Luận văn thạc sĩ về quyền con người trong thi hành án hình sự ở huyện An Dương, Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đảm bảo quyền con người trong thi hành án hình sự ở huyện an dương thành phố hải phòng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Trần Văn Thọ
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Thanh Thúy
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Luật Hành chính – Hiến pháp
• Đề tài: Đảm Bảo Quyền Con Người Trong Thi Hành Án Hình Sự Tại An Dương, Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
• 1.4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
• 1.5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn
• 1.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƢỜI TRONG THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ
• 1.1. Quyền con ngƣời và đảm bảo quyền con ngƣời trong thi hành án hình sự
• 1.1.1. Khái niệm quyền con người
• 3. THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƢỜI TRONG THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ TẠI HUYỆN AN DƢƠNG, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 4. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƢỜI TRONG THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ Ở HUYỆN AN DƢƠNG THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về đảm bảo quyền con người trong thi hành án hình sự

Quyền con người (quyền con người) là một khái niệm rộng lớn, bao gồm nhiều quyền lợi cơ bản mà mỗi cá nhân được hưởng. Trong bối cảnh thi hành án hình sự (thi hành án hình sự), việc đảm bảo quyền con người trở nên đặc biệt quan trọng. Các quyền này không chỉ bao gồm quyền được sống, quyền được tôn trọng danh dự, mà còn bao gồm quyền được bảo vệ khỏi các hành vi xâm phạm từ phía cơ quan nhà nước. Để thực hiện tốt việc đảm bảo quyền con người trong thi hành án hình sự, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự giám sát của xã hội. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người bị kết án mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

1.1. Khái niệm quyền con người trong thi hành án hình sự

Khái niệm quyền con người trong thi hành án hình sự được hiểu là những quyền lợi mà mỗi cá nhân được hưởng trong quá trình thi hành án. Điều này bao gồm quyền được thông báo về quyền lợi của mình, quyền được bào chữa, và quyền được tiếp cận với các dịch vụ pháp lý. Việc đảm bảo các quyền này không chỉ là nghĩa vụ của nhà nước mà còn là trách nhiệm của các cơ quan thi hành án. Theo đó, các cơ quan này cần phải thực hiện đúng quy trình và thủ tục pháp lý để bảo vệ quyền lợi của người bị kết án. Việc thiếu sót trong việc thực hiện các quyền này có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, không chỉ cho cá nhân mà còn cho toàn xã hội.

II. Thực trạng đảm bảo quyền con người trong thi hành án hình sự tại huyện An Dương thành phố Hải Phòng

Tình hình thi hành án hình sự tại huyện An Dương, thành phố Hải Phòng cho thấy nhiều vấn đề còn tồn tại trong việc đảm bảo quyền con người. Mặc dù có nhiều quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi của người bị kết án, nhưng thực tế vẫn còn nhiều trường hợp vi phạm. Các cơ quan thi hành án chưa thực sự chú trọng đến việc đảm bảo quyền lợi cho người bị kết án, dẫn đến tình trạng oan sai và xâm phạm quyền con người. Việc thiếu sót trong công tác giám sát và kiểm tra cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cơ quan chức năng trong việc thực hiện quyền con người trong thi hành án hình sự.

2.1. Kết quả và nguyên nhân của việc đảm bảo quyền con người

Kết quả đảm bảo quyền con người trong thi hành án hình sự tại huyện An Dương còn hạn chế. Nhiều người bị kết án không được thông báo đầy đủ về quyền lợi của mình, dẫn đến việc họ không thể thực hiện quyền bào chữa. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu sự quan tâm từ các cơ quan chức năng và sự thiếu hụt về nguồn lực. Hơn nữa, ý thức pháp luật của một bộ phận cán bộ thi hành án còn hạn chế, dẫn đến việc thực hiện không đúng quy trình và thủ tục. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị kết án mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

III. Quan điểm và giải pháp đảm bảo quyền con người trong thi hành án hình sự ở huyện An Dương thành phố Hải Phòng

Để đảm bảo quyền con người trong thi hành án hình sự tại huyện An Dương, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của các cán bộ thi hành án về tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền con người. Đồng thời, cần thiết lập các cơ chế giám sát và kiểm tra chặt chẽ hơn để đảm bảo việc thực hiện đúng quy trình và thủ tục. Ngoài ra, cần tăng cường công tác đào tạo và bồi dưỡng cho cán bộ thi hành án về các quy định pháp luật liên quan đến quyền con người. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng công tác thi hành án mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

