Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải tại Việt Nam Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn tiến hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải tại cấp sơ thẩm theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện các quy định pháp luật về phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải tại Việt Nam 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải tại cấp sơ thẩm. Khái niệm, đặc điểm, bản chất phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải tại cấp sơ thẩm. Khái niệm Phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải tại cấp sơ thẩm Phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận và công khai chứng cứ cho đến nay vẫn còn là một chế định hoàn toàn mới so với pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam nói riêng và pháp luật tố tụng dân sự nói chung. Một phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ được tiến hành theo quy định của pháp luật tố tụng tại hầu hết các nước trên thế giới, tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có một mô hình thống nhất và cụ thể về phiên họp này.
Cách thức vận hành, quy định chung về phiên họp được xem xét và xây dựng tùy thuộc vào tinh thần pháp luật tố tụng dân sự của mỗi quốc gia. Phiên họp này dù được tổ chức như thế nào cũng đều mang hơi hướng và bản chất của một giai đoạn trong tiến trình tố tụng dân sự. Do đó, vai trò và vị trí của phiên họp trong quá trình tiến hành tố tụng là không thể không nhắc đến. Dưới góc độ khoa học pháp lý, tố tụng dân sự (Civil Procedure) [46, 59] được hiểu đơn giản là một quá trình được thực hiện theo trình tự, thủ tục giải quyết các vụ việc dân sự, trình tự, thủ tục thi hành án dân sự nhằm tìm được tỉ lệ quyền lợi cân bằng hợp lý nhất giữa các bên chủ thể xảy ra tranh chấp.
Như một lẽ thông thường, trong quá trình giao lưu dân sự, các chủ thể trong xã hội dân sự luôn có sự tương tác với nhau thông qua vật hoặc các quyền và nghĩa vụ. Những sự tương tác này tác động trực tiếp và mạnh mẽ tới quyền và lợi ích của các bên, điều này dẫn đến những bất đồng và mâu thuẫn về quyền và lợi ích chính đáng của mỗi bên. Để có thể giải quyết bất đồng, buộc người ta phải tìm ra một công cụ và phương thức nào đó để chấm dứt sự bất đồng cũng như 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giải quyết được việc phân chia quyền lợi trong quan hệ tranh chấp như thế nào cho hợp lý. Tố tụng dân sự ra đời nhằm thực hiện vai trò này [30].
Bởi hoạt động này có sự tham gia của một chủ thể thứ ba nằm ngoài quan hệ dân sự tranh chấp, với mục đích giải quyết các tranh chấp nên một chuẩn mực về các hành vi phải được ban hành nhằm định hướng cho các chủ thể tham gia các bước thực hiện để đi tới được công lý và bình đẳng. Các chuẩn mực hành vi này được thực hiện trong một thời gian dài từ khi các bên nêu ra sự việc tranh chấp với bên thứ ba giải quyết cho đến khi kết quả của việc phân xử, giải quyết được thể hiện ra thực tế (tiêu biểu là thể hiện qua bản án), đây được xem như một khung xương cho hoạt động xét xử, giải quyết các tranh chấp dân sự. Trong quá trình này, có thể phân loại được loạt các hành vi tương tự, có liên quan và các hành vi khác biệt có liên quan tạo nên các giai đoạn của hoạt động tố tụng. Các giai đoạn tố tụng nói chung và phiên họp kiểm tra, giao nộp, tiếp cận chứng cứ và hòa giải nói riêng ra đời được xem như sự định hướng và phối hợp của các bên trong việc giải quyết các tranh chấp dân sự trong mỗi khoảng thời gian nhất định.
Mỗi giai đoạn sẽ có vai trò và giá trị riêng nhằm nêu vấn đề tranh chấp hoặc làm rõ quyền, nghĩa vụ của các bên cũng như đưa ra được kết quả cuối cùng cho sự phân xử. Việc phân chia các giai đoạn như vậy giúp cho hoạt động xét xử tìm ra công lý một cách đúng đắn và nhanh chóng nhất. Từng giai đoạn, vụ việc được nêu ra một cách rõ ràng, sau đó được chứng minh cũng như làm rõ quyền lợi giữa các bên đồng thời thống nhất các giải pháp mà các bên đưa ra để thỏa thuận nhằm bù đắp hoặc giải quyết các tranh chấp đó [45, 28]. Xét xử tại cấp sơ thẩm bao gồm cả phiên họp kiểm tra việc tiếp cận, giao nộp, công khai chứng cứ và hòa giải là bước xét xử giải quyết vụ án dân sự lần đầu tại Tòa án.
