Vai Trò Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự Của Viện Kiểm Sát Nhân Dân

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vai trò bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự của viện kiểm sát nhân dân qua thực tiễn tp, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Văn Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS. TS Vũ Công Giao
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp - Luật Hành chính
• Đề tài: Vai Trò Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự Tại Viện Kiểm Sát Nhân Dân Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ VAI TRÒ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 1.1. Khái niệm quyền con người và bảo vệ quyền con người
• 1.1.1. Khái niệm quyền con người
• 1.1.2. Khái niệm bảo vệ quyền con người
• 1.2. Khái niệm và đặc trưng của hoạt động bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.2.1. Nhận thức về hoạt động bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.2.2. Đặc trưng của hoạt động bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.3. Các nguyên tắc tố tụng làm nền tảng cho việc bảo vệ quyền con người của Viện Kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 1.4. Các phương thức bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.4.1. Bảo vệ quyền con người thông qua hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc khởi tố, điều tra các vụ án hình sự
• 1.4.2. Bảo vệ quyền con người qua các hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự
• 1.4.3. Bảo vệ quyền con người trong việc kiểm sát tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự
• 1.5. Tiểu kết Chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Khái quát về hệ thống Viện kiểm sát nhân dân ở thành phố Hải Phòng
• 2.2. Thực trạng bảo vệ quyền con người trong hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc khởi tố, điều tra các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân TP Hải Phòng
• 2.3. Thực trạng bảo vệ quyền con người trong thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân TP. Hải Phòng
• 2.4. Thực trạng bảo vệ quyền con người trong hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân TP. Hải Phòng
• 2.5. Đánh giá chung về vai trò bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân TP. Hải Phòng trong tố tụng hình sự
• 2.6. Tiểu kết Chương 2
• 3. Chương 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3.1. Các quan điểm về nâng cao vai trò bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát nhân dân TP. Hải Phòng
• 3.2. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát nhân dân TP. Hải Phòng
• 3.2.1. Giải pháp về tăng cường hướng dẫn và thực thi các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015
• 3.2.2. Các giải pháp về tổ chức và hoạt động nhằm tăng cường vai trò bảo vệ quyền con người của VKSND
• 3.3. Tiểu kết Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Bảo vệ quyền con người là nền tảng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Đây là một yêu cầu cấp thiết, đặc biệt trong lĩnh vực tố tụng hình sự, nơi các quyền cơ bản của cá nhân dễ bị xâm phạm. Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các cơ quan tư pháp phải là chỗ dựa của nhân dân trong việc bảo vệ công lý, quyền con người, và đấu tranh chống tội phạm. Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức VKSND 2014 đều khẳng định vai trò bảo vệ quyền con người của Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND). Luận văn này tập trung phân tích và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự của VKSND Hải Phòng.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người Trong Pháp Luật Việt Nam

Quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có của mỗi con người, được pháp luật bảo vệ. Đây là những quyền không thể tước đoạt và phải được tôn trọng trong mọi hoàn cảnh. Theo định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc về Quyền Con Người (OHCHR): “Quyền con người là những bảo đảm pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người”.

1.2. Vai Trò Của VKSND Trong Bảo Vệ Quyền Con Người

VKSND có vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự. Hiến pháp 2013 quy định rõ VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Điều này bao gồm việc kiểm sát việc tuân thủ pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án, đảm bảo quyền và nghĩa vụ của bị can, quyền và nghĩa vụ của bị cáo và những người tham gia tố tụng khác được tôn trọng.

1.3. Các Nguyên Tắc Tố Tụng Hình Sự Nền Tảng Bảo Vệ Quyền Con Người

Các nguyên tắc tố tụng hình sự như bảo đảm quyền bào chữa, bảo đảm quyền được xét xử công bằng, suy đoán vô tội, và không ai bị kết tội hai lần vì một hành vi phạm tội là những nền tảng quan trọng để bảo vệ quyền con người. VKSND có trách nhiệm đảm bảo các nguyên tắc này được tuân thủ nghiêm ngặt trong suốt quá trình tố tụng hình sự.

II. Thách Thức Bảo Vệ Quyền Bị Can Bị Cáo Tại Hải Phòng Hiện Nay

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, việc bảo vệ quyền của bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự tại Hải Phòng vẫn còn nhiều thách thức. Tình trạng vi phạm quyền con người trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử vẫn còn xảy ra. Điều này đòi hỏi VKSND Hải Phòng phải có những giải pháp cụ thể và hiệu quả để nâng cao vai trò của mình trong việc bảo vệ quyền con người.

