CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ 1. TỔNG QUAN VỀ CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ 1. Sự phát triển quan điểm của Đảng và Nhà nước về ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của cơ quan Nhà nước Bước sang thời kỳ đổi mới, Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm, coi trọng phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của cơ quan Nhà nước, xác định đây là động lực góp phần thúc đẩy công cuộc đổi mới tạo khả năng đi tắt, đón đầu để thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 30 tháng 3 năm 1991 của Bộ Chính trị về khoa học và công nghệ trong sự nghiệp đổi mới đã nêu : "Tập trung sức phát triển một số ngành khoa học công nghệ mũi nhọn như điện tử, tin học,.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương (khoá VII) ngày 30 tháng 7 năm 1994 xác định : "Ưu tiên ứng dụng và phát triển các công nghệ tiên tiến, như công nghệ thông tin phục vụ yêu cầu điện tử hoá và tin học hoá nền kinh tế quốc dân". Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VIII nhấn mạnh : "Ứng dụng công nghệ thông tin trong tất cả các lĩnh vực kinh tế quốc dân, tạo ra sự chuyển biến rõ rệt về năng suất, chất lượng và hiệu quả của nền kinh tế. Hình thành mạng thông tin quốc gia liên kết với một số mạng thông tin quốc tế". Để thể chế hoá về mặt Nhà nước, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 49/CP ngày 04 tháng 8 năm 1993 về "Phát triển công nghệ thông tin ở Việt Nam trong những năm 90".
Trước sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của CNTT và hiệu quả cao của ứng dụng CNTT trong các lĩnh vực đời sống xã hội cùng với những đòi hỏi, những yêu cầu mới, ngày 01 tháng 7 năm 2014, Bộ Chính trị đã thông qua Nghị quyết số 36- NQ/TW về đẩy mạnh ứng dụng, phát triển CNTT đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế (Nghị quyết 36). Đây là văn bản hết sức quan trọng, mang tầm chiến lược, đề ra những định hướng lớn cho sự phát triển ngành CNTT nước ta trong thời kỳ mới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Những định hướng, tư tưởng, giải pháp lớn trong Nghị quyết 36 là tiền đề quan trọng để CNTT Việt Nam phát triển ngày càng mạnh mẽ và hiệu quả hơn trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Nghị quyết 36 đã xác định: “CNTT là một công cụ hữu hiệu tạo lập phương thức phát triển mới và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, là một trong những động lực quan trọng phát triển kinh tế tri thức, xã hội thông tin, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong quá trình hội nhập quốc tế; góp phần đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo đảm phát triển nhanh, bền vững đất nước”.
Để cụ thể hóa một số định hướng và nội dung cho việc đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT, ngày 15 tháng 4 năm 2015, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 26/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW (Nghị quyết 26). Chương trình hành động của Chính phủ đặt mục tiêu thể chế hóa và thực hiện đầy đủ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đã đề ra trong Nghị quyết 36 , thực hiện thành công nhiệm vụ đưa Việt Nam sớm trở thành nước mạnh về công nghệ thông tin và truyền thông. Chương trình hành động của Chính phủ cũng xác định các nhiệm vụ trọng tâm để các Bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch hành động, tổ chức triển khai, kiểm tra, giám sát, đánh giá việc thực hiện Nghị quyết 36. Nhiệm vụ đầu tiên đối với các Bộ, ngành, địa phương là nâng cao nhận thức, ý thức hành động và trách nhiệm của tất cả các cấp ủy đảng, chính quyền và của mỗi cán bộ, người dân về 4 quan điểm cơ bản của Đảng và vai trò, vị trí của công tác đẩy mạnh ứng dụng, phát triển CNTT trong giai đoạn mới.
Chính phủ cũng yêu cầu người đứng đầu các cấp, các ngành, các địa phương phải chịu trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo nhiệm vụ ứng dụng, phát triển CNTT; đảm bảo ứng dụng, phát triển CNTT là nội dung quan trọng, bắt buộc phải có trong các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch đầu tư công, chương trình mục tiêu năm 2015 và giai đoạn 2016 - 2020, cũng như trong các đề án, dự án đầu tư của quốc gia, Bộ, ngành và địa phương và đưa chỉ tiêu ứng dụng, phát triển CNTT vào chỉ tiêu Thi đua - Khen thưởng của các Bộ, ngành, địa phương và cơ quan, đơn vị. Tăng cường và đổi mới LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 công tác tuyên truyền, phổ biến, nâng cao nhận thức và kiến thức về CNTT trong xã hội, bảo đảm CNTT là một trong các nội dung trọng tâm, thường xuyên trong các chương trình truyền thông của các cơ quan thông tin đại chúng các cấp. Đặc biệt, ngày 14 tháng 10 năm 2015 Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 36a/NQ-CP về Chính phủ điện tử và Quyết định số 1819/QĐ-TTg ngày 26 tháng 10 năm 2015 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Quốc gia về ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của cơ quan nhà nước giai đoạn 2016-2020, đã cụ thể hóa các mục tiêu và nhiệm vụ đẩy mạnh phát triển Chính phủ điện tử, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn. Nâng vị trí của Việt Nam về Chính phủ điện tử theo xếp hạng của Liên hiệp quốc.
