K! THU"T X# LÝ VÀ B$O QU$N SAU THU HO%CH MÔ NH&: TÀI LI'U K! THU"T CHO RAU QU$ VÀ HOA CÂY C$NH Tái b!n l"n th# 4 Công ngh! sau thu ho"ch rau qu# và hoa cây c#nh s$ 8, tháng 7/2002, ch%nh lý và b& sung 11/2003 Tác gi!: Lisa Kitinoja, Adel A. Kader Tr'(ng )"i h*c California, Davis Trung tâm nghiên c+u và thông tin công ngh! sau thu ho"ch B#n quy,n © 2004 UNIVERSITY OF CALIFORNIA - DAVIS, CALIFORNIA B!n quy"n thu#c Tr$%ng &'i h(c Caliornia, Davis. )* xin phép copy, sao chép toàn b# ho+c m#t ph,n c-a tài li.u này c,n ph!i vi/t &0n, trong &ó ch1 rõ m2c &ích cách th3c sao chép và g4i v" )'i h(c Caliornia – Davis, Caliornia. K! thu"t x# lý và b$o qu$n sau thu ho%ch mô nh&: Tài li'u k! thu"t cho rau qu$ và hoa cây c$nh -Page 1- Ng"#i d$ch: 1.
Chu Doãn Thành 1 2. H"nh 3 Hi%u &ính b!n d$ch: 1. L! H1ng 5 1 Tr()ng B* môn b$o qu$n Ch+ bi+n – Vi'n nghiên c,u rau qu$ 2 Cán b* B* môn B$o qu$n Ch+ bi+n – Vi'n nghiên c,u rau qu$ 3 Cán b* B* môn B$o qu$n Ch+ bi+n – Vi'n nghiên c,u rau qu$ 4 Vi'n tr()ng Vi'n nghiên c,u rau qu$. 5 Phó tr()ng B* môn B$o qu$n Ch+ bi+n – Vi'n nghiên c,u rau qu$ K! thu"t x# lý và b$o qu$n sau thu ho%ch mô nh&: Tài li'u k! thu"t cho rau qu$ và hoa cây c$nh -Page 2- M'C L'C GI(I THI)U 7 Các nguyên nhân ch2 y3u gây t&n th4t sau thu ho"ch và gi#m ch4t l'5ng s#n ph6m 9 M+c 78 d/ h' h9ng t'-ng 7$i và kh# n:ng t;n tr< c2a các s#n ph6m t'-i s$ng 10 Các ngu;n h= tr5 qu#n lý ch4t l'5ng và xu4t kh6u 10 CH*+NG 1: THU HO,CH VÀ CHU-N B.
TIÊU TH' S/N PH-M 12 Tiêu chu6n v, 78 già thu hái 13 S> d?ng chi3t quang k3 15 S> d?ng thi3t b. 7o 78 c+ng 16 K@ thuAt thu hái 18 Bao bì thu hái 19 D?ng c? thu hái 21 )óng gói t"i ru8ng 25 VAn chuyBn v, khu vCc 7óng gói 27 CH*+NG 2: CÁC X0 LÝ 12C BI)T 13I V(I RAU 4N R5 C6 VÀ D,NG 29 B7U X> lý t"i ru8ng 29 X> lý b1ng khí nóng 31 Ph'-ng th+c x3p 7$ng 7B x> lý hành c2 31 X> lý 78t xu4t 32 CH*+NG 3: CÁC CÔNG 1O,N X0 LÝ TRONG KHU V8C 1ÓNG GÓI 33 H! th$ng pallet hDp 35 Các công 7o"n chung 36 S- 7; b$ trí khu vCc 7óng gói 36 B$c dE s#n ph6m 37 H! th$ng b:ng chuy,n 38 K! thu"t x# lý và b$o qu$n sau thu ho%ch mô nh&: Tài li'u k! thu"t cho rau qu$ và hoa cây c$nh -Page 3- R>a 40 B*c sáp 41 LCa ch*n 42 Phân lo"i theo kích th'Fc 45 Dây chuy,n 7óng gói 7-n gi#n 48 CH*+NG 4: BAO GÓI VÀ V9T