CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. GIỚI THIỆU VỀ KIỂM TOÁN MÔI TRƯỜNG 1. Khái niệm Kiểm toán môi trường Kiểm toán môi trường (EA) hiện nay không còn là một khái niệm mới, nó đã và đang được thực hiện ở các cơ sở công nghiệp và các công ty dưới nhiều dạng và tên gọi khác nhau như: rà soát môi trường, tổng quan môi trường, kiểm soát môi trường và đánh giá tác động môi trường. Kiểm toán môi trường được sử dụng với các đề án đã và đang được thực hiện.
Nội dung của nó tập trung vào kiểm tra các vấn đề môi trường như xem xét các hoạt động có liên quan đến vấn đề môi trường hay sự tuân thủ của các cơ sở công nghiệp đối với hệ thống quản lý môi trường…phần lớn dựa trên việc thu thập thông tin từ thực tế sản xuất. Kiểm toán môi trường là một công cụ hữu hiệu giúp các nhà quản lý nhận thức rõ những vấn đề môi trường đang xảy ra; trên cơ sở đó đề ra những biện pháp ngăn ngừa để cải thiện chất lượng môi trường hiệu quả. Có rất nhiều các định nghĩa khác nhau về kiểm toán môi trường. Năm 1998 Viện thương mại Quốc tế ICC đã đưa ra khái niệm ban đầu về `kiểm toán môi trường: “Kiểm toán môi trường là một công cụ quản lý bao gồm việc ghi chép một cách khách quan, công khai công tác tổ chức môi trường, sư vận hành của các thiết bị, cơ sở vật chất với mục đích quản lý môi trường bằng cách trợ giúp quản lý, kiểm soát các hoạt động và đánh giá sự tuân thủ các chính sách của công ty, bao gồm sự tuân thủ theo các tiêu chuẩn môi trường”.
Theo nhóm Tư vấn chiến lược thuộc Tổ chức Tiêu chuẩn quốc tế về môi trường: “Kiểm toán môi trường là một quá trình thu được có hệ thống và đánh giá các bằng chứng, để xác định độ tin cậy của việc xác nhận về các khía cạnh môi trường của các hoạt động, các sự kiện và điều kiện, nhằm xác định xem chúng so với các chỉ tiêu đã được thiết lập khác biệt như thế nào và thông tin những kết quả này cho khách hàng”. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo cơ quan bảo vệ môi trường Hoa Kì (EPA): “Kiểm toán môi trường là sự xem xét có mục đích, theo chu kì, có hệ thống và được chứng minh bằng tư liệu bởi sự tồn tại có nguyên tắc các hoạt động của đơn vị và những vấn đề thực tiễn có liên quan đến việc tuân thủ nguyên tắc môi trường”. Theo cục bảo vệ môi trường nảm 2003: “Kiểm toán môi trường là công cụ quản lý bao gồm một quá trình đánh giá có tính hệ thống, định kì và khách quan được văn bản hóa về việc làm thế nào để thực hiện tổ chức môi trường, quản lý môi trường và trang thiết bị môi trường hoạt động tốt”. Theo Trịnh Thị Thanh và Nguyễn Thị Hà năm 2003 “Kiểm toán môi trường là tổng hợp các hoạt động điều tra, theo dõi có hệ thống theo chu kì và đánh giá một cách khách quan đối với công tác tổ chức quản lý môi trường, quá trình vận hành công nghệ sản xuất,hiện trạng vận hành của trang thiết bị,… với mục đích kiểm soát các hoạt động và đánh giá sự tuân thủ của các đơn vị, các nguồn tạo ra chất thải đối với những chính sách nhà nước về môi trường” Định nghĩa theo tiêu chuẩn ISO 14010 là định nghĩa được xem như là đầy đủ nhất, cụ thể nhất vì nó đã xem xét, tổng hợp và sửa đổi những khái niệm do các tổ chức khác nhau trên thế giới đưa ra như sau: “Kiểm toán môi trường là một quá trình thẩm tra có hệ thống và được ghi thành văn bản, bao gồm việc thu thập và đánh giá một cách khách quan các bằng chứng nhằm xác định những hoạt động, sự kiện, hệ thống quản lý liên quan đến môi trường hay các thông tin về những kết quả của quá trình này cho khách hàng”[1].
Mặc dù các định nghĩa về kiểm toán môi trường có thể khác nhau về ngôn từ và cách diễn đạt, song bản chất của kiểm toán môi trường là: - Quá trình kiểm tra có hệ thống và được ghi thành văn bản - Tiến hành một cách khách quan - Thu thập và đánh giá các bằng chứng kiểm toán - Xác định các vấn đề xem có phù hợp với tiêu chuẩn kiểm toán hay không? Thông tin các kết quả kiểm toán cho khách hàng 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tượng, mục tiêu, phạm vi kiểm toán môi trường 1.1 Đối tượng của kiểm toán môi trường[1] Đối tượng của kiểm toán môi trường là các cơ sở đang hoạt động. Ngày nay, đối tượng của kiểm toán môi trường ngày càng đa dạng, phong phú. Đó là: Các cơ sở sản xuất, các doanh nghiệp (Nhà máy bí, giấy, dệt nhuộm…) - Bất động sản (Sử dụng trong quy hoạch đô thị) - Các loại tài nguyên thiên nhiên (Khai thác than) - Các bệnh viện lớn - Các cơ quan ban hành chính sách - Các vấn đề sức khỏe, an toàn lao động - Năng lượng - Lò mổ gia súc - Trường học… 1.2 Mục tiêu của kiểm toán môi trường[1,5].
