Chương 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TUNG HÌNH SỰ NĂM 2015 VE KHỞI TÓ VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO YÊU CAU CỦA BỊ HẠI 1. Những vấn đề lý luận về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu. của bị hại LLL Eh: án lành sự theo yêu cầu của bị hai * Khái niệm KTVA hình sue Pháp luật tổ tung hình sự của bat kỳ quốc gia va hệ thống pháp lý nâo trên thé giới cũng đều nhằm hướng tới muc đích là tìm ra sự thật khách quan của vụ án và đồng thời bao vệ quyền con người thông qua biên pháp tran áp ‘ip thời, xử lý công minh theo đúng pháp luật đổi với moi hảnh vi pham tôi xâm hai tới các quyền của công dân, dim bảo tất cả moi tôi phạm đêu bi phát hiện và xử lý, Để dat được mục đích này, pháp luật tổ tung bình sự phải đảm. ảo quy định chất chế các tình tự, thủ tục trong quá trình giãi quyết vụ án của các cơ quan tiền hành tổ tung (CQTHTT), người tiễn hảnh tổ tụng nhằm bảo về quyển con người, tránh sự lợi dụng của những người tiền hành tổ tụng, CQTHTT khi thực hiện nhiệm vu, quyền hạn của mình.
Luật tổ tụng hình sự Việt Nam chia quả trình tổ tụng thành các giai đoạn: KTVA hình sự, điều tra vụ án hình sự, truy tô, xét xử sơ thấm (XXST) vụ án hình sự, xét xử phúc thẩm (JCXPT) vụ án hình sự, thi hanh an hình sự và giai đoạn đặc biết (la giai đoạn sét lại bản á quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật)! Để đưa ra bản án kết luận một người có tôi hay không có tôi, các CQTHTT và những người tiên hành tổ tụng phải thực hiện quá tinh giải quyết vu án hình sự vô cùng phức tạp, trải qua tuén tu từng giai đoạn: Khởi tô, điều tra, truy tổ và xét xử. Mỗi giai đoạn nay tuy độc lập nhưng vẫn. Bường Đụ học Lak BšNột C019), Giáo nh rệt ng hồn sự te, os Căng anandtr TT có mi quan hệ khăng khít tạo thành hoạt động thống nhất, giai đoạn trước là tiên để của giai đoạn sau, giai đoạn sau kiểm tra giai đoạn trước và cùng. hướng dén mục đích là tìm ra sự thất khách quan của vụ án Với vi trí là giai đoạn đâu tiên của tổ tung hình sự, KTVA hình sự được được tiễn han khi zac định hành vi có dẫu hiệu của tội phạm va theo trình tự mã BLTTHS quy định KTVA hình sự là cơ sỡ pháp lý để tiến han các hoạt động tiếp theo.
Sau khí có quyết định KTVA hình sự, cơ quan có thấm quyển được áp dung các biện pháp diéu tra can thiết theo quy định của pháp luật để sác định tội phạm va sc lý người phạm tối Trong khoa học tổ tụng hình sự Việt Nam, việc đưa ra khái niệm “Khối tổ vụ én hình sự" đã được lý giải qua những góc đô tiép cân khác nhau. Cu thể như sau: Theo Từ điển Luật học: “Khởi tố vụ án hình sự là một giai đoạn độc lập, mỡ đầu các hoạt động điều tra. Trong giai doan này, cơ quan có thẩm quyén khỏi tổ tiễn hành các hoạt động để xác định đẫm hiệu của tôi phan”. Quan điểm này đã khẳng định được vị trí khỏi đầu trong hoạt động tổ tung của giai đoạn KTVA hình sự, tuy nhiên chưa lâm rổ được bản chất, mục dich của việc KTVA hình sự là nhằm 4c định có/không có dấu hiệu tôi phạm từ đó dẫn chiêu đến hệ quả pháp lý lả ra quyết đính khối tố hoặc quyết định không KTVA hình sự Do đó khái niệm KTVA hình sự theo quan điểm nay mới chỉ dimg lại ở mức đô mô tà đơn thuần mà chưa phan ánh một cách đây đủ và rổ rằng về bản chất pháp lý của KTVA hình su, Theo Giáo trình Luật tố tung hình sự Viết Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội: “Khối tổ vụ án hình sự là giai đoạn mở đâu của tổ tụng hình sự trong dé cơ quan có thẩm quyển xác định sự việc có hay Rhông có dấu hiệu tội pham đỗ quyết định knot tổ hoặc quyết định không Rhỡi tổ vụ án hình se.
