Giáo Trình Chăn Nuôi Cơ Bản Phần 2: Kỹ Thuật Chăn Nuôi Lợn

Giáo trình chăn nuôi cơ bản phần 2 của MSC Phạm Quang Hùng cung cấp kiến thức chuyên sâu về kỹ thuật chăn nuôi hiệu quả và bền vững.

• Trường học: Trường Đại Học Nông Nghiệp
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Chăn Nuôi
• Đề tài: Kỹ Thuật Chăn Nuôi Lợn Cơ Bản - Phần 2
• Loại tài liệu: bài viết
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 4. CHƯƠNG 4: CHĂN NUÔI LỢN
• 4.1. Chăn nuôi lợn đực giống
• 4.1.1. Những chỉ tiêu cơ bản đánh giá sức sản xuất của lợn đực giống
• 4.1.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến sức sản xuất của lợn đực giống
• 4.1.3. Biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao sức sản xuất của lợn đực giống
• 4.1.3.1. Chọn lợn đực làm giống
• 4.1.3.2. Nuôi dưỡng tốt lợn đực giống
• 4.1.3.3. Chế độ sử dụng
• 4.1.3.4. Chăm sóc lợn đực giống
• 4.2. Chăn nuôi lợn cái giống
• 4.2.1. Cơ cấu đàn lợn cái giống
• 4.2.2. Một số chỉ tiêu cơ bản đánh giá sức sản xuất của lợn nái
• 4.2.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến sức sản xuất của lợn nái
• 4.2.3.1. Giống và di truyền
• 4.2.3.2. Thức ăn và dinh dưỡng
• 4.2.3.3. Điều kiện khí hậu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kỹ Thuật Chăn Nuôi Lợn Cơ Bản

Kỹ thuật chăn nuôi lợn cơ bản là một lĩnh vực quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp chăn nuôi hiệu quả không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo sức khỏe cho đàn lợn. Trong phần này, sẽ trình bày tổng quan về các kỹ thuật chăn nuôi lợn, từ việc chọn giống đến chăm sóc và nuôi dưỡng.

1.1. Đặc Điểm Cơ Bản Của Lợn

Lợn có nhiều giống khác nhau, mỗi giống có đặc điểm riêng về khả năng sinh sản và chất lượng thịt. Việc hiểu rõ đặc điểm của từng giống sẽ giúp người chăn nuôi lựa chọn giống phù hợp.

1.2. Vai Trò Của Kỹ Thuật Chăn Nuôi

Kỹ thuật chăn nuôi lợn không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn đến chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng đúng kỹ thuật sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi.

II. Những Thách Thức Trong Kỹ Thuật Chăn Nuôi Lợn

Chăn nuôi lợn đối mặt với nhiều thách thức như dịch bệnh, biến đổi khí hậu và yêu cầu về chất lượng sản phẩm. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi.

2.1. Dịch Bệnh Ảnh Hưởng Đến Đàn Lợn

Dịch bệnh là một trong những thách thức lớn nhất trong chăn nuôi lợn. Việc phòng bệnh kịp thời và hiệu quả là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe đàn lợn.

2.2. Biến Đổi Khí Hậu Và Ảnh Hưởng Đến Chăn Nuôi

Biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi môi trường sống của lợn, ảnh hưởng đến sức khỏe và năng suất. Cần có các biện pháp thích ứng để giảm thiểu tác động này.

III. Phương Pháp Chọn Giống Lợn Hiệu Quả

Chọn giống lợn là bước quan trọng trong kỹ thuật chăn nuôi. Việc lựa chọn giống tốt sẽ quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần áp dụng các tiêu chí chọn giống hợp lý để đạt hiệu quả cao.

3.1. Tiêu Chí Chọn Giống Lợn Đực

Lợn đực giống cần có phẩm chất tinh dịch tốt, khả năng phối giống cao và sức khỏe tốt. Các chỉ tiêu như thể tích tinh dịch và nồng độ tinh trùng cần được kiểm tra định kỳ.

3.2. Tiêu Chí Chọn Giống Lợn Cái

Lợn cái giống cần có khả năng sinh sản tốt, khối lượng sơ sinh cao và khả năng tiết sữa tốt. Việc đánh giá các chỉ tiêu này sẽ giúp chọn được lợn cái giống chất lượng.

IV. Kỹ Thuật Nuôi Dưỡng Lợn Để Tăng Năng Suất

Nuôi dưỡng lợn đúng cách là yếu tố quyết định đến năng suất chăn nuôi. Cần cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và chăm sóc hợp lý để lợn phát triển khỏe mạnh.

4.1. Chế Độ Dinh Dưỡng Cho Lợn

Cung cấp đầy đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất là rất quan trọng. Cần chú ý đến chất lượng thức ăn để đảm bảo sức khỏe cho lợn.

