Kiểm Soát Việc Áp Dụng Biện Pháp Tạm Giữ, Tạm Giam Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu kiểm sát việc áp dụng biện pháp tạm giữ tạm giam theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam từ thực, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Võ Bình Vương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Nhã
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Kiểm Soát Việc Áp Dụng Biện Pháp Tạm Giữ, Tạm Giam Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Soát Biện Pháp Tạm Giữ Tạm Giam Tại Việt Nam

Kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam là một trong những vấn đề quan trọng trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Việc áp dụng các biện pháp này không chỉ ảnh hưởng đến quyền tự do của cá nhân mà còn liên quan đến tính công bằng và hiệu quả của hệ thống tư pháp. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, biện pháp tạm giữ và tạm giam được áp dụng nhằm ngăn chặn tội phạm và bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử được thực hiện đúng quy định pháp luật.

1.1. Khái Niệm Tạm Giữ Tạm Giam Trong Tố Tụng Hình Sự

Tạm giữ là biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với người bị bắt trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang. Tạm giam là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do thân thể của công dân. Cả hai biện pháp này đều nhằm mục đích ngăn chặn hành vi phạm tội và bảo đảm cho việc điều tra, truy tố được thuận lợi.

1.2. Quy Định Pháp Luật Về Tạm Giữ Tạm Giam

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định rõ các căn cứ áp dụng biện pháp tạm giữ, tạm giam. Cụ thể, các cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp này khi có căn cứ chứng tỏ người bị buộc tội sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố hoặc sẽ tiếp tục phạm tội.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Kiểm Soát Biện Pháp Tạm Giữ Tạm Giam

Mặc dù có những quy định rõ ràng, nhưng việc kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như việc lạm dụng quyền lực, thiếu sót trong quy trình áp dụng, và sự thiếu minh bạch trong các quyết định của cơ quan chức năng là những vấn đề cần được giải quyết. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị tạm giữ mà còn làm giảm niềm tin của công chúng vào hệ thống tư pháp.

2.1. Lạm Dụng Quyền Lực Trong Áp Dụng Biện Pháp

Có nhiều trường hợp biện pháp tạm giữ, tạm giam bị lạm dụng, dẫn đến việc người vô tội bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Việc này cần được kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi của công dân.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Quy Trình Kiểm Soát

Sự thiếu minh bạch trong quy trình kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam có thể dẫn đến những quyết định sai lầm. Cần có cơ chế giám sát và kiểm tra để đảm bảo tính công bằng và minh bạch.

III. Phương Pháp Kiểm Soát Biện Pháp Tạm Giữ Tạm Giam Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải cách quy trình, tăng cường đào tạo cho cán bộ kiểm sát, và áp dụng công nghệ thông tin là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng công tác này.

3.1. Cải Cách Quy Trình Kiểm Soát

Cần cải cách quy trình kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam để đảm bảo tính chính xác và công bằng. Việc này bao gồm việc rà soát lại các quy định hiện hành và điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn.

3.2. Đào Tạo Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Kiểm Sát

Đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ kiểm sát là rất cần thiết. Điều này giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện tốt nhiệm vụ kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kiểm Soát Biện Pháp Tạm Giữ Tạm Giam

Việc áp dụng thực tiễn kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam tại quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số vấn đề cần khắc phục để đảm bảo quyền lợi của người bị tạm giữ và nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát.

4.1. Kết Quả Kiểm Soát Tại Quận Bình Tân

Kết quả kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam tại quận Bình Tân cho thấy sự cải thiện trong việc áp dụng các biện pháp này. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để có những điều chỉnh kịp thời.

4.2. Những Vấn Đề Còn Tồn Tại

Mặc dù có những kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề như việc thiếu sót trong quy trình áp dụng và sự không đồng nhất trong các quyết định của cơ quan chức năng.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Kiểm Soát Biện Pháp Tạm Giữ Tạm Giam

Kết luận, việc kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam là một nhiệm vụ quan trọng trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam. Tương lai của công tác này phụ thuộc vào việc cải cách quy trình, nâng cao năng lực cán bộ và đảm bảo tính minh bạch trong các quyết định. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo quyền lợi của người bị tạm giữ và nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát.

5.1. Định Hướng Cải Cách Trong Tương Lai

Định hướng cải cách trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam. Cần có các chính sách cụ thể để giải quyết những vấn đề còn tồn tại.

5.2. Vai Trò Của Các Cơ Quan Chức Năng

Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ để đảm bảo việc kiểm soát biện pháp tạm giữ, tạm giam được thực hiện đúng quy định pháp luật và bảo vệ quyền lợi của công dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM SÁT VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TẠM GIỮ, TẠM GIAM TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái quát chung về tạm giữ, tạm giam và thẩm quyền, thủ tục áp dụng biện pháp tạm giữ, tạm giam trong tố tụng hình sự Việt Nam 1. Khái niệm tạm giữ, tạm giam Theo Từ điển luật học năm 2006 thì khái niệm tạm giữ, tạm giam được định nghĩa như sau: Tạm giữ là biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với người bị bắt trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang để cách ly họ với xã hội trong thời gian cần thiết cần ngăn chặn người đó tiếp tục phạm tội, cản trở điều tra và xác định sự liên quan của người này đối với việc phạm tội [41]. Tạm giam là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do thân thể của công dân.