3.1. Giải pháp cụ thể để đảm bảo quyền con người

Giải pháp cụ thể để đảm bảo quyền con người trong thi hành án hình sự bao gồm việc xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu cho cán bộ thi hành án về quyền con người. Cần thiết lập các kênh thông tin để người bị kết án có thể dễ dàng tiếp cận thông tin về quyền lợi của mình. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và tổ chức xã hội để giám sát việc thực hiện quyền con người trong thi hành án. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người bị kết án mà còn góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, việc đảm bảo quyền con người (QCN) trong thi hành án hình sự (THAHS) trở thành một yêu cầu cấp thiết, đặc biệt tại các địa phương như huyện An Dương, thành phố Hải Phòng. Với dân số trên 150.000 người và diện tích tự nhiên gần 98,32 km², huyện An Dương có vị trí địa lý quan trọng, tiếp giáp nhiều quận và huyện phát triển của thành phố Hải Phòng. Từ năm 2013 đến 2017, hoạt động THAHS tại đây đã bộc lộ nhiều hạn chế trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chấp hành án, gây ảnh hưởng đến công bằng xã hội và niềm tin của nhân dân vào hệ thống pháp luật.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng đảm bảo QCN trong THAHS tại huyện An Dương, từ đó đề xuất các giải pháp toàn diện, khả thi nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực này. Nghiên cứu tập trung vào các quyền cơ bản của người chấp hành án như quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền được bảo vệ sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, cũng như quyền khiếu nại, tố cáo các hành vi trái pháp luật trong quá trình thi hành án. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cơ quan thi hành án, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người bị kết án, góp phần xây dựng xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin về duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với quan điểm, chủ trương của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người và đảm bảo quyền con người trong THAHS. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

1. Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Nhấn mạnh vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ quyền con người, đảm bảo tính công bằng và hiệu lực của các bản án, quyết định của Tòa án trong quá trình thi hành án.

2. Lý thuyết về quyền con người và quyền công dân: Phân biệt rõ quyền con người là giá trị phổ quát, tự nhiên, khách quan, trong khi quyền công dân là hình thức pháp lý cụ thể được pháp luật quốc gia ghi nhận và bảo vệ.

Các khái niệm chính bao gồm: quyền con người trong thi hành án hình sự, đảm bảo quyền con người, nguyên tắc thi hành án hình sự, quyền và nghĩa vụ của người chấp hành án, cũng như các biện pháp bảo đảm pháp lý và tổ chức nhằm thực hiện quyền con người trong THAHS.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phân tích lý luận: Đánh giá các quan điểm, định nghĩa về quyền con người và đảm bảo quyền con người trong THAHS, phân tích các quy định pháp luật hiện hành như Hiến pháp 2013, Luật THAHS 2010, Bộ luật Tố tụng Hình sự.

• Phương pháp thống kê, tổng hợp: Thu thập và xử lý số liệu thực trạng thi hành án hình sự tại huyện An Dương từ năm 2013 đến 2017, bao gồm số lượng vụ án, số người chấp hành án, các vi phạm quyền con người được ghi nhận.

• Phương pháp so sánh: So sánh thực trạng đảm bảo quyền con người trong THAHS tại huyện An Dương với các địa phương khác và với các tiêu chuẩn quốc tế về nhân quyền trong lĩnh vực tố tụng hình sự.

Nguồn dữ liệu chính gồm báo cáo của các cơ quan thi hành án, tài liệu pháp luật, các nghiên cứu khoa học liên quan và khảo sát thực tế tại huyện An Dương. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các hồ sơ thi hành án, phỏng vấn cán bộ thi hành án và người chấp hành án, với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ 2017 đến 2018, đảm bảo cập nhật và phản ánh chính xác thực trạng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình trạng vi phạm quyền con người trong THAHS còn tồn tại: Khoảng 15% số vụ thi hành án tại huyện An Dương trong giai đoạn 2013-2017 ghi nhận các vi phạm như không đảm bảo chế độ ăn, ở, y tế cho người chấp hành án, hạn chế quyền thăm gặp thân nhân không đúng quy định. So với mức trung bình toàn quốc khoảng 10%, huyện An Dương có tỷ lệ vi phạm cao hơn.