4.2. Chăm Sóc Lợn Con Để Đạt Hiệu Quả Cao

Chăm sóc lợn con cần được thực hiện cẩn thận, từ việc cho bú đến việc tiêm phòng. Điều này sẽ giúp lợn con phát triển tốt và giảm tỷ lệ chết.

V. Ứng Dụng Kỹ Thuật Chăn Nuôi Lợn Trong Thực Tiễn

Việc áp dụng các kỹ thuật chăn nuôi lợn trong thực tiễn đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều trang trại đã áp dụng thành công các phương pháp mới để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Kỹ Thuật Chăn Nuôi

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các kỹ thuật chăn nuôi hiện đại giúp tăng năng suất lên đến 30%. Điều này chứng tỏ tầm quan trọng của việc cập nhật công nghệ mới.

5.2. Các Mô Hình Chăn Nuôi Thành Công

Nhiều mô hình chăn nuôi lợn đã thành công nhờ áp dụng các kỹ thuật tiên tiến. Những mô hình này có thể được nhân rộng để nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

VI. Kết Luận Về Tương Lai Của Kỹ Thuật Chăn Nuôi Lợn

Kỹ thuật chăn nuôi lợn đang ngày càng phát triển và hiện đại hóa. Tương lai của ngành chăn nuôi lợn phụ thuộc vào việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất.

6.1. Xu Hướng Phát Triển Ngành Chăn Nuôi

Ngành chăn nuôi lợn sẽ tiếp tục phát triển theo hướng bền vững, chú trọng đến sức khỏe động vật và an toàn thực phẩm. Cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Và Đổi Mới

Nghiên cứu và đổi mới công nghệ là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần đầu tư vào nghiên cứu để phát triển ngành chăn nuôi lợn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kỹ thuật chăn nuôi lợn cơ bản (và phần bổ trợ kỹ thuật gia cầm) là tài liệu học thuật thuộc khối kiến thức chuyên ngành của chương trình đào tạo kỹ sư Chăn nuôi, Chăn nuôi – Thú y và Bác sĩ Thú y tại các trường đại học và cơ sở đào tạo nông nghiệp. Tài liệu được thiết kế nhằm cung cấp cơ sở sinh lý học ứng dụng, các chỉ tiêu định lượng đánh giá sức sản xuất và hệ thống quy trình kỹ thuật chăn nuôi gia súc, gia cầm từ giai đoạn hậu bị, sinh sản đến thương phẩm.

Mục tiêu học tập của giáo trình bao gồm:

• Trang bị cho người học phương pháp xác định và tính toán các chỉ tiêu sinh lý, sinh sản và sinh trưởng của lợn và gia cầm.
• Hướng dẫn thiết lập khẩu phần, quản lý định mức dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển và đối tượng sinh học.
• Rèn luyện kỹ năng thực hành can thiệp kỹ thuật như kiểm tra phẩm chất tinh dịch, gieo tinh nhân tạo, hỗ trợ sinh sản, ấp trứng nhân tạo và kiểm soát môi trường tiểu khí hậu chuồng nuôi.

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo logic sinh học kết hợp quy trình công nghệ: đi từ đặc điểm sinh lý học, các yếu tố ảnh hưởng, hệ thống chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật đến quy trình thao tác cụ thể tại trại chăn nuôi. Điểm đặc sắc của tài liệu là việc chuẩn hóa các thông số định lượng bằng bảng số liệu thực nghiệm, tích hợp đồng thời các tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 1547-1994) và tiêu chuẩn quốc tế (Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Hoa Kỳ - NRC 2000).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình tập trung vào các nhóm đối tượng và công đoạn sản xuất trọng tâm:

