Khóa luận thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Viêng Chăn, Lào

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu thực trạng và giải pháp thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn, nước CHDCND Lào trong giai đoạn hiện nay.

• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Viêng Chăn, nước CHDCND Lào hiện nay
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn

Công tác xóa đói giảm nghèo là chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước CHDCND Lào. Tỉnh Viêng Chăn giữ vị trí địa lý quan trọng tiếp giáp thủ đô Viêng Chăn. Địa phương sở hữu nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp, du lịch và dịch vụ. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo tại các huyện vùng sâu còn ở mức cao. Đời sống của đồng bào các bộ tộc Lào còn đối mặt nhiều khó khăn thiếu thốn. Việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia giúp nâng cao thu nhập cho người dân. Hệ thống chính sách an sinh xã hội từng bước được kiện toàn đồng bộ. Chính quyền địa phương luôn xác định giảm nghèo gắn liền với ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội. Đề tài khóa luận tập trung làm rõ cơ sở lý luận về quản lý nhà nước trong công tác giảm nghèo. Nghiên cứu xác định vai trò của việc phân bổ nguồn lực công bằng và hiệu quả. Các mục tiêu phát triển bền vững tạo tiền đề thúc đẩy kinh tế địa phương tăng trưởng nhanh. Đổi mới phương thức lãnh đạo mang lại bước chuyển biến tích cực trong đời sống nhân dân.

1.1. Cơ sở lý luận về xóa đói giảm nghèo tại nước CHDCND Lào

Khái niệm đói nghèo phản ánh tình trạng thiếu hụt các nhu cầu cơ bản của con người. Nhà nước Lào tiếp cận vấn đề giảm nghèo dựa trên quyền con người và công bằng xã hội. Các văn kiện đại hội Đảng nhấn mạnh vai trò trung tâm của nhân dân trong tiến trình phát triển. Chính sách xóa đói giảm nghèo bao gồm hỗ trợ vốn tín dụng, đào tạo nghề và chuyển giao kỹ thuật canh tác. Việc xây dựng khung pháp lý chặt chẽ tạo điều kiện huy động mọi nguồn lực xã hội tham gia. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa các bộ và chính quyền địa phương nhằm mang lại kết quả bền vững.

1.2. Tính cấp thiết của chính sách giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn

Tỉnh Viêng Chăn có sự phân hóa phát triển kinh tế rõ rệt giữa các vùng. Khu vực nông thôn và miền núi gặp nhiều trở ngại về địa hình cùng cơ sở hạ tầng. Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu dân số. Tình trạng nghèo đói kéo dài gây nguy cơ mất ổn định an ninh và trật tự địa phương. Do đó, việc nghiên cứu và thực hiện chính sách giảm nghèo mang tính cấp bách cao. Đề tài cung cấp luận cứ khoa học giúp hoàn thiện chiến lược phát triển kinh tế xã hội cấp tỉnh trong giai đoạn mới và tạo động lực phát triển toàn diện.

II. Thực trạng xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Viêng Chăn nước CHDCND Lào

Việc triển khai chính sách xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn đạt được nhiều kết quả quan trọng. Mạng lưới giao thông nông thôn kết nối hầu hết các huyện và cụm bản. Khoảng 90% số huyện và 45% số bản đã được tiếp cận hệ thống lưới điện quốc gia. Cơ sở hạ tầng bưu chính viễn thông phủ sóng rộng khắp, phục vụ nhu cầu liên lạc của người dân. Tỉnh chủ động tranh thủ nguồn vốn hỗ trợ từ Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển Châu Á. Dù vậy, tỷ lệ tái nghèo tại các vùng sâu vẫn còn diễn biến phức tạp. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi còn chậm và mang tính tự phát. Nguồn vốn đầu tư công cho các công trình thủy lợi chưa đáp ứng đủ yêu cầu sản xuất. Đội ngũ cán bộ cơ sở còn thiếu kỹ năng quản lý dự án phát triển cộng đồng. Sự tham gia của khu vực tư nhân vào công tác giảm nghèo còn hạn chế. Những rào cản này làm giảm hiệu quả thực thi chính sách tại địa phương.

2.1. Những kết quả đạt được trong công tác giảm nghèo của tỉnh

Tỉnh Viêng Chăn đã triển khai hiệu quả Nghị quyết số 20 về phát triển cụm bản và đô thị hóa nông thôn. Các mô hình sản xuất nông nghiệp hàng hóa từng bước hình thành và mở rộng quy mô. Đời sống vật chất của đại bộ phận nhân dân nông thôn được cải thiện rõ rệt. Chính sách giao đất giao rừng tạo động lực giúp nông dân yên tâm đầu tư sản xuất lâu dài. Hợp tác quốc tế mang lại nhiều nguồn lực kỹ thuật và tài chính quan trọng cho địa phương. Tỷ lệ hộ nghèo giảm dần qua từng năm theo đúng lộ trình kế hoạch đề ra, tạo niềm tin vững chắc trong nhân dân.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân cản trở công tác giảm nghèo hiện nay

