phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn. Chƣơng 2: Vận dụng một số kĩ thuật đánh giá quá trình học tập của học sinh vào dạy học chƣơng “Đạo hàm” - Đại số và Giải tích 11. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN 1. Đánh giá trong dạy học 1.
Khái niệm đánh giá “Đánh giá” là một khái niệm khoa học đƣợc áp dụng trong nhiều lĩnh vực, trong luận văn này tác giả chỉ nói đến đánh trong dạy học. Theo quan niệm của triết học, đánh giá là xác định giá trị của sự vật, hiện tƣợng xã hội, hoạt động hành vi của con ngƣời tƣơng xứng với những mục tiêu, nguyên tắc, kết quả mong đợi hay chuẩn mực nhất định, từ đó bộc lộ một thái độ. Nó có tính động cơ, phƣơng tiện và mục đích hành động [5]. Theo Nitko & Brookhart (2007), đánh giá trong giáo dục là một khái niệm mở rộng, nó đƣợc định nghĩa nhƣ là một quá trình thu thập thông tin và sử dụng các thông tin này để ra quyết định về học sinh, về chƣơng trình, về nhà trƣờng và đƣa ra các chính sách giáo dục [5].
Tóm lại, đánh giá trong dạy học là một quá trình thu thập, tổng hợp, phân tích thông tin về đối tƣợng đƣợc đánh giá (năng lực của học sinh, chƣơng trình giảng dạy của nhà trƣờng, phƣơng pháp dạy học của giáo viên) và sử dụng các thông tin đã đƣợc hệ thống để đƣa ra những quyết định kịp thời để cải thiện, điều chỉnh và nâng cao chất lƣợng dạy và học. Các thông tin này đƣợc chính học sinh sử dụng để cải tiến việc học tập tiếp theo của mình, đồng thời giúp giáo viên nắm đƣợc điểm mạnh và điểm yếu của học sinh để lập kế hoạch giảng dạy và theo dõi điều chỉnh việc giảng dạy của mình. Mục đích đánh giá Trong dạy học, những thông tin mà ta nhận đƣợc sau các hoạt động kiểm tra 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đánh giá đƣợc sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Ngƣời tiến hành đánh giá phải xác định rõ mục đích của việc sử dụng các thông tin này để có thể thiết kế và tổ chức các hoạt động kiểm tra, đánh giá phù hợp.
Tuy nhiên, mục đích chung của đánh giá trong dạy học là cung cấp thông tin cần thiết một cách hệ thống để đƣa ra các quyết định trong giáo dục. Theo Nguyễn Công Khanh (2019), đánh giá trong dạy học có ba mục đích chính nhƣ sau: Thứ nhất, đối với người trực tiếp dạy và học: Ngƣời sử dụng thông tin đánh giá là giáo viên, học sinh và phụ huynh học sinh. Vì giáo viên là ngƣời tổ chức các hoạt động kiểm tra đánh giá nên họ phải là ngƣời xác định rõ ràng mục đích hoạt động kiểm tra đánh giá của mình. Ví dụ: sau một bài hay một chuyên đề học tập, giáo viên muốn biết học sinh của mình đã nắm vững kiến thức cơ bản chƣa, đã biết cách liên hệ với các kiến thức khác hay chƣa, từ đó giáo viên thiết kế một bài kiểm tra để đánh giá mục tiêu học tập của từng em cũng nhƣ cả lớp.
