Khóa luận xu hướng dùng VoE xây dựng thương hiệu TikTok của GenZ - ĐH Đại Nam

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu xu hướng sử dụng VOE để xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok của Gen Z, phân tích thực trạng và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Trịnh Thị Bích
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Lệ
• Trường học: Trường Đại học Đại Nam
• Chuyên ngành: Truyền thông Đa phương tiện
• Đề tài: Xu hướng sử dụng VoE để xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok của GenZ
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về xu hướng sử dụng VoE xây dựng thương hiệu trên TikTok

Khái niệm Voice of Employee (VoE) phản ánh tiếng nói và góc nhìn của nhân sự về môi trường làm việc. Trong kỷ nguyên số, khái niệm này mở rộng sang không gian mạng xã hội. TikTok trở thành kênh phân phối nội dung video ngắn hàng đầu thế giới. Thuật toán gợi ý For You tạo cơ hội tiếp cận hàng triệu người xem một cách tự nhiên. GenZ là thế hệ sinh ra trong thời đại kỹ thuật số. Thế hệ này ưu tiên sự minh bạch, tính chân thực và câu chuyện cá nhân hóa. Việc kết hợp VoE với TikTok tạo nên phương thức xây dựng thương hiệu cá nhân đột phá. Người trẻ không chỉ giới thiệu thành tích chuyên môn. Họ còn bộc lộ cá tính, kỹ năng giải quyết tình huống và văn hóa làm việc qua từng thước phim ngắn. Xu hướng này biến mỗi cá nhân thành đại sứ truyền thông tự thân. Mối quan hệ giữa người lao động và công chúng trở nên gần gũi hơn. Các nội dung VoE mang lại giá trị tương tác cao và mở ra nhiều cơ hội phát triển sự nghiệp.

1.1. Bản chất của VoE trong truyền thông hiện đại

Voice of Employee đại diện cho quan điểm, cảm xúc và trải nghiệm của nhân sự tại nơi làm việc. Trước đây, VoE chỉ tồn tại trong các cuộc khảo sát nội bộ doanh nghiệp. Hiện nay, VoE đã chuyển hóa thành công cụ định vị hình ảnh trên nền tảng kỹ thuật số. Người lao động chủ động chia sẻ một ngày làm việc, quá trình thử việc hoặc những bài học nghề nghiệp đắt giá. Những câu chuyện thực tế này tạo ra sự đồng cảm sâu sắc từ cộng đồng mạng. VoE giúp biến trải nghiệm thường nhật thành tài sản thương hiệu độc đáo và uy tín.

1.2. Động lực thúc đẩy GenZ xây dựng thương hiệu cá nhân

GenZ đối mặt với thị trường lao động cạnh tranh khốc liệt. Hồ sơ xin việc truyền thống không còn đủ sức gây ấn tượng mạnh. Video ngắn trên TikTok cho phép ứng viên thể hiện tư duy sáng tạo và kỹ năng giao tiếp. Thế hệ này khao khát khẳng định bản sắc riêng biệt và tìm kiếm sự công nhận. Việc xây dựng thương hiệu cá nhân sớm mở ra cánh cửa kết nối với các nhà tuyển dụng tiềm năng. Ngoài ra, việc sáng tạo nội dung VoE còn mang lại nguồn thu nhập phụ từ các hoạt động liên kết tiếp thị hoặc tài trợ thương hiệu.

II. Thực trạng và rào cản khi GenZ sử dụng VoE trên nền tảng TikTok

Thực tế nghiên cứu cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ của các kênh nội dung VoE do sinh viên và nhân sự trẻ vận hành. Nhiều nhà sáng tạo trẻ thu hút hàng trăm nghìn lượt theo dõi nhờ video nhật ký công sở chân thực. Tuy nhiên, hoạt động này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng. Ranh giới giữa chia sẻ hữu ích và vi phạm bảo mật thông tin doanh nghiệp rất mong manh. Một số nhà sáng tạo vô tình tiết lộ tài liệu nội bộ, chiến lược kinh doanh hoặc khách hàng bảo mật. Hiện tượng bóc phốt công ty cũ tạo ra tác động tiêu cực đến hình ảnh cá nhân dài hạn. Nhà tuyển dụng tương lai thường đánh giá khắt khe về tính chuyên nghiệp và đạo đức nghề nghiệp của ứng viên. Áp lực sáng tạo nội dung liên tục cũng dẫn đến kiệt sức và căng thẳng tinh thần. Việc thiếu định hướng chiến lược khiến nhiều kênh VoE bị phân tán thông điệp cốt lõi.

2.1. Thách thức về tính bảo mật và đạo đức nghề nghiệp

Môi trường công sở luôn đi kèm các quy định nghiêm ngặt về bảo mật thông tin. Việc quay chụp không gian làm việc dễ làm lộ bí mật kinh doanh hoặc hình ảnh đồng nghiệp chưa được sự đồng ý. Những hành vi bộc phát trên mạng xã hội có thể vi phạm hợp đồng lao động và quy tắc ứng xử của tổ chức. Xu hướng kịch tính hóa xung đột công sở nhằm câu view gây tổn hại uy tín cá nhân nghiêm trọng. Nhà tuyển dụng luôn ưu tiên các ứng viên có tinh thần trách nhiệm và bảo mật cao.