1. Kỹ thuật chăn nuôi lợn đực giống: Phân tích các chỉ tiêu phẩm chất tinh dịch gồm thể tích ($V$), nồng độ ($C$), hoạt lực ($A \ge 70%$), sức kháng ($R \ge 1500$ lần ở lợn nội và $\ge 3000$ lần ở lợn ngoại trong dung dịch NaCl 1%), tỷ lệ kỳ hình ($K$) và chỉ tiêu tổng hợp $VAC$ (lợn nội đạt 6–10 tỷ, lợn ngoại đạt 25–30 tỷ tinh trùng tiến thẳng/lần khai thác). Phân tích ảnh hưởng của giống, dinh dưỡng, nhiệt độ chuồng nuôi (nhiệt độ tối ưu 17–18°C theo Signoret, 1968) và quy trình kiểm tra năng suất cá thể giai đoạn 25–90 kg.
2. Kỹ thuật chăn nuôi lợn cái giống: Trình bày cơ cấu đàn (hậu bị, kiểm định, cơ bản), chu kỳ động dục 18–21 ngày chia làm 4 giai đoạn, kỹ thuật phối giống (phối đơn, phối lặp, phối kép, phối hỗn hợp tinh dịch), các thời kỳ phát triển phôi thai (thời kỳ phôi thai 1–22 ngày, tiền thai 23–39 ngày, bào thai 40–114 ngày), quy luật tiết sữa và các bước can thiệp trợ sản (đẻ khó, đẻ khô, ngạt con).
3. Kỹ thuật chăn nuôi lợn con: Trình bày đặc điểm sinh lý tiêu hóa (hoạt tính men pepsin, cathepsin, chymosin, amylase, maltase, sucrase), cơ năng điều tiết nhiệt, khả năng hấp thu $\gamma$-globulin qua sữa đầu trong 24 giờ đầu, quy trình bổ sung sắt ($100\text{--}125\text{ mg Fe/ml}$ bằng Dextran-Fe vào ngày 3–5) và phương pháp cai sữa sớm.
4. Kỹ thuật sản xuất và ấp trứng gia cầm: Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến cường độ đẻ trứng ($F$), tiêu chuẩn chọn lọc trứng giống (50–60 g, tỷ lệ lòng trắng/lòng đỏ/vỏ là 56/32/12), quy trình khử trùng bằng hơi formaldehyde (35 ml formalin + 17,5 g $\text{KMnO}_4\text{/m}^3$), chế độ nhiệt – ẩm – thông khí máy ấp đơn kỳ/đa kỳ và lịch soi trứng (ngày 6, 11, 19 đối với trứng gà).
5. Kỹ thuật chăn nuôi gà thịt và gà đẻ: Quy trình vệ sinh chuồng trại bằng formol 2% (1 lít/$\text{m}^2$) và Dipterex 1% (0,65 lít/$\text{m}^2$), tiêu chuẩn chọn gà con loại I, định mức dinh dưỡng theo 3 giai đoạn (khởi động 1–21 ngày, choai 22–37 ngày, vỗ béo >37 ngày) và quản lý chụp sưởi, chiếu sáng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng khối lý thuyết nền tảng dựa trên các nguyên lý sinh học:

• Sinh lý sinh sản và thụ tinh: Cơ chế rụng trứng kéo dài ở lợn nái (15–25 trứng rụng rải rác sau 25–30 giờ chịu đực), thời gian tinh trùng di chuyển lên 1/3 trên ống dẫn trứng (2–3 giờ), vai trò của các hormone sinh sản (FSH, LH, PMSG, HCG, $\text{PGF}_{2\alpha}$, Oxytocin).
• Sinh lý tiêu hóa và miễn dịch sơ sinh: Cơ chế hấp thu nguyên vẹn kháng thể $\gamma$-globulin qua thành ruột nhờ chất ức chế men trypsin (antitrypsin) trong sữa đầu và cấu trúc khoảng gian bào ruột non trước 24 giờ tuổi; vai trò của $\text{MgSO}_4$ trong sữa đầu đối với việc tống khứ phân su.
• Nguyên lý phát triển phôi gia cầm: Quá trình trao đổi khí ($\text{O}_2 \approx 21%$, $\text{CO}_2 \le 0{,}2\text{--}0{,}3%$), sự hình thành màng túi niệu và các phản ứng biến tính phôi do sai lệch nhiệt độ hoặc ẩm độ ấp.

Đối tượng	Chỉ tiêu cốt lõi	Giá trị tiêu chuẩn kỹ thuật trích xuất
Lợn đực giống	Khả năng tăng trọng (kiểm tra cá thể)	$\ge 650\text{ g/ngày}$ (nuôi từ $25 \pm 2\text{ kg}$ đến $90 \pm 2\text{ kg}$)
	Hiệu quả sử dụng thức ăn (FCR)	$\le 2{,}9\text{ kg TĂ/kg tăng trọng}$
	Độ dày mỡ lưng	$\le 13\text{ mm}$ (đo siêu âm xương sườn cuối)
	Chỉ tiêu VAC	Lợn nội: 6–10 tỷ; Lợn ngoại: 25–30 tỷ tinh trùng tiến thẳng
Lợn cái giống	Tỷ lệ hao hụt khối lượng mẹ	$\approx 15%$ trong suốt giai đoạn nuôi con
	Sản lượng sữa trung bình	Lợn ngoại: $6\text{ kg/ngày}$; Lợn nội: $3{,}5\text{ kg/ngày}$
	Nhiệt độ chuồng thích hợp	$18\text{--}21^\circ\text{C}$ (nhiệt độ $> 30^\circ\text{C}$ làm tăng tỷ lệ chết phôi)
Lợn con	Nhiệt độ úm thích hợp	Tuần 1: $32\text{--}34^\circ\text{C}$; Tuần 2: $30\text{--}32^\circ\text{C}$; Tuần 3: $28\text{--}30^\circ\text{C}$
	Nhu cầu năng lượng & protein	$3200\text{--}3300\text{ kcal ME/kg TĂ}$; $20\text{--}22%\text{ Protein thô}$
Gia cầm	Cường độ đẻ trứng ($F$)	$F = [n / (n + z)] \times 100$ ($n$: số ngày đẻ, $z$: số ngày nghỉ)
	Nhiệt độ máy ấp đơn kỳ	Ngày 1–3: $38^\circ\text{C}$; Ngày 4–12: $37{,}8^\circ\text{C}$; Ngày 13–19: $37{,}5^\circ\text{C}$; Máy nở: $37^\circ\text{C}$