Tất cả các vụ án dân sự nếu đã phải đưa ra xét xử thì đều phải 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trải qua cấp xét xử sơ thẩm, và để đến được với hoạt động xét xử sơ thẩm tại tòa, việc tiến hành phiên họp kiểm tra việc tiếp cận, giao nộp, công khai chứng cứ và hòa giải và thủ tục bắt buộc phải được tiến hành. Đặc điểm của phiên tòa sơ thẩm nói chung và phiên tòa sơ thẩm dân sự nói riêng là được tiến hành trong một thời điểm, thời gian nhất định. Phiên tòa là nơi diễn ra một cách tập trung các hoạt động tố tụng của những người tiến hành tố tụng và những người tham gia tố tụng như Thẩm phán, Hội thẩm, Thư ký Tòa án, đương sự và người bảo vệ quyền lợi của đương sự v. Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án sử dụng chứng cứ thu được từ nhiều hoạt động khác nhau phục vụ việc giải quyết vụ án.
Bên cạnh việc Tòa án sử dụng chứng cứ thu được qua hoạt động thụ lý hồ sơ vụ án, thông qua hòa giải, xét xử tại phiên tòa dân sự sơ thẩm, phiên tòa phúc thẩm để giải quyết vụ án cũng như hoạt động thu giữ chứng cứ do đương sự cung cấp các chứng cứ cũng được bổ sung [54]. Đối với chứng cứ, hoạt động đầu tiên của Tòa án là hoạt động tiếp nhận tài liệu, chứng cứ do nguyên đơn nộp kèm theo đơn khởi kiện (chưa thụ lý vụ án). Đó là việc "Người khởi kiện phải gửi kèm theo đơn khởi kiện tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho những yêu cầu của mình là có căn cứ và hợp pháp”. Sau đó, các chứng cứ này sẽ được đưa vào quá trình tố tụng làm căn cứ bảo vệ quyền và lợi ích cho các bên đương sự.
Trước khi bước tới giai đoạn chuẩn bị xét xử và xét xử, với nguyên tắc “việc dân sự cốt ở đôi bên”, quy trình tố tụng luôn dành ra một khoảng thời gian pháp lý nhằm trước hết là giúp các đương sự xác định lại tình trạng tranh chấp của quan hệ pháp luật, bên cạnh đó, các đương sự cũng cần được biết vị thế của mình trong quan hệ tranh chấp hiện tại như thế nào thông qua những tài liệu, chứng cứ mà các bên cung cấp trong hồ sơ khởi kiện [33]. Điều này đảm bảo cho việc các bên nắm chắc hơn về tình trạng xung đột lợi ích, thúc đẩy việc giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn dựa trên 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những căn cứ đã được xác định. Hoạt động này được gọi với tên là kiểm tra giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và là một hoạt động tố tụng đặc thù được thực hiện dưới hình thức một phiên họp. Sau khi giúp các đương sự nắm bắt được tình trạng xung đột trong quan hệ tranh chấp, tòa án sẽ là chủ thể thứ ba đúng ra tổ chức cho các bên đương sự có sự trao đổi, trình bày ý kiến và đưa ra phương thức giải quyết tranh chấp này một cách nhanh chóng.
Dựa trên những căn cứ pháp lý trong hồ sơ, chứng cứ, các bên có thể trình bày quan điểm, ý kiến của mình về quyền và lợi ích trong quan hệ xung đột lợi ích trên, đồng thời đưa ra các phương án giải quyết có thể thống nhất được. Hoạt động này được gọi là hoạt động hòa giải.Phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ tại cấp sơ thẩm. Tại bất kỳ phiên tòa xét xử nào, Hội đồng xét xử với nguyên tắc quyết định theo đa số sẽ phải nghe các bên đương sự trình bày, nghe các bên tranh luận về chứng cứ và dựa vào pháp luật để bảo vệ cho những yêu cầu của mình. Vì vậy, Tòa án nhân dân phải kiểm tra xác minh toàn bộ các tài liệu, chứng cứ của vụ án một cách toàn diện, khách quan, trên cơ sở đó đưa ra những nhận định, quyết định về chủ trương giải quyết vụ án được đúng đắn, chính xác.
Bởi vậy, trước đó Tòa án trong công tác sau khi thụ lý vụ án phải tập trung vào những vấn đề cơ bản trước khi tiến hành phiên tòa sơ thẩm, đó là cần giải quyết và xem xét những tài liệu, chứng cứ của vụ án đã được giao nộp và thẩm tra xác minh kỹ lưỡng chưa và những quyền, nghĩa vụ cụ thể của các bên đương sự được giải quyết như thế nào cho hợp lý, hợp pháp, nhanh chóng và hiệu quả [44, 36]. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối với tố tụng dân sự, giao nộp tài liệu chứng cứ vừa là quyền và nghĩa vụ của đương sự và công khai, tiếp cận chứng cứ cũng là quyền và nghĩa vụ của các bên. Việc giao nộp chứng cứ là một trong những nội dung quan trọng của tranh tụng cho nên đương sự phải giao nộp đầy đủ và công khai các tài liệu chứng cứ, trừ trường hợp quy định được giữ bí mật, đồng thời, đây cũng là cơ sở để chứng cứ được công khai và bên còn lại dễ dàng tiếp cận chứng cứ.