Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát thủ tục hành chính. - Chương 2: Thực trạng công tác kiểm soát thủ tục hành chính tại Cục Văn hóa cơ sở, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. - Chương 3: Giải pháp nâng cao kiểm soát thủ tục hành chính tại Cục Văn hóa cơ sở, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Do an Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1.
Khái niệm thủ tục hành chính Để giải quyết một công việc nhất định đều cần có những thủ tục phù hợp. Theo nghĩa thông thƣờng, thủ tục có nghĩa là phƣơng cách giải quyết công việc theo một trình tự nhất định, một thể thống nhất. Theo từ điển tiếng Việt thông dụng, thủ tục là “cách thức tiến hành một công việc với nội dung, trình tự nhất định, theo quy định của nhà nước”. Cũng có thể hiểu thủ tục là những quy tắc, chế độ, phép tắc hay quy định chung phải tuân theo khi làm việc công.
Thủ tục đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành bộ máy nhà nƣớc cũng nhƣ bảo đảm quyền và lợi ích của ngƣời dân.Chính vì vậy, thủ tục tiến hành các hoạt động quản lý nhà nƣớc mới đƣợc quan tâm cả dƣới góc độ nghiên cứu khoa học, xây dựng pháp luật thực hiện thủ tục trên thực tế. Bản thân thủ tục không có mục đích tự thân, thủ tục chỉ biểu hiện cách thức tổ chức thực hiện các hoạt động của Nhà nƣớc. Quan niệm chung cho rằng, thủ tục là phƣơng cách, các quy tắc, chế độ, quy định để giải quyết công việc theo một trình tự nhất định; còn thủ tục hành chính là các loại thủ tục gắn liền với hoạt động của cơ quan quản lý hành chính nhà nƣớc. Trong nghiên cứu TTHC, có rất nhiều quan niệm đƣa ra về phạm vi cụ thể của khái niệm TTHC.
Có quan niệm cho rằng, TTHC là trình tự mà các cơ quan quản lý nhà nƣớc giải quyết trong lĩnh vực trách nhiệm hành chính và xử lý vi phạm hành chính. Một quan niệm khác đƣa ra, TTHC là trình tự giải quyết bất kỳ một nhiệm vụ cá biệt, cụ thể trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nƣớc. Nhƣ vậy ngoài thủ tục xử lý các vi phạm hành chính thì thủ tục cấp phép, đăng ký và giải quyết khiếu nại, tố cáo. cũng đƣợc coi là TTHC.
Việc thống nhất một quan niệm chung nhất về TTHC là điều hết sức cần thiết, đặc biệt trong tiến trình CCHC nhà nƣớc hiện nay: TTHC là trình tự, cách Stt. Do an thức giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nƣớc có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ của hành chính và giữa các cơ quan hành chính nhà nƣớc với các tổ chức và cá nhân công dân. Trong hoạt động quản lý nhà rƣớc, việc tuân thủ những quy tắc pháp lý, những quy định cụ thể về trình tự, cách thức khi sử dụng thẩm quyền nhà nƣớc đối với từng cơ quan để giải quyết đƣợc gọi chung là những quy phạm thủ tục, trong đó có thủ tục lập pháp, thủ tục tố tụng tƣ pháp và TTHC. Tất cả các quy tắc pháp lý, quy định về trình tự thực hiện thẩm quyền của cơ quan nhà nƣớc trong việc giải quyết các nhiệm vụ nhà nƣớc và công dân tạo nên hệ thống quy phạm thủ tục.
TTHC có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, ảnh hƣởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp và đời sống nhân dân. Thông qua TTHC, các cá nhân, tổ chức thực hiện đƣợc quyền lợi, nghĩa vụ của mình và đồng thời, các cơ quan hành chính nhà nƣớc thực hiện chức năng quản lý nhà nƣớc. Phân loại thủ tục hành chính Phân loại TTHC theo một số đặc trƣng nhất định trong thực tế nhƣ sau: - Phân loại theo đối tượng quản lý hành chính nhà nước Theo cách này, các TTHC đƣợc xác định cho từng lĩnh vực quản lý nhà nƣớc và đƣợc phân chia theo cơ cấu chức năng của bộ máy quản lý hiện hành. Sự phân loại này giúp xác định đƣợc tính đặc thù của lĩnh vực quản lý làm cơ sở xây dựng những TTHC cần thiết, thích hợp, nhằm quản lý theo mục tiêu quản lý.