Công tác giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn lớn. Hệ thống giao thông liên xã mùa mưa còn lầy lội, gây khó khăn cho việc giao thương nông sản. Trình độ dân trí không đồng đều làm hạn chế khả năng tiếp thu tiến bộ khoa học kỹ thuật. Nguồn ngân sách địa phương dành cho an sinh xã hội còn eo hẹp và phụ thuộc viện trợ. Công tác đánh giá và phân loại hộ nghèo ở một số nơi chưa thực sự sát thực tế. Ý thức tự vươn lên thoát nghèo của một bộ phận người dân chưa cao, gây chậm trễ cho tiến trình phát triển chung.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả giảm nghèo ở tỉnh Viêng Chăn hiện nay

Để nâng cao hiệu quả công tác xóa đói giảm nghèo, tỉnh Viêng Chăn cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Địa phương phải gắn kết chặt chẽ tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội. Trọng tâm hàng đầu là hoàn thiện quy hoạch phát triển kinh tế vùng và cụm bản. Ngành nông nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất hàng hóa tập trung. Tỉnh cần đa dạng hóa các nguồn vốn đầu tư thông qua hợp tác công tư và thu hút FDI. Việc hoàn thiện chính sách đất đai và tài chính vi mô sẽ hỗ trợ thiết thực cho hộ nghèo. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn phải gắn liền với nhu cầu thực tế của thị trường. Chính quyền địa phương cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác xã hội cấp cơ sở. Tăng cường kiểm tra, giám sát giúp bảo đảm nguồn vốn hỗ trợ đến đúng đối tượng thụ hưởng. Những biện pháp này tạo nền tảng vững chắc cho công cuộc thoát nghèo bền vững.

3.1. Phát triển hạ tầng kinh tế và hỗ trợ sinh kế cho hộ nghèo

Tỉnh cần ưu tiên vốn ngân sách để nâng cấp hệ thống giao thông và kênh mương thủy lợi nội đồng. Mở rộng mạng lưới điện và viễn thông đến các bản làng vùng sâu vùng xa. Thiết lập hệ thống cung ứng giống cây trồng và vật nuôi đạt chuẩn chất lượng cho nông dân. Ngân hàng Chính sách cần mở rộng các gói vay ưu đãi với thủ tục đơn giản và lãi suất thấp. Khuyến khích thành lập các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới nhằm liên kết chuỗi giá trị sản phẩm. Người dân được hỗ trợ kết nối tiêu thụ nông sản ổn định tại thị trường nội địa và hướng tới xuất khẩu.

3.2. Nâng cao năng lực cán bộ và hoàn thiện chính sách an sinh

Tỉnh Viêng Chăn cần tổ chức thường xuyên các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý cho cán bộ cấp huyện và bản. Xây dựng cơ chế khuyến khích cán bộ có chuyên môn cao về công tác tại các vùng khó khăn. Thực hiện công khai và minh bạch toàn bộ các chương trình hỗ trợ giảm nghèo tại cơ sở. Hoàn thiện chính sách bảo hiểm y tế và miễn giảm học phí cho con em các gia đình hộ nghèo. Tăng cường tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức tự lập và khát vọng làm giàu chính đáng của nhân dân địa phương trong giai đoạn phát triển mới.

IV. Kết luận và ứng dụng chính sách giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn

Khóa luận tốt nghiệp về thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Nghiên cứu hệ thống hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào về công tác an sinh xã hội. Kết quả khảo sát phản ánh chân thực bức tranh kinh tế xã hội và đời sống người dân tại địa phương. Các đề xuất trong công trình có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh. Mô hình phát triển cụm bản và giao đất giao rừng mở ra hướng đi bền vững cho nông dân nghèo. Việc kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng an ninh bảo đảm ổn định lâu dài. Nghiên cứu khẳng định xóa đói giảm nghèo là chìa khóa mở đường cho tiến trình hiện đại hóa đất nước Lào. Công trình đóng góp luận cứ quan trọng phục vụ giảng dạy, học tập và nghiên cứu chuyên sâu về quản lý công.

4.1. Giá trị thực tiễn đối với công tác quản lý nhà nước địa phương

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu tin cậy cho Ủy ban Chính quyền tỉnh Viêng Chăn. Các sở, ban, ngành có thể vận dụng giải pháp vào việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế 5 năm. Đề tài hỗ trợ địa phương đánh giá chính xác hiệu quả của từng chương trình mục tiêu quốc gia. Quy trình theo dõi và giám sát hộ nghèo được chuẩn hóa nhằm tránh thất thoát ngân sách đầu tư công. Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc hoạch định chính sách an sinh xã hội cấp cơ sở trong những năm tiếp theo.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình giảm nghèo cho các tỉnh khác tại Lào

Các bài học kinh nghiệm từ tỉnh Viêng Chăn có thể ứng dụng linh hoạt cho các tỉnh bạn trên toàn quốc. Phương thức huy động nguồn vốn quốc tế kết hợp nội lực nhà nước mang lại hiệu quả rõ rệt. Việc phát huy vai trò của cụm bản tạo sức bật mạnh mẽ cho tiến trình đô thị hóa nông thôn. Các địa phương có điều kiện tương đồng có thể học tập mô hình quản lý đất đai và chuyển giao kỹ thuật canh tác. Sự thành công của tỉnh Viêng Chăn góp phần thúc đẩy công cuộc xóa đói giảm nghèo chung của nước CHDCND Lào.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Xóa đói giảm nghèo là một trong những vấn đề xã hội bức xúc mang tính toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển nơi có tới 1/4 dân số sống trong cảnh nghèo đói. Đối với nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, công tác xóa đói giảm nghèo được Đảng và Nhà nước xác định là nhiệm vụ trọng tâm, là quyết sách lớn nhằm bảo đảm ổn định kinh tế, chính trị - xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Mặc dù công cuộc đổi mới đã thúc đẩy kinh tế tăng trưởng nhanh và cải thiện đời sống nhân dân, tình trạng nghèo đói vẫn còn diễn ra nặng nề tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa; công tác giảm nghèo còn nhiều bất cập, mô hình chưa rõ ràng và thiếu tính bền vững.