LI)U BAO GÓI: 50 K@ thuAt 7óng gói 51 Bao bì 54 LCa ch*n bao bì 63 K@ thuAt 7óng gói 65 Dãn nhãn 67 Chu6n hóa kích cE bao bì 68 )óng gói t"o môi tr'(ng khí quyBn c#i bi3n (MAP) 69 X3p bao bì thành kh$i 71 CH*+NG 5: TH3I H:NG VÀ PHÒNG TR; CÔN TRÙNG 73 Phòng trG b1ng hóa ch4t 73 Tu&i th* cHm l* c2a hoa cHt 77 X> lý nhi!t 78 th4p 79 X> lý b1ng khí quyBn 7i,u ch%nh và khí quyBn c#i bi3n 79 X> lý nhi!t nóng 80 KiBm soát sinh h*c và 7i,u hòa sinh tr'Ing 82 CH*+NG 6: KI<M SOÁT NHI)T 1= VÀ 1= -M T*+NG 13I 84 Làm l"nh kiBu trong phòng 85 Làm l"nh b1ng không khí c'Eng b+c 86 Làm l"nh b1ng n'Fc 89 Làm l"nh b1ng ph'-ng pháp bay h-i 90 Thông gió phòng b#o qu#n vào ban 7êm 96 K! thu"t x# lý và b$o qu$n sau thu ho%ch mô nh&: Tài li'u k! thu"t cho rau qu$ và hoa cây c$nh -Page 4- T&n th'-ng l"nh 98 S> d?ng n'Fc 7á 99 M8t s$ bi!n pháp làm l"nh khác 103 T:ng 78 6m t'-ng 7$i 103 Duy trì chu=i l"nh cho các s#n ph6m d/ h' h9ng 105 CH*+NG 7: B/O QU/N CÁC S/N PH-M NGH> V*?N 106 Khuy3n cáo nhi!t 78 b#o qu#n 107 M+c 78 nh"y c#m vFi t&n th'-ng l"nh 112 K@ thuAt b#o qu#n 112 Các lo"i kho b#o qu#n 118 B#o qu#n các nông s#n khô và s#n ph6m d"ng bJu 134 B#o qu#n các s#n ph6m :n r/ và :n c2 135 B#o qu#n khoai tây 136 B#o qu#n b1ng khí quyBn kiBm soát 141 CH*+NG 8: V9N CHUY<N CÁC S/N PH-M NGHÈ V*?N 153 Ph'-ng ti!n vAn chuyBn thông th'(ng 153 Ph'-ng ti!n làm l"nh di 78ng (USDA) 155 Xe vAn t#i l"nh 156 Cách th+c x3p hàng/x3p th2 công 157 Cách th+c x3p hàng/x3p b1ng pallet 160 Cách th+c x3p hàng 161 Gi1ng chKt hàng hóa 161 VAn chuyBn b1ng máy bay 163 CH*+NG 9: X0 LÝ T,I N+I TI@P NH9N 164 DE hàng 164 Nhi!t 78 b#o qu#n t'm th%i 166 L5a ch(n và &óng gói l'i 168 K! thu"t x# lý và b$o qu$n sau thu ho%ch mô nh&: Tài li'u k! thu"t cho rau qu$ và hoa cây c$nh -Page 5- R6m chín 169 Bày hàng 174 177 CH*+NG 10: CH@ BI@N RAU QU/ VÀ HOA Thi/t b7 ch/ bi/n 177 Chu8n b7 ch/ bi/n 180 S6y b9ng n:ng l$;ng m+t tr%i 182 S6y b9ng không khí c$<ng b3c 186 S6y b9ng lò s6y d,u 187 S6y b9ng lò s6y &i.n 188 S6y b9ng lò n$=ng 189 S6y hoa khô 190 )óng h#p 192 Ch/ bi/n n$=c qu! 194 Các ph$0ng pháp ch/ bi/n khác 195 196 CH*+NG 11: V) SINH AN TOÀN TH8C PH-M V. sinh &>ng ru#ng 197 Gi!m thi*u ô nhi?m vi sinh v@t gây b.nh trong quá trình thu hái 198 Gi!m thi*u ô nhi?m vi sinh