2.2. Vấn đề bão hòa nội dung và thuật toán phân phối

Số lượng video VoE xuất hiện ngày càng dày đặc trên TikTok. Nhiều tài khoản lặp lại cùng một phong cách kể chuyện và kịch bản sáo rỗng. Thuật toán của TikTok liên tục thay đổi cơ chế đề xuất nội dung. Điều này khiến các video thiếu chiều sâu nhanh chóng bị đào thải. Nhiều người trẻ rơi vào bẫy chạy theo lượt xem nhất thời thay vì xây dựng giá trị chuyên môn cốt lõi. Sự thiếu hụt kiến thức chuyên ngành khiến nội dung VoE trở nên hời hợt và mất dần sức hút đối với người xem mục tiêu.

III. Giải pháp tối ưu hóa chiến lược VoE cho GenZ định vị bản thân

Chiến lược xây dựng thương hiệu cá nhân qua VoE đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và có hệ thống. Người sáng tạo nội dung cần xác định rõ ràng phân khúc chuyên môn và nhóm khán giả mục tiêu. Thông điệp truyền tải phải cân bằng giữa tính giải trí và giá trị tri thức thực tiễn. Việc phân bổ nội dung theo cấu trúc phễu giúp nuôi dưỡng niềm tin của người xem hiệu quả. Các video nên tập trung vào quy trình giải quyết vấn đề, góc nhìn chuyên môn và bài học phát triển bản thân. Người sáng tạo cần chủ động trao đổi với phòng nhân sự để nắm rõ chính sách truyền thông nội bộ của doanh nghiệp. Việc này vừa bảo vệ quyền lợi cá nhân vừa tạo sự tin tưởng từ người sử dụng lao động. Tần suất đăng bài đều đặn kết hợp phản hồi bình luận tích cực giúp duy trì chỉ số gắn kết cao. Định vị thương hiệu cá nhân bền vững chính là sự kết hợp hoàn hảo giữa năng lực chuyên môn và trách nhiệm cộng đồng.

3.1. Kỹ thuật sản xuất nội dung Storytelling chân thực

Storytelling là nghệ thuật kết nối cảm xúc mạnh mẽ nhất trên TikTok. Kịch bản video VoE nên áp dụng cấu trúc ba phần gồm thiết lập bối cảnh, cao trào và giải pháp thực tế. Hình ảnh quay dựng cần giữ nét mộc mạc, tránh chỉnh sửa quá mức làm mất tính tự nhiên. Sử dụng âm thanh xu hướng và kỹ thuật mở đầu thu hút trong ba giây đầu tiên giúp giữ chân người xem. Chia sẻ thành thật về những thất bại và bài học rút ra tạo độ tin cậy vượt trội so với những màn phô trương thành tích hoàn hảo.

3.2. Thiết lập ranh giới an toàn thông tin doanh nghiệp

Người làm nội dung cần thiết lập bộ nguyên tắc an toàn thông tin trước khi sản xuất video. Tuyệt đối không ghi hình các màn hình máy tính có thông tin khách hàng, báo cáo tài chính hoặc mã nguồn dự án. Nên xin phép đồng nghiệp trước khi xuất hiện chung trong khung hình. Việc tập trung chia sẻ phương pháp làm việc cá nhân và kỹ năng mềm giúp tránh chạm vào dữ liệu nhạy cảm. Sự cẩn trọng này xây dựng hình ảnh một nhân sự chuyên nghiệp, đáng tin cậy trong mắt các nhà tuyển dụng hàng đầu.

IV. Ứng dụng thực tiễn của khóa luận tốt nghiệp về đề tài VoE GenZ

Đề tài khóa luận mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho sinh viên ngành truyền thông và người lao động trẻ. Nghiên cứu cung cấp bức tranh toàn cảnh về hành vi sáng tạo nội dung của thế hệ mới trên nền tảng số. Các kết quả khảo sát chứng minh VoE là công cụ đắc lực giúp nâng cao lợi thế cạnh tranh khi tuyển dụng. Doanh nghiệp cũng có thể tận dụng xu hướng này để xây dựng thương hiệu nhà tuyển dụng từ chính tiếng nói của nhân viên. Các chương trình đào tạo kỹ năng số tại trường đại học cần tích hợp nội dung về quản trị thương hiệu cá nhân. Việc trang bị kiến thức pháp lý và an toàn truyền thông giúp người học tự tin phát triển sự nghiệp trực tuyến. Khóa luận mở ra hướng nghiên cứu mới về tâm lý truyền thông và hành vi người dùng trong kỷ nguyên mạng xã hội ngắn. Tương lai của thị trường lao động sẽ thuộc về những cá nhân biết làm chủ câu chuyện nghề nghiệp của chính mình.

4.1. Lợi ích của VoE đối với tuyển dụng và thương hiệu doanh nghiệp

Doanh nghiệp ngày nay hưởng lợi lớn từ những nội dung VoE tích cực của nhân viên. Các video đời sống công sở chân thực thu hút nhân tài thế hệ mới hiệu quả hơn các thông báo tuyển dụng khô khan. Văn hóa doanh nghiệp được lan tỏa tự nhiên, tạo dựng niềm tin vững chắc đối với đối tác và khách hàng. Sự minh bạch trong môi trường làm việc thúc đẩy tỷ lệ giữ chân nhân sự tài năng. Doanh nghiệp thông minh luôn khuyến khích và hướng dẫn nhân viên trở thành những đại sứ thương hiệu xuất sắc.

