CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN THỊ TRƯỜNG VÀNG VÀ CÁC NGHIÊN CỨU VỀ VÀNG TRÊN THẾ GIỚI 1. Tổng quan thị trường vàng 1. Vai trò của vàng đối với nền kinh tế Vàng là phương tiện cất giữ giá trị Trong bối cảnh suy thoái kinh tế đang lan rộng trên toàn cầu, các quốc gia có khuynh hướng gia tăng dự trữ vàng. Lịch sử kinh tế thế giới cho thấy có nhiều quốc gia đã liên tục sử dụng vàng như một loại tài sản thay cho nợ khi họ gặp khó khăn trong cán cân thanh toán và khi họ cần vay vốn từ các thị trường vốn quốc tế.
Theo Mani và Vuyyuri (2002), mặc dù chế độ bản vị vàng đã không còn được duy trì, vẫn còn nhiều nguyên nhân khiến cho nhu cầu vàng không hề bị suy giảm. Theo số liệu của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế năm 2001, gần 58% số nước trên thế giới vẫn đang nắm giữ vàng như một phần dự trữ quốc gia. Vàng giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư Chua và cộng sự (1990) đã chứng minh rằng vàng cung cấp lợi ích cho việc đa dạng hóa. Tại các thị trường phát triển, vàng mang đến các cơ hội đầu tư và cũng được xem như một phần cộng thêm vào trong danh mục.
Nhưng ở Ấn Độ không có các quỹ đầu tư tương hỗ vàng cũng như chứng khoán của các công ty khai thác vàng. Do vậy, các nhà đầu tư chỉ có thể đầu tư vào vàng thỏi. Nhưng quỹ tương hỗ vàng cũng như bản thân vàng không mang lại rủi ro đồng nhất cho một danh mục đầu tư (Blose 1996). Do vậy vàng cũng được hiểu là một công cụ phòng chống rủi ro hữu hiệu đặc biệt là trong thời kỳ nền kinh tế bất ổn.
Blose (1996) nghiên cứu 27 quỹ hỗ tương đầu tư vào các công ty khai thác vàng. Các kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng nhà đầu tư nào muốn sử dụng lợi nhuận từ vàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- như một công cụ phòng ngừa (hoặc đa dạng hóa) cho danh mục đầu tư của mình hay muốn đầu cơ giá vàng thì đều có thể tận dụng các quỹ tương hỗ. Blose cũng tranh luận rằng cổ phiếu của công ty vàng và các quỹ hỗ tương vàng không thể thay thế tốt hơn cho việc đầu tư bằng vàng thỏi bởi lẽ ở Ấn Độ, người ta không có quỹ tương hỗ hay những công ty khai thác vàng. Vàng là công cụ phòng chống lạm phát Trong một vài nghiên cứu trước đây trong những năm 1980 và 1990, vàng được đánh giá là công cụ phòng ngừa lạm phát gia tăng và những bất định trong nền kinh tế.
Hội đồng vàng thế giới (2005) tuyên bố vàng là một hàng rào hiệu quả chống lạm phát, có tương quan nghịch với đồng Đôla Mỹ và do đó là tiền tệ trú ẩn chống lại lạm phát tốt. Nếu vàng là hàng rào hoàn hảo trong nội bộ một quốc gia thì giá vàng tính theo đồng tiền trong nước đó nên tăng ở mức tương tự như chỉ số giá trong nước. Nếu vàng là hàng rào hoàn hảo bên ngoài một quốc gia thì giá vàng tính theo đồng tiền nước đó nên tăng cùng một tỷ lệ tương tự như tỷ giá của nước đó. Vàng được coi là một hàng rào chống lại lạm phát nếu những thay đổi trong lợi nhuận trên đầu tư vàng có thể bù đắp được những thay đổi trong mức giá chung của một quốc gia cụ thể.