Ví dụ nhƣ, tại Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng bao gồm thủ tục về các lĩnh vực đất, lĩnh vực nƣớc, lĩnh vực môi trƣờng, lĩnh vực địa chất khoáng sản, lĩnh vực đo đạc và bản đồ, lĩnh vực khí tƣợng thuỷ văn, đƣợc phân theo các lĩnh vực quản lý nhà nƣớc của Bộ. - Phân loại theo hoạt động cụ thể của từng cơ quan nhà nước Đặc điểm của các thủ tục này là gắn liền với hoạt động cụ thể của cơ quan, phản ánh tính đặc thù trong quá trình vận dụng các thủ tục đó vào thực tiễn. Do an dụ: Thủ tục thông qua và ban hành văn bản trong cơ quan, TTHC về tuyển dụng công chức, TTHC về chế độ thanh tra kiểm tra trong đơn vị. Trong mỗi loại thủ tục đó, có thể phân chia thành các loại thủ tục liên quan đến hoạt động cụ thể hơn.
Ví dụ nhƣ: Thủ tục thông qua và ban hành văn bản có thủ tục văn bản đi, thủ tục văn bản đến, thủ tục trình ký văn bản, thủ tục về chế độ báo cáo. Cách phân loại này giúp cho ngƣời thừa hành công vụ và những ngƣời thi hành các TTHC trong thực tế định hƣớng theo công việc dễ dàng và chính xác. Chẳng hạn nhƣ một cơ quan bộ khi tuyển công chức cho các đơn vị trực thuộc thì thủ tục thi tuyển của từng đơn vị sẽ có những yêu cầu khác nhau. Mục đích nhằm bảo đảm cho việc thi tuyển phù hợp với yêu cầu của nhiệm vụ cụ thể mà từng đơn vị giao cho công chức đó.
- Phân loại theo chức năng cung cấp các dịch vụ trong quản lý nhà nước Cách phân loại này giúp cho các nhà quản lý khi giải quyết công việc chúng có liên quan đến các tổ chức hoặc công dân, tìm đƣợc các hình thức giải quyết thích hợp theo đúng chức năng quản lý nhà nƣớc của cơ quan. Các loại thủ tục thuộc phân loại này bao gồm thủ tục cung cấp các dịch vụ công cho công dân và các tổ chức có nhu cầu. Ví dụ nhƣ: thủ tục cho phép xuất khẩu các nguyên liệu hiếm, thủ tục kiểm tra mức độ an toàn trong lao động. - Phân loại dựa theo quan hệ công tác: có thể phân chia thành 3 nhóm: thủ tục nội bộ, thủ tục liên hệ và thủ tục văn thư.
TTHC nội bộ, đây là thủ tục liên quan đến quan hệ trong quá trình thực hiện các công việc nội bộ của các cơ quan, công sở trong hệ thông cơ quan nhà nƣớc và trong bộ máy nhà nƣớc nói chung. Nó bao gồm các thủ tục về quan hệ lãnh đạo, kiểm tra các cơ quan nhà nƣớc cấp trên với cấp dƣới, quan hệ hợp tác, phối hợp giữa các cơ quan nhà nƣớc cùng cấp. Thủ tục liên hệ là thủ tục thực hiện thẩm quyền tiến hành giải quyết các công việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, phòng ngừa, ngăn chặn, xử phạt các hành vi vi phạm hành chính, trƣng thu, trƣng mua các bất động sản của tổ chức và của công dân khi Nhà nƣớc có nhu cầu giải quyết Stt. Do an một nhiệm vụ nhất định vì lợi ích cộng đồng.