` Viên Khea học hip - Bộ pháp Tư 2006), T din Litt hoc ib Nephi BH: 3. Trờng Deihoc Lut Hi NGL 010), Go inh Lut od ng Pau Pte, Công min in 371 10 Theo quan điểm nay, khái niệm KTVA hình sự đã được phan anh day đũ va rõ rang hơn, thể hiện rổ nhiệm vụ xác định có hay không có dau hiệu tội phạm. để khối tố hoặc không KTVA, bão dim không một tội phạm nao không bi phat hiện, không một người vô tôi nao bi truy cứu trách nhiệm hình sự oan Tiếp cân đa chiều từ vi trí, nhiệm vụ va cơ sở pháp lý để thực hiện hoạt động KTVA hình sự nhằm xây dựng khái niệm KTVA hình sự, có thể ké đến một số quan điểm của các tác giả như: Theo tác giả Lưu Thanh Hùng “Kadi tổ vụ dn hình sự là giai doa mổ đầm của tổ tụng hình sự trong đô các ciuủ thé có thẩm quyền theo quy đinh của Bộ luật tố tung hình sw kiểm tra thông tin tài liệu tìm được, xác đinh có hay không có đấm hiệu tội pham để ra quyết định khối tô hoặc quyết đinh không khởi tổ vụ ám"® Theo tác giả Lê Cam “Knot tố vụ án hình sự là giai đoạn tổ tng hình se đấu tiên mà trong đô cơ quan tee pháp hình sự có thẫm quyển căn cứ vào các quy định cũa pháp luật tố mg hình sự tién hành việc xác định có hey không các dẫu hiệu của tội pham trong hành vi ngụy hiễm cho xã lôi được thực hiện đồng thời ban hành quyết đình về việc khởi tố (không khỏi tố) vụ án hinh sự liên quan dén hành vĩ đó". Nhìn chung, các quan điểm trên đều thống nhất xác định nội ham KTVA hình sự là giai đoạn mỡ đâu của tố tung hình sự, trong giai đoạn nay, cơ quan có thẩm quyên tiền hanh tổ tụng xác định sự việc xây ra có dầu hiệu.
của tội phạm hay không, trên cơ sở những căn cử và trình tự, thủ tục của BLTTHS, cơ quan có thẩm quyển ban hành quyết định KTVA hình sự hoặc quyết định không KTVA hình sự. Từ nội hàm khái niệm KTVA hình sựnà có thé zac định những đặc điểm cơ bản của KTVA hình sự như sau: ‘Toma anh Bing G016), Sàn căn dữ ĐI sat Ji tổ cơn tưng BỘ hit ng Hòa nấm 2015, Tap chi Ta, số 4D016 .- 5 1Ế Côn QUO ie dn hiển cane gi doe to ins, Tapeh Kmsố 05 lì Thứ nhất, KTVA hình sự là giai đoạn đâu tiên của tổ tung hình sự Thời điểm bat dau giai đoạn khởi tổ hình sự xác định từ khi cơ quan có thẩm. quyển giãi quyết tin báo tôi phạm tiếp nhên thông tin v sự việc có dầu hiệu tôi phạm theo thủ tục luật định để xem xét, giải quyết. Nếu có đủ căn cử ic định có dau hiệu tội phạm theo quy định để khởi tổ thi CQTHTT có thẩm.
