Luận văn thạc sĩ về chế định hội thẩm nhân dân trong luật tố tụng hình sự Việt Nam tại Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích chế định hội thẩm nhân dân trong luật tố tụng hình sự việt nam trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Hoàng Trí Lý
• Người hướng dẫn: GS. TS Đỗ Ngọc Quang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Nghiên cứu hội thẩm nhân dân trong tố tụng hình sự tại Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CHUNG VE HỘI THAM NHÂN DAN TRONG PHÁP LUAT TO TUNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm hội thầm nhân dân va vai trò của Hội thâm nhân dân trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân
• 1.2. Khái niệm hôi thâm nhân dân trong to tụng hình sự
• 1.3. Vai trò của Hội thâm nhân dân trong hoạt động xét xử của Toa án
• 1.4. Quá trình hình thành va phat triển quy định về Hội thấm nhan dan trong hoạt động xét xử của Tòa an nhan dân
• 1.4.1. Giai đoạn 1976 đến 1988
• 1.4.2. Giai đoạn 1989 đến nay
• 1.5. Quy định của pháp luật to tụng hình sự về hội tham nhân dân
• 1.6. Trách nhiệm, quyền hạn và tiêu chuẩn, thủ tục bồ nhiệm, miễn nhiệm Hội thâm nhân dân
• 1.7. Những nguyên tắc tố tụng hình sự điều chỉnh hoạt động của hội thâm nhân dân
• 2. CHƯƠNG 2: THUC TIEN THUC THỊ PHAP LUAT VE HỘI THÁM NHÂN DAN TRONG HOAT ĐỘNG XÉT XỬ VU ÁN HÌNH SỰ TẠI TINH DAK LAK VÀ NHỮNG KIÊN NGHỊ ĐỀ XUẤT
• 2.1. Thực tiễn thực thi pháp luật tố tụng hình sự về Hội tham nhân dân trên địa bàn tỉnh Dak Lắk
• 2.2. Một số nội dung về địa chính trị, kinh tế tỉnh Đắk Lắk
• 2.3. Tình hình thành phần của Hội thầm nhân dân trên địa bàn tỉnh Dak Lắk từ năm 2006 đến 2015
• 2.4. Kết quả đạt được và những tồn tại của Hội thâm nhân dân trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân các cấp tỉnh Đắk Lắk
• 2.5. Những nguyên nhân làm phát sinh những tồn tại, hạn chế của Hội thâm nhân dân trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân các cấp tỉnh Đắk Lắk
• 2.6. Các kiến nghị, đề xuất nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội thâm nhân dân trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân
• 2.6.1. Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về Hội thâm nhân dân
• 2.6.2. Kiến nghị, đề xuất về lựa chọn bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Hội thâm nhân dân
• 2.6.3. Kiến nghị, đề xuất nâng cao trình độ, năng lực Hội thâm nhân dân
• 2.6.4. Những kiến nghị, đề xuất khác
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận chung về hội thẩm nhân dân trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam

Hội thẩm nhân dân đóng vai trò quan trọng trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân, thể hiện quyền lực của nhân dân trong hệ thống tư pháp. Hội thẩm nhân dân được hiểu là những người đại diện cho nhân dân, tham gia vào quá trình xét xử các vụ án hình sự. Họ không chỉ có trách nhiệm xác định sự thật của vụ án mà còn là cầu nối giữa pháp luật và đời sống xã hội, giúp cho các thẩm phán hiểu rõ hơn về hoàn cảnh của bị cáo và các tình tiết liên quan đến vụ án. Quy trình tố tụng hình sự quy định rõ ràng quyền hạn và trách nhiệm của hội thẩm nhân dân, từ việc nghiên cứu hồ sơ, tham gia xét hỏi đến việc bỏ phiếu quyết định bản án. Điều này không chỉ đảm bảo tính khách quan trong xét xử mà còn khẳng định vai trò của hội thẩm trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Theo quy định của pháp luật, hội thẩm nhân dân có quyền yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu liên quan, từ đó đưa ra những quyết định công bằng, khách quan.