v@t trong quá trình x4 lý sau thu ho'ch 199 V. sinh bao bì, thi/t b7 thu hái và khu v5c &óng gói 200 Truy xu6t ngu>n gAc 201 M#t sA thông tin bB sung 201 203 TÀI LI)U THAM KH/O 207 PH' L'C 1: M=T S3 THÔNG TIN BA SUNG TRÊN INTERNET K! thu"t x# lý và b$o qu$n sau thu ho%ch mô nh&: Tài li'u k! thu"t cho rau qu$ và hoa cây c$nh -Page 6- GI!I THI"U Gi#i thi$u chung Ba m-c tiêu chính c.a vi'c áp d-ng công ngh' sau thu ho%ch cho s$n ph/m rau qu$ g0m: 1.
Gi1 v1ng ch2t l(3ng (hình dáng, k+t c2u, h(4ng v5, và giá tr5 dinh d(6ng) 2. B$o v' th7c ph/m an toàn 3. Gi$m t8n th2t gi1a th9i :i;m thu ho%ch và tiêu dùng Vi'c qu$n lý hi'u qu$ trong su<t th9i k= sau thu ho%ch, t<t h4n vi'c :(a ra b2t k= công ngh' ph,c t%p nào, là chìa khóa :; :%t :(3c m-c tiêu :>t ra. Trong khi vi'c :?u t( thi+t b5 :@t tiAn và x# lý sau thu ho%ch bBng công ngh' cao sC :em l%i l3i ích cho các ho%t :*ng ) quy mô lDn, thì l%i là v2n :A không th7c tiEn :<i vDi quy mô nh&.
Thay vào :ó, công ngh' :4n gi$n, chi phí th2p có th; thích h3p h4n :<i vDi kh<i l(3ng nh&. F các n(Dc :ang phát tri;n, các ho%t :*ng th(4ng m%i th(9ng h%n ch+, nông dân ph$i bán s$n ph/m tr7c ti+p cho nhà cung c2p cGng nh( ng(9i xu2t kh/u. NhiAu s7 :8i mDi g?n :ây trong công ngh' sau thu ho%ch ) các n(Dc phát tri;n tránh :(3c vi'c s# d-ng lao :*ng giá cao và cho s$n ph/m :%t ch2t l(3ng hoàn h$o. Các ph(4ng pháp này có th; không :(3c ch,ng minh trong th9i gian dài, vì còn có s7 liên quan :+n kinh t+ xã h*i, vHn hóa và môi tr(9ng.
Ví d-, vi'c s# d-ng thu<c trI h%i sau thu ho%ch có th; làm gi$m tJ l' khuy+t t"t bA m>t, nh(ng có th; ph$i tr$ giá cao c$ vA kinh phí và h"u qu$ :<i vDi môi tr(9ng. Thêm n1a, nhu c?u ngày càng lDn vA các s$n ph/m rau qu$ tr0ng theo ph(4ng pháp h1u c4 sC t%o c4 h*i cho ng(9i s$n xu2t và buôn bán ) quy mô nh&. Các :iAu ki'n ) :5a ph(4ng :<i vDi ng(9i s$n xu2t ) quy mô nh& bao g0m s7 d( thIa lao :*ng, thi+u lòng tin vào vi'c :?u t( công ngh' sau thu ho%ch, ngu0n cung c2p nHng l(3ng :i'n không ch@c ch@n, thi+u ph(4ng ti'n v"n chuyên, kho l(u tr1, nguyên li'u bao gói, cGng nh( m*t lo%t nh1ng h%n ch+ khác. CGng r2t may rBng, có nhiAu công ngh' sau thu ho%ch :4n gi$n có th; l7a chKn, và có nhiAu kh$ nHng :áp ,ng nhu c?u c.a ng(9i s$n xu2t và buôn bán ) quy mô nh&.
