và Tây Nam giáp huyện Tri Tôn. - Phía Đông giáp thành phố Châu Đốc và huyện Châu Phú.2 Đặc điểm tự nhiên huyện Tịnh Biên 2.1 Địa hình Theo Cổng thông tin điện tử huyện Tịnh Biên (2022), phân bố địa hình huyện với 3 dạng chính như sau: - Địa hình đồng bằng phù sa: Vùng này có tổng diện tích khoảng 20.260 ha (chiếm 57% diện tích huyện), phân bố khu vực phía Đông tỉnh lộ 948 và phía Bắc kênh Vĩnh Tế.

Địa hình này mang những nét đặt trưng chung của vùng đồng bằng Tây Nam Bộ với nền thổ nhưỡng phù sa sông được bồi đắp từ sông Hậu tạo điều kiện thuận lợi cho trồng lúa, nuôi trồng thủy sản và rừng ngập nước (trồng tràm). - Địa hình đồi núi thấp: Vùng này có tổng diện tích khoảng 6.330 ha (chiếm 17,81% diện tích tự nhiên của toàn huyện), phân bố ở các xã, thị trấn: An Phú, Nhơn Hưng, Thới Sơn, thị trấn Nhà Bàng, An Cư, An Hảo, Tân Lợi, Núi Voi. Các ngọn núi khác phân bố rãi rác giống như dạng đồi độc lập với độ cao trung bình khoảng 100 m. Thành phần chủ yếu của các ngọn núi này là đá có lẫn cát.

Đây là vùng có tiềm năng khoáng sản, vật liệu xây dựng, phù hợp cho việc phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng với nhiều đồi núi, danh lam thắng cảnh đẹp. - Địa hình đồng bằng nghiêng ven chân núi: Tổng diện tích vùng này khoảng 8.953 ha (chiếm khoảng 25,19% diện tích tự nhiên) phân bố ở các xã, thị trấn: Văn Giáo, Vĩnh Trung, An Cư, thị trấn Chi Lăng. Được hình thành từ quá trình rửa trôi đất cát trên núi. Vùng này có khả năng trồng cây ăn trái, trồng lúa đặc sản và phát triển trang trại chăn nuôi đàn gia súc.2 Khí hậu Huyện Tịnh Biên nằm trong vùng có đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô, có nền nhiệt cao và ổn định, lượng mưa nhiều và phân bổ theo mùa.3 Chế độ mưa và chế độ nắng Theo Cổng thông tin điện tử huyện Tịnh Biên (2022) chế độ nắng và chế độ mưa huyện như sau: - Tổng số giờ nắng bình quân hàng năm tương đối cao với 2.

Số giờ nắng thấp nhất của tháng là 153 giờ (thường vào tháng 9), số giờ nắng cao nhất 5 của tháng là 283 giờ (thường vào tháng 3). Mùa khô có số giờ nắng trung bình 8 giờ/ngày, mùa mưa có số giờ nắng trung bình 6 giờ/ngày.