Có thể liệt kê một số mục đích của hoạt động đánh giá trong dạy học mà giáo viên cần có thông tin nhƣ (Wiersma, W., 1990): Cung cấp thông tin mô tả trình độ, năng lực của ngƣời học tại thời điểm đánh giá; dự đoán sự phát triển, sự thành công của ngƣời học trong tƣơng lai; nhận biết sự khác biệt giữa các ngƣời học; đánh giá kết quả học tập (hay việc làm chủ kiến thức, kĩ năng) của ngƣời học so với mục tiêu giáo dục, dạy học đã đề ra); chẩn đoán điểm mạnh, điểm tồn tại của ngƣời học để có hoạt động giáo dục, dạy học phù hợp; đánh giá đầu vào và đầu ra để đo lƣờng thành tích học tập của ngƣời học. Đối với cấp độ này, thông tin phải đƣợc cung cấp liên tục trong suốt quá trình dạy và học, để ngƣời dạy, ngƣời học có thể kịp thời nắm bắt, chỉnh sửa. Thứ hai, đối với người quản lý, hỗ trợ việc dạy và học: Hiệu trƣởng, hiệu phó chuyên môn, tổ trƣởng chuyên môn, chuyên gia tƣ vấn học đƣờng,… 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở cấp độ này ngƣời ta quan tâm đến kết quả của một quá trình học tập mà chủ yếu là chất lƣợng giảng dạy của đội ngũ giáo viên, sự phù hợp của chƣơng trình giảng dạy, sự đảm bảo về mặt cơ sở vật chất phục vụ việc dạy và học,… vì vậy thông tin sẽ không nhất thiết phải liên tục mà thƣờng là theo định kì (do ngƣời quản lý, hỗ trợ yêu cầu) và đối tƣợng họ quan tâm chính là nhóm ngƣời học. Thứ 3, đối với cấp quản lí cao hơn (Phòng, Sở, Bộ Giáo dục và Đào tạo,…).
Đánh giá ở cấp độ này mang tính tổng hợp cao, xử lý số lƣợng thông tin lớn theo diện rộng và đòi hỏi tính tiêu chuẩn hóa để có thể so sánh, đối chiếu nhiều mặt giáo dục nhằm xác định một cách chính xác nhất chất lƣợng giáo dục. Tóm lại, mục đích sau cùng của đánh giá trong giáo dục là nhằm cải thiện, nâng cao chất lƣợng của các hoạt động giáo dục, chƣơng trình giáo dục và sản phẩm giáo dục. Chính vì vậy đánh giá phải dựa trên nguồn thông tin giàu có, mang tính dự đoán. Đánh giá cung cấp trực tiếp thông cho ngƣời dạy, ngƣời học để ngƣời dạy và ngƣời học kịp thời nắm bắt chất lƣợng giảng dạy cũng nhƣ học tập từ đó điều chỉnh hay phát huy phƣơng pháp cho phù hợp.
Đánh giá là cơ sở nền tảng cho các cấp quản lý đƣa ra những quyết định cụ thể, kịp thời nhằm cải thiện chất lƣợng các mặt của giáo dục. Yêu cầu sư phạm Theo Nguyễn Bá Kim (2009), hoạt động đánh giá học sinh cần đảm bảo những yêu cầu sƣ phạm sau: Tính khách quan, công bằng, tin cậy: Phải đảm bảo sự công minh, vô tƣ của ngƣời đánh giá, tuyệt đối không cá nhân, thiên vị. Kết quả đánh giá phải ổn định, chính xác, không bị phụ thuộc vào ngƣời đánh giá. Đảm bảo tính trung thực của ngƣời đƣợc đánh giá, nghiêm cấm quay cóp, gian lận trong kiểm tra.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tính toàn diện, hệ thống, linh hoạt: tùy vào đợt kiểm tra đánh giá có thể nhằm vào mục tiêu trọng tâm khác nhau, tuy nhiên hệ thống kiểm tra đánh giá yêu cầu phải toàn diện, không chỉ đánh giá về kiến thức mà bao gồm cả kĩ năng, tƣ duy, thái độ. Việc đánh giá năng lực hiệu quả nhất khi phản ánh đƣợc sự hiểu biết đa chiều, tích hợp về bản chất của các hành vi của ngƣời đƣợc đánh giá. Vì vậy việc đánh giá không chỉ đƣợc tiến hành có kế hoạch, có hệ thống mà nó phải phản ánh sự hiểu biết bằng cách sử dụng đa dạng các phƣơng pháp. Từ đó, ngƣời đánh giá có thể mô tả hoàn chỉnh, chính xác năng lực của ngƣời đƣợc đánh giá.
