phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn. Vận dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực để thiết kế các hoạt động học tập chƣơng Sinh trƣởng và phát triển – Sinh học 11THPT. Thực nghiệm sƣ phạm.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Dạy học nhóm. Khái niệm về dạy học nhóm. Về thuật ngữ “dạy học theo nhóm“ đƣợc các tác giả nêu ra dƣới những cách gọi khác nhau: dạy học hợp tác, dạy theo nhóm nhỏ, dạy học hợp tác – nhóm.
Dạy học nhóm đôi khi coi nhƣ một phƣơng pháp dạy học, một hình thức xã hội, một hình thức hợp tác của dạy học, hay là một hình thức tổ chức dạy học hoặc một phƣơng tiện dạy học theo nghĩa rộng [9, 17, 19, 21]. Theo các tác giả [7], dạy học nhóm là một hình thức xã hội của dạy học , trong đó HS của một lớp học đƣợc chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc. Kết quả hoạt động của nhóm sau đó đƣợc trình bày và đánh giá trƣớc toàn lớp [7. Dạy học theo nhóm nhỏ là phƣơng pháp dạy học trong đó GV sắp xếp HS thành những nhóm nhỏ theo hƣớng tạo ra sự tƣơng tác trực tiếp giữa các HS với nhau trong các hoạt động; mà theo đó các thành viên trong nhóm trao đổi và giúp đỡ nhau làm việc để hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm qua đó giúp HS chủ động lĩnh hội kiến thức, hình thành và phát triển kĩ năng và các phẩm chất đạo đức [9.
Tuy có những quan niệm rộng, hẹp khác nhau nhƣng các tác giả đều đƣa ra những dấu hiệu chung của dạy học theo nhóm là mối quan hệ giúp đỡ, gắn kết và hợp tác giữa các thành viên, mà theo đó HS trong nhóm trao đổi và cùng nhau phối hợp làm việc để hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm. Vai trò của dạy học nhóm. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phát huy tính tích cực, tự lực và tính trách nhiệm của học sinh: Trong học nhóm, học sinh phải tự lực giải quyết nhiệm vụ học tập , đòi hỏi sự tham gia tích cực của các thành viên, trách nhiệm với nhiệm vụ và kết quả làm việc của mình. Dạy học nhóm hỗ trợ tƣ duy, tình cảm và hành động độc lập , sáng tạo của học sinh Phát triển năng lực cộng tác làm việc: Công việc nhóm là phƣơng pháp làm việc đƣợc học sinh ƣa thích.
Học sinh đƣợc luyện tập những kỹ năng cộng tác làm việc nhƣ tinh thần đồng đội, sự quan tâm đến những ngƣời khác và tính khoan dung. Phát triển năng lực giao tiếp: thông qua cộng tác làm việc trong nhóm, giúp HS phát triển năng lực giao tiếp nhƣ biết lắng nghe, chấp nhận và phê phán ý kiến ngƣời khác, biết trình bày, bảo vệ ý kiến của mình trong nhóm. Tăng cƣờng sự tự tin của HS: HS đƣợc liên kết với nhau qua giao tiếp, các em sẽ mạnh dạn hơn và ít sợ mắc sai lầm. Mặt khác, thông qua giao tiếp sẽ khắc phục những thô bạo, cục cằn.
Nâng cao kết quả học tập: Những nghiên cứu so sánh kết quả học tập của HS cho thấy, những trƣờng học đạt kết quả dạy học đặc biệt tốt là những trƣờng có áp dụng và tổ chức tốt hình thức dạy học nhóm. Tuy nhiên, dạy học nhóm nhỏ đòi hỏi nhiều thời gian, khó tổ chức với lớp học quá đông. Nếu nhƣ GV không kiểm soát tƣơng tác giữa các HS trong nhóm, thì một vài HS có thể lãng phí thời gian vào việc thảo luận những vấn đề không có liên quan hay một số thành viên quá tích cực trong khi các thành viên khác không hoạt động, vì thế đòi hỏi GV cần có năng lực sƣ phạm nắm vững tiến trình tổ chức hoạt động [7. Tiến trình dạy học nhóm.
