CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập- Tự do- Hạnh phúc BẢN ĐĂNG KÝ SÁNG KIẾN NĂM 2020 TÊN SÁNG KIẾN: RÈN KĨ NĂNG CHỌN VÀ PHÂN TÍCH DẪN CHỨNG TRONG BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC DÀNH CHO HỌC SINH GIỎI NGỮ VĂN Tác giả sáng kiến: Tạ Anh Ngọc Đặng Thị Mai Hoa Đơn vị công tác: Tổ Ngữ văn Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy Ninh Bình, tháng 5/ 2020 Ninh Bình, tháng 5 năm 2018 Ninh Bình, tháng 5 năm 2014 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ---------------- ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi (1): Sở giáo dục và đào tạo Ninh Bình Chúng tôi ghi tên dưới đây: TT Họ và tên Ngày Nơi công tác Chức vụ Trình độ Tỷ lệ (%) đóng tháng chuyên môn góp vào việc năm sinh tạo ra sáng kiến 1 Tạ Anh Ngọc 9/12/1976 Trường THPT Tổ trưởng Thạc sĩ 50% Chuyên LVT Ngữ văn 2 Đặng Thị 9/8/1987 Trường THPT Giáo viên Thạc sĩ 50% Mai Hoa Chuyên LVT Ngữ văn 1. Tên sáng kiến, lĩnh vực áp dụng Là nhóm tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến : Rèn kĩ năng chọn và phân tích dẫn chứng trong bài nghị luận văn học dành cho học sinh giỏi Ngữ văn. Lĩnh vực áp dụng: Dạy học Ngữ văn; Bồi dưỡng học sinh giỏi Ngữ văn THCS, THPT 2.1 Giải pháp cũ thường làm Văn nghị luận có vai trò quan trọng với nhà trường và cuộc sống. Sức hấp dẫn, thuyết phục của văn nghị luận nằm ở bố cục chặt chẽ, logic; lí lẽ, lập luận chặt chẽ, sắc sảo; dẫn chứng phong phú, tiêu biểu, xác đáng; văn phong giàu sức gợi cảm… Như vậy dẫn chứng 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là yếu tố quan trọng cấu thành nên bài văn nghị luận.
Đối với bất cứ dạng văn nghị luận nào (nghị luận xã hội hay nghị luận văn học), dẫn chứng đều có vai trò vô cùng quan trọng. Văn nghị luận thường có hai kiểu bài chính là nghị luận xã hội và nghị luận văn học. Trong đề thi THPT Quốc gia hay đề thi Học sinh giỏi dạng bài nghị luận văn học bao giờ cũng chiếm số điểm nhiều nhất. Để đạt điểm cao bài nghị luận văn học, học sinh cần làm tốt phần phân tích chứng minh.
Điều đó đồng nghĩa với việc người viết phải có kỹ năng chọn và phân tích dẫn chứng khéo léo, nhuần nhuyễn, sáng tạo. Nhưng thực tế trong quá trình dạy học chúng tôi thấy rằng chọn và phân tích dẫn chứng trong bài nghị luận văn học là khâu yếu nhất của học sinh. Các em thường nghèo nàn dẫn chứng, hoặc chọn dẫn chứng chưa tiêu biểu, xác đáng; hoặc phân tích dẫn chứng chung chung/ lan man chưa bám sát yêu cầu của đề; dẫn đến bài viết không thuyết phục, không gây ấn tượng với người đọc, người nghe. Thực tế, khi dạy và chữa đề cho học sinh giỏi, nhất là dạng bài lí luận văn học, đáp án phần chứng minh thường sơ sài, vắn tắt mang tính mở.