1.1 Khái niệm hội thẩm nhân dân

Khái niệm hội thẩm nhân dân được định nghĩa theo các văn bản pháp lý hiện hành, trong đó nhấn mạnh rằng họ là những người được bầu ra để tham gia xét xử các vụ án tại Tòa án. Hội thẩm nhân dân không chỉ đơn thuần là người tham gia xét xử mà còn là đại diện cho tiếng nói của nhân dân trong hoạt động tư pháp. Họ có trách nhiệm đảm bảo rằng các quyết định của Tòa án phản ánh đúng thực tiễn xã hội và nguyện vọng của nhân dân. Sự hiện diện của hội thẩm nhân dân trong phiên tòa không chỉ giúp tăng cường tính khách quan mà còn góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động xét xử. Điều này thể hiện rõ trong các quy định của pháp luật hình sự và quy trình tố tụng, nơi hội thẩm nhân dân có quyền yêu cầu làm rõ các tình tiết của vụ án để đưa ra quyết định chính xác.

II. Thực tiễn thực thi pháp luật về hội thẩm nhân dân tại tỉnh Đắk Lắk

Thực tiễn hoạt động của hội thẩm nhân dân tại tỉnh Đắk Lắk đã cho thấy nhiều mặt tích cực cũng như những tồn tại cần khắc phục. Từ năm 2006 đến 2015, số lượng vụ án hình sự có sự tham gia của hội thẩm nhân dân đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự quan tâm và tin tưởng của nhân dân đối với chế định này. Tuy nhiên, vẫn còn một số vấn đề cần được giải quyết như việc lựa chọn, bầu cử hội thẩm nhân dân chưa thực sự công bằng và minh bạch. Pháp luật hình sự quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của hội thẩm, nhưng trong thực tế, nhiều hội thẩm chưa thực sự nắm vững các quy định pháp luật, dẫn đến việc thực hiện nhiệm vụ chưa đạt hiệu quả cao. Đặc biệt, một số hội thẩm còn thiếu kinh nghiệm và kiến thức pháp lý, ảnh hưởng đến chất lượng xét xử. Chính vì vậy, việc nâng cao trình độ, năng lực cho hội thẩm nhân dân là rất cần thiết để đảm bảo tính khách quan và công bằng trong hoạt động xét xử.

2.1 Kết quả đạt được và những tồn tại

Trong giai đoạn từ 2006 đến 2015, hội thẩm nhân dân tại Đắk Lắk đã có nhiều đóng góp quan trọng trong việc xét xử các vụ án hình sự. Số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ các bản án được ban hành đúng pháp luật, khách quan và công bằng ngày càng cao. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn tồn tại nhiều vấn đề như việc hội thẩm chưa thực sự chủ động trong việc nghiên cứu hồ sơ vụ án, dẫn đến việc đưa ra quyết định không chính xác. Ngoài ra, một số hội thẩm còn thiếu sự phối hợp chặt chẽ với thẩm phán, ảnh hưởng đến quá trình xét xử. Để khắc phục những tồn tại này, cần có các biện pháp nâng cao chất lượng bầu cử, đào tạo và bồi dưỡng cho hội thẩm nhân dân, nhằm đảm bảo họ thực hiện tốt vai trò của mình trong hệ thống tư pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc đảm bảo sự tham gia của nhân dân trong hoạt động xét xử của Tòa án là một yêu cầu quan trọng trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Tại Việt Nam, chế định Hội thẩm nhân dân được ghi nhận trong Hiến pháp từ năm 1946 đến nay, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân trong công tác tư pháp. Qua hơn 70 năm phát triển, Hội thẩm nhân dân đã trở thành thành phần không thể thiếu trong Hội đồng xét xử, góp phần nâng cao tính khách quan, công bằng và dân chủ trong xét xử các vụ án hình sự.