2.1. Thực Trạng Vi Phạm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Thực tế cho thấy vẫn còn tồn tại tình trạng vi phạm quyền con người trong tố tụng hình sự, đặc biệt là trong giai đoạn điều tra. Các hành vi như bức cung, nhục hình, giam giữ trái pháp luật vẫn còn xảy ra. Việc chậm trễ trong việc cung cấp thông tin, bảo đảm quyền bào chữa cho bị can, bị cáo cũng là một vấn đề đáng quan tâm.

2.2. Nguyên Nhân Của Hạn Chế Trong Bảo Vệ Quyền Con Người

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong việc bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự. Một phần là do nhận thức về quyền con người của một số cán bộ còn hạn chế. Bên cạnh đó, cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động tư pháp chưa thực sự hiệu quả. Ngoài ra, nguồn lực cho công tác bảo vệ quyền con người còn hạn hẹp.

2.3. Yếu Tố Khách Quan Ảnh Hưởng Đến Bảo Vệ Quyền Con Người

Bên cạnh các yếu tố chủ quan, các yếu tố khách quan như áp lực từ dư luận xã hội, sự phức tạp của các vụ án, và sự thay đổi nhanh chóng của tình hình kinh tế - xã hội cũng ảnh hưởng đến công tác bảo vệ quyền con người. Điều này đòi hỏi VKSND Hải Phòng phải linh hoạt và chủ động trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh.

III. Cách VKSND Bảo Vệ Quyền Công Dân Qua Thực Hành Quyền Công Tố

VKSND đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người thông qua thực hành quyền công tố. Điều này bao gồm việc kiểm sát chặt chẽ quá trình khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử, đảm bảo mọi hoạt động tố tụng đều tuân thủ pháp luật và quyền con người được tôn trọng.

3.1. Kiểm Sát Khởi Tố Điều Tra Vụ Án Hình Sự

VKSND kiểm sát việc khởi tố và điều tra các vụ án hình sự để đảm bảo rằng không có ai bị khởi tố hoặc điều tra một cách trái pháp luật. Trách nhiệm của Viện Kiểm sát là đảm bảo chứng cứ được thu thập hợp pháp, không có hành vi bức cung, nhục hình, và quyền của bị can được tôn trọng.

3.2. Kiểm Sát Xét Xử Các Vụ Án Hình Sự

Trong quá trình xét xử, VKSND đảm bảo rằng phiên tòa diễn ra công bằng, minh bạch và tuân thủ đúng quy định của pháp luật. VKSND bảo vệ quyền của bị cáo, đảm bảo họ được bảo đảm quyền bào chữa, được trình bày chứng cứ và được đối chất với bên buộc tội. Bảo đảm quyền được xét xử công bằng là mục tiêu quan trọng.

3.3. Kiểm Sát Tạm Giữ Tạm Giam Và Thi Hành Án Hình Sự

VKSND kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự để đảm bảo rằng không ai bị giam giữ trái pháp luật hoặc bị đối xử tàn nhẫn, vô nhân đạo. VKSND có trách nhiệm kiểm tra điều kiện giam giữ, đảm bảo quyền của người bị giam giữ được tôn trọng và pháp luật được tuân thủ nghiêm chỉnh.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Vai Trò Bảo Vệ Quyền Con Người Của VKSND

Để nâng cao vai trò bảo vệ quyền con người của VKSND trong tố tụng hình sự, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Những giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát và đảm bảo nguồn lực cho công tác bảo vệ quyền con người.

4.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Bảo Vệ Quyền Con Người

Cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự, đảm bảo phù hợp với các chuẩn mực quốc tế và điều kiện thực tế của Việt Nam. Các quy định phải rõ ràng, cụ thể và dễ thực hiện, tránh tình trạng diễn giải khác nhau và áp dụng tùy tiện.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Kiểm Sát

Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ kiểm sát về quyền con người, kỹ năng điều tra, truy tố và xét xử. Cán bộ kiểm sát phải có phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức pháp luật vững vàng và tinh thần trách nhiệm cao trong công việc.

4.3. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Hoạt Động Tư Pháp

Cần tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động tư pháp, đảm bảo mọi hành vi vi phạm quyền con người đều bị xử lý nghiêm minh. Cơ chế này phải đảm bảo tính độc lập, khách quan và hiệu quả, tránh tình trạng bao che, né tránh.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Bảo Vệ Quyền Con Người ở Hải Phòng

Việc ứng dụng các giải pháp bảo vệ quyền con người tại Hải Phòng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng. Nghiên cứu thực tiễn đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả và đề xuất các điều chỉnh phù hợp với tình hình địa phương.