Tỉnh Viêng Chăn là địa bàn chiến lược quan trọng của miền Trung Lào, tiếp giáp với thủ đô Viêng Chăn. Dù có tiềm năng và nhận được sự đầu tư của Đảng, Nhà nước, điều kiện kinh tế - xã hội nơi đây còn nhiều hạn chế, tỷ lệ hộ đói nghèo còn cao (khoảng 70% dân số làm nghề khai thác và phát nương làm rẫy). Việc giải quyết thành công vấn đề xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn có ý nghĩa quyết định trong việc tạo động lực phát triển kinh tế địa phương và hiện thực hóa mục tiêu quốc gia. Xuất phát từ thực tế đó, tác giả thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Chính trị học với đề tài: "Thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Viêng Chăn, nước CHDCND Lào hiện nay".

Mục tiêu nghiên cứu: Làm rõ hệ thống lý luận về đói nghèo và chính sách xóa đói giảm nghèo; khảo sát, chỉ ra thực trạng đói nghèo cũng như quá trình thực hiện chính sách tại tỉnh Viêng Chăn; trên cơ sở đó đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, tính bền vững của việc thực hiện chính sách trên địa bàn.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề xóa đói giảm nghèo và chính sách xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Viêng Chăn, trong đó xác định rõ nội dung cũng như mục tiêu của chính sách.
2. Khảo sát thực trạng quá trình thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo trên địa bàn và đánh giá hiệu quả đạt được dựa trên hệ thống chỉ tiêu, mục tiêu đã xác lập.
3. Đề xuất quan điểm chỉ đạo, phương hướng và hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Việc thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Viêng Chăn.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Viêng Chăn, nước CHDCND Lào (gồm 11 huyện: Phôn Hông, Viêng Khăm, Thu La Khôm, Keo U Đôm, Hin Hơp, Văng Viêng, Ka Sí, Mường Mét, Sa Na Kham, Phương, Mưn).
• Phạm vi thời gian: Khảo sát thực trạng giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2013–2015.
• Góc độ tiếp cận: Chuyên ngành Chính trị học.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên hệ thống cơ sở lý luận chính trị, các văn bản quy phạm pháp luật và hệ thống tiêu chí chuẩn nghèo của CHDCND Lào:

• Khung lý thuyết và quan niệm: Sử dụng định nghĩa đói nghèo của Hội đồng Kinh tế - Xã hội Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP, 1993) và phân loại của Liên Hợp Quốc về nghèo tuyệt đối (không thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu về ăn, mặc, ở, y tế, giáo dục) và nghèo tương đối (mức sống dưới trung bình cộng đồng). Về mặt lý luận chính trị, khóa luận dựa trên phương pháp luận Mác - Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử), tư tưởng Kaysone Phomvihane, tư tưởng kinh tế Hồ Chí Minh, cùng quan điểm của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào coi con người là trung tâm của sự phát triển.
• Khung pháp lý và chính sách chuẩn nghèo: Dựa trên Nghị định số 285/TTg ngày 13/10/2009 của Chính phủ Lào về chuẩn nghèo và tiêu chuẩn phát triển giai đoạn 2010–2015; Luật Đất đai (13/10/2003); Nghị quyết số 09-NQ/TW (08/06/2004) của Bộ Chính trị về xây dựng bản và cụm bản phát triển; Chỉ thị số 01/TTg (11/03/2000), Chỉ thị số 10/TTg (25/06/2001) về lập kế hoạch xóa đói giảm nghèo; Chỉ thị số 04/TTg (12/04/2002); Chỉ thị số 883/VPCP (10/06/2005) và Chỉ thị số 698/VPCP (10/08/2001) về chính sách tín dụng ưu đãi.

Tiêu chí chuẩn nghèo quốc gia Lào giai đoạn 2006–2010 (Nghị định 285/TTg):
- Thu nhập bình quân cả nước: 192.000 kíp/người/tháng
- Nông thôn: 180.000 kíp/người/tháng (vùng DTTS: hộ nghèo < 250.000 kíp/người/tháng)
- Thành thị: 240.000 kíp/người/tháng (hộ nghèo < 450.000 kíp/người/tháng)
- Bản nghèo: ≥ 51% hộ nghèo; không có trường học hoặc đi bộ ≥ 1 giờ; không có trạm xá hoặc đi viện ≥ 2 giờ; không có nước sạch; đường giao thông chỉ đi được mùa khô hoặc không có.
- Huyện nghèo: ≥ 51% số bản là bản nghèo; ≥ 40% thiếu trường học, trạm y tế, nước sạch; ≥ 60% thiếu đường ô tô; không có điện lưới hoặc mạng điện thoại.

