PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Kiểm toán Nhà nƣớc (KTNN) đã có lịch sử phát triển hàng trăm năm và trở thành một bộ phận không thể thiếu đƣợc trong hệ thống quyền lực nhà nƣớc của nhiều quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam, KTNN đã đƣợc thành lập và hoạt động theo Nghị định số 70/CP ngày 11/7/1994 của Chính phủ về việc thành lập cơ quan KTNN, Quyết định số 61/TTg ngày 24/1/1995 của Thủ tƣớng Chính phủ về việc ban hành Điều lệ Tổ chức và hoạt động của KTNN. Trải qua hơn 20 năm hoạt động, KTNN đã dần khẳng định đƣợc vị trí, vai trò quan trọng trong hệ thống các công cụ kiểm tra, kiểm soát tài chính nhà nƣớc.
Chính vì vậy, việc nâng cao địa vị pháp lý và chất lƣợng hoạt động của KTNN đã và đang đƣợc Đảng, Nhà nƣớc và nhân dân quan tâm. Điều này đƣợc thể hiện ở việc Quốc hội đã thông qua Hiến pháp năm 2013, trong đó hiến định “KTNN là cơ quan do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, thực hiện kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công”; thông qua Luật KTNN năm 2015 với nhiều nội dung mới đã tạo tiền đề, cơ sở pháp lý vững chắc cho sự phát triển của KTNN. Theo Luật KTNN năm 2015, hoạt động kiểm toán của KTNN là việc đánh giá và xác nhận tính đúng đắn, trung thực của các thông tin tài chính công, tài sản công hoặc báo cáo tài chính liên quan đến quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; việc chấp hành pháp luật và hiệu quả trong việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. Kết quả kiểm toán xác nhận độ tin cậy, trung thực của các thông tin đƣợc kiểm toán và là cơ sở để đƣa ra các kết luận, kiến nghị tƣ vấn hoàn thiện công tác quản lý.
Vì vậy, chất lƣợng kiểm toán có ý nghĩa quan trọng, trƣớc hết đối với các cá nhân, tập thể sử dụng kết quả kiểm toán. Ý kiến kiểm toán chính là cơ sở để họ tin tƣởng và sử dụng các thông tin đƣợc cung cấp. Do đó, KTNN phải bảo đảm kết quả kiểm toán đáp ứng yêu cầu chất lƣợng, đáng tin cậy và đƣợc kiểm soát chất lƣợng đầy đủ, thích hợp. Hiện nay, kiểm soát chất lƣợng kiểm toán đã đƣợc Tổ chức quốc tế các cơ quan Kiểm toán tối cao (INTOSAI) thừa nhận nhƣ một định chế bắt buộc và là trách nhiệm đƣợc quy định rõ trong chuẩn mực kiểm toán.
Các 1 cơ quan KTNN của các quốc gia trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đều coi kiểm soát chất lƣợng kiểm toán là hoạt động có tính bắt buộc cần phải đƣợc coi trọng. Xác định đúng đắn tầm quan trọng của chất lƣợng kiểm toán, trong những năm qua KTNN luôn coi trọng việc thiết lập, duy trì và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống kiểm soát chất lƣợng kiểm toán. KTNN đã xây dựng đƣợc hệ thống các quy định, chính sách trong việc quản lý, kiểm soát chất lƣợng kiểm toán, cụ thể nhƣ ban hành Chuẩn mực KTNN số 40 về kiểm soát chất lƣợng kiểm toán; Quyết định số 558/QĐ-KTNN ngày 22/3/2016 của Tổng KTNN về việc ban hành Quy chế kiểm soát chất lƣợng kiểm toán của KTNN. Tuy nhiên, so với bề dày tồn tại của KTNN các nƣớc, KTNN Việt Nam còn khá non trẻ, do đó, hệ thống kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại các Đoàn KTNN chuyên ngành còn nhiều hạn chế.
Cụ thể, nhiều Đoàn kiểm toán chƣa tuân thủ đầy đủ quy trình, chuẩn mực kiểm toán. Các Biên bản kiểm toán của Tổ và Báo cáo kiểm toán (BCKT) của Đoàn hầu chƣa đƣa ra đƣợc ý kiến rõ ràng và toàn diện về tính đúng đắn, trung thực, hợp pháp của các số liệu quyết toán, đồng thời chƣa đề xuất đƣợc nhiều giải pháp có tính khả thi giúp các đơn vị đƣợc kiểm toán khắc phục những tồn tại đƣợc phát hiện trong quá trình kiểm toán. Công tác kiểm soát chủ yếu tập trung ở giai đoạn thực hiện kiểm toán. Từ đó có thể dẫn đến sự chƣa phù hợp trong việc đƣa ra ý kiến của kiểm toán viên (KTV).
Điều này làm ảnh hƣởng đến quyết định của những ngƣời sử dụng kết quả kiểm toán và có thể gây ra các thiệt hại về kinh tế. Ngoài ra trong điều kiện nền kinh tế phát triển, các hoạt động kiểm toán ngày càng đa dạng, phức tạp, các chính sách kinh tế thay đổi liên tục cùng với nhận thức và yêu cầu về chất lƣợng đối với hoạt động kiểm toán ngày càng cao. Do vậy, vấn đề đặt ra đối với công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành là phải đảm bảo và nâng cao chất lƣợng kiểm toán. Thực tiễn công tác tại KTNN chuyên ngành và việc học tập, nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế thuộc khoa Kinh tế chính trị - Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội đã cung cấp cho học viên các kiến thức lý luận và thực tiễn 2 cũng nhƣ phƣơng pháp nghiên cứu khoa học phù hợp.