2. Trình độ chuyên môn và ý thức pháp luật của cán bộ thi hành án còn hạn chế: Qua khảo sát, khoảng 30% cán bộ thi hành án chưa được đào tạo bài bản về pháp luật nhân quyền và kỹ năng xử lý tình huống, dẫn đến việc áp dụng pháp luật chưa thống nhất, có trường hợp tùy tiện trong thi hành án.

3. Cơ sở vật chất kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu: Hệ thống nhà tạm giữ, trại giam tại huyện An Dương còn thiếu thốn, không đảm bảo điều kiện sinh hoạt và an toàn cho người chấp hành án, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được bảo vệ sức khỏe và nhân phẩm.

4. Chưa có cơ chế giám sát và xử lý vi phạm hiệu quả: Việc tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo của người chấp hành án còn chậm trễ, thiếu minh bạch, dẫn đến tình trạng bức xúc và mất niềm tin vào cơ quan thi hành án.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của quyền con người trong THAHS, cũng như sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật và tổ chức thực hiện. So với các nghiên cứu trong ngành luật hành chính và hiến pháp, kết quả này tương đồng với báo cáo của ngành về việc cần nâng cao năng lực cán bộ và cải thiện cơ sở vật chất tại các địa phương.

Việc thiếu cơ chế giám sát hiệu quả làm giảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan thi hành án, tạo điều kiện cho vi phạm quyền con người xảy ra. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ vi phạm quyền con người theo năm và bảng so sánh năng lực cán bộ thi hành án giữa các địa phương.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ thực trạng cụ thể tại huyện An Dương, từ đó làm cơ sở để đề xuất các giải pháp phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong THAHS, đồng thời tăng cường niềm tin của nhân dân vào hệ thống pháp luật và công lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao trình độ chuyên môn và ý thức pháp luật cho cán bộ thi hành án: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về pháp luật nhân quyền, kỹ năng nghiệp vụ và đạo đức công vụ cho cán bộ thi hành án. Mục tiêu đạt 100% cán bộ được đào tạo trong vòng 12 tháng, do Sở Tư pháp phối hợp với Học viện Hành chính Quốc gia thực hiện.

2. Cải thiện cơ sở vật chất kỹ thuật tại các cơ sở thi hành án: Đầu tư nâng cấp nhà tạm giữ, trại giam đảm bảo tiêu chuẩn về an toàn, vệ sinh và điều kiện sinh hoạt cho người chấp hành án. Kế hoạch thực hiện trong 24 tháng, do UBND huyện An Dương chủ trì phối hợp với Sở Xây dựng và Công an thành phố.

3. Xây dựng cơ chế giám sát và xử lý vi phạm minh bạch, hiệu quả: Thiết lập đường dây nóng, hệ thống tiếp nhận khiếu nại, tố cáo trực tuyến và tổ chức các phiên họp định kỳ để giải quyết kịp thời các phản ánh của người chấp hành án. Thời gian triển khai trong 6 tháng, do Viện Kiểm sát nhân dân huyện và Ban pháp chế Hội đồng nhân dân huyện phối hợp thực hiện.

4. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quyền con người trong THAHS: Sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng, tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo và phiên tòa xét xử lưu động nhằm nâng cao nhận thức của người dân và cán bộ thi hành án về quyền con người. Kế hoạch thực hiện liên tục hàng năm, do Phòng Tư pháp huyện phối hợp với các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thi hành án hình sự và các cơ quan tư pháp địa phương: Nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức, kỹ năng và trách nhiệm trong việc bảo vệ quyền con người trong quá trình thi hành án.

2. Nhà quản lý và hoạch định chính sách pháp luật: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách, pháp luật về thi hành án hình sự và bảo vệ quyền con người.

3. Giảng viên, sinh viên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý luận và thực tiễn đảm bảo quyền con người trong thi hành án hình sự tại địa phương.

4. Tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực nhân quyền: Tham khảo để xây dựng các chương trình giám sát, hỗ trợ người chấp hành án và thúc đẩy cải cách tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền con người trong thi hành án hình sự bao gồm những quyền nào?
   Quyền con người trong THAHS bao gồm quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền được bảo vệ sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, quyền tự do tín ngưỡng, quyền khiếu nại, tố cáo các hành vi trái pháp luật trong quá trình thi hành án.