Thủ tục văn thƣ là toàn bộ các hoạt động lƣu trữ, xử lý, cung cấp các loại giấy tờ và đƣa ra giải quyết một công việc nhất định. Loại hoạt động này liên quan chặt chẽ vởi hoạt động văn thƣ. Ngoài ra, tác giả cũng đề xuất một cách phân loại các thủ tục hành chính: Phân loại dựa theo cấp có thẩm quyền ban hành. Trong cách phân loại này, TTHC đƣợc chia thành TTHC do cấp trung ƣơng ban hành và TTHC do cấp địa phƣơng ban hành, cấp trung ƣơng bao gồm các cơ quan có thẩm quyền riêng quản lý trong phạm vi ngành hoặc lĩnh vực nhƣ Bộ Công thƣơng, Bộ Tài chính, Bộ Lao động, Thƣơng binh và Xã hội.
Cấp địa phƣơng bao gồm ủy ban nhân dân các cấp, là cơ quan quản lý chung mọi ngành, mọi lĩnh vực, mọi đối tƣợng tƣơng ứng trong phạm vi đơn vị hành chính lãnh thổ (tỉnh, huyện, xã. Nguyên tắc xây dựng và đặc điểm của thủ tục hành chính 1. Nguyên tắc xây dựng thủ tục hành chính Khi xây dựng các TTHC cần áp dụng thống nhất các nguyên tắc chủ yếu sau: - Thực hiện đúng pháp luật, tăng cƣờng pháp chế nhằm tạo đƣợc một công cụ quản lý hữu hiệu cho bộ máy nhà nƣơc. Các cơ quan có thẩm quyền ban hành TTHC phải chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về thẩm quyền và tính hợp pháp của TTHC: chỉ có cơ quan nhà nƣớc có thấm quyền mới đƣợc ban TTHC và TTHC phải theo pháp luật và văn bản của cơ quan nhà nƣớc cấp trên, phải thực hiện đúng trình tự với phƣơng tiện, biện pháp và hình thức đƣợc pháp luật cho phép.
- Phù hợp với thực tế và nhu cầu khách quan của sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. TTHC phải đƣợc xây dựng trên cơ sở nhận thức đầy đủ yêu cầu khách quan của tiến trình phát triển xã hội. Trong điều kiện sự nghiệp đổi mới đang diễn ra nhanh chóng, TTHC phải đƣợc xây dựng sao cho phù hợp với tình hình đó để tạo điều kiện cho các hoạt động quản lý kinh tế, quản lý xã hội đƣợc thực thi hữu hiệu. Do an - Nguyên tắc đơn giản, dễ hiểu, thuận lợi cho việc thực hiện.
Nguyên tắc này đòi hỏi các TTHC khi ban hành cần có sự giải thích cụ thể, rõ ràng về, nội dung thủ tục cả phạm vi áp dụng của nó; cần đảm bảo mọi TTHC đều phải đƣợc công khai cho mọi ngƣời biết để tuân thủ. - Nguyên tắc tính hệ thống chặt chẽ. Nguyên tắc này đòi hỏi TTHC của một lĩnh vực không đƣợc mâu thuẫn với nhau và mâu thuẫn với các lĩnh vực có liên quan. Những nguyên tắc trên đây có liên quan chặt chẽ với nhau.
Trong từng trƣờng hợp cụ thể, khi vận dụng chúng để xây dựng các TTHC cần tính đến các yêu cầu thực tế để nhấn mạnh một nguyên tắc nào đó nhằm tạo ra những thủ tục hữu hiệu. Đặc điểm của thủ tục hành chính Thứ nhất, TTHC đƣợc điều chỉnh bằng các quy phạm TTHC. Không phải tất cả các hoạt động quản lý nhà nƣớc đều phải điều chỉnh bằng quy phạm TTHC, mà có thể do các quy định nội bộ điều chỉnh. Chỉ có các thủ tục quan trọng mới đƣợc quy định bởi pháp luật, nhằm đảm bảo cho sự tuân thủ chúng thật chặt chẽ và thống nhất.