Tiến trình dạy học nhóm đƣợc chia thành ba giai đoạn cơ bản đƣợc tóm tắt theo sơ đồ dƣới đây [7. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (Làm việc toàn lớp) NHẬP ĐỀ VÀ GIAO - Giới thiệu chủ đề NHIỆM VỤ - Xác định nhiệm vụ các nhóm - Thành lập nhóm (Làm việc nhóm) - Chuẩn bị chỗ làm việc LÀM VIỆC NHÓM - Lập kế hoạch làm việc - Thỏa thuận quy tắc làm việc - Tiến hành giải quyết nhiệm vụ - Chuẩn bị báo cáo kết quả (Làm việc toàn lớp) ĐÁNH GIÁ - Các nhóm trình bày kết quả - Đánh giá kết quả a. Nhập đề và giao nhiệm vụ. Giai đoạn này thực hiện toàn lớp, bao gồm những hoạt động chính sau: - Giới thiệu chủ đề chung của giờ học: thông thƣờng GV thực hiện việc giới thiệu chủ đề, nhiệm vụ chung cũng nhƣ những chỉ dẫn cần thiết, thông qua thuyết trình, đàm thoại hay làm mẫu.
Đôi khi việc này đƣợc giao cho HS trình bày với điều kiện là đã có sự thống nhất và chuẩn bị trƣớc cùng với GV. - Xác định nhiệm vụ của các nhóm: Xác định và giải thích nhiệm vụ cụ thể của các nhóm , xác định rõ những mục tiêu cụ thể cần đạt đƣợc. - Thành lập các nhóm làm việc: có rất nhiều phƣơng án thành lập nhóm khác nhau. Tùy theo mục tiêu dạy học để quyết định cách thành lập nhóm.
Làm việc nhóm. Trong giai đoạn này các nhóm tự lực thực hiện nhiệm vụ đƣợc giao, trong đó những hoạt động chính là: - Chuẩn bị chỗ làm việc nhóm: Cần sắp xếp bàn ghế phù hợp với công việc nhóm, sao cho các thành viên có thể đối diện nhau để thảo luận. Cần làm nhanh để không tốn thời gian và giữ trật tự. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Lập kế hoạch làm việc: Chuẩn bị tài liệu học tập; đọc sơ qua tài liệu; làm rõ xem mọi ngƣời có hiểu yêu cầu của nhiệm vụ hay không; phân công công việc trong nhóm; lập kế hoạch thời gian.
- Thỏa thuận về quy tắc làm việc :Mỗi thành viên có phần nhiệm vụ của mình; từng ngƣời ghi lại kết quả làm việc; mỗi ngƣời lắng nghe những ngƣời khác; không ai đƣợc ngắt lời ngƣời khác. - Tiến hành giải quyết nhiệm vụ: Đọc kĩ tài liệu; cá nhân thực hiện công việc đã phân công; thảo luận trong nhóm về việc giải quyết nhiệm vụ; sắp xếp kết quả công việc. - Chuẩn bị báo cáo kết quả trƣớc lớp: Xác định nội dung, cách trình bày kết quả; phân công nhiệm vụ trình bày trong nhóm; làm các hình ảnh minh họa; quy định tiến trình trình bày của nhóm. Trình bày và đánh giá kết quả.
- Đại diện các nhóm trình bày kết quả trƣớc toàn lớp: thông thƣờng trình bày miệng hoặc trình bày miệng với báo cáo viết kèm theo. Có thể trình bày có minh họa thông qua biểu diễn hoặc trình bầy mẫu kết quả làm việc nhóm. - Kết quả trình bày của các nhóm đƣợc đánh giá và rút ra những kết luận cho việc học tập tiếp theo. Một số lưu ý khi dạy học nhóm.