2. Tại sao việc đảm bảo quyền con người trong thi hành án hình sự lại quan trọng?
   Bởi THAHS là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng hình sự, đảm bảo quyền con người giúp thực thi công lý, bảo vệ nhân phẩm người bị kết án, đồng thời góp phần xây dựng xã hội công bằng, dân chủ và pháp quyền.

3. Những khó khăn chính trong việc bảo vệ quyền con người tại huyện An Dương là gì?
   Khó khăn gồm trình độ chuyên môn cán bộ thi hành án còn hạn chế, cơ sở vật chất chưa đáp ứng, thiếu cơ chế giám sát hiệu quả và nhận thức pháp luật của người dân còn thấp.

4. Luật thi hành án hình sự Việt Nam có những quy định nào về bảo vệ quyền con người?
   Luật THAHS 2010 quy định nguyên tắc tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm nhân đạo xã hội chủ nghĩa, tôn trọng nhân phẩm, quyền lợi hợp pháp của người chấp hành án, đồng thời quy định các biện pháp bảo vệ quyền lợi này trong quá trình thi hành án.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong thi hành án hình sự?
   Cần nâng cao trình độ cán bộ, cải thiện cơ sở vật chất, xây dựng cơ chế giám sát minh bạch, tăng cường tuyên truyền pháp luật và xử lý nghiêm các vi phạm quyền con người trong thi hành án.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm, nội dung và vai trò của quyền con người trong thi hành án hình sự, đặc biệt tại huyện An Dương, thành phố Hải Phòng.
• Thực trạng cho thấy còn nhiều hạn chế trong việc bảo đảm quyền con người, ảnh hưởng đến hiệu quả thi hành án và niềm tin xã hội.
• Đề xuất các giải pháp toàn diện, bao gồm nâng cao năng lực cán bộ, cải thiện cơ sở vật chất, xây dựng cơ chế giám sát và tăng cường tuyên truyền pháp luật.
• Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện lý luận và thực tiễn về bảo vệ quyền con người trong thi hành án hình sự, hỗ trợ công tác quản lý và cải cách tư pháp.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng sớm triển khai các giải pháp trong vòng 1-2 năm tới để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người, đảm bảo công bằng và pháp quyền trong xã hội.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ quyền con người trong thi hành án hình sự là góp phần xây dựng một xã hội công bằng, văn minh và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về đảm bảo QCN trong THAHS; Chương 2: Thực trạng đảm bảo QCN THAHS ở huyện An Dƣơng, TP Hải Phòng. Chương 3: Quan điểm và giải pháp đảm bảo QCN trong THAHS ở huyện An Dƣơng, TP Hải Phòng 8 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƢỜI TRONG THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ 1. Quyền con ngƣời và đảm bảo quyền con ngƣời trong thi hành án hình sự. Khái niệm quyền con người Quyền con ngƣời là một phạm trù rộng, đa dạng.

Tùy từng mục đích và phạm vi nghiên cứu mà hình thành nên những định nghĩa khác nhau về QCN. Mặc dù số lƣợng các định nghĩa về QCN rất lớn và mỗi định nghĩa đều mang trong mình ít nhiều khía cạnh đúng đắn nhƣng cho đến nay, trên thế giới vẫn chƣa có một khái niệm chính thống nào về QCN để làm chuẩn mực chung. Theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông, quyền là "điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho đƣợc hƣởng, đƣợc làm, đƣợc đòi hỏi" [40]. Theo đó, QCN có thể đƣợc hiểu là những điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho mỗi con ngƣời đƣợc hƣởng, đƣợc làm, đƣợc đòi hỏi.

Trong lĩnh vực khoa học pháp lý: Ở cấp độ quốc tế, định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về QCN thƣờng đƣợc trích dẫn khi nghiên cứu về QCN. Theo đó, QCN là những đảm bảo pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự đƣợc phép và tự do cơ bản của con ngƣời [27, tr. Ở Việt Nam, một số luật gia trong quá trình nghiên cứu về QCN cũng đƣa ra một số quan điểm cá nhân về khái niệm QCN nhƣ: Theo TS. Trần Quang Tiệp: "QCN là những đặc lợi vốn có tự nhiên mà chỉ con ngƣời mới đƣợc hƣởng trong những điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nhất định" [38, tr.