• Phương pháp nghiên cứu: Kết hợp các phương pháp định tính và thống kê mô tả: điều tra, khảo sát thực tế, thống kê, so sánh dữ liệu qua các mốc thời gian, phân tích - tổng hợp, khái quát hóa và nghiên cứu tài liệu từ các báo cáo chính thức.
• Nguồn dữ liệu: Báo cáo tổng kết của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Viêng Chăn, Sở Thống kê tỉnh Viêng Chăn, số liệu của Tổng cục Thống kê Nhà nước Lào và các tài liệu nghị quyết của Tỉnh ủy Viêng Chăn.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Chính sách xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Viêng Chăn, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào - Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 1 hệ thống hóa khái niệm, chuẩn mực đánh giá đói nghèo, phân tích nguyên nhân - hậu quả và nêu bật sự cần thiết của chính sách xóa đói giảm nghèo trong chiến lược phát triển của tỉnh Viêng Chăn. Tác giả chỉ rõ các nguyên nhân khách quan như địa hình núi rừng chiếm 50% diện tích (22.554 km²), đất nông nghiệp bị bạc màu, kết cấu hạ tầng thấp kém, cùng nguyên nhân từ cơ chế chính sách như đầu tư dàn trải (ngân sách nông nghiệp chỉ chiếm 31% chi ngân sách địa phương).

Về nguyên nhân chủ quan trực tiếp, kết quả điều tra năm 2013 của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Viêng Chăn chỉ ra cơ cấu nguyên nhân dẫn đến nghèo đói của các hộ gia đình:

Nguyên nhân đói nghèo	Miền Bắc (%)	Miền Trung (%)	Miền Nam (%)	Toàn tỉnh (%)
Thiếu vốn sản xuất	35,81	34,35	33,63	28,05
Thiếu kinh nghiệm làm ăn	25,52	26,46	28,30	26,14
Thiếu lao động	12,58	11,98	10,36	14,86
Thiếu đất sản xuất	10,62	11,82	12,42	10,82
Ốm đau, gia đình đông người	9,85	9,95	9,28	11,58
Nguyên nhân khác (tệ nạn, rủi ro)	5,62	5,42	6,00	7,34

Hậu quả của nghèo đói dẫn đến việc di dân tự do phức tạp (tiêu biểu như bản Na Sai có hơn 800 dân di cư, làm tàn phá 400 ha rừng nguyên sinh để làm nương rẫy), làm suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi lên tới 44,3%, tỷ lệ hộ dùng nước sạch chỉ đạt 34,38%, và ngân sách hàng năm phải chi 4–8 tỷ kíp mua 2.000–3.000 tấn gạo cứu đói giáp hạt.

Chương này cũng xác định mục tiêu đến năm 2015 của tỉnh: tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 10%, 80% hộ có nhà kiên cố hoặc bán kiên cố, 90% có việc làm bền vững, GDP tăng 10% đạt 1.800 tỷ kíp, phấn đấu đến năm 2020 không còn hộ đói và xóa cơ bản hộ nghèo diện chính sách.

Chương 2: Thực trạng việc thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Viêng Chăn, nước CHDCND Lào hiện nay

Chương 2 đi sâu đánh giá việc triển khai các nhóm chính sách xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2006–2014. Tỷ lệ nghèo của tỉnh giảm từ 63% (năm 2010) xuống 45% (năm 2013), tuy nhiên vẫn cao hơn mức trung bình cả nước (30% năm 2013). Thu nhập bình quân đầu người toàn tỉnh chỉ đạt khoảng 300 USD/người/năm, GDP tăng trưởng 5,5%/năm với cơ cấu nông nghiệp chiếm 64%, công nghiệp 12%, dịch vụ 24%.

STT	Tên huyện	Đánh giá chung toàn tỉnh: Huyện nghèo	Đánh giá chung toàn tỉnh: Huyện không nghèo
1	Phôn Hông		x
2	Viêng Khăm		x
3	Thu La Khôm		x
4	Keo U Đôm		x
5	Hin Hơp	x
6	Vang Viêng		x
7	Ka Sí		x
8	Mường Mét	x
9	Sa Na Kham		x
10	Phương		x
11	Mưn	x
Tổng	11 huyện (582 bản)	3 huyện nghèo	8 huyện không nghèo

Về công tác triển khai, tỉnh đã kiện toàn Ban chỉ đạo giảm nghèo từ tỉnh đến cơ sở; đẩy mạnh tuyên truyền qua Đài Truyền hình Quốc gia, Lao Star, phát thanh và báo chí đối ngoại; thực hiện phương châm dân chủ cơ sở "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra". Các chương trình hỗ trợ sản xuất, giống ngô/lúa chịu hạn, phát triển cao su tiểu điền, thủy lợi nhỏ và tín dụng ưu đãi đã được đưa vào các cụm bản.