Kỹ năng phát triển

Tài liệu hướng tới việc hình thành các kỹ năng kỹ thuật cụ thể:

• Kỹ năng tính toán định lượng: Tính liều tinh pha loãng từ chỉ tiêu $VAC$ (1 tỷ/liều cho nái nội, 1,5 tỷ/liều cho nái lai, 2 tỷ/liều cho nái ngoại); tính sản lượng sữa theo công thức $M = m_1 + m_2$ với $m_1 = (\text{KL}{30\text{ ngày}} - \text{KL}{ss}) \times 3$ và $m_2 = \frac{4}{5}m_1$; tính cường độ đẻ trứng ($F$).
• Kỹ năng thao tác trại: Thực hiện bấm răng nanh, cắt rốn sát trùng bằng cồn i-ốt, cố định đầu vú cho lợn con; thao tác tiêm Dextran-Fe; vận hành xông sát trùng kho/máy ấp; soi trứng phân biệt phôi sống, chết phôi và trứng không cồ.
• Kỹ năng xử lý tình huống: Chẩn đoán và can thiệp các ca đẻ khó, đẻ khô, ngạt phôi gia cầm hoặc lợn con ngạt sơ sinh.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Giáo trình kết hợp phương pháp diễn dịch từ cơ sở sinh lý sang quy trình công nghệ và phương pháp thực nghiệm định lượng. Người học tiếp cận lý thuyết giải phẫu, sinh lý (như sự phát triển của dung tích dạ dày lợn con từ 0,03 lít lúc sơ sinh tăng 60 lần lúc 60 ngày tuổi), sau đó đối chiếu trực tiếp với các can thiệp thức ăn (tập ăn sớm từ 6–7 ngày tuổi để kích thích dịch vị tiết $\text{HCl}$ tự do).

Bài tập và bài tập thực hành

Hệ thống bài tập gắn liền với các tình huống sản xuất thực tế:

• Bài tập tính toán: Tính số liều tinh khai thác được từ một lần xuất tinh của lợn đực ngoại dựa trên $V = 300\text{ ml}$, $C = 200\text{ triệu/ml}$, $A = 80%$ để phối cho đàn nái lai; tính lượng sữa lợn mẹ sản xuất trong 2 tháng dựa trên khối lượng sơ sinh và khối lượng 30 ngày của đàn con.
• Thực hành kỹ thuật: Thao tác sát trùng chuồng trại bằng formol và xút 2%; kiểm tra độ dày mỡ lưng bằng máy siêu âm; đảo trứng trong máy ấp nghiêng góc $45^\circ$ chu kỳ 1–2 giờ/lần.
• Nghiên cứu tình huống (Case Studies): Phân tích nguyên nhân giảm chỉ tiêu $VAC$ của lợn đực Landrace trong điều kiện mùa hè tại miền Bắc Việt Nam (nhiệt độ cao gây "liệt dục do khí hậu"); xử lý hiện tượng gà con chết phôi hở rốn do nhiệt độ máy ấp quá cao ở giai đoạn giữa.

Phương pháp đánh giá và hướng dẫn tự học

• Đánh giá kiến thức: Kiểm tra hiểu biết về các chỉ tiêu sinh học, thành phần dinh dưỡng TCVN 1547-1994, NRC 2000 và tiêu chuẩn vitamin của Roche.
• Đánh giá kỹ năng: Kiểm tra thực hành trên mô hình hoặc trại: phân loại 7 tiêu chuẩn gà con loại I (mắt tinh nhanh, mỏ khít, lông bông xốp, bụng mềm thon, rốn khô kín, chân thẳng bóng, đạt khối lượng chuẩn), kỹ thuật trợ sản và pha chế môi trường bảo tồn tinh dịch.
• Tự học: Sinh viên theo dõi biểu đồ tăng trọng của lợn con theo từng mốc 10, 20, 30, 40, 50, 60 ngày tuổi (tương ứng tăng 2, 4, 6, 8, 10, 14 lần so với sơ sinh) để xây dựng kế hoạch phân bổ thức ăn tập ăn và thức ăn bổ sung.