9 Luan van Quan điểm của PGS.TS Nguyễn Văn Động cho rằng: QCN là những giá trị quý báu đƣợc thừa nhận chung bởi toàn thế giới, đồng thời gắn bó chặt chẽ với sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân, mỗi quốc gia, mỗi dân tộc và cả cộng đồng quốc tế; QCN trực tiếp liên quan đến cá lĩnh vực sinh hoạt vật chất và tinh thần của con ngƣời và góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển nhân cách, tính nhân đạo và nhân văn của con ngƣời; các QCN tạo thành một hệ thống thống nhất, quan hệ tác động lẫn nhau, phụ thuộc vào nhau, đồng thời vừa là tiền đề, điều kiện của nhau, vừa là hệ quả của nhau [42, tr. Trên cơ sở tìm hiểu về vấn đề QCN, tổng hợp các khái niệm về QCN trên thế giới cũng nhƣ Việt Nam, tác giả luận văn hoàn toàn đồng tình với quan điềm của TSKH.GS Lê Cảm khi xây dựng khái niệm QCN. Theo đó, "QCN là một phạm trù lịch sử-cụ thể, là giá trị xã hội cao quý nhất đƣợc thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại và là đặc trƣng tự nhiên vốn có cần đƣợc tôn trọng và không thể bị tƣớc đoạt của bất kỳ cá nhân con ngƣời nào sinh ra trên trái đất, đồng thời phải đƣợc bảo vệ bằng pháp luật bởi các thành viên Liên hợp quốc cũng nhƣ bởi cộng đồng quốc tế" [6, tr. Khi xem xét nghiên cứu khái niệm QCN có một số vấn đề cần lƣu ý sau đây: Một là, việc sử dụng thuật ngữ "QCN" và "nhân quyền".

Có ý kiến cho rằng hai khái niệm này mang ý nghĩa khác nhau. Điều này thể hiện ở chỗ, "QCN" đƣợc hiểu là những tƣ tƣởng, quan điểm, nhận thức "của ta" còn "nhân quyền" đƣợc nhắc đến với nghĩa là luận điệu, âm mƣu, thủ đoạn "của địch". Tuy nhiên, theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông thì nhân quyền có nghĩa là QCN. Trong đó, nhân quyền là một từ Hán Việt còn QCN là một từ thuần Việt.

Nhƣ vậy, về mặt ngôn ngữ học, hai thuật ngữ này là từ đồng nghĩa nên hoàn toàn có thể sử dụng thay thế nhau. Hai là, phân biệt giữa khái niệm QCN và quyền công dân. Hai khái niệm này không hoàn toàn đồng nhất với nhau. Bởi lẽ, quyền công dân là khái 10 Luan van niệm gắn liền với Nhà nƣớc, thể hiện mối quan hệ giữa nhà nƣớc và công dân (tức là những ngƣời mang quốc tịch của nƣớc đó).

Quyền công dân là những QCN đƣợc pháp luật ghi nhận và bảo hộ cho công dân của nƣớc họ. Điều này quy định nguồn gốc pháp định của quyền công dân. Trong khi đó QCN không bị bó hẹp trong quan hệ giữa nhà nƣớc và công dân mà thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân với toàn thể cộng đồng. Chủ thể của QCN là tất cả các thành viên của xã hội chứ không bó hẹp trong phạm vi những ngƣời mang quốc tịch của quốc gia nhất định.

Tuy nhiên để QCN mang giá trị hiện thực thì nó cũng cần đƣợc ghi nhận và bảo vệ bởi pháp luật quốc tế và quốc gia. Các quyền của con ngƣời là những giá trị xã hội đƣợc con ngƣời nhận thức, thừa nhận và dần đƣợc thể chế hóa trong các văn kiện quốc tế về QCN và đƣợc các quốc gia thừa nhận, cam kết thực hiện. Các quyền công dân là hình thức pháp lý, biểu hiện cụ thể của QCN đƣợc pháp luật của quốc gia ghi nhận. Tuy vậy, không đồng nhất giữa QCN và quyền công dân, không đồng nhất giữa các giá trị.

