MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thế kỉ 21 được coi là kỷ nguyên của kinh tế dựa vào kỹ năng và giáo dục đóng vai trò quan trọng trong công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực. Trong thời đại ngày nay, ngoài kiến thức chuyên môn, mỗi sinh viên cần trang bị cho mình những kỹ năng cần thiết để hoàn thiện bản thân và hòa nhập tốt với xã hội. Vì sinh viên ngày nay không chỉ “học để biết, học để tự khẳng định mình” mà còn “học để chung sống, học để làm việc”.
Do đó, việc trang bị kỹ năng đặc biệt kỹ năng tìm việc làm cần đi đôi với việc trang bị kiến thức chuyên môn. Việc trang bị kỹ năng cho sinh viên giúp sinh viên phát huy hiệu quả các kiến thức chuyên môn và phát triển tiềm năng cá nhân, đáp ứng tốt hơn, thích ứng nhanh hơn với tình hình thực tế, đáp ứng nhu cầu của xã hội. Kỹ năng tìm việc làm là tổ hợp các kỹ năng quan trọng nhất, kỹ năng này giúp sinh viên tự tin, thuyết phục được nhà tuyển dụng để tìm kiếm cơ hội việc làm cho mình. Đồng thời cũng là cách truyền tải sản phẩm đào tạo của nhà trường tới nhà tuyển dụng, theo thống kê năm 2010 của Bộ giáo dục và Đào tạo cả nước có 414 trường đại học công lập, dân lập[3,tr9].
Số lượng sinh viên tốt nghiệp liên tục gia tăng theo từng năm, theo thống kê năm 2009 số sinh viên tốt nghiệp các trường đại học là 246,6 nghìn người [3,tr10], sinh viên ra trường tham gia vào thị trường lao động ngày càng tăng cao và dẫn tới một quy luật cạnh tranh gay gắt giữa “cung- cầu”, số lượng sinh viên các ngành học tìm được việc làm chỉ 60-70% [3,tr11]. Theo Bộ LĐTB-XH, cứ 2000 hồ sơ xin việc được nộp thì chỉ có 40 hồ sơ đạt yêu cầu về chuyên môn và kỹ năng mà doanh nghiệp cần [3,tr72], tại buổi tọa đàm “Những kỹ năng thực hành cần thiết cho sinh viên” do Viện Nghiên cứu giáo dục Việt Nam thực hiện đã nêu ra, phần lớn sinh viên tốt nghiệp chưa xin được việc làm do còn yếu và thiếu những kỹ năng mềm, 37% sinh viên ra trường không tìm được việc do thiếu và yếu các yếu tố thực hành xã hội ( làm việc nhóm, khả năng tư duy logic, sáng tạo, giao tiếp.), 83% sinh viên ra trường bị các nhà tuyển dụng đánh giá thiếu kỹ năng sống [3,tr70]. Bên cạnh đó, một thực tế đang xảy ra lao động có trình độ, cần việc làm nhưng lại khó xin việc, trong khi các doanh nghiệp cần lao động 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com làm việc nhưng lại không tuyển dụng được. Một trong những nguyên nhân chính của tình trạng này là sự thiếu gắn kết giữa giáo dục và đào tạo với nhu cầu thực tế.
Vậy, làm sao để các lao động đã qua đào tạo có được việc làm trên thị trường, bên cạnh những kiến thức chuyên môn họ cần có những kỹ năng gì để tìm kiếm được việc làm. Trên cơ sở vai trò, tầm quan trọng của kỹ năng đặc biệt kỹ năng tìm việc làm cho sinh viên, chúng tôi thực hiện nghiên cứu luận văn với đề tài “ Kỹ năng tìm việc làm sau tốt nghiệp của sinh viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn”, đề tài nghiên cứu nhằm tìm hiểu thực trạng kỹ năng tìm việc làm của sinh viên, đề xuất một số giải pháp giúp nâng cao kỹ năng này. Đồng thời đề tài cũng mong muốn đóng góp cho công tác nghiên cứu về tâm lý học lao động, tâm lý học hướng nghiệp và đặc biệt phục vụ cho công tác định hướng và đào tạo tại trường. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu lý luận và thực trạng kỹ năng tìm việc làm sau khi tốt nghiệp của sinh viên, nguyên nhân của thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng tìm việc làm của sinh viên trường ĐHKHXH&NV.
Trên cơ sở đó đề xuất một vài biện pháp tâm lý – giáo dục, một số kiến nghị nhằm giúp sinh viên phát triển kỹ năng, nâng cao hiệu quả quá trình tìm việc làm. Nhiệm vụ nghiên cứu - Xây dựng cơ sở lý luận của đề tài thao tác hóa các khái niệm: kỹ năng, việc làm, kỹ năng tìm việc làm, sinh viên, khái niệm tốt nghiệp, kỹ năng tìm việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp. - Làm rõ mức độ biểu hiện của một số kỹ năng tìm việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp - Tìm hiểu một số yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến kỹ năng tìm việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp - Đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao kỹ năng tìm việc làm sau tốt nghiệp cho sinh viên. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đối tƣợng nghiên cứu Nghiên cứu mức độ và mặt biểu hiện của một số kỹ năng tìm việc làm sau tốt nghiệp của sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Khách thể nghiên cứu Đề tài nghiên cứu sinh viên khóa QH-2010-X Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn – ĐHQGHN. - Nghiên cứu 142 khách thể là sinh viên tốt nghiệp khóa QH-2010-X. Cụ thể: Tâm lý học (40), Khoa học quản lý (48), Văn học (54).