4.2. Khuyến nghị phát triển chương trình đào tạo kỹ năng số

Các cơ sở giáo dục đại học cần cập nhật chương trình giảng dạy theo xu hướng truyền thông mới. Việc đào tạo kỹ năng sáng tạo nội dung số phải gắn liền với đạo đức và quy chuẩn nghề nghiệp. Sinh viên cần được trang bị kiến thức về bảo mật dữ liệu và luật an ninh mạng. Những buổi hội thảo thực tế với các chuyên gia trong ngành sẽ giúp người học định hướng phong cách cá nhân đúng đắn. Việc này chuẩn bị hành trang vững chắc cho sinh viên trước khi bước vào thị trường lao động cạnh tranh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Xu hướng sử dụng VoE để xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok của GenZ" do sinh viên Trịnh Thị Bích thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Văn Lệ tại Khoa Truyền thông, Trường Đại học Đại Nam (năm 2025). Đề tài thuộc ngành Truyền thông Đa phương tiện, tập trung khai thác sự kết hợp giữa phương thức truyền thông số và hành vi xây dựng thương hiệu cá nhân của thế hệ trẻ.

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và các nền tảng mạng xã hội dạng video ngắn đã thay đổi phương thức giao tiếp của giới trẻ. Theo số liệu từ báo cáo DataReportal (2024), TikTok hiện đạt hơn 1,5 tỷ người dùng toàn cầu, trong đó nhóm người dùng GenZ chiếm trên 60%. Tại Việt Nam, dữ liệu từ We Are Social (báo cáo Digital 2025) chỉ ra rằng người dùng dành trung bình 52 giờ 35 phút mỗi tháng cho nền tảng này, thuộc nhóm quốc gia có cường độ sử dụng cao nhất thế giới.

Trong bối cảnh đó, thế hệ GenZ (những người sinh trong giai đoạn 1997–2012) không chỉ sử dụng mạng xã hội để giải trí mà còn biến đây thành kênh định hình và phát triển thương hiệu cá nhân (THCN). Một xu hướng nổi bật đang được khai thác là Voice of Employee (VoE - tiếng nói nhân viên). Vốn là khái niệm thuộc phạm trù truyền thông nội bộ và quản trị nhân sự, VoE đã được GenZ dịch chuyển sang không gian truyền thông cá nhân trên mạng xã hội. Thông qua việc chia sẻ trải nghiệm đi làm, thử việc, thực tập và văn hóa công sở một cách chân thực, GenZ tạo dựng sự tin tưởng và gia tăng mức độ nhận diện thương hiệu cá nhân.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

Mục đích nghiên cứu: Làm rõ thực trạng và cách thức GenZ sử dụng VoE như một chiến lược truyền thông cá nhân để xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok; đánh giá mức độ hiệu quả và đề xuất giải pháp truyền thông nâng cao chất lượng xu hướng này.

Mục tiêu cụ thể (gồm 6 mục tiêu):

1. Nghiên cứu tổng quan về nền tảng TikTok và xu hướng xây dựng thương hiệu cá nhân trên mạng xã hội của GenZ dưới hình thức VoE.
2. Đánh giá và làm rõ khái niệm VoE trong bối cảnh truyền thông cá nhân trên nền tảng TikTok.
3. Xác định các yếu tố biểu hiện của VoE và đánh giá mức độ ảnh hưởng của VoE đến khả năng định vị, nhận diện thương hiệu cá nhân của sinh viên GenZ.
4. Đề xuất mô hình nghiên cứu về mối quan hệ giữa việc sử dụng nội dung VoE và hiệu quả xây dựng thương hiệu cá nhân (tính chân thực, chia sẻ trải nghiệm, sự lan tỏa).
5. Kiểm định mô hình nghiên cứu đã đề xuất thông qua dữ liệu thu thập thực tế.
6. Đưa ra các giải pháp truyền thông hỗ trợ GenZ ứng dụng VoE hiệu quả trong việc tạo dựng thương hiệu cá nhân.

Nhiệm vụ nghiên cứu (gồm 3 nhiệm vụ):

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về VoE, thương hiệu cá nhân và đặc điểm hành vi của GenZ trên TikTok.
2. Khảo sát, phân tích nội dung sử dụng VoE dựa trên dữ liệu khảo sát và các kênh điển hình (Phương thử việc, Đôn chề đi làm, Người lương thấp).
3. Đánh giá hiệu quả, rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp khả thi.

Câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi nhận thức: Những biểu hiện nào của VoE thường xuyên xuất hiện trong nội dung TikTok của GenZ?
• Câu hỏi hành vi: GenZ có các hành vi như thế nào đối với nội dung sử dụng VoE trên TikTok trong quá trình xây dựng thương hiệu cá nhân?
• Câu hỏi ảnh hưởng: Việc sử dụng VoE có ảnh hưởng như thế nào đến mức độ nhận diện và sự tin tưởng vào thương hiệu cá nhân của GenZ?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Xu hướng sử dụng VoE trong xây dựng thương hiệu cá nhân trên nền tảng TikTok.
• Phạm vi không gian: Nền tảng mạng xã hội TikTok.
• Phạm vi thời gian: Từ tháng 12/2024 đến tháng 05/2025.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng

Tác giả tổng hợp hệ thống lý luận từ các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước:

1. Khái niệm Thương hiệu và Thương hiệu cá nhân:

   • Định nghĩa thương hiệu theo Jean-Noël Kapferer (1992), Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO) và Philip Kotler.
   • Thương hiệu cá nhân theo Athlete 365 Personal Brand Toolkit, Peter Montoya (2009) và Yasser Mattar (quá trình tạo dựng chân dung nghề nghiệp dựa trên năng lực, câu chuyện nhất quán và chiến lược định vị giá trị bản thân).