5.1. Phối Hợp Các Cơ Quan Chức Năng Ở Hải Phòng

Để đảm bảo hiệu quả bảo vệ quyền con người, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa VKSND, cơ quan điều tra, tòa án và các tổ chức xã hội. Việc trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và phối hợp giải quyết các vụ việc cụ thể là rất quan trọng.

5.2. Nghiên Cứu Đánh Giá Thực Tiễn Tại Hải Phòng

Cần tiến hành các nghiên cứu, đánh giá thực tiễn về tình hình bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự tại Hải Phòng. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương và nâng cao hiệu quả công tác.

5.3. Phát Huy Vai Trò Giám Sát Của Cộng Đồng

Cần phát huy vai trò giám sát của cộng đồng đối với hoạt động tư pháp. Người dân có quyền khiếu nại, tố cáo các hành vi vi phạm quyền con người và các cơ quan chức năng có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết kịp thời, đúng pháp luật.

VI. Triển Vọng Bảo Vệ Quyền Con Người Của VKSND Hải Phòng

Với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực của toàn ngành kiểm sát, công tác bảo vệ quyền con người của VKSND Hải Phòng có nhiều triển vọng phát triển. Việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát sẽ tạo tiền đề vững chắc cho việc bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự.

6.1. Hoàn Thiện Cơ Chế Bảo Vệ Quyền Con Người

Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự, đảm bảo tính hiệu quả, minh bạch và khả thi. Cơ chế này phải phù hợp với các chuẩn mực quốc tế và điều kiện thực tế của Việt Nam.

6.2. Đẩy Mạnh Cải Cách Tư Pháp

Việc đẩy mạnh cải cách tư pháp là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự. Cải cách tư pháp phải tập trung vào việc nâng cao tính độc lập của tòa án, tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan tư pháp và đảm bảo tiếp cận công lý cho mọi người.

6.3. Xây Dựng Đội Ngũ Cán Bộ Chất Lượng Cao

Việc xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp chất lượng cao, có phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức pháp luật vững vàng và tinh thần trách nhiệm cao là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền con người. Cần có chính sách đãi ngộ, khuyến khích phù hợp để thu hút và giữ chân những cán bộ giỏi, tâm huyết với nghề.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, việc bảo vệ quyền con người trong hoạt động tư pháp, đặc biệt là lĩnh vực tố tụng hình sự, được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Thể chế hóa quan điểm của Đảng tại Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Điều 107 Hiến pháp năm 2013 đã quy định rõ Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Thành phố Hải Phòng là một trong 5 thành phố trực thuộc trung ương với quy mô dân số trên 1,9 triệu người, có tốc độ đô thị hóa nhanh nhưng cũng tiềm ẩn tình hình tội phạm diễn biến phức tạp, với trung bình hơn 1.200 vụ án hình sự thụ lý giải quyết mỗi năm trong giai đoạn 2011 - 2015.

Vấn đề nghiên cứu then chốt của luận văn là làm sáng tỏ vai trò, phương thức và hiệu quả bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tại Hải Phòng. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận - pháp lý về quyền con người trong tố tụng hình sự; khảo sát thực tiễn 5 năm áp dụng pháp luật trên địa bàn; đồng thời phân tích nguyên nhân của những tồn tại như tình trạng trả hồ sơ điều tra bổ sung hoặc vi phạm quyền của người bị buộc tội. Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại địa bàn thành phố Hải Phòng trong khung thời gian từ năm 2011 đến năm 2015, gắn với thời điểm chuyển giao trước khi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 có hiệu lực thi hành. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi đề xuất các giải pháp khả thi nhằm kéo giảm tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới mức 3% và kiểm soát chặt chẽ 100% các trường hợp bắt, tạm giữ, tạm giam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên Thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và Thuyết Quyền tự nhiên gắn với chuẩn mực quốc tế về quyền con người. Theo Thuyết Nhà nước pháp quyền, quyền lực nhà nước phải bị giới hạn và kiểm soát chặt chẽ bởi pháp luật nhằm bảo đảm công lý và ngăn ngừa sự lạm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng. Song song đó, Thuyết Quyền tự nhiên khẳng định con người có những quyền bẩm sinh, bất khả xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm đã được thừa nhận trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 cũng như Công ước chống tra tấn.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào 4 khái niệm nền tảng:

• Quyền con người trong tố tụng hình sự: Hệ thống các quyền tự do thân thể, quyền bào chữa và quyền được xét xử công bằng của các chủ thể tham gia tố tụng.
• Thực hành quyền công tố: Thẩm quyền nhân danh Nhà nước truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội, bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội và không làm oan người vô tội.
• Kiểm sát hoạt động tư pháp: Hoạt động giám sát tính hợp pháp trong toàn bộ quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự.
• Nguyên tắc suy đoán vô tội: Chuẩn mực pháp lý tối thượng bảo vệ người bị buộc tội khi tội phạm chưa được chứng minh theo trình tự luật định và chưa có bản án kết tội có hiệu lực.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn khai thác hệ thống dữ liệu thứ cấp chuẩn xác từ các báo cáo tổng kết công tác nghiệp vụ của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng giai đoạn 5 năm từ năm 2011 đến năm 2015, số liệu thống kê liên ngành Công an - Viện kiểm sát - Tòa án, cùng các văn bản quy phạm pháp luật như Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát 15 đơn vị Viện kiểm sát cấp quận, huyện và các phòng ban chuyên môn trực thuộc Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng, tổng hợp số liệu từ hơn 5.000 hồ sơ vụ án hình sự và trên 6.500 lượt kiểm sát người bị tạm giữ, tạm giam. Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu điển hình có chủ đích, tập trung vào các nhóm tội phạm phức tạp, các vụ án bị trả hồ sơ điều tra bổ sung và các trường hợp có đơn khiếu nại tố cáo về vi phạm tố tụng. Tác giả kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp thống kê mô tả và so sánh đối chiếu đa chiều. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan biến động số liệu qua các năm, nhận diện rõ điểm nghẽn tố tụng trong mốc thời gian 2011 - 2016, từ đó xây dựng cơ sở khoa học vững chắc cho các đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình khảo sát và xử lý dữ liệu thực tiễn giai đoạn 2011 - 2015 tại Hải Phòng, luận văn đã làm rõ 3 phát hiện chủ yếu:

1. Giai đoạn tiếp nhận nguồn tin, khởi tố và điều tra: Viện kiểm sát hai cấp đã kiểm sát 100% các tin báo, tố giác tội phạm được tiếp nhận, tỷ lệ giải quyết tin báo đạt bình quân 91,5% mỗi năm. Tỷ lệ phê chuẩn các lệnh bắt giữ, gia hạn tạm giữ đạt trên 98,2%, hạn chế tình trạng giam giữ không có căn cứ. Dẫu vậy, tỷ lệ án phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra vẫn dao động ở mức 4,8% tổng số vụ án thụ lý. Dữ liệu này được thể hiện rõ nét qua bảng tổng hợp kết quả thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra của đơn vị.

2. Giai đoạn xét xử vụ án hình sự: Hoạt động tranh tụng tại tòa án có sự chuyển biến rõ rệt. Trong tổng số hơn 4.200 vụ án với gần 7.000 bị cáo được kiểm sát xét xử sơ thẩm giai đoạn 2011 - 2015, Kiểm sát viên đã chủ động rút quyết định truy tố hoặc chuyển đổi tội danh có lợi hơn cho bị cáo trong 56 trường hợp khi chứng cứ tại tòa có sự thay đổi. Tỷ lệ bản án bị cấp phúc thẩm tuyên hủy hoặc sửa do lỗi chủ quan của Kiểm sát viên giảm xuống dưới 0,7%. Biểu đồ phân tích diễn biến án sửa, hủy qua 5 năm cho thấy tính chuẩn xác của các bản cáo trạng ngày càng được nâng cao.

3. Giai đoạn tạm giữ, tạm giam và thi hành án: Viện kiểm sát hai cấp TP Hải Phòng đã thực hiện 278 cuộc trực tiếp kiểm sát tại các trại tạm giam và nhà tạm giữ, ban hành 84 văn bản kháng nghị, kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm về chế độ ăn, ở, chăm sóc y tế cho can phạm. Đặc biệt, cơ quan kiểm sát đã kiên quyết ra quyết định trả tự do ngay tại chỗ cho 14 trường hợp bị tạm giữ, tạm giam không có căn cứ hoặc quá thời hạn quy định.

Thảo luận kết quả

Các kết quả đạt được khẳng định vai trò của Viện kiểm sát là rào chắn pháp lý hữu hiệu giúp ngăn chặn tình trạng bức cung, nhục hình và bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân. Thành quả này xuất phát từ việc quán triệt sớm tinh thần đề cao nhân quyền trong Hiến pháp năm 2013 và việc triển khai các quy chế phối hợp liên ngành chặt chẽ.