Một trong những quỹ được nghiên cứu bởi Blose (1996) là Quỹ Vàng và Chính Phủ (“The Gold and Government Fund”), đầu tư vào cả trái phiếu chính phủ và vàng. Vàng có khuynh hướng di chuyển cùng hướng với lạm phát và trái phiếu thì có khuynh hướng ngược chiều với chứng khoán. Do vậy, rủi ro lạm phát đối với vàng có thể được phòng ngừa bởi một quỹ đầu tư nào đó. Theo Ghura (1990) và Chirstie và cộng sự (2000), giá vàng có xu hướng gia tăng nếu lạm phát và tổng sản lượng đầu ra của Mỹ gia tăng đột biến hay nếu thị trường lao động bị thu hẹp lại hơn so với dự kiến của thị trường.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- Giá vàng giao ngay Chỉ số giá tiêu dùng Mỹ (Tháng 1/1975 đến tháng 3/2012) Hình 1.1: Giá vàng giao ngay từ tháng 1/1975 đến tháng 3/2012 “Nguồn: Bloomberg” Hình 1.1 cho thấy trong suốt thời kỳ từ tháng 1/1975 đến tháng 3/2012, giá vàng có xu hướng ngày càng gia tăng khi chỉ số tiêu dùng của Mỹ tăng theo thời gian. Đường màu đỏ cho thấy giá vàng dao động xoay quanh chỉ số CPI của Mỹ. Do vậy, vàng được xem là một công cụ phòng ngừa lạm phát hữu hiệu. Vàng là công cụ đầu tư thay thế đồng USD Vàng thường được sử dụng như một công cụ đầu tư hiệu quả thay thế đồng USD – đồng tiền được giao dịch phổ biến trên thế giới.
Thông thường, nếu đồng USD tăng giá thì vàng sẽ giảm giá và ngược lại. Hiện tại, đồng USD đang bị định giá thấp do lạm phát và những khoản tài trợ cho thâm hụt ngân sách chính phủ, những khoản nợ cá nhân cũng như khoản nợ công khác. Đồng thời, lạm phát đã làm giảm sức mua của USD theo thời gian. Do vậy, ngày càng có nhiều người quay trở lại với vàng như là một loại tài sản được ưa chuộng hơn và đầu tư vào vàng được xem là một trong những cách đầu tư hiệu quả trong việc phòng chống rủi ro giảm giá của đồng USD.
Đặc biệt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -9- trong thời buổi suy thoái kinh tế, khi đồng USD bị sụt giảm giá trị thì vàng lại đóng vai trò là một tài sản thay thế hữu hiệu. Eeden (2000) kết luận rằng vàng là tiền và hơn nữa nó luôn luôn không hề bị sụt giảm vai trò cất giữ giá trị. Nếu đồng USD giảm giá thì theo như bài nghiên cứu, giá vàng sẽ tăng vụt lên. Các yếu tố tác động đến giá vàng 1.
Cung – cầu trên thị trường vàng Theo Roache và Rossi (2009), vàng cũng có khuynh hướng nhạy cảm với những thông tin liên quan đến cung và cầu. Cụ thể, một vài nghiên cứu đã chỉ ra rằng những công bố của ngân hàng trung ương liên quan đến việc bán ra lượng vàng dự trữ có khuynh hướng gây ra sự sụt giảm giá vàng – Cai, Cheung và Wong (2001). - Tình hình cung vàng trên thế giới Cũng như các loại hàng hóa khác, giá vàng vẫn hoạt động thông qua quy luật cung cầu. Tuy nhiên, số lượng vàng trên thế giới là hữu hạn và ngày nay, sản lượng khai thác vàng đang có khuynh hướng sụt giảm.
Năm 2013 được cho là một năm tiêu thụ vàng ít nhất trong vòng 5 năm kể từ năm 2008 sau khi vàng rơi vào tình trạng đi xuống. Nguồn cung vàng đã qua sử dụng chiếm khoảng 1/3 nguồn cung vàng toàn cầu. Theo nhận định của các chuyên gia phân tích và đầu tư, xu hướng giảm lượng vàng khai thác sẽ tiếp tục cho đến hết năm 2013.1 Theo Hội đồng vàng thế giới – WGC (2013) vàng được cung cấp chủ yếu thông qua các hình thức: khai thác mỏ, tái chế vàng. Trong đó, lượng vàng khai thác từ các mỏ khá ổn định và chiếm phần lớn tỷ trọng trong tổng lượng cung, đạt trung bình xấp xỉ 2.547 tấn vàng mỗi năm tương đương 61.4% tổng lượng cung vàng trên toàn thế giới tính trong quãng thời gian 2008 – 2012.