quyên sẽ ban hanh văn ban tổ tung để KTVA, trường hợp không đủ căn cứ xác định dấu hiệu tôi pham thi ban hành văn bản tô tung vé việc không KTVA Kết quả của giai đoạn KTVA hình sự sẽ là cơ sở pháp lý để xem xét, quyết định tiến hành các giai đoạn tiền tổ tụng tiếp theo nhằm giãi quyết vụ án Thứ hai, trung giải đoạn KTVA hình sự CQTHTT có thẩm quyển sẽ thực hiến việc xác định đâu hiệu tội phạm để KTVA. Việc khối tổ chỉ được thực hiện khi CQTHTT xác đính có sự việc xảy ra va sự việc đó có dấu hiệu phạm tôi. CQTHTT sắc định dẫu hiệu phạm tội dựa trên những căn cứ như. Tổ giác của cả nhân, tin bảo của cơ quan, tổ chức, cá nhân, tin bao trên những phương tiên thông tin đại chúng, kiến nghị khỏi tô cũa cơ quan nha nước hoặc cơ quan có thẩm quyên tiền hành tổ tụng trực tiếp phát hiện dâu hiệu tội phạm hoặc người phạm tội tự thủ, Theo đó, khi phát hiện có dâu hiệu tôi phạm thi cơ quan diéu tra, viện kiểm sát, toa án va một số cơ quan có thẩm quyền trong phạm vi nhiệm vụ, quyển hạn cia minh có trách nhiémKTVA va áp dụng các biện pháp được BLTTHS quy định để xc đính tội phạm va xử lý người phạm.
tôi, không được KTVA ngoài những căn cứ va trình tự do pháp luật quy định Khi xác định dau hiệu tội phạm chỉ cần xác định có sự việc phạm tôi xây ra mà chưa cân sắc định ai là người thực hiện hảnh vi phạm tội. Sau khí đã KTVA, cơ quan có thẩm quyên điều tra sẽ tiền hanh các hoạt đông điều tra dé ác định người thực hiện tội phạm. Thứ ba, hau qua pháp lý của giai đoạn khỏi tố hình sự là văn bản tổ tụng được thể hiện bằng Quyết định KTVA hình sự hoặc Quyết định không. Đầu 145 Bộ Luậtổ ng hàn rnin 2015 KTVA hình sự.
Quyết định KTVA hình sự là văn ban pháp lý xác định có dầu. hiệu phạm tội làm cơ sở để tiền hảnh các hoạt đông diéu tra. Sau khi ra quyết định KTVA, hàng loạt các biện pháp tổ tung bao gồm cả các biên pháp cưỡng chế đổi với người thực hiện tội phạm) sẽ được áp dụng nên quyết định KTVA phải ghi rổ căn cứ pháp lý, viên dẫn các văn bản, tải liệu cho căn cứ nay va ghỉ 16 tôi danh, điều khoản áp dụng theo quy định của Bộ luật hình sư (BLHS) lâm cơ sở cho các hoạt đông tổ tung tiếp theo. Trong trường hop không có sự việc phạm tô thi việc KTVA hình sự không còn ý nghĩa nữa, do đó CQTHTT có thẩm quyền cân kip thời quyết định không KTVA để chấm đứt việc xác định dấu hiệu tôi phạm bằng văn bản cụ thé và cũng phải đảm bảo căn cử, viên dẫn pháp lý về việc không KTVA theo đúng quy định của BLTTHS.
Nhu vậy, KTVA hình sự là giai đoan ma các CQTHTT có thẩm quyển. trong phạm vi nhiệm vụ, quyển hạn luật định thực hiện việc xác định có hay không dầu hiệu tội pham để quyết định khởi t hoặc không KTVA hình sự. Trên cơ sỡ phân tích nội hàm khải niêm, phân tích các đặc điểm pháp lý và tử phương điện nghiên cửu về quyền yêu cau KTVA hình sự của bị hại, tác gia thống nhất với quan điểm nêu trong Giáo trình Luật td tung hình sự Việt Nam.