Luận văn tập trung nghiên cứu chế định Hội thẩm nhân dân trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, đặc biệt trên cơ sở số liệu thực tiễn tại tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2006-2015. Qua đó, luận văn phân tích vai trò, trách nhiệm, quyền hạn, tiêu chuẩn và thủ tục bầu chọn Hội thẩm nhân dân, đồng thời đánh giá thực trạng hoạt động và những tồn tại, hạn chế trong thực tiễn xét xử tại địa phương này.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của chế định Hội thẩm nhân dân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội thẩm trong xét xử vụ án hình sự. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật tố tụng hình sự hiện hành và thực tiễn xét xử tại tỉnh Đắk Lắk trong khoảng thời gian 2006-2015. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc góp phần hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, nâng cao vai trò của Hội thẩm nhân dân, đồng thời tăng cường sự giám sát của nhân dân đối với hoạt động tư pháp, góp phần xây dựng nền tư pháp công minh, minh bạch.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân trong quản lý nhà nước và hoạt động tư pháp. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

• Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Nhấn mạnh nguyên tắc thượng tôn pháp luật, quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và được thực hiện thông qua các cơ quan nhà nước, trong đó có Tòa án nhân dân với sự tham gia của Hội thẩm nhân dân.

• Lý thuyết về quyền làm chủ của nhân dân: Đề cao vai trò của nhân dân trong việc giám sát, tham gia vào các hoạt động quản lý xã hội, đặc biệt là trong hoạt động xét xử nhằm đảm bảo tính công bằng, khách quan và dân chủ.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: Hội thẩm nhân dân, quyền và trách nhiệm của Hội thẩm, nguyên tắc xét xử có Hội thẩm tham gia, nguyên tắc độc lập và chỉ tuân theo pháp luật trong xét xử, tiêu chuẩn và thủ tục bầu chọn Hội thẩm nhân dân.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học tổng hợp, bao gồm:

• Phân tích, tổng hợp các văn bản pháp luật, tài liệu học thuật, báo cáo thực tiễn liên quan đến Hội thẩm nhân dân và pháp luật tố tụng hình sự.

• So sánh pháp luật giữa các giai đoạn lịch sử và với một số quốc gia để làm rõ sự phát triển và đặc thù của chế định Hội thẩm nhân dân tại Việt Nam.

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để đánh giá sự vận động, phát triển của chế định trong bối cảnh lịch sử, chính trị, xã hội.

• Phân tích số liệu thực tiễn tại tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2006-2015, với cỡ mẫu gồm các vụ án hình sự có Hội thẩm tham gia xét xử, số liệu thống kê về thành phần Hội thẩm, kết quả xét xử và các tồn tại, hạn chế được ghi nhận.

• Phỏng vấn, khảo sát cán bộ Tòa án, Hội thẩm nhân dân và các bên liên quan nhằm thu thập ý kiến thực tiễn.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến 2015, tập trung vào thu thập và xử lý số liệu thực tiễn, phân tích pháp luật và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò quan trọng của Hội thẩm nhân dân trong xét xử: Hội thẩm nhân dân tham gia xét xử các vụ án hình sự tại tỉnh Đắk Lắk chiếm tỷ lệ khoảng 66% trong các phiên tòa sơ thẩm, góp phần nâng cao tính khách quan và công bằng. Hội thẩm có quyền ngang bằng với Thẩm phán trong việc thẩm vấn, tranh luận và quyết định bản án.

2. Tiêu chuẩn và thủ tục bầu chọn còn nhiều hạn chế: Khoảng 30% Hội thẩm nhân dân tại Đắk Lắk chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về kiến thức pháp luật và sức khỏe theo quy định. Thủ tục bầu chọn còn mang tính hình thức, chưa thực sự đảm bảo tính đại diện và năng lực của Hội thẩm.

3. Tồn tại trong hoạt động xét xử có Hội thẩm: Khoảng 25% vụ án có sự tham gia của Hội thẩm tại Đắk Lắk gặp khó khăn trong việc phối hợp với Thẩm phán, dẫn đến việc ra quyết định chưa thực sự đồng thuận. Một số Hội thẩm còn thiếu kinh nghiệm, ảnh hưởng đến chất lượng xét xử.

4. Chế độ, chính sách và đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu: Việc bồi dưỡng nghiệp vụ cho Hội thẩm nhân dân chưa thường xuyên và chưa đồng đều, chỉ khoảng 40% Hội thẩm được tham gia các khóa tập huấn chuyên sâu trong nhiệm kỳ. Chế độ phụ cấp và hỗ trợ còn thấp, ảnh hưởng đến động lực tham gia của Hội thẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ việc quy trình bầu chọn Hội thẩm nhân dân chưa thực sự minh bạch và khoa học, dẫn đến việc lựa chọn chưa đúng người, chưa đủ năng lực. So với các nghiên cứu trong ngành tư pháp, kết quả này tương đồng với báo cáo của ngành Tư pháp về thực trạng Hội thẩm nhân dân tại một số địa phương khác.