2. Khái niệm và sự phát triển của VoE (Voice of Employee):

   • Định nghĩa của Jacob Morgan (2017) trong mô hình Trải nghiệm nhân viên (Employee Experience - EX), coi VoE cùng với văn hóa tổ chức và môi trường vật lý là các trụ cột cốt lõi.
   • Lý thuyết về hành vi lên tiếng của nhân viên theo Elizabeth Wolfe Morrison (coi tiếng nói nhân viên là hành vi tự nguyện nhằm cải thiện tổ chức).
   • Tiếp cận của CIPD và Kevin Ruck, Mary Welch, Barbara Menara (2017) về sự gắn kết tổ chức thông qua tiếp nhận tiếng nói người lao động.
   • Khái niệm về sự dịch chuyển của VoE: Chuyển dịch từ kênh nội bộ (khảo sát, hòm thư góp ý, đối thoại doanh nghiệp) sang truyền thông cá nhân trên không gian mạng xã hội.

3. Mô hình Kim tự tháp Tài sản thương hiệu (Brand Resonance Pyramid) của Kevin Lane Keller:

   • Cấp độ 1: Brand Salience (Nhận diện thương hiệu).
   • Cấp độ 2: Brand Meaning (Ý nghĩa thương hiệu gồm Hiệu suất - Performance và Hình ảnh - Imagery).
   • Cấp độ 3: Brand Response (Phản ứng thương hiệu gồm Đánh giá - Judgments và Cảm xúc - Feelings).
   • Cấp độ 4: Brand Resonance (Sự cộng hưởng thương hiệu).

4. Lý thuyết truyền thông bổ trợ:

   • Lý thuyết truyền thông cá nhân và truyền thông nội cá nhân (theo PGS.TS. Nguyễn Văn Dững): Giải thích quá trình cá nhân tự phản tư, xử lý trải nghiệm và phát thông điệp định hình bản thân.
   • Thuyết trách nhiệm xã hội: Nhấn mạnh tính chuẩn mực, đạo đức và tác động của nội dung số đến cộng đồng và tổ chức làm việc.

5. Bộ tiêu chí đánh giá nội dung VoE:

   • Dựa trên khung tiêu chí của Heimann (2023) về Employer Branding trên TikTok, tác giả tinh chỉnh thành 5 tiêu chí: (1) Tính chân thực, (2) Khả năng truyền cảm hứng và cung cấp giá trị, (3) Sự nhất quán trong thông điệp và hình ảnh, (4) Mức độ tương tác, (5) Sự phù hợp với đối tượng mục tiêu.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Khóa luận phối hợp phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học:

Phương pháp	Công cụ và Quy mô mẫu	Mục đích thu thập
Nghiên cứu định lượng	Bảng hỏi khảo sát trực tuyến (Google Forms) với thang đo Likert 5 mức độ. Thu thập 250 phiếu hợp lệ (trên tổng số 252 phản hồi) từ ngày 02/05/2025 đến 21/05/2025.	Đo lường thực trạng nhận thức, hành vi và mức độ ảnh hưởng của VoE; phân tích thống kê mô tả, kiểm định Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA và tương quan Pearson.
Phỏng vấn sâu	Phỏng vấn trực tiếp 10 cá nhân: 02 giảng viên (trong đó có giảng viên Xây dựng thương hiệu cá nhân tại Vinschool), 01 chuyên gia xây dựng thương hiệu cá nhân, 02 nhà sáng tạo nội dung TikTok, 05 sinh viên GenZ.	Khai thác góc nhìn chuyên môn về xu hướng VoE, cơ hội và thách thức trong việc xây dựng hình ảnh cá nhân trên mạng xã hội.
Thảo luận nhóm	02 nhóm tập trung (10 người): Nhóm sinh viên sinh năm 2003 (Trường Đại học Điện lực) và nhóm sinh viên sinh năm 2005 (Trường Đại học Đại Nam).	Đào sâu động cơ tiếp nhận, thói quen tương tác và quan điểm của GenZ đối với các video trải nghiệm công sở.
Phân tích trường hợp (Case Study)	Phân tích nội dung và chỉ số tương tác trên 03 kênh TikTok: Phương thử việc, Đôn chề đi làm, Người lương thấp.	Đánh giá các phong cách thể hiện VoE điển hình (nhẹ nhàng tích cực, châm biếm hài hước, khai thác áp lực/thu nhập).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về xu hướng sử dụng VoE để xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok của GenZ

Chương 1 hệ thống hóa các định nghĩa khoa học về thương hiệu, thương hiệu cá nhân, quy trình xây dựng thương hiệu cá nhân và khái niệm VoE. Tác giả chỉ ra rằng thương hiệu cá nhân là nhận thức thống nhất của công chúng về năng lực, chuyên môn và giá trị của một người.

Luận điểm trọng tâm của chương là phân tích sự dịch chuyển của VoE từ môi trường quản trị doanh nghiệp truyền thống sang truyền thông số cá nhân. GenZ đóng vai trò vừa là người lao động, vừa là nhà sáng tạo nội dung tự phát ngôn về trải nghiệm thực tế của mình. Tác giả vận dụng mô hình Brand Resonance của Kevin Keller để chứng minh lộ trình phát triển thương hiệu qua VoE: từ việc tạo nhận biết thông qua video ngắn (Salience), truyền tải kỹ năng và tính cách (Meaning), thu hút tương tác và phản hồi đa chiều (Response), đến việc xây dựng cộng đồng người theo dõi trung thành có sự đồng cảm sâu sắc (Resonance). Đồng thời, chương 1 phân tích các đặc trưng thuật toán của TikTok (hệ thống phân phối dựa trên xử lý ngôn ngữ tự nhiên và thị giác máy tính) cùng các yêu cầu về trách nhiệm xã hội khi sản xuất nội dung số.