Tuy nhiên, khảo sát về biến động thu nhập của hộ gia đình năm 2013 cho thấy những hạn chế rõ rệt:

• Hộ có thu nhập giảm: 56%
• Hộ có thu nhập hầu như không thay đổi: 26%
• Hộ có thu nhập tăng 1,5 lần: 10%
• Hộ có thu nhập tăng gấp 2 lần: 8%

Về văn hóa - xã hội: Toàn tỉnh có 1.195 trường học, xóa mù chữ được 30 bản, ngân sách giáo dục năm 2015 chiếm 17% tổng chi; hệ thống y tế có 1 bệnh viện đa khoa tỉnh, các bệnh viện huyện, 4 trạm y tế, 30 bản có thầy thuốc trực, 84,4% dân cư dùng nước tự chảy, 58,4% có nhà vệ sinh và ngân sách y tế chiếm 9%. Hạn chế lớn nhất là tính bền vững kém: do thiếu hướng dẫn sử dụng vốn vay và chuyển giao kỹ thuật sâu sát, nhiều hộ sau khi thoát nghèo nhanh chóng rơi vào tình trạng tái nghèo khi gặp rủi ro dịch bệnh, ốm đau.

Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo tỉnh Viêng Chăn, nước CHDCND Lào hiện nay

Chương 3 khẳng định các quan điểm mang tính nguyên tắc từ góc độ Chính trị học: Xóa đói giảm nghèo phải gắn liền với tăng trưởng kinh tế và giữ vững ổn định chính trị, củng cố khối liên minh công - nông - trí thức và tăng cường khối đại đoàn kết các bộ tộc Lào. Tác giả nhấn mạnh không được coi chính sách xã hội là "cái đuôi" đi sau kinh tế; việc giải quyết đói nghèo ở vùng dân tộc thiểu số, vùng căn cứ kháng chiến cũ là yêu cầu cấp bách nhằm ngăn chặn âm mưu kích động, lôi kéo của các thế lực thù địch.

Các nhóm giải pháp chủ yếu được tác giả đề xuất:

• Giải pháp chính trị - tổ chức: Tăng cường vai trò lãnh đạo toàn diện của cấp ủy Đảng và hiệu lực quản lý của chính quyền các cấp; củng cố hoạt động của Ban chỉ đạo giảm nghèo; thực hiện nghiêm quy chế dân chủ ở cơ sở; xây dựng chi bộ cơ sở vững mạnh đạt tỷ lệ 70%, xóa tình trạng một chi bộ phụ trách nhiều bản.
• Giải pháp kinh tế và chuyển giao kỹ thuật: Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông - lâm nghiệp sang sản xuất hàng hóa; nhân rộng mô hình khuyến nông, khuyến lâm, hướng dẫn kỹ thuật canh tác lúa nước kháng rầy, bắp lai và thử nghiệm giống bò sữa, lợn mới; phát triển công nghiệp chế biến nông - lâm sản để nâng cao giá trị hàng hóa.
• Giải pháp tín dụng và đầu tư hạ tầng: Đổi mới phương thức vay tín dụng chính sách thông qua tổ chức tín chấp của các đoàn thể; tập trung nguồn vốn ưu đãi cho 3 huyện nghèo nhất (Mường Mét, Mưn, Hin Hớp); tiếp tục đầu tư hoàn thiện mạng lưới giao thông liên bản, thủy lợi nhỏ, điện lưới và nước sạch sinh hoạt.
• Giải pháp phát triển nhân lực và an sinh xã hội: Đầu tư xây dựng trường phổ thông dân tộc nội trú; miễn giảm học phí cho học sinh vùng khó khăn; mở rộng diện cấp thẻ bảo hiểm y tế và dịch vụ khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo; xóa bỏ tư tưởng ỷ lại, trông chờ vào trợ cấp của Nhà nước.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

• Làm rõ thực trạng nghèo đói theo số liệu thực tế: Khóa luận phản ánh bức tranh thực tế về tỷ lệ nghèo của tỉnh Viêng Chăn qua các mốc: 63% (2010), giảm xuống 45% (2013), với 3/11 huyện thuộc diện nghèo đặc biệt khó khăn (Mường Mét, Mưn, Hin Hớp) trên tổng số 582 bản.
• Xác định nguyên nhân gốc rễ: Chứng minh bằng số liệu điều tra rằng thiếu vốn sản xuất (28,05%) và thiếu kinh nghiệm làm ăn (26,14%) là hai nguyên nhân chủ quan hàng đầu dẫn đến đói nghèo tại địa phương.
• Đánh giá hiệu quả và lỗ hổng chính sách: Chỉ rõ nghịch lý dù tỷ lệ nghèo giảm nhưng có tới 56% hộ dân có thu nhập bị giảm trong năm 2013 do thiên tai và cơ chế hỗ trợ thiếu đồng bộ; tình trạng tái nghèo diễn ra phổ biến do thiếu hướng dẫn kỹ thuật sau khi cấp vốn.

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

• Xây dựng mô hình xóa đói giảm nghèo bền vững dựa trên việc trao "cần câu" thay vì hỗ trợ mang tính bao cấp, trợ cấp đơn thuần.
• Lồng ghép 4 dự án trọng điểm cấp tỉnh: sắp xếp nghề nghiệp cụm II (3,5 tỷ kíp), chăn nuôi gia súc lớn/nhỏ cụm I, II, IV và trồng trọt cụm V, VI (6,1 tỷ kíp vốn ngân hàng chính sách), và củng cố chính quyền bản (500 triệu kíp).
• Phát triển kinh tế gắn với giữ vững an ninh chính trị tại vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và căn cứ cách mạng cũ.