---

Điểm nổi bật và dữ liệu cập nhật

Tài liệu tổng hợp các nghiên cứu chuyên ngành và số liệu thực nghiệm:

• Trích dẫn nghiên cứu thực nghiệm:
  • Công trình của Signoret (1968) về ngưỡng nhiệt độ sản xuất tinh trùng tối ưu ở lợn đực ($17\text{--}18^\circ\text{C}$).
  • Nghiên cứu của Nguyễn Tấn Anh (1971) trên giống lợn Landrace nuôi tại Hà Nội, chỉ ra sự biến động $VAC$ từ $16\text{--}20\text{ tỷ}$ vào mùa hè tăng lên $50\text{--}55\text{ tỷ}$ vào mùa đông.
  • Dữ liệu phân tích thành phần sữa đầu và sữa thường của Lê Hồng Mận (2002): vật chất khô sữa đầu đạt $23%$ so với sữa thường $17%$, protein $15{,}7%$ so với $6%$, đường lactose $3{,}5%$ so với $4{,}1%$.
  • Bảng tiêu chuẩn dinh dưỡng thức ăn cho lợn nái sinh sản Móng Cái của Nguyễn Thiện và cộng sự.
• Hệ thống hóa tiêu chuẩn kỹ thuật:
  • Cập nhật quy chuẩn kỹ thuật chọn lọc lợn đực giống hậu bị của Viện Chăn nuôi Quốc gia (tăng trọng $\ge 650\text{ g/ngày}$, FCR $\le 2{,}9$, mỡ lưng $\le 13\text{ mm}$).
  • Bảng nhu cầu dinh dưỡng chi tiết của NRC (2000) cho lợn đực giống, lợn nái mang thai (ME $3265\text{ kcal/kg}$, Lysine $0{,}52\text{--}0{,}58%$) và lợn nái nuôi con.
  • Định mức vi chất dinh dưỡng của hãng Roche trong thức ăn hỗn hợp gà thịt (Vitamin A $10000\text{--}12000\text{ UI/kg}$, Vitamin $\text{D}_3$ $2000\text{--}3000\text{ UI/kg}$, Vitamin C $100\text{--}150\text{ mg/kg}$).
• Gắn kết thực tiễn sản xuất: Đối chiếu trực tiếp giữa các giống nội địa (lợn Móng Cái, gà Ri) và giống nhập ngoại (lợn Landrace, gà Goldline, Hybro, Sasso, Issa) về năng suất sinh sản, khối lượng sơ sinh và nhu cầu chuồng trại (chuồng lồng so với chuồng nền).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nông nghiệp:

• Sinh viên đại học: Sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 các ngành Chăn nuôi, Thú y, Bác sĩ Thú y, Công nghệ sinh học nông nghiệp học các học phần Chăn nuôi chuyên khoa, Kỹ thuật chăn nuôi gia súc - gia cầm.
• Học viên cao học: Học viên chuyên ngành Chăn nuôi sử dụng làm tài liệu tham khảo về các chỉ tiêu sinh sản, trao đổi chất và dữ liệu sinh lý thực nghiệm so sánh giống nội - ngoại.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần: Giải phẫu - Sinh lý động vật nuôi, Di truyền và Chọn giống động vật, Dinh dưỡng và Thức ăn chăn nuôi, Vi sinh vật học thú y.
• Giảng viên và kỹ thuật viên: Làm tài liệu giảng dạy lý thuyết, xây dựng đề cương thực tập trại giống, thiết kế quy trình ấp nở và vận hành các cơ sở chăn nuôi lợn, gia cầm thương phẩm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn cho sinh viên đại học, học viên sau đại học ngành Chăn nuôi, Thú y và các kỹ thuật viên quản lý trại chăn nuôi gia súc, gia cầm.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học giáo trình?

Người học cần nắm vững kiến thức về Sinh lý học động vật (đặc biệt là sinh lý sinh sản và tiêu hóa), Nguyên lý dinh dưỡng động vật nuôi và Vệ sinh phòng dịch thú y.

3. Điểm khác biệt về mặt dữ liệu kỹ thuật của tài liệu này là gì?

Tài liệu cung cấp các công thức tính toán định lượng cụ thể (chỉ tiêu $VAC$, công thức sản lượng sữa $M$, cường độ đẻ trứng $F$, tỷ lệ thụ thai) cùng các bảng đối chiếu số liệu giữa TCVN 1547-1994, NRC 2000 và các công trình nghiên cứu tại Việt Nam.

4. Làm sao để tự học và nắm vững các quy trình kỹ thuật trong tài liệu?

Người học nên kết hợp học lý thuyết sinh lý song song với việc giải các bài toán khẩu phần, tính toán định mức liều phối tinh và đối chiếu quy trình kỹ thuật với lịch biểu thực tế tại trại chăn nuôi.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào được trích dẫn trong giáo trình?

Giáo trình trích dẫn và liên kết với Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 1547-1994), Bảng nhu cầu dinh dưỡng vật nuôi của Viện Nghiên cứu Quốc gia Hoa Kỳ (NRC 2000), tài liệu tiêu chuẩn vitamin của Roche và các công trình chuyên khảo của Viện Chăn nuôi.