Việc Hội thẩm nhân dân chưa được đào tạo đầy đủ về pháp luật và nghiệp vụ xét xử làm giảm hiệu quả tham gia xét xử, ảnh hưởng đến chất lượng phán quyết. Điều này cũng phản ánh sự thiếu đồng bộ trong chính sách đào tạo và quản lý Hội thẩm.

Tuy nhiên, sự tham gia của Hội thẩm nhân dân vẫn góp phần quan trọng trong việc thể hiện quyền làm chủ của nhân dân, tăng cường sự giám sát xã hội đối với hoạt động tư pháp, nâng cao niềm tin của nhân dân vào Tòa án. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ tham gia xét xử của Hội thẩm theo từng năm và bảng so sánh tiêu chuẩn Hội thẩm đạt và chưa đạt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy trình bầu chọn Hội thẩm nhân dân: Áp dụng các tiêu chí đánh giá năng lực, phẩm chất chặt chẽ hơn, tăng cường sự giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội trong việc giới thiệu, bầu chọn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Hội đồng nhân dân các cấp phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho Hội thẩm: Tổ chức các khóa tập huấn định kỳ, cập nhật kiến thức pháp luật và kỹ năng xét xử, đặc biệt cho Hội thẩm mới và những người chưa có kinh nghiệm. Thời gian: hàng năm. Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao và các Tòa án địa phương.

3. Nâng cao chế độ, chính sách hỗ trợ Hội thẩm nhân dân: Xem xét điều chỉnh phụ cấp, hỗ trợ vật chất và tinh thần nhằm tạo động lực cho Hội thẩm tham gia tích cực và trách nhiệm. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính.

4. Tăng cường phối hợp giữa Hội thẩm và Thẩm phán: Xây dựng quy chế phối hợp rõ ràng, tổ chức các buổi trao đổi kinh nghiệm, giải quyết mâu thuẫn trong quá trình xét xử để nâng cao hiệu quả công tác xét xử. Thời gian: 6 tháng - 1 năm. Chủ thể: Tòa án các cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức ngành Tòa án: Nâng cao nhận thức về vai trò và trách nhiệm của Hội thẩm nhân dân, áp dụng các giải pháp nâng cao chất lượng xét xử.

2. Nhà lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Tham khảo để hoàn thiện chính sách, pháp luật về Hội thẩm nhân dân và tổ chức xét xử.

3. Hội thẩm nhân dân và các tổ chức xã hội: Hiểu rõ quyền hạn, trách nhiệm và tiêu chuẩn, từ đó nâng cao hiệu quả tham gia xét xử.

4. Sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Luật: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về chế định Hội thẩm nhân dân trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Hội thẩm nhân dân là ai?
   Hội thẩm nhân dân là người được Hội đồng nhân dân bầu theo quy định pháp luật để tham gia xét xử các vụ án thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân, đại diện cho tiếng nói của nhân dân trong hoạt động tư pháp.

2. Vai trò của Hội thẩm nhân dân trong xét xử là gì?
   Hội thẩm nhân dân cùng Thẩm phán tham gia xét hỏi, tranh luận, nghị án và quyết định bản án, góp phần đảm bảo tính khách quan, công bằng và dân chủ trong xét xử.

3. Tiêu chuẩn để trở thành Hội thẩm nhân dân gồm những gì?
   Công dân Việt Nam trung thành với Tổ quốc, có phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức pháp luật cơ bản, sức khỏe đảm bảo và không thuộc các trường hợp bị cấm theo quy định.

4. Quy trình bầu chọn Hội thẩm nhân dân như thế nào?
   Ủy ban Mặt trận Tổ quốc giới thiệu danh sách người đủ tiêu chuẩn, Hội đồng nhân dân cùng cấp tiến hành bầu chọn theo nhiệm kỳ 5 năm, có thể bầu lại nếu đủ điều kiện.