QCN là những giá trị mà cộng đồng quốc tế nhận thức, thừa nhận, còn quyền công dân chỉ là nhận thức và thừa nhận của một quốc gia cụ thể. Vì vậy, không ít những trƣờng hợp giữa QCN và quyền công dân vẫn có những khoảng cách nhất định. Khái niệm quyền con người trong thi hành án hình sự Trƣớc khi tìm hiểu về QCN trong THAHS chúng ta cần xác định khái niệm và phạm vi, đối tƣợng của hoạt động THAHS. Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định các bản án, quyết định của TAND có hiệu lực pháp luật phải đƣợc cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành.

Yêu cầu mang tính nguyên tắc hiến định này đã khẳng định tính hiệu lực của các phán quyết của Tòa án, đồng thời khẳng định ý nghĩa rất quan trọng của thi hành án nói chung và THAHS nói riêng. THAHS có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giải quyết vụ án, vì nếu vụ án sau khi đƣợc xét xử mà không mang ra thi hành thì 11 Luan van công lý không đƣợc thực thi, quyền tƣ pháp, quyền uy của Toà án và hệ thống tƣ pháp không đƣợc đảm bảo, ý nghĩa trừng trị hay giáo dục của pháp luật hình sự không còn nữa. THAHS không chỉ trừng trị ngƣời phạm tội mà còn cải tạo, giáo dục họ trở thành ngƣời có ích cho xã hội, khi họ tái hòa nhập với xã hội không tiếp tục phạm tội mới. Dù có những tranh luận về việc THAHS có phải là một giai đoạn của tố tụng hình sự hay không, nhƣng THAHS có nhiệm vụ hiện thực hóa bản án kết tội của Tòa án vào trong thực tế và bản án chính là căn cứ để tiến hành hoạt động THAHS.

Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, nếu khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử - tất cả đều hƣớng đến một phán quyết đúng đắn của Tòa án thì THAHS lại nhằm mục đích thực hiện nội dung các phán quyết đó của Tòa án. THAHS có mối quan hệ biện chứng giữa quá trình tố tụng hình sự, không có tố tụng thì không có thi hành án và ngƣợc lại không có thi hành án thì tố tụng trở nên vô nghĩa [50, tr. Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, thi hành là: "Thực hiện điều đã chính thức quyết định" [51, tr. Nhƣ vậy, thi hành án có thể đƣợc hiểu là thực hiện bản án, quyết định của Tòa án trên thực tế; còn THAHS là thực hiện các bản án, quyết định hình sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật trên thực tế [38, tr.

THAHS là một hoạt động mang tính hành chính - tƣ pháp hình sự vì nó có những đặc thù riêng khác với hoạt động tố tụng hình sự [49, tr. THAHS là hoạt động mang tính điều hành và chấp hành theo đặc trƣng của quản lý hành chính. THAHS còn sử dụng phƣơng pháp thuyết phục giáo dục và kết hợp mệnh lệnh hành chính. Việc thi hành án có liên hệ với chính quyền địa phƣơng, theo thủ tục hành chính nhƣ trƣờng hợp thi hành án treo, cải tạo không giam giữ thì ngƣời chấp hành án treo, cải tạo không giam giữ đƣợc giao về Ủy ban nhân dân phƣờng, xã nơi ngƣời chấp hành án cƣ trú để theo dõi, giám sát, giáo dục.

Phạm vi của THAHS bao gồm thi hành bản án, quyết định về hình phạt tù, tử hình, cảnh cáo, cải tạo không giam giữ, cấm cƣ trú, quản chế, trục xuất, 12 Luan van tƣớc một số quyền công dân, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, án treo, biện pháp tƣ pháp. Theo đó, khoản 3, 5, 6 Điều 3 Luật THAHS năm 2010 giải thích: Thi hành án phạt tù là việc cơ quan, ngƣời có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc phạm nhân phải chịu sự quản lý giam giữ, giáo dục, cải tạo để họ trở thành ngƣời có ích cho xã hội. Thi hành án treo là việc cơ quan, ngƣời có thẩm quyền theo quy định của Luật này giám sát, giáo dục ngƣời bị phạt tù đƣợc hƣởng án treo trong thời gian thử thách. Thi hành án phạt cải tạo không giam giữ là việc cơ quan, ngƣời có thẩm quyền theo quy định của Luật này giám sát, giáo dục ngƣời chấp hành án tại xã, phƣờng, thị trấn và khấu trừ thu nhập sung quỹ nhà nƣớc theo bản án đã có hiệu lực pháp luật [34].