Đây là biện pháp ngăn chặn, cách ly bị can, bị cáo trong thời gian nhất định nhằm ngăn chặn các hành vi trốn tránh pháp luật, cản trở điều tra, truy tố, xét xử hoặc có thể tiếp tục phạm tội mới của bị can, bị cáo, đảm bảo cho việc điều tra, truy tố, xét xử được thuận lợi [41]. BLTTHS Việt Nam năm 2015 quy định các biện pháp ngăn chặn như sau: để kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ chứng tỏ người bị buộc tội sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội hoặc để đảm bảo thi hành án, cơ quan người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong phạm vi thẩm quyền của mình, có thể áp dụng biện pháp tạm giữ người đối với người bị bắt (Bắt giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt người phạm tội quả tang, bắt người đang bị truy nã), bắt bị can, bị cáo để tạm giam và các biện pháp bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm, cấm đi khổi nơi cư trú, tạm hoãn xuất cảnh. Biện pháp ngăn chặn tạm giữ là ngăn chặn hành vi phạm tội hoặc hành vi cản trở việc điều tra khám phá tội phạm của những người bị nghi là đã thực hiện hành vi phạm tội, tạo điều kiện cho cơ quan có thẩm quyền có đủ thời gian để xác định tính chất, mức độ, hành vi, nhân thân của người thực hiện hành vi nguy hiểm 7 cho xã hội để từ đó ra quyết định khởi tố hay không khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bị cáo hoặc ban hành các, quyết định pháp lý cần thiết như tạm giam, áp dụng các biện pháp ngăn chặn khác hay trả tự do cho người bị bắt. Biện pháp ngăn chặn tạm giam là nhằm ngăn chặn và phòng ngừa tội phạm.

BLTTHS quy định về biện pháp tạm giam có ý nghĩa rất quan trọng. Biện pháp tạm giam góm phần nâng cao hiệu quả trong việc quản lý các đối tượng vi phạm nhằm cũng cố, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ sự an toàn, vững mạnh của chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của công dân, bảo đảm cho công cuộc đấu tranh, phòng chống tội phạm của các cơ quan tiến hành tố tụng đạt được hiệu quả cao. Tóm lại, tạm giữ là một biện pháp ngăn chặn được quy định trong BLTTHS do cơ quan và người có thẩm quyền áp dụng nhằm kịp thời ngăn chặn người phạm tội không gây khó khăn cho công tác điều tra, truy tố, xét xử, không tiếp tục thực hiện tội mới và khi cần thiết còn đảm bảo cho việc thi hành án. Tạm giam được quy định trong BLTTHS là biện pháp ngăn chặn do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án áp dụng nhằm buộc những người phạm tội có lệnh tạm giữ đang có hiệu lực pháp luật hoặc người bị bắt theo lệnh tạm giam tiếp tục bị giam giữ nhằm cách ly họ khổi xã hội trong khoảng thời gian nhất định tại Nhà tạm giữ hoặc Trại tạm giam với mục đích ngăn chặn hành vi phạm tội, gây khó khăn cho công tác điều tra, truy tố, xét xử, đảm bảo cho việc thi hành án.

Căn cứ áp dụng biện pháp tạm giữ, tạm giam Căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn nói chung được quy định tại Điều 109 BLTTHS năm 2015: “Để kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ chứng tỏ người bị buộc tội sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội hoặc để đảm bảo thi hành án, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, trong phạm vi thẩm quyền của mình, có thể áp dụng các biện pháp tạm giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt, tạm giữ, tạm giam, bảo lĩnh…” Bắt bị can, bị cáo để tạm giữ, tạm giam phải tuân theo các căn cứ quy định tại điều 109 của BLTTHS hiện hành, bao gồm các căn cứ sau: khi có căn cứ chứng 8 tỏ bị can, bị cáo sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử; có căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo tiếp tục phạm tội; khi có căn cứ rõ ràng bị can, bị cáo sẽ gây khó khăn cho việc thi hành án bản án hình sự. Giữ người trong trường hợp khẩn cấp phải tuân theo căn cứ quy định tại Điều 110 của BLTTHS hiện hành. Giữ người trong trường hợp khẩn cấp phải thỏa mãn một trong các trường hợp sau: Có đủ căn cứ để xác định người đó đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng; Người thực hiện cùng tội phạm hoặc bị hại hoặc người có mặt nơi xảy ra tội phạm chính mắt nhìn thấy và xác nhận đúng là người đã thực hiện tội phạm mà xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn; có dấu vết của tội phạm ở ngoài hoặc tại chỗ ở hoặc nơi làm việc hoặc trên phương tiện của người bị nghi thực hiện tội phạm và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ. Như vậy,áp dụng biện pháp ngăn chặn khi xác định được một người đang chuẩn bị thực hiện hành vi nguy hiểm gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho xã hội, cá nhân, tổ chức mức độ rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng; khi xảy ra thiệt hại thì đồng phạm hoặc người bị hại hoặc người chứng kiến vụ việc xác định đúng chính người đó đã thực hiện tội phạm cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn; cần ngăn chặn ngay khi người bị nghi thực hiện tội phạm trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ.