Trong sách này giDi thi'u nhiAu ph(4ng pháp :ã :(3c s# d-ng thành công :; làm gi$m t8n th2t và gi1a :(3c s$n ph/m ch2t l(3ng t<t c.a nhiAu cây tr0ng ) nhiAu n4i trên th+ giDi trong nhiAu nHm qua. Có r2t nhiAu b(Dc có $nh h()ng :+n nhau trong b2t k= ph(4ng pháp sau thu ho%ch nào. S$n ph/m th(9ng :(3c chuy;n qua nhiAu ng(9i khác nhau, v"n chuy;n và l(u tr1 vài l?n gi1a th9i :i;m thu ho%ch và tiêu dùng. Trong khi mLi lo%i s$n ph/m ph$i có k! thu"t riêng, và các ho%t :*ng theo trình t7 riêng, thì m-c :ích c.a cu<n sách này là :(a ra m*t ph(4ng pháp chung cho vi'c l(u tr1 sau thu ho%ch.
Ch(4ng 1 :(a ra m*t s< k! nHng thu ho%ch và các ph(4ng pháp chu/n b5 s$n ph/m t(4i cho th5 tr(9ng. Ch(4ng 2 cung c2p nh1ng ví d- :ã :(3c l7a chKn vA vi'c x# lý th+ nào s$n ph/m cây thân c., hành tr(Dc khi t0n tr1 ho>c b$o qu$n. Ch(4ng 3 minh hKa các công ngh' :4n gi$n có th; s# d-ng cho nhà bao gói, có th; là m*t cái lAu :4n gi$n trên :0ng ru*ng, ho>c m*t vài c2u trúc kho làm mát và l(u tr1. K! thu"t x# lý và b$o qu$n sau thu ho%ch mô nh&: Tài li'u k! thu"t cho rau qu$ và hoa cây c$nh -Page 7- Ch(4ng 4 :(a ra nh1ng ph(4ng pháp khác nhau c.a vi'c bao gói, và nguyên li'u bao gói, có th; giúp gi1 :(3c ch2t l(3ng s$n ph/m và làm gi$m t8n th(4ng c4 giDi trong quá trình l(u tr1, v"n chuy;n và b$o qu$n.
Ch(4ng 5 miêu t$ ph(4ng pháp ki;m soát v"t gây h%i, và :(a ra g3i ý vA vi'c x# lý hóa hKc trong vi'c ki;m soát côn trùng và b'nh h%i. Các ph(4ng pháp :4n gi$n làm mát s$n ph/m :(3c miêu t$ trong ch(4ng 6. C2u trúc kho b$o qu$n, ph(4ng pháp :$m b$o s7 thông gió thích h3p, và các công ngh' :4n gi$n cho vi'c b$o qu$n trong :iAu ki'n không khí c$i bi+n :(3c giDi thi'u trong ch(4ng 7. K! thu"t v"n chuy;n có th; h%n ch+ t8n th2t :(3c giDi thi'u trong ch(4ng 8, và các ph(4ng pháp l(u tr1 ) các :i;m bán buôn bán lM :(3c :(a ra ) ch(4ng 9.
Ch(4ng 10 giDi thi'u m*t vài ph(4ng pháp ché bi+n s$n ph/m t(4i làm tHng giá tr5 s$n ph/m nh( s2y khô, :óng h*p và ép n(Dc qu$. Cu<i cùng, ch(4ng 11 là m*t ch(4ng mDi c.a cu<n sách, miêu t$ c4 s) c.