Trên cơ sở đó, học viên có cái nhìn tổng quát và sự phân tích đối với các tồn tại hạn chế trong công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành. Học viên xác định và lựa chọn đề tài nghiên cứu thạc sỹ: “Kiểm soát chất lượng kiểm toán tại Đoàn Kiểm toán nhà nước chuyên ngành”. Câu hỏi nghiên cứu Luận văn hƣớng đến trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau: - Công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành bao gồm những nội dung nào? - Những nhân tố nào ảnh hƣởng đến công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành? - Công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành ở KTNN đạt đƣợc những kết quả nào, bộc lộ hạn chế nào và nguyên nhân của những tồn tại hạn chế? - Giải pháp nào để hoàn thiện công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành ở KTNN? 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.
Mục đích nghiên cứu Đề tài đƣợc triển khai nghiên cứu nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao chất lƣợng kiểm soát hoạt động kiểm toán phù hợp với điều kiện thực tiễn tổ chức và hoạt động kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành. Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán của Đoàn KTNN chuyên ngành. Nghiên cứu những kinh nghiệm về kiểm soát chất lƣợng kiểm toán của một số cơ quan KTNN trên thế giới và rút ra bài học cho KTNN Việt Nam. - Phân tích thực trạng về hoạt động kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành.
Từ đó rút ra những kết quả đạt đƣợc, những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại đó trong hoạt động kiểm soát chất lƣợng 3 kiểm toán tại Đoàn kiểm toán. - Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Đề tài tập trung đi sâu nghiên cứu những vấn đề liên quan đến kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành.
Phạm vi nghiên cứu Phạm vi không gian: Nghiên cứu tại Đoàn kiểm toán nhà nƣớc chuyên ngành. Phạm vi thời gian: Thời kỳ nghiên cứu từ năm 2010 – 2015. Phạm vi nội dung: Đề tài đi sâu nghiên cứu hoạt động kiểm soát chất lƣợng kiểm toán của các Đoàn KTNN chuyên ngành tại các doanh nghiệp nhà nƣớc theo quy trình. Ý nghĩa của luận văn Luận văn tập trung nghiên cứu, đặc biệt đi sâu phân tích, đánh giá thực trạng của hoạt động kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành trong lĩnh vực kiểm toán báo cáo tài chính của các doanh nghiệp nhà nƣớc nhằm làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về: - Kiểm soát chất lƣợng kiểm toán và những nhân tố tác động đến kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành.
- Những ƣu điểm và hạn chế của công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn KTNN chuyên ngành. - Đề xuất các phuơng hƣớng, giải pháp phù hợp thực tiễn và thông lệ quốc tế (INTOSAI và ASOSAI), góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm soát chất luợng kiểm toán. - Đề xuất điều kiện thực hiện giải pháp: về phía Nhà nƣớc và đơn vị đƣợc kiểm toán, về phía Kiểm toán Nhà nƣớc nói chung và KTNN chuyên ngành nói riêng. Kết cấu luận văn 4 Luận văn gồm 04 chƣơng chính nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn Kiểm toán nhà nƣớc chuyên ngành.
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn Kiểm toán nhà nƣớc chuyên ngành. Chƣơng 4: Các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn Kiểm toán nhà nƣớc chuyên ngành. 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT CHẤT LƢỢNG KIỂM TOÁN TẠI ĐOÀN KIỂM TOÁN NHÀ NƢỚC CHUYÊN NGÀNH 1.
Tổng quan nghiên cứu Vấn đề kiểm soát chất lƣợng kiểm toán đã đƣợc cơ quan KTNN nghiên cứu trong các đề tài nghiên cứu khoa học sau: - Đề tài khoa học cấp bộ năm 2008: “Hoàn thiện tổ chức công tác kiểm tra, kiểm soát chất lượng kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước”, do Thạc sỹ Nguyễn Trọng Thuỷ làm chủ nhiệm, với đối tƣợng nghiên cứu chủ yếu về tổ chức công tác kiểm tra, kiểm soát chất lƣợng kiểm toán. Đề tài đã hệ thống, tổng hợp những vấn đề lý luận cơ bản về kiểm soát chất lƣợng kiểm toán và phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức công tác kiểm tra, kiểm soát chất lƣợng kiểm toán, đề xuất một số giải pháp hoàn thiện. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ trong công tác tổ chức kiểm tra, kiểm soát chất lƣợng cuộc kiểm toán. - Đề tài khoa học cấp bộ năm 2010: “Các giải pháp nâng cao chất lượng kiểm soát hoạt động kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước chuyên ngành”, do Thạc sỹ Lê Minh Khái làm chủ nhiệm, nghiên cứu cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động kiểm soát chất lƣợng kiểm toán KTNN chuyên ngành; nội dung và phƣơng thức tổ chức thực thi các phƣơng pháp kiểm tra, kiểm soát chất lƣợng hoạt động kiểm toán tại các KTNN chuyên ngành; từ đó đƣa ra giải pháp nâng cao chất lƣợng kiểm soát hoạt động kiểm soát của KTNN chuyên ngành.