Chính vì thế ngay cả giáo viên cũng chưa thật sự hướng dẫn kỹ càng, rèn luyện được thuần thục kỹ năng chọn và phân tích dẫn chứng cho học sinh. Ví dụ đề thi có câu nghị luận văn học như sau: Nhà thơ Thanh Thảo từng viết: "Thơ chẳng ai giống ai, chẳng ai mong muốn giống ai, và không có lối đi nào chung cho hai nhà thơ cả. Anh (chị) hiểu ý kiến trên như thế nào? Bằng những hiểu biết về Thơ mới Việt Nam (1932-1945) hãy làm sáng tỏ điều đó. Hướng dẫn chấm phần chứng minh như sau: “- Thí sinh cần đảm bảo những yêu cầu sau: + Chọn được những tác giả Thơ mới có phong cách nghệ thuật độc đáo, có những sáng tạo riêng giàu giá trị.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Phân tích để làm sáng tỏ lối đi riêng của các nhà thơ thể hiện ở: quan niệm riêng về cuộc sống và con người (cái nhìn, cảm hứng chủ đạo, cách lí giải những vấn đề về đời sống…mang tính khám phá phát hiện); phương thức biểu hiện riêng (thể hiện ở việc lựa chọn các thủ pháp nghệ thuật, tổ chức kết cấu, sử dụng ngôn ngữ…đầy sáng tạo). Có thể làm rõ nét riêng, nét mới trong sự đối sánh với các nhà thơ khác. Từ đó, khẳng định tài năng, tầm vóc và đóng góp của nhà thơ cho văn học.” Như vậy qua đáp án trên có thể thấy, hướng dẫn chấm phần chứng minh trong các đề thi tương đối ngắn, mở, mang tính gợi ý buộc học sinh phải có kỹ năng chọn và phân tích dẫn chứng. Trong khi đây là khâu yếu nhất của học sinh, cũng là phần các thầy cô chữa đề thường mang tính gợi mở chứ không kỹ càng.
Thực tế hiện nay trong chương trình Sách giáo khoa môn Ngữ văn cũng chưa có tiết dạy nào cho các em kỹ năng chọn và phân tích dẫn chứng trong bài nghị luận văn học một cách tường tận, chi tiết; nếu có cũng chỉ là những định hướng rất chung. Xuất phát từ thực tế đó, với tất cả những lí do đã trình bày ở trên; chúng tôi đã triển khai đề tài: Rèn kỹ năng chọn và phân tích dẫn chứng trong bài nghị luận văn học dành cho học sinh giỏi Ngữ văn. Đây là một đề tài hữu ích, thiết thực, có ý nghĩa lớn với giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học, nhất là quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi ngữ văn. Giải pháp mới cải tiến và tính mới sáng tạo - Đề tài này của chúng tôi được triển khai như sau: Chương 1: Khái quát về văn nghị luận và dẫn chứng trong văn nghị luận Chương 2: Rèn kỹ năng chọn và phân tích dẫn chứng trong bài nghị luận văn học dành cho học sinh giỏi Ngữ văn Chương 3: Một số bài văn của học sinh giỏi về chọn và phân tích dẫn chứng trong bài nghị luận văn học - Thực hiện đề tài này, chúng tôi có những giải pháp mới cải tiến như sau: + Giúp giáo viên và học sinh hiểu rõ ý nghĩa, vai trò, tầm quan trọng của dẫn chứng trong bài văn nghị luận, đặc biệt là bài nghị luận văn học dành cho học sinh giỏi Ngữ văn.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Xác định, cung cấp một số phương pháp, kỹ năng chọn và phân tích dẫn chứng trong bài nghị luận văn học dành cho học sinh giỏi, chỉ ra các lỗi sai phổ biến trong quá trình làm văn của học sinh từ đó chỉ ra cách khắc phục, sửa chữa. + Chúng tôi hướng đến mục đích chính của chuyên đề là rèn luyện kỹ năng, hướng dẫn học sinh tự biết chọn và phân tích dẫn chứng. Chuyên đề sẽ giúp các em có kĩ năng tự học, tự nghiên cứu để thoát ly sự phụ thuộc vào thầy cô. Đồng thời, chính giáo viên cũng có thêm động lực và kỹ năng để tiếp tục nâng cao công tác tự bồi dưỡng chuyên môn nhằm rèn luyện và hoàn thiện bản thân.