Chương 2: Thực trạng về xu hướng sử dụng VoE để xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok của GenZ

Chương 2 trình bày chi tiết các kết quả khảo sát định lượng, phỏng vấn sâu và phân tích dữ liệu thực tế:

• Thói quen và mục đích sử dụng TikTok: 62,3% người tham gia khảo sát đã sử dụng TikTok từ 1 năm trở lên (nhóm sử dụng trên 3 năm chiếm tỷ lệ cao nhất với 35,3%; nhóm 6 tháng – 1 năm chiếm 35,4%; dưới 6 tháng chiếm 18,3%). Về mục đích đăng tải video: Giải trí chiếm 34,9% (88/252 lượt), Chia sẻ trải nghiệm cá nhân chiếm 23,0% (58/252 lượt), Xây dựng thương hiệu cá nhân chiếm 21,0% (53/252 lượt), Kinh doanh/kiếm tiền chiếm 20,2% (51/252 lượt).
• Mức độ nhận biết và lan tỏa của VoE: 46,1% người được hỏi hoàn toàn đồng ý và 34,9% đồng ý rằng họ hiểu về khái niệm VoE; 19,0% ở mức phân vân. Dữ liệu từ TikTok Hashtags cho thấy quy mô bài đăng lớn của các chủ đề liên quan: #dilamcogivui đạt 241.000 bài đăng, #vanphonggenz đạt 10.500 bài đăng, #genzdilam đạt 4.700 bài đăng.
• Đánh giá tính chân thực: Đối với nhận định GenZ trên TikTok chia sẻ trải nghiệm công việc, thực tập, thử việc một cách chân thực, có 27,8% (70/252) hoàn toàn đồng ý, 21,0% (55/252) đồng ý và 22,2% (56/252) phân vân.
• Phân tích 3 kênh nghiên cứu điển hình:
  • Phương thử việc: Đại diện cho nhóm sinh viên/thực tập sinh, nội dung hướng đến sự tích cực, khơi gợi đồng cảm trong quá trình tìm việc và hòa nhập công sở.
  • Đôn chề đi làm: Khai thác góc nhìn hài hước, châm biếm về các tình huống công sở của người đã đi làm.
  • Người lương thấp: Tiếp cận các khía cạnh nhạy cảm về thu nhập, áp lực công việc và thực trạng lao động trẻ.
• Kiểm định thống kê: Tác giả tiến hành thống kê mô tả 20 biến độc lập và 4 biến quan sát, kiểm định độ tin cậy thang đo bằng Cronbach’s Alpha, kiểm định tính thích hợp mẫu qua KMO and Bartlett’s Test, phân tích nhân tố khám phá EFA và phân tích tương quan Pearson nhằm xác thực mối liên hệ giữa việc sử dụng VoE với mức độ nhận diện và sự tin tưởng của công chúng.

Chương 3: Đề xuất giải pháp và khuyến nghị nâng cao xu hướng sử dụng VoE để xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok của GenZ

Dựa trên những phát hiện từ thực trạng, chương 3 làm rõ các vấn đề đặt ra đối với người sáng tạo nội dung trẻ: ranh giới giữa chia sẻ chân thực và vi phạm quy định bảo mật nơi làm việc, nguy cơ phiến diện khi nhìn nhận văn hóa doanh nghiệp, và áp lực duy trì tính nhất quán của thương hiệu cá nhân.

Tác giả đề xuất nhóm giải pháp truyền thông cụ thể dành cho GenZ:

1. Xác lập chiến lược nội dung rõ ràng, cân bằng giữa yếu tố cá nhân và chuẩn mực chuyên môn.
2. Nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội và đạo đức truyền thông số, tôn trọng tính bảo mật và hình ảnh của tổ chức tuyển dụng.
3. Tận dụng các định dạng sáng tạo của TikTok để gia tăng giá trị thông tin, truyền cảm hứng thay vì chỉ dừng lại ở việc than phiền tiêu cực.
4. Đề xuất khuyến nghị đối với doanh nghiệp và nhà tuyển dụng trong việc chủ động lắng nghe, thấu hiểu tâm lý GenZ để xây dựng môi trường làm việc cởi mở và chiến lược thương hiệu nhà tuyển dụng thích ứng với kỷ nguyên số.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Dữ liệu thực nghiệm về nhận thức và hành vi của GenZ: Khóa luận chứng minh GenZ tại Việt Nam có mức độ tiếp cận sâu với TikTok và đang chủ động biến nền tảng này thành công cụ định vị bản thân. Tỷ lệ nhận thức rõ về VoE đạt trên 80% (kết hợp hoàn toàn đồng ý và đồng ý).

Chỉ số / Biến quan sát	Tỷ lệ / Số liệu trích xuất	Ý nghĩa thực tiễn
Thời gian dùng TikTok > 1 năm	62,3% (trên 3 năm: 35,3%)	Thể hiện mức độ thuần thục cao về nền tảng của đối tượng khảo sát.
Mục đích chia sẻ trải nghiệm & THCN	44,0% (Trải nghiệm: 23,0%, THCN: 21,0%)	Khẳng định xu hướng chuyển dịch từ giải trí thuần túy sang xây dựng hình ảnh.
Hiểu biết về khái niệm VoE	81,0% (Hoàn toàn đồng ý: 46,1%, Đồng ý: 34,9%)	Nhận thức về việc đưa tiếng nói người lao động lên mạng xã hội đã trở nên phổ biến.
Nhận định về tính chân thực của VoE	48,8% (Hoàn toàn đồng ý: 27,8%, Đồng ý: 21,0%)	Tính chân thực là yếu tố cốt lõi tạo nên sự tin tưởng và gắn kết của người xem.
Quy mô hashtag chủ đề công sở	#dilamcogivui (241.000), #vanphonggenz (10.500)	Cho thấy lưu lượng quan tâm và tiềm năng lan tỏa lớn của dạng nội dung này.