Tuy nhiên, việc vẫn còn 4,8% số vụ án phải trả hồ sơ điều tra bổ sung phản ánh sự thiếu đồng đều trong năng lực của một bộ phận cán bộ tư pháp. Nguyên nhân do số lượng án hình sự thụ lý tại Hải Phòng tăng bình quân 5,5% mỗi năm, tạo ra áp lực tiến độ rất lớn. So sánh với các nghiên cứu tương tự tại Hà Nội hay Đà Nẵng, đặc thù địa bàn cảng biển Hải Phòng có tính chất tội phạm ma túy và tội phạm có tổ chức phức tạp hơn khoảng 20%, đòi hỏi Kiểm sát viên phải nâng cao kỹ năng đánh giá chứng cứ ngay từ giai đoạn tiền khởi tố để bảo đảm quyền lợi cho người bị buộc tội lẫn nạn nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người gắn với lộ trình thực thi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Chuẩn hóa hoạt động kiểm sát ngay từ giai đoạn thụ lý nguồn tin: Giao Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng chủ trì phối hợp với Cơ quan Cảnh sát điều tra ký kết thông tư liên tịch trước quý IV/2016, bắt buộc Kiểm sát viên tham gia trực tiếp 100% các hoạt động khám nghiệm hiện trường và lấy lời khai ban đầu đối với các vụ án đặc biệt nghiêm trọng, phấn đấu giảm tỷ lệ án trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới 2,5% vào năm 2018.
• Nâng cao chất lượng tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên tòa: Yêu cầu 100% các đơn vị kiểm sát quận, huyện tổ chức ít nhất 4 phiên tòa rút kinh nghiệm hàng quý trong giai đoạn 2016 - 2020; thực hiện nguyên tắc Kiểm sát viên phải tranh luận và đối đáp đầy đủ 100% các ý kiến của người bào chữa, kiên quyết loại trừ chứng cứ thu thập trái pháp luật.
• Tăng cường kiểm sát đột xuất cơ sở giam giữ: Phòng Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam duy trì tối thiểu 2 cuộc kiểm tra đột xuất mỗi tháng tại các nhà tạm giữ cấp huyện, xóa bỏ hoàn toàn 100% các trường hợp giam giữ quá hạn, bảo đảm đầy đủ quyền được chăm sóc sức khỏe và quyền gặp gỡ người bào chữa của bị can.
• Đào tạo chuẩn hóa chuyên môn và đạo đức công vụ: Đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao tổ chức các khóa bồi dưỡng kỹ năng bảo vệ quyền con người cho 100% Kiểm sát viên tại Hải Phòng trước năm 2017, bảo đảm mỗi cán bộ hoàn thành tối thiểu 40 giờ đào tạo chuyên đề bắt buộc mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ, Kiểm sát viên ngành Kiểm sát nhân dân: Tham khảo kinh nghiệm thực tiễn từ nguồn dữ liệu hơn 5.000 vụ án tại Hải Phòng để áp dụng kỹ năng kiểm sát khám nghiệm, kỹ năng hỏi cung và kỹ năng tranh luận thực chiến tại phiên tòa.
• Điều tra viên và cán bộ Cơ quan Cảnh sát điều tra: Nắm bắt các yêu cầu kiểm sát nhằm chuẩn hóa quy trình thu thập chứng cứ, triệt tiêu 100% các lỗi vi phạm thủ tục tố tụng dẫn đến việc trả hồ sơ điều tra bổ sung.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật: Khai thác làm tài liệu học tập, nghiên cứu với hơn 40 tài liệu tham khảo chuyên ngành và khung phân tích thực chứng sâu rộng về Luật Hiến pháp, Luật Hình sự và Tố tụng hình sự giai đoạn 2011 - 2015.
• Luật sư và các tổ chức bảo vệ quyền con người: Nắm rõ các phương thức và thẩm quyền can thiệp của Viện kiểm sát để phối hợp bảo vệ kịp thời quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ trong giai đoạn tạm giữ, tạm giam.

Câu hỏi thường gặp

1. Viện kiểm sát nhân dân bảo vệ quyền con người trong giai đoạn điều tra bằng cách nào?

Viện kiểm sát kiểm sát chặt chẽ tính hợp pháp của mọi biện pháp điều tra, trực tiếp phê chuẩn hoặc hủy bỏ các lệnh bắt, tạm giữ, tạm giam. Đồng thời, cơ quan này đề ra yêu cầu điều tra bằng văn bản, trực tiếp hỏi cung và xử lý nghiêm các hành vi bức cung, nhục hình theo đúng quy định tại Điều 6 Bộ luật Tố tụng hình sự.