Công khai, minh bạch hoạt động của các cơ quan nhà nước trên môi trường mạng. Khái niệm về Chính phủ điện tử - Theo định nghĩa của Ngân hàng thế giới (World Bank): “Chính phủ điện tử là việc các cơ quan Chính phủ sử dụng một cách có hệ thống CNTT và truyền thông để thực hiện quan hệ với công dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Nhờ đó giao dịch của các cơ quan Chính phủ với công dân và các tổ chức sẽ được cải thiện, nâng cao chất lượng. Lợi ích thu được sẽ là giảm thiểu tham nhũng, tăng cường tính công khai, sự tiện lợi, góp phần vào sự tăng trưởng và giảm chi phí"1.
- Định nghĩa của Liên Hợp quốc: “Chính phủ điện tử được định nghĩa là việc sử dụng Internet và mạng toàn cầu (world-wide-web) để cung cấp thông tin và các dịch vụ của chính phủ tới công dân”2. - Định nghĩa của tổ chức Đối thoại doanh nghiệp toàn cầu về thương mại điện tử: “Chính phủ điện tử đề cập đến một trạng thái trong đó các cơ quan hành pháp, lập pháp và tư pháp (bao gồm cả chính quyền trung ương và chính quyền địa phương) số hóa các hoạt động bên trong và bên ngoài của họ và sử dụng các hệ 1 Nguồn internet (https://www.org) 2 Nguồn internet (https://quantrimang.com/khai-niem-ve-chinh-phu-dien-tu-143068) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 thống được nối mạng hiệu quả để có được chất lượng tốt hơn trong việc cung cấp các dịch vụ công”3. - Định nghĩa của Gartner: “Chính phủ điện tử là sự tối ưu hóa liên tục của việc cung cấp dịch vụ, sự tham gia bầu cử và quản lý bằng cách thay đổi các quan hệ bên trong và bên ngoài thông qua công nghệ, Internet và các phương tiện mới”4. - Định nghĩa của Nhóm nghiên cứu về Chính phủ điện tử trong một thế giới phát triển: “Chính phủ điện tử là việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để thúc đẩy chính phủ một cách hiệu lực và hiệu quả, hỗ trợ truy cập tới các dịch vụ của chính phủ, cho phép truy cập nhiều hơn vào thông tin và làm cho chính phủ có trách nhiệm với công dân.
Chính phủ điện tử có thể bao gồm việc cung cấp các dịch vụ qua Internet, điện thoại, các trung tâm cộng đồng, các thiết bị không dây hoặc các hệ thống liên lạc khác”5. Qua một số định nghĩa về Chính phủ điện tử kể trên cho thấy một số các điểm chung, đó là, Chính phủ điện tử bao gồm việc sử dụng công nghệ thông tin và đặc biệt là internet để cải thiện việc cung cấp dịch vụ của Chính phủ tới công dân, doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước khác. Chính phủ điện tử cho phép công dân tương tác và nhận dịch vụ từ Chính phủ và địa phương 24 giờ trong ngày và 07 ngày trong tuần. Quan nghiên cứu nhận thấy định nghĩa về Chính phủ điện tử của World Bank thường được các quốc gia tham chiếu đến khi định nghĩa về Chính phủ điện tử.
Tại Việt Nam, mặc dù Chính phủ điện tử thường được nhắc đến trong các hội nghị, hội thảo, báo cáo nghiên cứu khoa học, nhưng một định nghĩa cụ thể, rõ ràng về Chính phủ điện tử vẫn chưa được pháp điển hóa trong các văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên một giải thích về Chính phủ điện tử trong cuốn “Thuật ngữ hành chính” do Viện nghiên cứu khoa học – Học viện Hành chính quốc gia xuất bản, theo đó, Chính phủ điện tử là thuật ngữ chỉ “ sự hoạt động liên thông của cả hệ 3 Nguồn internet (https://quantrimang.com/khai-niem-ve-chinh-phu-dien-tu-143068) 4 Nguồn internet (https://quantrimang.com/khai-niem-ve-chinh-phu-dien-tu-143068) 5 Nguồn internet (https://quantrimang.com/khai-niem-ve-chinh-phu-dien-tu-143068) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 thống các cơ quan trong bộ máy hành chính nhà nước có ứng dụng một cách có hiệu quả những thành tựu của khoa học, công nghệ thông tin, điện tử để bảo đảm việc chấp hành và điều hành của các cơ quan hành chính nhà nước trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và cung ứng đầy đủ, khẩn trương các thông tin cho tất cả mọi tổ chức, cá nhân thông qua các phương tiện thông tin điện tử”. Do đó với giải thích này thì Chính phủ điện tử ở Việt Nam trong thời gian hiện tại đang tập trung nhiều về phía ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của cơ quan nhà nước, có sự kết hợp chặt chẽ với cải cách hành chính và phát triển thương mại điện tử6. Như vậy, từ những định nghĩa trên, trong phạm vị luận văn này có thể hiểu Chính phủ điện tử là hoạt động sử dụng Internet hoặc các công nghệ truyền thông có sẵn để tạo thuận lợi cho việc thực hiện các chức năng Chính phủ và mang thông tin và dịch vụ của Chính phủ đến người dân, Chính phủ điện tử hoạt động chủ yếu dựa trên Internet, công nghệ thông tin, viễn thông.