Kiểm toán môi trường là một công cụ để quản lý môi trường. Vì vậy, mục tiêu của kiểm toán môi trường nhằm: - Tổ chức và giải trình các số liệu quan trắc môi trường nhằm xác lập một biên bản về các thay đổi liên quan đến sự thực hiện một dự án hoạt động của một tổ chức. - Kiểm chứng các thông số được lựa chọn bởi một chương trình quan trắc môi trường phù hợp với các yêu cầu quy phạm hiện hành, với các chính sách và các tiêu chuẩn nội bô, và với các hạn chế về chỉ tiêu chất lượng môi trường đã được xác lập. - So sánh những tác động được dự kiến của dự án với tác động thực tế.
Từ đó đánh giá tính chính xác của các dự báo. - Đánh giá tính hiệu quả của hệ thống quản lý môi trường, các hoạt động tác nghiệp và các thủ tục quy định. - Xác định mức độ và quy mô, yêu cầu sửa chữa, biện pháp điều chỉnh. Phạm vi của kiểm toán môi trường[1].
Phạm vi thực hiện kiểm toán môi trường phụ thuộc vào các mục tiêu đề ra. Kiểm toán môi trường có thể áp dụng ở bất cứ giai đoạn nào của một quá trình sản 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xuất của một cơ sở sản xuất. Vì vậy có thể tiến hành kiểm toán toàn bộ quá trình sản xuất, hoặc chỉ một giai đoạn bất kì; kiểm toán chung cả hệ thống, tất cả các vấn đề chung hoặc đi sâu vào một vấn đề mà chủ thể kiểm toán quan tâm. Ý nghĩa của KTMT [1,5] KTMT là một phần của hệ thống quản lý môi trường chung, trợ giúp trong việc tổ chức và quản lý các chương trình môi trường có hiệu quả.
Vì vậy, KTMT có những lợi ích nhất định: - Lợi ích đầu tiên là bảo vệ môi trường., giúp đảm bảo hiệu quả sự tuân thủ đầu tư, tuân theo những chính sách của cơ sở. Hiện nay nhiều công ty đã thiết lập các tiêu chuẩn và hướng dẫn về môi trường nội bộ. Những tiêu chuẩn và những hướng dẫn này đang được áp dụng rất rộng rãi. - KTMT giúp nâng cao trình độ quản lý và nhận thức cũng như trách nhiệm của công dân về vấn đề môi trường, do vậy, đem lại sự quản lý tổng thể tốt hơn.
- Tạo điều kiện cho một cuộc thẩm tra độc lập, nhằm xem xét các hoạt động kinh tế hay các chính sách hiện tại có tuân thủ luật môi trường hiện tại và tương lai hay không. - Hỗ trợ trong việc trao đổi thông tin giữa các cơ sở sản xuất (chẳng hạn cùng sản xuất một sản phẩm nhưng nhà máy này đạt tiêu chuẩn theo quy định về môi trường trong khi nhà máy khác thì chưa đạt. Thông qua kết quả sẽ dễ dàng so sánh và tìm ra điểm thiếu sót để đưa ra giải pháp hợp lý cho cơ sở). - Đánh giá chương trình đào tạo và giúp đào tạo cán bộ.
- Có được thông tin đầy đủ về hiện trạng môi trường của cơ sở. Các kết quả kiểm toán có thể cung cấp thông tin, cơ sở dữ liệu trong các trường hợp cấp cứu hoặc ứng cứu kịp thời. - Chỉ ra các vấn đề sai sót, nơi quản lý yếu kém không hiệu quả, từ đó đề ra các giải pháp chấn chỉnh có hiệu quả, đảm bảo hiệu suất công nghệ và giảm chất thải. - Ngăn ngừa và tránh các nguy cơ rủi ro về môi trường ngắn hạn cũng như dài hạn.
- Tạo hình ảnh đẹp cho cơ sở, củng cố quan hệ với các cơ quan hữu quan. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại Kiểm toán môi trường Có rất nhiều cách để phân loại kiểm toán môi trường. Theo chủ thể kiểm toán.
Có 2 hình thức tiến hành kiểm toán là kiểm toán nội bộ và kiểm toán từ bên ngoài. Kiểm toán nội bộ: Kiểm toán nội bộ được đảm trách bởi chính tổ chức đó. Đây là cách mà một tổ chức tự đánh giá các hoạt động và việc thi hành các quy định về môi trường của mình nhằm mục đích tư rút ra các bài hoạc kinh nghiệm về công tác quản lý môi trường của cơ sở, khắc phục các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và các rủi ro môi trường, cải thiện hệ thống quản lý môi trường của cơ sở mình để nâng cao hiệu quả sản xuất cũng như chất lượng môi trường. Kiểm toán từ bên ngoài Kiểm toán từ bên ngoài được đảm nhiệm bởi các tổ chức khác độc lập với tổ chức bị kiểm toán.
Các cuộc kiểm toán từ bên ngoài có thể được thực hiện với nhiều lí do đa dạng khác nhau bao gồm: - Đánh giá sự thích hợp của hệ thống quản lý môi trường của một cơ quan theo một tiêu chuẩn, chẳng hạn như tiêu chuẩn ISO 14000, để thừa nhận chứng chỉ cấp cho cơ quan đó là hợp lý - Đánh giá dộ tin cậy của một tổ chức có mong muốn thiết lập hay tiếp tục thiết lập những hợp đồng kinh tế với khách hàng. - Kiểm tra xem hệ thống quản lý môi trường và các hoạt động thực tế của nó có đạt hay không đạt các yêu cầu hiệu chỉnh đặc biệt đã đưa ra trong các cuộc kiểm toán trước đó. Theo mục đích kiểm toán Có 3 dạng kiểm toán chính là: Kiểm toán pháp lý, kiểm toán thuộc về tổ chức và kiểm toán kỹ thuật. Kiểm toán pháp lý 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.