Đóng góp về mặt khoa học của đề tài

Theo tác giả tự khẳng định, trước đó đã có một số công trình nghiên cứu về giảm nghèo tại các tỉnh Sê Koong, Xay Nha Bu Ly, Hủa Phăn hay huyện Sukuma (Chăm Pa Sắc), nhưng đây là công trình đầu tiên nghiên cứu toàn diện việc thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn dưới góc độ chuyên ngành Chính trị học, không trùng lặp với các công trình đã công bố.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Các số liệu sơ cấp và khảo sát định lượng chủ yếu phản ánh giai đoạn 2006–2014; mức độ đánh giá hiệu quả tác động của các chính sách tín dụng ở từng cụm bản vùng sâu chưa được phân tách chi tiết theo từng nhóm dân tộc thiểu số cụ thể (Lào Lùm, Lào Thơng, H'Mông).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả của chính sách xây dựng cụm bản phát triển trong giai đoạn sau năm 2015; nghiên cứu các mô hình hợp tác xã, liên kết chuỗi giá trị nông sản và phát triển du lịch sinh thái (như tại huyện Văng Viêng) nhằm tạo sinh kế bền vững, ngăn ngừa nguy cơ tái nghèo.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Cán bộ nghiên cứu, giảng viên và sinh viên các chuyên ngành Chính trị học, Quản lý công, Chính sách công, Xã hội học và Kinh tế phát triển quan tâm đến vấn đề an sinh xã hội tại CHDCND Lào.
• Phần nội dung giá trị nhất:
  • Hệ thống dữ liệu điều tra thực nghiệm về cơ cấu nguyên nhân đói nghèo phân theo 3 vùng (Bắc, Trung, Nam) của tỉnh Viêng Chăn tại Bảng 1.
  • Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa ổn định chính trị và chính sách xóa đói giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số được trình bày ở Chương 1 và Chương 3.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Hai nguyên nhân chủ quan chính dẫn đến tình trạng đói nghèo ở tỉnh Viêng Chăn là gì?
Theo kết quả điều tra năm 2013 được trình bày trong khóa luận, hai nguyên nhân chủ quan trực tiếp lớn nhất là thiếu vốn sản xuất (chiếm 28,05% toàn tỉnh) và thiếu kinh nghiệm làm ăn (chiếm 26,14% toàn tỉnh).

2. Ba huyện nào có tỷ lệ nghèo cao nhất tại tỉnh Viêng Chăn trong giai đoạn 2013–2014?
Trong tổng số 11 huyện của tỉnh, 3 huyện nghèo nhất được xác định là huyện Mường Mét, huyện Mưn và huyện Hin Hớp.

3. Theo chuẩn nghèo Lào giai đoạn 2010–2015 (Nghị định 285/TTg), mức thu nhập chuẩn nghèo nông thôn và thành thị là bao nhiêu?
Chuẩn nghèo tính theo thu nhập bình quân đầu người một tháng là 180.000 kíp/người/tháng đối với khu vực nông thôn và 240.000 kíp/người/tháng đối với khu vực thành thị.

4. Vì sao khóa luận nhấn mạnh yêu cầu không coi chính sách xã hội là "cái đuôi" của chính sách kinh tế?
Tác giả lập luận từ góc độ chính trị học rằng nếu chỉ chú trọng tăng trưởng kinh tế mà xem nhẹ chính sách xã hội sẽ dẫn đến phân hóa giàu nghèo quá mức, dẫn tới phân hóa giai cấp, gây bất ổn chính trị - xã hội và làm chệch định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển của đất nước Lào.

5. Cơ cấu ngân sách tỉnh Viêng Chăn dành cho giáo dục và y tế năm 2015 đạt tỷ lệ bao nhiêu?
Theo số liệu trong khóa luận, năm 2015 Chính phủ Lào đầu tư ngân sách chi cho giáo dục của tỉnh đạt 17% và đầu tư cho phát triển y tế đạt 9%.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp "Thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Viêng Chăn, nước CHDCND Lào hiện nay" đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận, khung thể chế và thực trạng triển khai công tác giảm nghèo tại tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2006–2014 dưới góc độ chính trị học. Công trình chỉ rõ nguyên nhân cốt lõi của tình trạng nghèo đói và nguy cơ tái nghèo xuất phát từ việc thiếu vốn, thiếu kỹ thuật và thiếu tính đồng bộ trong lồng ghép chính sách. Hệ thống giải pháp được đề xuất tập trung vào nâng cao vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng cơ sở, đổi mới tín dụng chính sách, hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật sản xuất và củng cố hạ tầng thiết yếu, cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ công tác hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CHÍNH SÁCH XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở TỈNH VIÊNG CHĂN, NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Quan điểm về đói nghèo và chính sách xóa đói giảm nghèo ở nước CHDCND Lào 1. Quan niệm về đói nghèo Đói nghèo không còn là vấn đề riêng của từng quốc gia, mà là vấn đề có tính toàn cầu, bởi lẽ ở tất cả các quốc gia trên thế giới, kể cả những nước giàu nhất về kinh tế như Mỹ, Đức, Nhật. Đói nghèo là một hiện tượng tồn tại ở tất cả các quốc gia dân tộc.