Số lƣợng HS trong một nhóm nên vừa đủ, thƣờng khoảng 4-6 HS, có rất nhiều cách để thành lập nhóm theo các tiêu chí khác nhau nhƣ năng lực, theo hình ghép, ngẫu nhiên, nhóm có các đặc điểm chung …không nên áp dụng một tiêu chí duy nhất trong một năm học. Các nhóm có thể nhận nhiệm vụ giống nhau hoặc khác nhau thƣờng là các phần trong một chủ đề chung. Dạy học nhóm thƣờng đƣợc áp dụng để đi sâu, luyện tập, vận dụng, củng cố một chủ đề đã học, nhƣng cũng có thể dung để tìm hiểu một chủ đề mới. Dạy học nhóm đòi hỏi ngƣời giáo viên phải có năng lực lập kế hoạch và tổ chức hoạt động, HS cần có phƣơng pháp và thông thạo về cách dạy học nhóm.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com GV cần sắp xếp phân bố thời gian hợp lí; đồng thời chú ý đến việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS. Trong khi thực hiện dạy học nhóm cần chú ý một số vấn đề sau [7. - Cần luyện tập cho HS quy tắc dạy học nhóm. - Trao đổi về tiến trình dạy học nhóm.
- Luyện tập về kỹ thuật dạy học nhóm. - Duy trì trật tự cần thiết trong làm việc nhóm. - GV quan sát các nhóm làm việc khi cần thiết. Để dạy học nhóm có hiệu quả cần thiết vận dụng các kỹ thuật dạy học tích cực, chúng tôi tiến hành nghiên cứu một số kỹ thuật có thể vận dụng trong dạy học nhóm.
Kỹ thuật dạy học tích cực. Khái niệm kỹ thuật dạy học. Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê (2009) kỹ thuật đƣợc định nghĩa, “là tổng thể nói chung những phƣơng pháp, phƣơng thức sử dụng trong 1 lĩnh vực hoạt động nào đó của con ngƣời”[23]. Theo Hilbert Meyer trong khi xây dựng mô hình các thành tố cơ bản của phƣơng pháp dạy học đã đƣa ra khái niệm về kỹ thuật dạy học là các tình huống hành động được thực hiện thông qua các kỹ thuật hành động phương pháp dạy học [7.
Mô hình này cũng đƣa ra ba bình diện theo độ rộng của khái niệm đó là quan điểm dạy học, phƣơng pháp dạy học và kỹ thuật dạy học. Trong đó, quan điểm dạy học là khái niệm rộng, ở bình diện vĩ mô, định hƣớng cho sự lựa chọn phƣơng pháp dạy học cụ thể. Các phƣơng pháp dạy học là khái niệm hẹp hơn, ở bình diện trung gian, đƣa ra mô hình hành động cho các giờ học cụ thể. Kỹ thuật dạy học là khái niệm nhỏ nhất, ở bình diện vi mô, thực hiện các tình huống hành động nhỏ.
Mỗi phƣơng pháp có các kỹ thuật dạy học đặc thù, tuy nhiên một kỹ thuật dạy học có thể sử dụng trong nhiều phƣơng pháp khác nhau, việc phân biệt ba bình diện này có tính chất tƣơng đối [7. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo các tác giả [7], kỹ thuật dạy học là những động tác, cách thức hành động của GV và HS trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học [7. Các kỹ thuật dạy học chƣa phải là các phƣơng pháp dạy học độc lập. Các kỹ thuật dạy học vô cùng phong phú về số lƣợng.
Tác giả [29] cho rằng, kỹ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của ngƣời dạy và ngƣời học trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học. Các KTDH chƣa phải là các PPDH độc lập, mà là những thành phần của PPDH [29. Khái niệm về kỹ thuật dạy học tích cực.