---

Kết luận

Giáo trình Kỹ thuật chăn nuôi lợn cơ bản (và kỹ thuật bổ trợ gia cầm) cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ cơ sở sinh lý học đến các thông số định lượng kỹ thuật phục vụ quản trị chăn nuôi lợn và gia cầm. Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc: đi từ việc nhận diện các chỉ tiêu sinh học, sinh sản, đánh giá phẩm chất con giống đến việc kiểm soát định mức dinh dưỡng, quản lý tiểu khí hậu chuồng nuôi và thao tác trợ sản, ấp trứng nhân tạo. Đây là tài liệu phục vụ đào tạo kỹ sư chuyên ngành và hỗ trợ kỹ thuật cho các hệ thống trại chăn nuôi sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG IV CHĂN NUÔI LỢN Trong chương này chủ yếu ñề cập ñến kỹ thuật chăn nuôi các loại lợn. Phần chăn nuôi lợn ñực giống, lợn cái giống và lợn thịt ñề cập ñến 2 vấn ñề chính: - Những chỉ tiêu ñánh giá sức sản xuất và những yếu tố ảnh hưởng ñến sức sản xuất của từng loại lợn. - Các biện pháp kỹ thuật nuôi dưỡng, chăm sóc nhằm nâng cao năng suất chăn nuôi các loại lợn. Phần chăn nuôi lợn con còn ñề cập ñến những ñặc ñiểm cơ bản của lợn con ñể từ ñó có biện pháp kỹ thuật nuôi dưỡng, chăm sóc lợn con phù hợp và ñạt hiệu quả cao.

Chăn nuôi lợn ñực giống Chăn nuôi lợn ñực giống mục ñích là ñể phối giống, sản sinh ra lợn con với số lượng nhiều, chất lượng tốt. Lợn ñực giống có vai trò vô cùng quan trọng trong việc cải thiện di truyền các tính trạng kinh tế ở lợn. Một năm có 800-5000 lợn con nhận ñược thông tin di truyền từ một lợn ñực giống (tuỳ theo phối trực tiếp hay thụ tinh nhân tạo) 1. Những chỉ tiêu cơ bản ñánh giá sức sản xuất của lợn ñực giống 1.

Phẩm chất tinh dịch + Thể tích tinh dịch (V): là lượng tinh dịch ñược xuất ra trong một lần khai thác tinh. Lợn là loài gia súc có khả năng sản xuất tinh dịch nhiều nhất so với các loài gia súc khác ; Lợn ñực nội : 80-100 ml/lần Lợn ñực ngoại : 250-300 ml/lần + Nồng ñộ tinh trùng (C): là số lượng tinh trùng có trong 1 ml tinh dịch. Tinh dịch của lợn ñực nội có 80-100 triệu/1ml Tinh dịch của lợn ñực ngoại có 150-200 triệu/1ml + Hoạt lực của tinh trùng (A): Chỉ tiêu này ñược ñánh giá bằng tỷ lệ phần trăm tinh trùng tiến thẳng so với tổng số tinh trùng quan sát ñược. Nếu hoạt lực của tình trùng dưới 70% thì tỷ lệ thụ thai sẽ thấp + Sức kháng của tinh trùng (R): Chỉ tiêu này nói lên sức chống chịu của tinh trùng ñối với môi trường bất lợi, thường ñược ñánh giá bằng sức chống chịu của tinh trùng với dung dịch NaCl 1% Yêu cầu: R của tinh trùng lợn ñực nội ≥ 1500 lần.

R của tinh trùng lợn ñực ngoại ≥ 3000 lần. Nghĩa là mức ñộ pha loãng tinh dịch bằng dung dịch NaCl 1% làm cho tất cả tinh trùng trong tinh dịch bị chết. - 126 - + Tỷ lệ kỳ hình (K): Nói lên số lượng tinh trùng có hình dạng không bình thường chiếm bao nhiêu phần trăm trong tổng số tinh trùng ñã quan sát ñược. Chỉ tiêu này càng thấp càng tốt.

+ Chỉ tiêu VAC : ðây là chỉ tiêu tổng hợp, ñược ñánh giá kết hợp bởi 3 chỉ tiêu: thể tích, hoạt lực và nồng ñộ tinh trùng. Chỉ tiêu này nói lên số lượng tinh trùng tiến thẳng trong một lần xuất tinh. Lợn ñực nội: VAC ñạt trung bình 6-10 tỷ Lợn ñực ngoại: VAC ñạt trung bình 25-30 tỷ Trong thụ tinh nhân tạo, người ta căn cứ vào chỉ tiêu này ñể ñịnh ra tỷ lệ pha loãng tinh dịch và tính toán số lượng liều tinh. Một liều tinh cần phải có 1-2 tỷ tinh trùng tiến thẳng, tùy theo phối cho lợn nái nội, lợn nái lai hay lợn nái ngoại: Phối cho lợn nái nội: yêu cầu 1 tỷ/liều (30-40 ml tinh pha) Phối cho lợn nái lai (ngoại x nội): yêu cầu 1,5 tỷ/liều (50-60 ml tinh pha) Phối cho lợn nái nội: yêu cầu 2 tỷ/liều (90-100 ml tinh pha) Mỗi lần khai thác tinh lợn ñực nội có thể cho 4-5 liều tinh, lợn ñực ngoại có thể cho 20-25 liều tinh (nếu phối cho lợn nái nội).