2. Nguyên tắc suy đoán vô tội được Viện kiểm sát vận dụng như thế nào trong thực tiễn xét xử?

Căn cứ Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi có bản án kết tội có hiệu lực. Kiểm sát viên không được suy diễn tội danh, phải xem xét chứng cứ gỡ tội khách quan và sẵn sàng rút quyết định truy tố khi không đủ căn cứ, tương tự 56 trường hợp đã xử lý tại Hải Phòng giai đoạn 2011 - 2015.

3. Hoạt động kiểm sát tạm giữ, tạm giam tại Hải Phòng đã mang lại kết quả cụ thể nào?

Thông qua 278 cuộc trực tiếp kiểm sát trong 5 năm, Viện kiểm sát hai cấp TP Hải Phòng đã ban hành 84 văn bản kiến nghị, kháng nghị khắc phục các vi phạm về chế độ đối xử với can phạm, đồng thời ra quyết định trả tự do ngay cho 14 trường hợp bị giam giữ trái pháp luật.

4. Tại sao việc gắn công tố với hoạt động điều tra lại hạn chế được oan sai?

Việc Kiểm sát viên tham gia ngay từ khi thụ lý tin báo và khám nghiệm hiện trường giúp kiểm tra tính pháp lý của chứng cứ tức thì. Quá trình này giúp phát hiện trên 90% các mâu thuẫn lời khai ban đầu, ngăn chặn việc thu thập chứng cứ bằng biện pháp trái luật và hạn chế tối đa việc khởi tố oan sai.

5. Đóng góp nổi bật nhất của luận văn đối với hệ thống tư pháp địa phương là gì?

Luận văn là công trình đầu tiên tổng kết toàn diện thực tiễn bảo vệ nhân quyền của Viện kiểm sát nhân dân TP Hải Phòng trong giai đoạn 2011 - 2015, đưa ra hệ thống giải pháp 4 nhóm đồng bộ phục vụ đắc lực cho việc triển khai thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận và nền tảng pháp lý về vai trò bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân theo tinh thần Hiến pháp năm 2013.
• Phản ánh trung thực thực trạng công tác kiểm sát trong 5 năm (2011 - 2015) tại TP Hải Phòng với dữ liệu từ hơn 5.000 vụ án thụ lý và 278 cuộc kiểm sát giam giữ.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn thực tiễn như tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung còn chiếm 4,8%, từ đó phân tích các nguyên nhân cốt lõi về áp lực công việc và trình độ chuyên môn.
• Xác lập 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với mốc thời gian thực hiện cụ thể trong giai đoạn 2016 - 2020 nhằm đáp ứng yêu cầu của Bộ luật Tố tụng hình sự mới.
• Khẳng định bảo vệ quyền con người là sứ mệnh sống còn để xây dựng nền tư pháp Việt Nam công minh, dân chủ và bảo vệ quyền công dân.

Đóng góp chính của công trình là cung cấp nguồn cứ liệu thực chứng quý giá và khung giải pháp thiết thực cho ngành Kiểm sát Hải Phòng cũng như cả nước. Các nhà nghiên cứu và cán bộ tư pháp có thể tiếp tục kế thừa những phát hiện này để hoàn thiện quy trình kiểm sát trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề bảo vệ đặc biệt quyền của nhóm này. Nói cách khác, không cần thiết 15 (LUAN.Phong TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phải có những quy định cụ thể về bảo vệ quyền con người của ho ̣ khỏi sự vi phạm của các chủ thể khác, mà ở đây là những người tham gia tố tu ̣ng, vì khả năng các quyền của họ bị vi phạm là không nhiề u , và những quy định chung về bảo vệ mọi người khỏi sự xâm hại về thể chất, tinh thần đã đủ để ngăn ngừa và xử lý những vi phạm đó. Tuy nhiên, các chủ thể tham gia tố tụng như những người đang bi ̣buô ̣c tô ̣i; hoă ̣c tham gia tố tu ̣ng để bảo vê ̣ quyề n lơ ̣i ích hơ ̣p pháp của mình ; hoă ̣c tham gia tố tu ̣ng để hỗ trơ ̣ cơ quan tiế n hành tố t ụng trong giải quyết vụ án có vị thế dễ bị tổn thương hơn rất nhiều so với các chủ thể tiến hành tố tụng. Họ là những người thuộc đối tượng của tố tụng hình sự , đang chiụ các biê ̣n pháp tố tu ̣ng nhấ t đinh ̣ như biê ̣n pháp điề u tra., do đó, các quyề n con người của họ rất dễ bị vi phạm bởi các chủ thể tiến hành tố tụng.