5. Hội thẩm nhân dân có được từ chối tham gia xét xử không?
   Hội thẩm có quyền từ chối khi có lý do chính đáng như sức khỏe không đảm bảo hoặc khi thấy không thể xét xử khách quan, nhưng phải được Chánh án Tòa án chấp thuận.

Kết luận

• Hội thẩm nhân dân là thành phần quan trọng trong Hội đồng xét xử, góp phần thể hiện quyền làm chủ của nhân dân trong hoạt động tư pháp.
• Thực tiễn tại tỉnh Đắk Lắk cho thấy Hội thẩm nhân dân tham gia tích cực nhưng còn tồn tại hạn chế về tiêu chuẩn, đào tạo và phối hợp xét xử.
• Luận văn đề xuất hoàn thiện quy trình bầu chọn, tăng cường đào tạo, nâng cao chế độ chính sách và cải thiện phối hợp giữa Hội thẩm và Thẩm phán.
• Các giải pháp này cần được thực hiện trong vòng 1-2 năm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động xét xử và niềm tin của nhân dân vào Tòa án.
• Kêu gọi các cơ quan chức năng, tổ chức xã hội và cá nhân liên quan phối hợp triển khai các kiến nghị để phát huy vai trò của Hội thẩm nhân dân trong công cuộc cải cách tư pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CHUNG VE HỘI THÁM NHÂN DAN TRONG PHÁP LUAT TO TUNG HINH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm hội thẩm nhân dân và vai trò của Hội tham nhân dan trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân 1. Khái niệm hội thẩm nhân dân trong to tụng hình sự Hội thâm nhân dân là người đại diện cho nhân dân tham gia vào hoạt động xét xử của Toà án. Tiếng nói của hội thâm nhân dân trong quá trình xét xử của Toà án là tiếng nói của nhân dân.

Do điều kiện sông, sinh hoạt, Hội thâm nhân dân là người gần dân nhất, là người có điều kiện năm bat và hiểu tâm tư, nguyện vọng của nhân dân từ đó đúc kết cho mình những kinh nghiệm song quý bau. Do đó khi tham gia vào quá trình xét xử, Hội thâm nhân dân có thể giúp Tham phán hiểu rõ hơn nguyên nhân, diều kiện hoàn cảnh dan dén phạm tội của bị cáo. Cũng như là người làm việc, công tác trong rất nhiều ngành nghe, lĩnh vực của xã hội nên Hội thâm nhân dân tích luỹ nhiều kiến thức chuyên môn trong các lĩnh vực mà họ làm việc, công tác. Với kinh nghiệm sóng và kiến thức của mình, Hội thâm nhân dân giúp Thâm phán đánh giá các tình tiết của vụ án một cách khách quan, toàn diện, chính xác hơn, giúp Hội đồng xét xử vững tâm hơn khi quyết định.

Như vậy có thé thay Hội thâm nhân dân vừa là người đại diện cho nhân dân xác định sự thật của vụ án một cách khách quan, vừa là người đại diện cho nhân dân phán xét vụ án. Trong quá trình tham gia hoạt động xét xử tại Toà án, Hội thâm nhân dân được quyền nghiên cứu hồ sơ, tài liệu vụ án. Khi tham gia Xét Xử tại phiên toa, Hội thâm nhân dân được trực tiếp hỏi bị cáo, người bị hại, nguyện đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyên lợi và nghĩa vụ liên quan, người làm chứng và yêu cầu họ cung cấp tài liệu, thông tin liên quan dé làm sáng tỏ các tình tiết, sự việc trong vụ án. Qua đó đưa ra các quyết định trong bản án, xác định có tội hay không có tội, đánh giá các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ của người thực hiện hành vi phạm tội, trách nhiệm hình sự, trách nhiệm dân sự.

Trong khi xét hỏi, cùng với Tham phán, Hội thẩm nhân dân đã giúp cho bị cáo, những người tham gia tô tụng khác nhận thức rõ các quy định của pháp luật, giúp cho bị cáo thấy hành vi của mình là sai trái, không những vi phạm các quy định của pháp luật, mà còn phạm các quy tắc chuẩn mực đạo đức, hành vi ay không những bị pháp luật trừng trị, mà còn bị dư luận xã hội lên án. Qua đó giúp cho những người tham gia tố tụng rút ra cho mình bài học kinh nghiệm từ vụ án. Có thé nói, Hội thâm nhân dân đã đóng góp rất thiết thực vào việc tuyên truyền, pho biến, giáo dục pháp luật cho bị cáo và những người tham dự phiên toà. Là người đại diện cho nhân dân trực tiếp tham gia vào hoạt động xét xử nên đòi hỏi Hội thầm nhân phải có trình đồ về mặt pháp lý nhất định, phải nam bắt được các tình tiết, diễn biến của vụ án, từ đó có định hướng về cách giải quyết vụ án.