Nó là một khái niệm rộng, luôn thay đổi theo không gian và thời gian. Đến nay, có nhiều khái niệm khác nhau về đói nghèo. Tuy nhiên, Lào, Việt Nam và các quốc gia trong khu vực đã thống nhất sử dụng khái niệm được nêu ra tại Hội nghị bàn về XĐGN ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương do Héi ®ång kinh tÕ - x· héi Châu Á (ESCAP) tổ chức tại Băng Cốc (Thái Lan) tháng 9/1993. Đó là: Đói nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người đã được xã hội thừa nhận, tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của từng địa phương.

Để đánh giá đúng mức độ nghèo, Liên hợp quốc đã đưa ra hai khái niệm nghèo đói như sau: Nghèo tuyệt đối: Là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản, tối thiểu để duy trì cuộc sống (nhu cầu về ăn, mặc, nhà ở, chăm sóc y tế, giáo dục. Nghèo tương đối: Là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng tại địa phương, ở một thời kỳ nhất định [1]. Những quan niệm về đói nghèo nêu trên, phản ánh ba khía cạnh chủ yếu của người nghèo là: Không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối 7 thiểu dành cho con người; có mức sống thấp hơn mức sống cộng đồng; thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng. Nghèo tuyệt đối chủ yếu phản ánh tình trạng một bộ phận dân cư không được thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu của con người, trước hết là ăn, mặc, ở.; Nghèo tương đối lại phản ánh sự chênh lệch về mức sống của một bộ phận dân cư khi so sánh với mức sống trung bình của cộng đồng địa phương trong một thời kỳ nhất định.

Do đó, có thể xóa dần nghèo tuyệt đối, còn nghèo tương đối luôn xảy ra trong xã hội, vấn đề quan tâm ở đây là rút ngắn khoảng cách chênh lệch giàu nghèo và hạn chế sự phân hóa giàu - nghèo, giảm thiểu tới mức thấp nhất tỷ lệ nghèo tương đối. Quan niệm về chính sách XĐGN Nói về chính sách XĐGN, đã có rất nhiều quan niệm đã đưa ra nhưng chủ yếu tập trung vào một số quan niệm sau: Chính sách XĐGN là tổng thể các hoạt động trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm thực hiện mục tiêu hỗ trợ như điều kiện căn bản (ăn, ở, đi lại, học hành) để người nghèo có thể tồn tại và phát triển để dần đạt tới mức trung bình như các thành viên khác trong cộng đồng. Chính sách XĐGN là quá trình đa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước vào việc nâng cao chủ trương, chính sách cho người dân đặc biệt là hộ nghèo, xã nghèo trên cả nước. Thông qua các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, các cơ quan, đoàn thể, các địa phương giúp đỡ người nghèo, xã nghèo phát triển kinh tế, cải thiện đời sống, nâng cao mức thu nhập và các nhu cầu thiết yếu khác, qua đó từng bước giúp hộ nghèo, rút ngắn khoảng cách chênh lệch giữa các vùng, các địa phương, đặc biệt là giữa thành thị và nông thôn, giữa miền Nam và miền Bắc, giữa các dân tộc trong cả nước.

Để làm tốt chính sách này, chúng ta phải có nhận thức đúng đắn và thống nhất quan điểm XĐGN là giúp đỡ người nghèo vươn lên để thoát khỏi nghèo, đói chứ không phải trợ cấp hoặc mang tính chất bố thí cho người nghèo, 8 cho người nghèo "cái cần câu chứ không phải cho họ xâu cá". Để chính sách XĐGN đạt hiệu quả phải tích cực, cần tuyên truyền vận động, giúp đỡ người nghèo, cung cấp tiền vốn, phương tiện sản xuất, hướng dẫn họ cách thức làm ăn để họ tự vươn lên xóa bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước, chính quyền địa phương, đồng thời giúp họ xóa bỏ tâm lý tự ti, mặc cảm, giúp người nghèo có lòng tin vào Đảng và Nhà nước, cơ quan và tin vào chính mình, tin vào cuộc sống tương lai. Tiêu chí đánh giá đói nghèo Tiêu chí xác định mức nghèo của Lào: Theo Nghị định số 285/TTg, ngày 13 tháng 10 năm 2009 của Chính phủ Lào, quy định về chuẩn nghèo và tiêu chuẩn phát triển giai đoạn 2010-2015, Chính phủ còn đưa ra chuẩn nghèo của Lào như sau: - Người nghèo: Chuẩn nghèo là dựa vào mức thu nhập bình quân đầu người trong một tháng không phân biệt giới tính, tuổi thọ và đánh giá theo đồng tiền kíp Lào. Trong giai đoạn 2006-2010, chuẩn nghèo bình quân cả nước là: 192.000 kíp/người/tháng; Chuẩn nghèo ở vùng nông thôn là: 180.000 kíp/người/tháng; Chuẩn nghèo ở thành thị là: 240.000 kíp/người/tháng.1 - Hộ nghèo: là hộ có tất cả các khoản thu nhập cộng lại (hoặc vật chất có giá trị tương ứng) bình quân thấp hơn chuẩn nghèo đã qui định ở trên [11, 10].