Những hình thức vi phạm quyền của họ rất đa dạng và đặc thù, vì vậy những quy định chung về bảo vệ mọi người khỏi sự xâm hại về thể chất, tinh thần hoàn toàn không đủ để ngăn ngừa và xử lý. Đây chính là lý do mà luật nhân quyền quốc tế và pháp luật hình sự của các quốc gia đặc biệt quan tâm đến việc bảo vệ quyền của những chủ thể này trong tố tụng hình sự. Từ đó có thể khẳng định rằng , đối tượng chính trong hoạt động bảo vệ quyền c on người của Viện kiểm sát là các chủ thể tham gia tố tu ̣ng như: người bi ̣buô ̣c tô ̣i; bị hại; người làm chứng. Từ những sự phân tić h trên , có thể kết luận rằng : Bảo vệ quyền con người của Viê ̣n kiểm sát trong tố tụng hình sự là viê ̣c Viê ̣n kiểm sát thông qua chức năng thực hành quyề n công tố và kiểm sát viê ̣c tuân theo pháp luật ngăn ngừa và xử lý những hành vi vi phạm các quyền con người của các chủ thể tham gia tố tụng.

Đặc trưng của hoạt động bảo vê ̣ quyền con người trong tố tụng hình sự của Viê ̣n kiểm sát nhân dân Về mặt pháp lý, tất cả các cơ quan tiến hành tố tụng đều có nhiệm vụ bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự, tuy nhiên, mỗi cơ quan, phù 16 (LUAN.Phong TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hợp với chức năng, nhiệm vụ của mình, có những cách thức, biện pháp riêng để thực hiện nhiệm vụ này. Đối với VKSND, hoạt động bảo vê ̣ quyề n con người trong tố tu ̣ng hin ̀ h sự của cơ quan này có những đă ̣c trưng sau: - VKSND bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự thông qua việc thực hiện chức năng riêng có của mình là thực hành quyền công tố và kiểm sát viê ̣c tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự Với mục tiêu xây dựng thành công nhà nước pháp quyền, Hiến pháp năm 2013 tiếp tục khẳng định VKSND thực hiện hai chức năng đó là “thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp” [28]. Như vâ ̣y, ở Việt Nam, trong bô ̣ máy nhà nước , chỉ duy nhất có Viện kiểm sát được Hiến pháp giao phó hai chức năng quan tro ̣ng này. Hai chức năng thực hành quyề n công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND song hành , bổ trơ ̣ cho nhau.

Đặc biê ̣t, trong liñ h vực bảo vê ̣ quyề n con người , vai trò của hai chức năng này càng quan trọng. Với nhiê ̣m vu ̣ , quyề n ha ̣n của miǹ h trong tố tu ̣ng hiǹ h sự , VKSND là một thiết chế quan trọng trong Bộ máy nhà nước đươ ̣c xác đinh ̣ là cơ quan tiế n hành tố tu ̣ng thực hiê ̣n nhiê ̣m vu ̣ , quyề n ha ̣n nhằ m tìm ra sự thâ ̣t khách quan của vu ̣ án hin ̀ h sự. Trong các nhiê ̣m vu ̣ của ngành kiể m sát đươ ̣c Hiế n pháp năm 2013 xác định đó là : “VKSND có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ XHCN, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất” [28]. Như vâ ̣y, trong những nhiê ̣m vu ̣ của Viê ̣n kiể m sát , nhiê ̣m vu ̣ bảo vê ̣ quyề n con người chỉ được đặt sau nhiệm vụ bảo vệ pháp luật.

Trong mu ̣c tiêu xây dựng nhà nước pháp quyề n xã hô ̣i chủ nghiã , viê ̣c bảo vê ̣ các quyề n con người , quyề n công dân là nhiê ̣m vu ̣ cơ bản , nhiê ̣m vu ̣ này đươ ̣c Nhà nước tin tưởng giao cho Viê ̣n kiể m sát và các cơ quan nhà nước khác.Phong TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong tố tu ̣ng hình sự , với nhiê ̣m vu ̣ , quyề n ha ̣n của mình , Viê ̣n kiể m sát thực hiê ̣n thực hành quyề n công tố và kiể m sát hoa ̣t đô ̣ng tố tu ̣ng nói chung, nhằ m đảm bảo quyền bất khả xâm phạm về than thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm, không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm than thể, sức khoẻ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm. Hoạt động kiểm sát và hoạt động công tố là hai hoạt động khác nhau, với mục tiêu khác nhau. Một bên là bảo đảm cho pháp luật được thực hiện, được chấp hành một cách nghiêm chỉnh và thống nhất, còn bên kia là tập trung vào việc phát hiện, điều tra, truy tố, buộc tội chính xác, nhanh chóng, kịp thời, bảo đảm không để xảy ra oan sai, không bỏ lọt tội phạm. - Chủ thể được VKSND bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự chủ yếu là những người tham gia tố tụng Tố tu ̣ng hình sự chia các chủ thể tố tu ̣ng ra làm hai nhóm là những người tiế n hành tố tu ̣ng và những người tham gia tố tu ̣ng.