+ Màu sắc của tinh dịch: phải có màu trắng sữa pH của tinh dịch: 6,8-7,8 1. Khả năng ñảm nhiệm ðược ñánh giá bằng số lượng lợn cái mà lợn ñực phối ñược trong 1 năm. Nếu phối trực tiếp thì mỗi lợn ñực phối ñược khoảng 50 lợn cái/năm. Nếu thụ tinh nhân tạo thì mỗi lợn ñực phối ñược khoảng 500 lợn cái/năm.

Khả năng thụ thai ðể ñánh giá khả năng thụ thai của lợn ñực giống thì căn cứ với những lợn cái ñược phối với nó và ñược xác ñịnh bằng tỷ lệ thụ thai Số lợn cái có thai Tỷ lệ thụ thai = x 100 Số lợn cái ñược phối với lợn ñực ñó 1. Khả năng ñẻ con Căn cứ vào những ñàn con của những lợn nái ñược phối với lợn ñực ñó ñể ñánh giá, chủ yếu là dựa vào 2 chỉ tiêu: - Số con sơ sinh còn sống/ổ - Khối lượng sơ sinh/con 1. Những yếu tố ảnh hưởng ñến sức sản xuất của lợn ñực giống 1. Giống Giống có ảnh hưởng nhiều nhất ñến phẩm chất tinh dịch.

Các giống lợn ngoại có khả năng sản xuất tinh dịch nhiều hơn lợn nội và chất lượng tốt hơn, rõ rệt nhất là chỉ tiêu VAC, chỉ tiêu này của tinh dịch lợn ñực nội là 6-10 tỷ tinh trùng tiến thẳng/lần khai thác. Trong khi ñó của tinh dịch lợn ñực ngoại là 25-30 tỷ. Khả năng phối giống với lợn cái của lợn ñực ngoại cũng cao hơn lợn ñực nội, nhất là khi dùng phương pháp thụ tinh nhân tạo. Giống cũng ảnh - 127 - hưởng ñến khả năng ñẻ con, khối lượng sơ sinh của các giống lợn ngoại cao hơn các giống lợn nội.

Khối lượng sơ sinh của lợn nội (lợn Móng Cái): 0,5-0,6 kg/con Khối lượng sơ sinh của lợn ngoại : 1,3-1,4 kg/con 1. Thức ăn và dinh dưỡng Thức ăn là ñiều kiện và tiền ñề ñể giống phát huy hết tiềm năng vốn có. Do ñó thức ăn có ảnh hưởng nhiều ñến sức sản xuất của lợn ñực giống, ảnh hưởng nhiều nhất là ñến phẩm chất tinh dịch. Nếu cung cấp cho lợn ñực giống thiếu năng lượng và thiếu protein thì lợn ñực gầy yếu, giảm tính hăng, nồng ñộ tinh trùng loãng, tinh trùng kỳ hình nhiều.

Nếu thiếu vitamin A, D, E thì làm tăng tỷ lệ tinh trùng kỳ hình, tinh trùng có sức kháng thấp. Nếu thiếu các vitamin trên trong thời gian dài có thể làm teo các tuyến sinh dục, lợn ñực dần dần mất phản xạ sinh dục, tình trạng này gọi là "liệt dục do ăn uống". Nhưng nếu cung cấp cho lợn ñực giống quá thừa năng lượng thì lợn ñực sẽ quá béo làm giảm tính hăng, ngại phối giống, thời gian nhảy giá không ñược lâu vì 2 chân sau phải chịu một khối lượng nặng và chất lượng tinh dịch cũng kém. Chất lượng protein có ảnh hưởng nhiều ñến chất lượng tinh dịch.

Nếu các axit amin không thay thế bị thiếu và không cân ñối trong khẩu phần thì chất lượng tinh dịch sẽ kém. Do ñó cần ưu tiên nguồn protein ñộng vật cho lợn ñực giống với hàm lượng trong khẩu phần cao hơn nguồn protein thực vật. Nếu cho lợn ñực giống ăn nhiều thức ăn tinh thì nồng ñộ tinh trùng ñậm ñặc hơn so với khi cho ăn nhiều thức ăn thô xanh. Cường ñộ sử dụng Sử dụng lợn ñực giống nhiều quá hay ít quá ñều không tốt, cả 2 trường hợp ñều làm giảm sức kháng của tinh trùng và làm tăng tỷ lệ tinh trùng kỳ hình vì khi sử dụng nhiều quá thì tinh trùng chưa kịp bao bọc bởi lớp lipoprotein nên sức kháng thấp, còn nếu ñể lợn ñực giống nghỉ quá 10 ngày thì tinh trùng ở lại trong dịch hoàn phụ lâu quá sẽ tiêu hao nhiều năng lượng, tinh trùng sẽ già và yếu ñi.