Tính quá trình, phù hợp bối cảnh thực tiễn: đánh giá là một quá trình từ khi hoạt động đó bắt đầu cho đến khi nó kết thúc.Kết quả cuối cùng là điều mà cả ngƣời đánh giá và ngƣời đƣợc đánh giá quan tâm nhất. Tuy nhiên, để cải thiện kết quả chúng ta cần biết về quá trình trải nghiệm của đối tƣợng đang đƣợc đánh giá để từ đó đƣa ra những điều kiện để cá nhân đạt kết quả tốt hơn, phát huy khả năng tự điều chỉnh của ngƣời đƣợc đánh giá. Kết quả của đánh giá sẽ chính xác khi mà các hoạt động đánh giá đƣợc liên kết lại theo trình tự thời gian. Tính công khai: đánh giá phải đƣợc công khai, kết quả phải công bố kịp thời, chính xác.
Các kiểu đánh giá trong quá trình dạy học Từ đầu thế kỉ XX, các nhà nghiên cứu giáo dục đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về mục tiêu đánh giá, từ đó đã đƣa ra và nhấn mạnh ba kiểu đánh giá quan trọng (xem John Piper, 2010), cụ thể nhƣ sau: a) Đánh giá kết quả học tập Đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập và giải thích bằng chứng cho mục đích tổng kết việc học tại một thời điểm nhất định, để đƣa ra đánh giá về chất lƣợng học tập của học sinh dựa trên các tiêu chí đã đƣợc thiết lập và gán giá trị cho các tiêu chí đó. Thông tin thu thập đƣợc có thể đƣợc sử 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dụng để thông báo thành tích của học sinh tới phụ huynh, giáo viên khác, bản thân học sinh và những ngƣời khác. Đánh giá kết quả học tập đƣợc tiến hành ở gần cuối quá trình học tập. Trong các trƣờng học, đánh giá rõ ràng nhất là đánh giá kết quả học tập (đánh giá tổng kết).
Đánh giá tổng kết đƣợc sử dụng để đo lƣờng những gì học sinh đã học ở cuối chu kì học tập, để đảm bảo họ đã đáp ứng các tiêu chuẩn bắt buộc để đạt đƣợc chứng nhận hoàn thành một đơn vị học tập. Ngày càng nhiều các đánh giá tổng kết quốc tế nhƣ chƣơng trình đánh giá học sinh, sinh viên quốc tế (PISA) của OECD đã rất quan trọng để so sánh các hệ thống giáo dục quốc gia. b) Đánh giá nhƣ hoạt động học tập Đánh giá nhƣ hoạt động học tập là quá trình phát triển và hỗ trợ nhận thức của học sinh. Học sinh đƣợc giáo viên hƣớng dẫn rõ ràng về cách đánh giá, từ đó học sinh tích cực tham giá vào quá trình đánh giá và tự đánh giá nghĩa là học sinh đang tự theo dõi, giám sát việc học của chính họ.
Nhƣ vậy, đánh giá nhƣ hoạt động học tập là quá trình mà học sinh chủ động cải thiện việc học của mình bằng cách tham gia vào quá trình đánh giá. Nhờ việc tham gia vào quá trình đánh giá và tự đánh giá mà học sinh xác định đƣợc mục tiêu học tập, theo dõi và tự điều chỉnh quá trình học. Việc điều chỉnh thƣờng đƣợc thực hiện khi học sinh đáp lại các “phản hồi” của giáo viên và học sinh khác. Đánh giá nhƣ hoạt động học tập thƣờng sử dụng phƣơng pháp “đánh giá quá trình”.