- Phỏng vấn 3 nhà tuyển dụng và 10 sinh viên - 3 cán bộ phòng ban, giảng viên tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Giả thuyết nghiên cứu Kỹ năng tìm việc của sinh viên sau tốt nghiệp bao gồm các kỹ năng: Kỹ năng lập kế hoạch nghề nghiệp, kỹ năng tìm kiếm thông tin việc làm, kỹ năng chuẩn bị hồ sơ xin việc, kỹ năng phỏng vấn nhân sự. Kỹ năng tìm việc làm sau tốt nghiệp của sinh viên ở mức trung bình. Có nhiều yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến kỹ năng tìm việc của sinh viên sau khi tốt nghiệp.
Trong đó yếu tố chủ quan gồm tính tích cực của cá nhân, động cơ tìm việc làm của cá nhân có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất. Phạm vi nghiên cứu a. Giới hạn về nội dung nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu mức độ biểu hiện của 4 kỹ năng cơ bản sau: - Kỹ năng lập kế hoạch nghề nghiệp - Kỹ năng tìm kiếm thông tin việc làm - Kỹ năng chuẩn bị hồ sơ xin việc - Kỹ năng phỏng vấn nhân sự b. Giới hạn về khách thể nghiên cứu Đề tài nghiên cứu sinh viên sau tốt nghiệp khóa QH-2010-X trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn đã và đang tìm việc làm.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng một số phương pháp sau: 8.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản 8.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi 8.3 Phương pháp phỏng vấn sâu 8.4 Phương pháp phân tích chân dung nhân cách điển hình 8.5 Phương pháp bài tập tình huống 8.6 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG, KỸ NĂNG TÌM VIỆC LÀM SAU TỐT NGHIỆP CỦA SINH VIÊN 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu kỹ năng, kỹ năng tìm việc làm 1.1 Nghiên cứu về kỹ năng tìm việc làm ở nước ngoài Kỹ năng là vấn đề được quan tâm nghiên cứu từ rất sớm. Nhà bác học Hy Lạp Aristot (384-322 TCN), trong cuốn “Bàn về tâm hồn” đã coi kỹ năng làm việc là một trong ba bộ phận cấu thành phẩm hạnh con người khi ông xác định ba nội dung của phẩm hạnh là “Biết định hướng, biết làm việc, biết tìm tòi”. Trong các công trình nghiên cứu của các nhà giáo dục học nổi tiếng thế kỷ XIX như G.
Comenxki cũng đã đề cập đến kỹ năng trí tuệ và sự hình thành kỹ năng này. Tuy nhiên, từ thế kỷ XIX trở về trước, vấn đề kỹ năng chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống. Từ thế kỷ XIX trở lại đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các ngành khoa học trong đó có tâm lý học, vấn đề kỹ năng được quan tâm nghiên cứu nhiều hơn. Theo các nhà Tâm lý học Xô Viết chỉ ra kỹ năng là sự thực hiện thuần thục các hành động có ý thức để thực hiện hiệu quả một hoạt động nào đó trên cơ sở tri thức, kinh nghiệm đã tích lũy.
Qua đó, các nhà tâm lý học Xô Viết đã chỉ ra mối quan hệ thống nhất biện chứng giữa kỹ năng và năng lực: kỹ năng của cá nhân về một lĩnh vực nào đó sẽ được hình thành và phát triển dễ dàng hơn nếu có năng lực về lĩnh vực đó. Tuy nhiên, kỹ năng cũng được hình thành trên cơ sở tập luyện, tích lũy tích cực của cá nhân, dù năng lực kém. Nói tóm lại, một người có năng lực về lĩnh vực nào đó thì đã có kỹ năng trong lĩnh vực này. Nhưng khi có kỹ năng không nhất thiết sẽ có năng lực.
[43,tr215-216] Từ đó đến nay, kỹ năng là khái niệm được nhắc đến rất nhiều và qua nhiều góc nhìn khác nhau của các nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy có 3 hướng nghiên cứu về vấn đề kỹ năng. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hướng thứ nhất: Xem kỹ năng như là mặt kĩ thuật của thao tác, hành động hay hoạt động. Đại diện cho quan niệm này là các tác giả: V.A Crucheski “Kỹ năng là các phương thức thực hiện hoạt động những cái mà con người nắm vững”.
Ông cho rằng; chỉ cần nắm vững phương thức hành động là con người đã có kỹ năng, không cần đến kết quả của hành động [dẫn theo 20,tr7]. Trong cuốn “Tâm lý học cá nhân” A.G Côvaliov cũng xem “Kỹ năng là phương thức thực hiện hành động phù hợp với mục đích và điều kiện của hành động”[dẫn theo 20,tr7]. Ở khái niệm này không đề cập tới kết quả của hành động, theo ông kết quả của hành động phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng hơn cả là năng lực của con người chứ không đơn giản là cứ nắm vững cách thức hành động là đem lại kết quả tương ứng. Việc xem xét kỹ năng với tư cách là năng lực thực hiện hành động của cá nhân yêu cầu ta không chỉ phân tích mặt kỹ thuật của hành động mà còn phải nghiên cứu các yếu tố nhân cách khác có liên quan tới việc triển khai hành động.
Hướng nghiên cứu thứ hai: Xem xét kỹ năng ở góc độ rộng hơn khi xem nó như biểu hiện của năng lực cá nhân và cũng là điều kiện cần thiết để có năng lực trong một lĩnh vực nhất định. Tiêu biểu là các tác giả: N.