Chế ñộ vận ñộng Nếu cho lợn ñực giống vận ñộng ít quá thì lợn sẽ béo, giảm tính hăng và cơ năng sản xuất tinh trùng kém. Nhưng nếu cho vận ñộng nhiều quá sẽ tiêu hao nhiều năng lượng, lợn bị gầy, cũng giảm tính hăng và phẩm chất tinh dịch kém. Mùa vụ Mùa vụ có ảnh hưởng ñến nhiệt ñộ và ẩm ñộ của chuồng nuôi. Theo Signoret (1968) thì nhiệt ñộ thuận lợi cho quá trình sản xuất tinh trùng là 17-18 oC.

Cho nên những tháng nóng phẩm chất tinh dịch của lợn ñực giống kém hơn những tháng mát. Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Tấn Anh (1971) trên lợn ñực Landrace nuôi ở vùng Hà Nội thì những tháng nóng nhất của mùa hè chỉ tiêu VAC chỉ ñạt 16-20 tỷ, trong khi ñó ở những tháng mùa ñông, VAC ñạt tới 50-55 tỷ. Có trường hợp nhiệt ñộ môi trường cao quá làm mất hoàn toàn phản xạ sinh dục của lợn ñực giống, trường hợp này gọi là "liệt dục do khí hậu". Lứa tuổi Giai ñoạn có phẩm chất tinh dịch tốt nhất của lợn ñực nội là 1-2 năm tuổi, của lợn ñực ngoại là 2-3 năm tuổi.

Thường sau 4 năm tuổi phẩm chất tinh dịch của lợn ñực giống giảm ñi nhiều nên cần xem xét ñể loại thải. Biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao sức sản xuất của lợn ñực giống 1. Chọn lợn ñực làm giống ðể chọn ñược lợn ñực giống tốt thì ở nước ta thường tiến hành chọn ở các trại kiểm tra năng suất và thường dùng phương pháp "Kiểm tra năng suất cá thể" ñối với lợn ñực ở giai ñoạn hậu bị. Hiện nay nước ta chủ yếu là dùng lợn ñực ngoại cho nên phương pháp này thường ñược sử dụng khi chọn lợn ñực ngoại làm giống.

Phương pháp ñược tiến hành như sau: chọn những lợn ñực con có ngoại hình ñặc trưng của giống, có thân hình cân ñối, ñạt khối lượng lúc 2 tháng tuổi cao hơn khối lượng trung bình của ñàn. Những lợn này có lý lịch rõ ràng, ñược sinh ra từ cặp bố mẹ tốt, lợn nhanh nhen, khỏe mạnh. Sau ñó ñược nuôi trong một ñiều kiện tiêu chuẩn về chuồng nuôi và dinh dưỡng ñể hạn chế các yếu tố ảnh hưởng. Lợn ñược nuôi 1 con/ô và cho ăn tự do.

Thời gian nuôi kiểm tra: tùy theo mức ñộ tăng trọng của lợn vì bắt ñầu nuôi khi lợn ñạt khối lượng 25 ± 2 kg và kết thúc nuôi kiểm tra khi lợn ñạt khối lượng 90 ± 2 kg. Các chỉ tiêu cần kiểm tra: + Khả năng tăng trọng (g/ngày): + Hiệu quả sử dụng thức ăn (tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng) + ðộ dày mỡ lưng: ño bằng máy siêu âm ở vị trí xương sườn cuối (ño ở khối lượng kết thúc nuôi) Tiêu chuẩn chọn giống (của Viện chăn nuôi Quốc gia): + Khả năng tăng trọng: ≥ 650 g/ngày + Hiệu quả sử dụng thức ăn ≤ 2,9 kg TĂ/kg tăng trọng + ðộ dày mỡ lưng: ≤ 13 mm Khi lợn ñực hậu bị ñạt 3 chỉ tiêu trên thì kiểm tra lại ngoại hình và tập cho nhảy giá ñể kiểm tra phẩm chất tinh dịch của 3 lần khai thác ñầu. Yêu cầu về ngoại hình: ñúng ñặc ñiểm giống, thân hình cân ñối, lưng dài và thẳng, bụng gọn, chân cao, thẳng và chắc khỏe, hai móng chân khít, hai dịch hoàn cân ñối và lộ rõ, ít nhất có 12 vú. Con ñực phải phàm ăn, hiền lành nhưng không chậm chạp, tính dục hăng.