Hiệu quả kinh tế, xã hội dự kiến đạt được 3.1 Hiệu quả kinh tế HS thường phải chi phí rất nhiều tiền của để mua các sách tham khảo (ước tính trung bình 100. 000 đồng/ quyển), học các khóa học trên mạng xã hội để ôn tập kiến thức (khoảng vài trăm ngàn đồng). Đề tài này của chúng tôi sẽ giúp các em HS và các GV tiết kiệm một khoản chi phí lớn. Đây là tài liệu bổ ích để các GV tham khảo giảng dạy, ôn tập cho HS; cũng là tài liệu hữu ích giúp các em HS học và ôn tập kiến thức hiệu quả.2 Hiệu quả xã hội - Giúp ích cho việc giảng dạy, ôn tập của GV và HS trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi Ngữ văn.
Giúp HS nắm bắt kiến thức nhanh hơn, hiểu bản chất vấn đề kỹ hơn, khái quát hơn, có chiều sâu hơn. - Giúp HS phát triển các năng lực và kĩ năng, biết vận dụng những kiến thức để làm tốt bài nghị luận văn học. - Người học có hứng thú với giờ học, chủ động tham gia vào các hoạt động. Điều kiện và khả năng áp dụng Có thể áp dụng cho việc giảng dạy, học tập môn Ngữ văn ở trường THPT, đặc biệt là việc bồi dưỡng học sinh giỏi Ngữ văn.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Danh sách những người đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu Ngày Trình độ Nội dung công TT Họ và tên tháng năm Nơi công tác Chức danh chuyên môn việc hỗ trợ sinh Tập huấn ĐT HSG Quốc gia năm học Trường THPT Thạc sĩ 2018-2019; 2019- 1 Tạ Anh Ngọc 9/12/1976 Tổ trưởng Chuyên LVT Ngữ văn 2020 (đạt 2 Nhì, 4 Ba, 4 KK) Tập huấn ĐT HSG Đặng Thị Trường THPT Thạc sĩ Quốc gia năm học 2 9/8/1987 Giáo viên 2018-2019; 2019- Mai Hoa Chuyên LVT Ngữ văn 2020 (đạt 2 Nhì, 4 Ba, 4 KK) Chúng tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật. XÁC NHẬN CỦA LÃNH ĐẠO Ninh Bình, ngày tháng 5 năm 2020 Người nộp đơn ĐƠN VỊ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHỤ LỤC CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ VĂN NGHỊ LUẬN VÀ DẪN CHỨNG TRONG VĂN NGHỊ LUẬN 1. Khái quát chung về văn nghị luận 2. Dẫn chứng trong văn nghị luận CHƯƠNG II: RÈN KỸ NĂNG CHỌN VÀ PHÂN TÍCH DẪN CHỨNG TRONG BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC DÀNH CHO HỌC SINH GIỎI NGỮ VĂN 1.
Chọn dẫn chứng 1.1 Đọc đề và xác định phạm vi dẫn chứng 1.2 Xác định các tiêu chí lựa chọn dẫn chứng 2. Sắp xếp dẫn chứng 3. Các hình thức nêu dẫn chứng 3.1 Nêu nguyên văn cả câu, cả đoạn hay cả một văn bản ngắn 3.2 Tóm lược nội dung chính, nêu một số từ hoặc ngữ tiêu biểu 4. Cách trình bày dẫn chứng 4.1 Phân tích, bình giảng – nêu dẫn chứng 4.2 Nêu dẫn chứng – phân tích, bình giảng 4.3 Nêu nội dung dẫn chứng- trích dẫn chứng – phân tích, bình giảng 5.
Phân tích dẫn chứng 5.1 Xác định điểm nhìn để triển khai dẫn chứng 5.2 Kết hợp linh hoạt các thao tác nghị luận 5.3 Phân tích đậm và phân tích nhạt, hướng tới làm sáng tỏ vấn đề cần nghị luận 6. Một số lỗi thường gặp về chọn, phân tích dẫn chứng và cách sửa lỗi CHƯƠNG III: MỘT SỐ BÀI VĂN CỦA HỌC SINH GIỎI VỀ CHỌN VÀ PHÂN TÍCH DẪN CHỨNG TRONG BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ VĂN NGHỊ LUẬN VÀ DẪN CHỨNG TRONG VĂN NGHỊ LUẬN 1. Khái quát chung về văn nghị luận 1.