Ở nông thôn vùng dân tộc thiểu số hộ nghèo là hộ có thu nhập thấp hơn 250.000 kíp/người/tháng. Còn ở thành thị và vùng lân cận hộ nghèo là hộ có thu nhập thấp hơn 450.000 kíp/ người/tháng. - Bản nghèo: Cách thức xác định chuẩn mực bản nghèo là: (1) Bản có hộ gia đình nghèo chiếm 51% trở lên của số gia đình toàn bản; (2) Bản không có trường học tại bản hoặc có ở gần nhưng phải đi bộ mất thời gian một tiếng trở lên; (3) Bản không có trạm xá, không có thầy thuốc, không có tủ thuốc chữa 1 1 kíp = 2.6 VNĐ (năm 2013) 9 bệnh hoặc đi bệnh viện trên 2 tiếng đồng hồ; (4) Bản không có nước sạch; (5) Bản không có đường xe ô tô vào tới bản hoặc có nhưng chỉ đi được trong mùa khô. - Huyện nghèo: Cách thức xác định chuẩn mực huyện nghèo là: (1) Huyện có bản nghèo chiếm 51% trở lên của số bản trong huyện; (2) Huyện không có trường học các cấp trong bản chiếm 40% trở lên; (3) Huyện không có trạm xá hoặc nhà thuốc chiếm 40% trở lên; (4) Huyện cơ bản không có nước sạch dùng chiếm 40% trở lên; (5) Huyện cơ bản không có đường xe ô tô, đường ngựa, xe bò vào tới bản chiếm 60% trở lên; (6) Huyện cơ bản không có điện dùng chiếu sáng toàn bản cả huyện; (7) Huyện cơ bản không được sử dụng mạng lưới điện thoại; được coi là huyện chưa thoát khỏi nghèo [11].

Cách thức xác định tỉnh nghèo dựa trên cơ sở tổng kết nghèo đói của huyện, so sánh phân tích tình trạng nghèo đói, thông qua điều tra các chuẩn nghèo hộ gia đình của Tổng cục Thống kê Nhà nước nghiên cứu quy định. Nguyên nhân và hậu quả của đói nghèo Kết quả điều tra xác định hộ đói nghèo năm 2011 trên địa bàn tỉnh Viêng Chăn cho thấy: Hộ đói nghèo thường bị tác động và chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố cả nhân tố chủ quan và khách quan, trên thực tế rất khó xác định đâu là yếu tố đầu tiên gây ra đói nghèo. Nguyên nhân và hậu quả của tình trạng đói nghèo nói chung và ở Viêng Chăn nói riêng thể hiện rất đa dạng, lúc là nguyên nhân, lúc giữ vai trò là hậu quả. Bằng phương pháp tiếp cận khoa học mang tính thực tiễn có thể nhận thấy đói nghèo ở Viêng Chăn có những nguyên nhân và hậu quả chủ yếu sau: Một là, đói nghèo có sự tác động rất lớn đến phân hoá giàu nghèo giữa các cộng đồng các dân tộc, giải quyết không tốt XĐGN thì để lại hậu quả khó 10 lường về phân chia và tạo ra mâu thuẫn sắc tộc, phân hoá giai cấp trong từng cộng đồng dân tộc, đặc biệt là với đồng bào dân tộc thiểu số do đời sống khó khăn, đi tìm đất mới tạo ra làn sóng di cư tự do của đồng bào nhất là người trong bản Na Sai với hơn 800 dân di cư từ các bản vào để lại một hậu quả về kinh tế, chính trị, xã hội rất phức tạp, khó lường v.400 ha rừng nguyên sinh đầu nguồn bị chặt phá để có đất đốt nơng làm rẫy nhằm giải quyết lơng thực, nạn săn bắt thú rừng, xâm canh, xâm gây mất đoàn kết với đồng bào dân tộc thiểu số địa phương.

Hai là, đói nghèo kéo theo sự kém phát triển của sản xuất mang tính tự nhiên, cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội xuống cấp nghiêm trọng, để giải quyết vấn đề này hàng năm nhà nước phải dành phần lớn ngân sách để đầu tư nâng cấp kết cấu hạ tầng kinh tế và xã hội, làm hạn chế nguồn lực cho đầu t phát triển kinh tế. Mặt khác tình trạng đói nghèo đã để lại hậu quả hàng năm ngân sách huyện phải dành 4 - 8 tỷ kíp mua 2000 - 3000 tấn gạo để cứu đói đột xuất cho 3 - 4 vạn người trong dịp giáp hạt, hỗ trợ về y tế, giáo dục… nhằm đảm bảo an ninh xã hội làm ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và XĐGN. Ba là, về mặt xã hội: Tình trạng đói nghèo ở tỉnh Viêng Chăn đã để lại hậu quả xã hội gián tiếp như: Tỷ lệ học sinh trong độ tuổi huy động ra lớp đạt 17,6%, thấp hơn so với cả nước, tỷ lệ qua đào tạo của lao động đạt 86,7%, mê tín dị đoan gắn với truyền đạo trái pháp luật có chiều hướng gia tăng, nạn buôn bán và sử dụng ma tuý gia tăng ở địa bàn một số huyện. Tỷ lệ trẻ em dới 5 tuổi suy dinh dưỡng ở mức cao (44,3%), nhiều địa bàn người dân chưa được tiếp cận với các dịch vụ cơ bản xã hội.

Tỷ lệ các gia đình sử dụng nước sạch đạt thấp 34,38%, nạn đói giáp hạt là mối lo của đồng bào các dân tộc vùng sâu, vùng xa.