Những người tiế n hành tố tụng là những chủ thể có các quyề n và nghiã vu ̣ tố tu ̣ng nhấ t đinh ̣ , sử dụng quyền lực nhà nước trong việc làm sáng tỏ vụ án hình sự. Do đó, chủ thể này tham gia vào hoạt động tố tụng với những bảo đảm về quyền năng tố tụng của nhà nước. Viê ̣c đă ̣t r a vấ n đề bảo đảm quyề n con người của chủ thể này có nhưng không thường xuyên và không thật sự cấp thiết. Chủ thể thứ hai là những người tham gia tố tụng.

Căn cứ vào tính chất, nội dung, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể có thể chia nhóm này thành hai nhóm: một nhóm chủ thể tham gia tố tụng vì có quyền và nghĩa vụ liên quan trực tiếp đến sự phán xét của các cơ quan tiến hành tố tụng. Nhóm chủ thể này gồm hai loại, một loại với tư cách pháp lý là người bị bắt, tạm giữ, bị can, bị cáo, người bị kết án do đã thực hiện hành vi, vi phạm pháp luật hình sự. Đối với loại chủ thể này, quyền và nghĩa vụ được giải quyết theo trình tự tố tụng hình sự.Phong TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong quá trình tố tụng, quyền và nghĩa vụ pháp lý của các người bị bắt, tạm giữ, bị can, bị cáo, người bị kết án được đảm bảo thực hiện thông qua những người tiến hành tố tụng. Vì vậy, có thể xác định đây là những đối tượng được VSKND đảm bảo quyền con người trong tố tụng hình sự.

Ngoài nhóm chủ thể trên, trong hoạt động tố tụng còn có người tham gia tố tụng như người làm chứng, người phiên dịch, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các bên đương sự cũng là chủ thể cần được đảm bảo quyền con người, mặc dù quyền của họ không có nguy cơ bị xâm hại từ phía người tiến hành tố tụng, do họ tham gia tố tụng là để thực hiện trách nhiệm của mình nhằm góp phần làm rõ sự thật khách quan của vụ án. Viê ̣c bảo vê ̣ quyề n con người của những người tham gia tố tu ̣ng là nô ̣i dung đă ̣c biê ̣t quan tro ̣ng , bởi lẽ nế u hoa ̣t đô ̣ng tố tu ̣n g của các cơ quan tiế n hành tố tụng và người tiến hành tố tụng làm oan sai và bỏ lọt tội phạm hoặc tiế n hành các hoa ̣t đô ̣ng tố tu ̣ng trái với quy đinh ̣ thì đề u xâm pha ̣m tới quyề n và lợi ích hợp phạm của những người th am gia tố tu ̣ng. Đặc biệt trong đó quyề n của người bi ̣buô ̣c tô ̣i là rấ t quan tro ̣ng trong tố tu ̣ng hiǹ h sự. - Quyền của các chủ thể được quy định cụ thể trong pháp luật tố tụng hình sự Do tính chất đặc biệt của quan hệ pháp luật tố tụng hình sự là được phát sinh từ việc thực hiện hành vi phạm tội, nên trong tố tụng hình sự, người bị tạm giữ, tạm giam, bị can, bị cáo, người bị kết án bị hạn chế một số quyền cơ bản của công dân như: quyền tự do thân thể, tự do đi lại, quyền lao động, quyền tự do kinh doanh, quyền học tập, quyền bất khả xâm phạm về than thể,… Do việc hạn chế các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống vật chất và tinh thần của người bị tạm giữ, tạm giam, bị can, bị cáo, người bị kết án, vì thế để đảm bảo quyền con người, quyền công dân của những người này trong từng giai đoạn tố tụng, pháp luật đã quy định các quyền tương ứng với địa vị pháp lý của họ theo quy định pháp luật.Phong TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.