Trong trường hợp Tham phan, người cùng tham gia trong hội đồng xét xử một vụ án cụ thê có những ý kiến trái với quy định của pháp luật, không phù hợp với các tinh tiết đã được xác định trong vụ án, Hội thâm nhân dân có thé đưa ra các ý kiến đúng đắn, phù hợp nhằm hạn chế những sai phạm của Thâm phán trong xét xử, góp phan đưa ra những quyết định khách quan, công bang, dé bản án trở nên “Tam phục- khâu phục” khi ban hành, mang lại gia trị công bằng cho người dân, cũng như góp phần nâng cao lòng tin trong quần chúng nhân dân, xã hội vào ngành Toà án như là cán cân mang lại công lý cho mọi người. Như vậy, khi tham gia xét xử, Hội thâm nhân dân còn thể hiện vai trò giám sát của nhân dân đối với các hoạt động xét xử của Toa án. Với vai trò thay mặt nhân dân tham gia hoạt động xét xử của Toà án, góp phần đưa ra những phán quyết đúng đắn, cũng như giám sát hoạt động xét xử của Toà án. Từ đó có thê thấy, Hội thâm nhân dân là một chế định có vai trò quan trọng trong hoạt động xét xử của Toa án nói chung và hoạt động xét xử các vụ án hình sự nói riệng.

Do đó tác giả thay rang cần đi sâu vào tim hiệu khái niệm dưới góc độ khoa học xã hội nói chung và khoa học pháp lý nói riêng thì Hội thâm nhân dân được hiéu như thé nào? Theo Từ điền tiếng Việt, “Hội thâm nhân dân” được hiểu là “ngwoi do Hội dong nhân dân bầu ra trong một thời gian nhát định cùng với Tham phan làm nhiệm vụ xét xứ các vụ án xảy ra ở địa phương”. Qua nội dung khái niệm trên có thé thấy, Hội thâm nhân dân là người được Hội đồng nhân dân bau theo nhiệm kỳ dé thực hiện nhiệm vụ của họ cùng với Tham phan xét xử các vụ án thuộc thâm quyên của Toa án [ 5, tr. Trong khoa học pháp lý, thuật ngữ “Hội thâm nhân dân” xuất phát từ thuật ngữ “liội thẩm”. Theo khoản 2, Điều 1, Pháp lệnh só 02/2002/PL- UBTVQH 11, ngày 04 tháng 10 năm 2002 của Uy ban Thường vụ Quốc hội về Tham phán và Hội thâm Toà án nhân dân (sau đây gọi tắt là Pháp lệnh Thâm phán và Hội thâm Toà án nhân dân) được định nghĩa, “Hoi thâm là người duoc bau hoặc cu theo quy định cua pháp luat dé làm nhiệm vụ xét xử những vụ án thuộc thâm quyền cua Toà án”.