Tạm giữ là biện pháp ngăn chặn được quy định tại Điều 109 BLTTHS và được cụ thể hóa tại Điều 117 BLTTHS hiện hành. Tạm giữ có thể áp dụng đối với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang, người phạm tội tự thú, đầu thú hoặc đối với người bị bắt theo quyết định truy nã. Trong thời hạn 12 giờ kể từ khi ra quyết định tạm giữ, người ra quyết định tạm giữ phải gửi quyết định tạm giữ kèm theo các tài liệu làm căn cứ tạm giữ cho Viện kiểm sát cùng cấp hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền. Như vậy, tạm giữ được áp dụng khi có căn cứ cho rằng hành vi vi phạm của người tạm giữ đã gây thiệt hại và có hậu quả xảy ra.

Áp dụng biện pháp tạm giữ đối với người chưa đủ 18 tuổi được quy định tại Điều 419 BLTTHS hiện hành, theo đó chỉ áp dụng biện pháp tạm giữ khi có căn cứ 9 cho rằng áp dụng các biện pháp giám sát, biện pháp ngăn chặn khác không hiệu quả. Về thời hạn tạm giam đối với các đối tượng này cũng được cân nhắc theo hướng quan tâm bảo vệ lợi ích cho họ, theo đó chỉ áp dụng hai phần ba thời gian tạm giam đối với người đủ 18 tuổi. Người tử đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi có thể bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bắt tạm giam, tạm giữ khi thỏa mãn những quy định tại Khoản 2 Điều 12 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) khi có căn cứ quy định tại các Điều 110, 111 và 112 các điểm a, b, c, d và đ Khoản 2 Điều 119 BLTTHS hiện hành. Người đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể bị giữ trong trường hợp bắt khẩn cấp, bị bắt bị, tạm giữ, tạm giam về tội nghiêm trọng do cố ý, tội đặc biệt nghiêm trọng, nếu có căn cứ quy định tại các điều 110, 111 và 112 các điểm a, b, c, d và đ Khoản 2 Điều 119 BLTTHS hiện hành.

Tuy nhiên, trường hợp người đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi vẫn áp dụng biện pháp tạm giữ trong trường hợp tội phạm nghiêm trọng do lỗi vô ý hay tội ít nghiêm trọng khi họ tiếp tục phạm tội, bỏ trốn và bị bắt theo quyết định truy nã. Về thời hạn tạm giữ, căn cứ theo quy định tại Điều 118 BLTTHS hiện hành thì thời hạn tạm giữ không quá 03 ngày kể từ khi cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nhận người bị giữ, người bị bắt hoặc áp giải người bị giữ… Trong trường hợp cần thiết thì có thể gia hạn không quá 03 ngày, trong trường hợp đặc biệt có thể gia hạn lần thứ hai nhưng không quá 03 ngày. Biện pháp tạm giam là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất, nhằm cách ly người phạm tội khỏi đời sống xã hội, có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính trị, quyền tự do của con người. Vì vậy, áp dụng biện pháp này phải có căn cứ rõ ràng, xác đáng, không lạm dụng, áp dụng tùy tiện.

Vì tạm giam là một trong những biện pháp ngăn chặn được quy định trong BLTTHS hiện hành nên căn cứ đầu tiên để áp dụng biện pháp tạm giam cũng chính là căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn nói chung được quy định tại Điều 109 và được quy định cụ thể hóa tại Điều 119 BLTTHS hiện hành. Theo đó, để áp dụng biện pháp tạm giam cần phải bám sát căn cứ sau: 10 Một là, Bị can, bị cáo phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, phạm tội rất nghiêm trọng; Phạm tội đặc biệt nghiêm trọng: (Khoản 4 Điều 9 BLHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017) là thực hiện tội phạm gây nguy hại đặc biệt lớn cho xã hội ở mức cao nhất của hình phạt là từ 15 năm đến 20 năm, chung thân hoặc tử hình, phạm tội rất nghiêm trọng (Khoản 3 Điều 9 BLHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017) là phạm tội có tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội rất lớn, mức hình cao nhất của khung hình phạt là 15 năm tù giam.