Phần lớn còn lại là vàng tái chế mang ý nghĩa lớn về mặt kinh tế vì có khả năng phục hồi lại từ những hình thức sử dụng khác bằng việc nung chảy, tinh chế và tái chế. Trong giai đoạn 2008-2012, vàng tái chế chiếm khoảng 38.6% nguồn cung vàng hàng năm. 1 Theo “http://baodientu.vn/Thi-truong/So-phan-cua-gia-vang-the-gioi/177375.vgp” LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 10 - Lượng vàng khai thác từ hầm mỏ (2,547 tấn) 61.2: Cung vàng thế giới trung bình 5 năm (2008 – 2012) “Nguồn: Thomson Reuters GFMS, Hội Đồng Vàng Thế Giới” - Nhu cầu vàng trên thế giới Theo báo cáo mới đây nhất của WGC về nhu cầu vàng trong quý 2 năm 2013, Trung Quốc và Ấn Độ vẫn tiếp tục dẫn đầu về cầu tiêu dùng trên thị trường vàng toàn cầu trong đó 2 quốc gia này chiếm tới 60% nhu cầu vàng trang sức thế giới và khoảng ½ nhu cầu vàng miếng và xu. Tuy nhiên báo cáo cũng cho thấy, tổng nhu cầu tiêu thụ vàng (trang sức, thỏi và xu) của mỗi quốc gia chỉ bằng 50% so với cùng kỳ năm 2012.
Theo WGC (2013), nhu cầu vàng thể hiện qua các hình thức: nhu cầu vàng trang sức, nhu cầu đầu tư, nhu cầu sử dụng công nghệ, công nghiệp, nhu cầu dự trữ vàng của các Ngân hàng trung ương. Trong đó, nhu cầu sử dụng vàng làm đồ trang sức chiếm phần lớn trong nhu cầu tiêu thụ vàng nói chung (khoảng 49% tổng nhu cầu vàng). Năm 2012, nhu cầu tiêu thụ vàng trang sức lên tới 2,002 tấn, tương đương giá trị 101.8 tỷ USD, chiếm gần một nửa tổng nhu cầu toàn cầu. Đặc biệt, Ấn Độ tiêu thụ nhiều vàng trang sức nhất, chiếm 28% tổng nhu cầu vàng trang sức trong năm 2012, xuất phát từ những yếu tố văn hóa truyền thống tín ngưỡng.
Ngoài ra, nhu cầu vàng cho đầu tư cũng tăng trưởng mạnh mẽ và xếp thứ hai trong cơ cấu nhu cầu tiêu thụ vàng nói chung, chiếm 36.3% tổng cầu vàng trên thế giới. Trong giai đoạn 2008 – 2012, giá trị LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 11 - vàng đầu tư tăng trưởng gần 435%. Việc sử dụng vàng trong các ngành điện tử, công nghiệp, y tế và nha khoa chiếm khoảng 10.8% tổng nhu cầu, trung bình hàng năm tiêu thụ khoảng 439 tấn vàng giai đoạn năm 2008-2012. Phần nhu cầu vàng còn lại thuộc về các Ngân hàng trung ương và các tổ chức đa quốc gia (như Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế) để làm tài sản dự trữ.
Hiện nay, các nền kinh tế mới nổi phát triển nhanh chóng và có nhu cầu đối với vàng ngày càng cao nhằm cân đối với lượng ngoại tệ nắm giữ và trở thành phương tiện dự trữ an toàn. Ngoài ra, các ngân hàng trung ương châu Âu cũng tăng cường tích trữ vàng sau khủng hoảng tài chính nghiêm trọng, đồng Euro mất giá.0% Ngân hàng trung ương (160 tấn) 3.9% * Nhu cầu đầu tư không bao gồm đầu tư trên thị trường phi chính thức và các loại chứng khoán khác Hình 1.3: Cầu vàng thế giới trung bình 5 năm (2008 – 2012) “Nguồn: Thomson Reuters GFMS, Hội Đồng Vàng Thế Giới” 1.