2. Khảo sát cơ cấu nhân khẩu học mẫu (n=250): Nhóm khảo sát có sự tham gia của 38,5% nữ, 24,0% giới tính khác và nhóm nam; độ tuổi từ 13 đến 28 tuổi. Về nghề nghiệp, học sinh/sinh viên chiếm 36,1%, nhân viên văn phòng chiếm 27,0%, người làm việc tự do chiếm 20,2% và các công việc khác chiếm 16,7%.

Đóng góp khoa học và thực tiễn của đề tài

• Về mặt lý luận: Khóa luận là một trong những công trình tiên phong chuyển giao khái niệm VoE từ phạm vi quản trị nhân sự/truyền thông nội bộ sang lĩnh vực truyền thông cá nhân trên mạng xã hội tại Việt Nam; hệ thống hóa việc ứng dụng mô hình Kim tự tháp thương hiệu của Kevin Keller vào việc phát triển thương hiệu cá nhân của thế hệ số.
• Về mặt thực tiễn: Khóa luận cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm về hành vi sáng tạo nội dung của GenZ; giúp người trẻ có định hướng sử dụng VoE bài bản, có trách nhiệm; đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp, nhà tuyển dụng nắm bắt tâm lý lao động trẻ để điều chỉnh chính sách truyền thông nội bộ và thu hút nhân tài.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Quy mô và phạm vi lấy mẫu: Cỡ mẫu khảo sát định lượng dừng lại ở mức 250 phiếu hợp lệ, thu thập chủ yếu qua hình thức trực tuyến (Google Forms) và tập trung phần lớn vào nhóm sinh viên tại một số trường đại học khu vực Hà Nội (như Đại học Đại Nam, Đại học Điện lực), chưa bao phủ toàn diện các vùng miền khác.
• Phạm vi nền tảng: Nghiên cứu chỉ tập trung khai thác trên nền tảng mạng xã hội TikTok trong mốc thời gian từ tháng 12/2024 đến tháng 05/2025, chưa so sánh đối chiếu với các nền tảng nghề nghiệp chuyên dụng khác như LinkedIn hay Facebook.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi khảo sát với quy mô mẫu lớn hơn trên phạm vi toàn quốc để nâng cao tính đại diện cho thế hệ GenZ tại Việt Nam.
• Thực hiện các nghiên cứu so sánh hành vi sử dụng VoE giữa TikTok và các nền tảng mạng xã hội khác (như LinkedIn, Threads, YouTube Shorts).
• Nghiên cứu sâu hơn về tác động hai chiều giữa việc nhân viên đăng tải nội dung VoE cá nhân đối với uy tín thương hiệu của doanh nghiệp sở tại.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên và nhà nghiên cứu: Sinh viên các ngành Truyền thông Đa phương tiện, Quan hệ công chúng, Báo chí, Marketing, Quản trị nhân lực có thể tham khảo khung lý thuyết kết hợp giữa VoE và mô hình Brand Resonance, cùng quy trình nghiên cứu phối hợp định tính (phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm) và định lượng (Cronbach's Alpha, EFA, Pearson).
• Người sáng tạo nội dung và nhân sự trẻ GenZ: Cung cấp bộ tiêu chí đánh giá nội dung (tính chân thực, sự nhất quán, giá trị truyền cảm hứng) và các bài học từ những kênh thực tế (Phương thử việc, Đôn chề đi làm, Người lương thấp) để xây dựng thương hiệu cá nhân bền vững.
• Doanh nghiệp và bộ phận Nhân sự/Truyền thông nội bộ: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về nhu cầu được lắng nghe và cách thức thế hệ trẻ phản ánh trải nghiệm làm việc, giúp doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc phù hợp và quản trị rủi ro truyền thông.

---

Câu hỏi thường gặp

1. VoE trong khóa luận này được định nghĩa và tiếp cận như thế nào?
Khái niệm Voice of Employee (VoE - tiếng nói nhân viên) trong khóa luận được tiếp cận theo hướng chuyển dịch từ truyền thông nội bộ doanh nghiệp sang không gian truyền thông cá nhân trên mạng xã hội. Đây là khả năng và hành vi của người lao động trẻ tự do chia sẻ quan điểm, cảm xúc và trải nghiệm công sở thực tế trên TikTok nhằm định hình phong cách, năng lực và xây dựng thương hiệu cá nhân.

2. Khóa luận sử dụng những kênh TikTok nào làm trường hợp nghiên cứu điển hình?
Tác giả lựa chọn phân tích 03 kênh TikTok đại diện cho các phong cách thể hiện VoE khác nhau của GenZ: kênh Phương thử việc (đại diện cho góc nhìn sinh viên, thực tập sinh với phong cách tích cực, gần gũi), kênh Đôn chề đi làm (đại diện cho nhân sự đi làm với phong cách hài hước, châm biếm về công sở), và kênh Người lương thấp (khai thác các chủ đề thực tế về thu nhập, áp lực công việc).