Từ khái niệm trên được hiéu, ở nước ta, Hội thâm Toà án nhân dân gồm có: - Hội thâm nhân dân tham gia xét xử các vụ án thuộc thâm quyền xét xử của Toà án nhân dân tỉnh, thành phó trực thuộc trung ương, Hội thâm nhân dân tham gia xét xử các vụ án thuộc thâm quyên xét xử của Toà án nhân dan huyện, quận, thị xã thành phó thuộc tỉnh (gọi chung là Hội thâm nhân dân); - Hội thâm quân nhân tham gia xét xử các vụ án thuộc thâm quyền xét xử của Toà án quan sự quân khu và tương đương, Hội thâm quân nhân tham gia xét xử các vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của Toà án quân sự khu vực (gọi chung là Hội thẩm quan nhân). Điều 3, Luật Tô chức Toa án nhân dân năm 2002 quy định: “Chế độ bau Hội thẩm nhân dân được thực hiện đối với các Toà án nhân dân địa phương.hé độ cử Hội thẩm quán nhân được thực hiện đối với các Toà án quan sự quan khu và tương đương, các Toa an quán sự khu vực `. Với quy định trên, “Hội thâm nhân dân”, thuộc hệ thống Toà án nhân dân được hiéu là người được bau theo quy định của pháp luật dé làm nhiệm vụ xét xử những vụ án thuộc thâm quyền của Toà án nhân dân; “Hội thâm quân nhân” được hiểu là người được cử theo quy định của pháp luật để làm nhiệm vụ xét xử những vụ án thuộc tham quyền xét của Toa án quân sự. Như vậy, có thê thấy Hội thâm nhân dân và Hội thẩm quân nhân cùng tham gia các hoạt động xét xử có sự khác nhau vẻ chế độ bầu và cử.

Tham gia hoạt động xét xử tại Toà án nhân dân là các Hội thầm được nhân dân tín nhiệm được bầu lên, còn tham gia hoạt động, xét xử tại Toà án quan sự là các hội thâm được de cử. Nhu vậy, thuật ngữ “Hội thắm” theo Pháp lệnh Tham phán và Hội thâm Toa án nhân dân bao gom “Hội thầm nhân dan” va “Hội thâm quân nhân". Trong phạm vi luật văn của minh, tác gia chỉ nghiên cứu các van dé liên quan đến Hội thâm tham gia xét xử tại Toà án nhân dân trong Luật tố tụng Hình sự Việt Nam. Theo Quy chế về Tổ chức và Hoạt động của Hội thầm Tòa án nhân dân, thì Hội thâm Tòa án nhân dân được gọi chung là Hội thâm, và được định nghĩa là "Hội thâm là người được bầu theo quy định của pháp luật dé làm nhiệm vụ xét xử những vụ án thuộc thầm quyền của Tòa án.

Khi đói chiếu với thuật ngữ "Hội thâm Tòa án nhân dân" trong pháp lệnh Tham phán và Hội thâm Tòa án nhân dân và thuật ngữ "Hội thâm" được sử dụng trong Quy ché vé Tổ chức và hoạt động của Hội thâm Tòa án nhân 10 dân, thì hai thuật ngữ này nói chung đều dé cập đến "Hội thẩm nhân dan" là người được bầu theo quy định của pháp luật dé làm nhiệm vụ xét xử những vụ án thuộc thầm quyền của Tòa án. Tuy nhiên, như đã trình bay ở trên, thuật ngữ "Hội thâm Tòa án nhân dân" theo Pháp lệnh Tham phán và Hội thâm Tòa ~ 2S.) án nhân dân, bao gom cả "Hội thâm nhân dân" và "Hội thầm quân nhân”, do đó, theo quan điểm của tác giả, việc sử dụng thuật ngữ "Hội thấm Tòa án nhân dân" hay "Hội thâm" trong Quy chế đề nói đến những người được bau " theo quy định của pháp luật dé làm nhiệm vụ xét xử những vụ án thuộc thắm quyền của Tòa án là chưa chính xác, không đúng theo quy định của Pháp lệnh. Do đó, để đảm bảo tính khoa học pháp lý của việc sử dụng thuật ngữ cùng như đảm bảo tính phù hợp của văn bản (Quy ché là văn bản dưới luật, có giá trị pháp lý thấp hơn Pháp lệnh và được ban hành đề cụ thể hóa Pháp lệnh, nên không thê trái với quy định của Pháp lệnh, theo tác giả, thuật ngữ “Hội thâm Toà án nhân dan” hay “Hội thâm” sử dụng trong Quy chế cần phải được liều và nên sửa lại là “Hội thẩm nhân dan” và được định nghĩa “Hội thầm nhân dân” là người được bầu theo quy định của pháp luật đề làm nhiệm vụ xét xử những vụ án thuộc thâm quyền của Toà án. Khái niệm này không nều chủ thé bau ra Hội thâm nhân dân là ai mà chi đề cập Hội thẩm nhân dân được bầu theo quy định của pháp luật và làm nhiệm vụ của họ là xét xử những vụ án thuộc thầm quyền cua Toa án.