3. Khung lý thuyết chính nào được tác giả ứng dụng để phân tích việc xây dựng thương hiệu cá nhân qua VoE?
Khung lý thuyết cốt lõi được tác giả vận dụng là mô hình Kim tự tháp Tài sản thương hiệu (Brand Resonance Pyramid) của Kevin Lane Keller gồm 4 cấp độ: Nhận diện thương hiệu (Salience), Ý nghĩa thương hiệu (Meaning), Phản ứng thương hiệu (Response) và Sự cộng hưởng thương hiệu (Resonance). Ngoài ra, nghiên cứu còn kết hợp Lý thuyết truyền thông cá nhân của Nguyễn Văn Dững, Thuyết trách nhiệm xã hội và bộ tiêu chí đánh giá nội dung của Heimann (2023).

4. Quy mô và phương pháp thu thập dữ liệu của đề tài được triển khai ra sao?
Đề tài thực hiện khảo sát định lượng với 250 phiếu hợp lệ qua Google Forms (từ 02/05/2025 đến 21/05/2025) bằng thang đo Likert 5 mức độ; đồng thời thực hiện nghiên cứu định tính gồm phỏng vấn sâu 10 cá nhân (02 giảng viên, 01 chuyên gia THCN, 02 TikTok creator, 05 sinh viên GenZ) và thảo luận 02 nhóm tập trung với 10 sinh viên thuộc Đại học Điện lực và Đại học Đại Nam.

5. Kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ GenZ dùng TikTok cho mục đích xây dựng thương hiệu cá nhân và chia sẻ trải nghiệm là bao nhiêu?
Kết quả khảo sát cho thấy có 23,0% người tham gia lựa chọn mục đích "chia sẻ trải nghiệm cá nhân" và 21,0% lựa chọn mục đích "xây dựng thương hiệu cá nhân" khi đăng tải nội dung trên TikTok, bên cạnh mục đích giải trí (34,9%) và kinh doanh/kiếm tiền (20,2%).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trịnh Thị Bích đã làm sáng tỏ xu hướng sử dụng Voice of Employee (VoE) như một phương thức truyền thông cá nhân hiệu quả của thế hệ GenZ trên nền tảng TikTok. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý luận về thương hiệu của Kevin Keller với các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính thực chứng, đề tài khẳng định vai trò then chốt của tính chân thực và trải nghiệm thực tế trong việc gia tăng nhận diện và niềm tin thương hiệu cá nhân. Công trình không chỉ đóng góp tài liệu học thuật có giá trị cho ngành Truyền thông Đa phương tiện mà còn đưa ra hệ thống giải pháp và khuyến nghị thiết thực cho cả người sáng tạo nội dung trẻ lẫn các tổ chức doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Trong bối cảnh công nghệ số ngày càng phát triển, các nền tảng mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của giới trẻ, đặc biệt là GenZ. Đặc biệt, TikTok – với đặc trưng nội dung ngắn, khả năng lan truyền nhanh chóng và độ phổ biến cao đã thu hút thế hệ GenZ. Theo báo cáo của DataReportal (2024), TikTok hiện có hơn 1,5 tỷ người dùng toàn cầu, trong đó người dùng GenZ chiếm hơn 60%, cho thấy mức độ phổ biến và ảnh hưởng sâu rộng của nền tảng này trong đời sống giới trẻ.

Đồng thời, với sự nhanh nhạy của GenZ, họ có thể nhận thấy tầm quan trọng của việc xây dựng thương hiệu cá nhân trên mạng xã hội hiện nay. GenZ đã đưa mạng xã hội nói chung và TikTok nói riêng không chỉ là nơi giải trí mà còn là nền tảng để xây dựng và phát triển thương hiệu cá nhân trong xã hội hiện đại. Một trong những xu hướng mới đang được GenZ khai thác mạnh mẽ trên TikTok là VoE (Voice of Employee - tiếng nói nhân viên). Khái niệm vốn phổ biến trong truyền thông nội bộ doanh nghiệp nhằm khuyến khích các nhân viên chia sẻ trải nghiệm làm việc, với GenZ, VoE đang được “dịch chuyển” và sử dụng như một chiến lược thể hiện tiếng nói cá nhân một cách chân thực, từ đó tạo dựng lòng tin và phát triển thương hiệu cá nhân theo hướng gần gũi, chân thành và chuyên nghiệp hơn.

Không chỉ mang tính giải trí, các nội dung VoE trên TikTok của GenZ còn mang giá trị thông tin, truyền cảm hứng, đồng thời góp phần định hình phong cách sống, tư duy phát triển bản thân. Việc nghiên cứu xu hướng sử dụng VoE để xây dựng thương hiệu cá nhân trở nên cần thiết nhằm hiểu rõ hơn về sự vận động của một thế hệ có ảnh hưởng ngày càng lớn trong xã hội số. Chính vì vậy, tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu “Xu hướng sử dụng VoE để xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok của GenZ” nhằm nghiên cứu xu hướng sử dụng VoE để xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok của GenZ. Đề tài còn làm rõ cách thức GenZ sử dụng VoE như một chiến lược truyền thông cá nhân nhằm xây dựng thương hiệu cá nhân trên nền tảng TikTok.

Qua các phân tích đánh 6 giá về xu hướng sử dụng VoE trong việc tạo dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok. Từ đó, đề ra phương hướng và giải pháp hiệu quả để nâng cao xu hướng sử dụng VoE để xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok của GenZ. Để làm rõ đề tài, tác giả khóa luận đã lựa chọn phân tích xu hướng sử dụng VoE trên ba kênh TikTok “Phương thử việc”, “Đôn chề đi làm”, “Người lương thấp”. Ba kênh trên là các kênh đã có thành công nhất định trong việc sử dụng VoE để định hình và xây dựng thương hiệu cá nhân.

Tình hình nghiên cứu 2. Những nghiên cứu ngoài nước “The Role of Personal Branding in Increasing Generation Z Career Success” (Tạm dịch: Vai trò của thương hiệu cá nhân trong việc tăng sự thành công trong sự nghiệp của thế hệ Z) - Tác giả Tina Rahayu, Mira Meilia Marka, Annisya Lutfi Septanti, và Izzah Sarirotun Nijwah (2024). Nghiên cứu này nhằm mục đích mô tả và phân tích mối quan hệ giữa thương hiệu cá nhân và sự gia tăng thành công trong sự nghiệp của thế hệ Z. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng xem xét ảnh hưởng của việc sử dụng mạng xã hội, các giá trị nhân văn Hồi giáo (Islamic human values), và các kỹ năng cá nhân đến việc xây dựng thương hiệu cá nhân của thế hệ Z, cụ thể là sinh viên năm cuối tại Khoa Kinh tế và Kinh doanh, Đại học Muria Kudus.

Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của thương hiệu cá nhân đối với sự thành công trong sự nghiệp của thế hệ Z. Đồng thời, nó cũng khẳng định vai trò của mạng xã hội, các giá trị nhân văn Hồi giáo và kỹ năng cá nhân trong việc hình thành và phát triển thương hiệu cá nhân mạnh mẽ cho thế hệ này. “The employee experience advantage: How to win the war for talent by giving employees the workspaces they want, the tools they need, and a culture they can celebrate” (tạm dịch: Lợi thế về trải nghiệm của nhân viên: Cách giành chiến thắng trong cuộc chiến giành nhân tài bằng cách cung cấp cho nhân viên không gian 7 làm việc họ muốn, các công cụ họ cần và một nền văn hóa mà họ có thể tôn vinh) – Tác giả “Morgan, J. Nhấn mạnh rằng trải nghiệm nhân viên (EX) là yếu tố then chốt giúp các tổ chức giành lợi thế cạnh tranh trong việc thu hút và giữ chân nhân tài.

Morgan định nghĩa EX thông qua ba môi trường cốt lõi mà doanh nghiệp cần tập trung phát triển: văn hóa, công nghệ và vật lý. Theo ông, việc chủ động thiết kế và mang lại một EX vượt trội, nơi nhân viên được cung cấp không gian làm việc lý tưởng, công cụ hiệu quả và một nền văn hóa đáng tự hào, sẽ dẫn đến sự gắn kết cao hơn, năng suất tốt hơn và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Ba Môi trường Cốt lõi của Trải nghiệm Nhân viên: Jacob Morgan định nghĩa EX được cấu thành từ ba môi trường chính mà các tổ chức cần tập trung đầu tư và cải thiện là môi trường văn hóa, môi trường công nghệ, môi trường vật lý. “Employee voice: An antecedent to organisational engagement?” (tạm dịch: Tiếng nói của nhân viên: Tiền đề cho sự gắn kết trong tổ chức?) – Tác giả Kevin Ruck, Mary Welch, Barbara Menara (2017), Public Relations Review.

Bài báo nhằm mục đích cung cấp cái nhìn sâu sắc về giao tiếp nooijbooj và sự gắn kết nhân viên ở cấp độ tổ chức. Với cách tiếp cận lấy nhân viên làm trung tâm, bài báo điều tra mức độ hài lòng của nhân viên với các cơ hội để thể hiện tiếng nói của họ và đánh giá quan điểm của nhân viên về chất lượng tiếp thu tiếng nói của nhân viên của ban quản lý cấp cao. Xem xét sự tương tác giữa truyền thông nội bộ, sự gắn kết của tổ chức và tiếng nói của nhân viên. Thiết kế khảo sát cắt ngang được sử dụng cho nghiên cứu có bảng câu hỏi trực tuyến tự quản lý.

Thiết kế thăm dò của bảng câu hỏi chịu ảnh hưởng của các vấn đề được thảo luận trong khuôn khổ khái niệm ở trên và của các công trình trước đây về truyền thông nội bộ và tiếng nói của nhân viên. Bài báo bao gồm sự phản ánh về những hàm ý thực tế của các phát hiện đối với quản lý truyền thông nội bộ. Đặc biệt, bài báo xem xét những hàm ý đối với 8 truyền thông của ban quản lý cấp cao với nhân viên bao gồm việc xây dựng tiếng nói của nhân viên vào các chiến lược và kế hoạch truyền thông nội bộ của công ty. “Like Me: Generation Z and the Use of Social Media for Personal Branding” (tạm dịch: “Giống như tôi: Thế hệ Z và việc sử dụng phương tiện truyền thông xã hội để xây dựng thương hiệu cá nhân”) – Tác giả Alexandra VIȚELAR (2019), Management Dynamics in the Knowledge Economy.

Bài báo này tập trung vào Thế hệ Z và tầm quan trọng của việc xây dựng thương hiệu cá nhân trong thời đại truyền thông xã hội. Xem xét sự phát triển gần đây của các công cụ xây dựng thương hiệu cá nhân và nền tảng truyền thông xã hội, chẳng hạn như Facebook, Instagram hoặc LinkedIn, mục tiêu của bài báo này là tìm hiểu mức độ mà những người trẻ tuổi thuộc Thế hệ Z hiểu được lợi ích của việc xây dựng thương hiệu cá nhân trên mạng xã hội để tạo ra một bản sắc trực tuyến mạnh mẽ giúp họ khi bắt đầu sự nghiệp. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng với mục đích làm quen với thương hiệu cá nhân thông qua hiện tượng mạng xã hội trong số những cá nhân thuộc Thế hệ Z và có được cái nhìn sâu sắc mới có thể hình thành nền tảng cho các nghiên cứu trong tương lai về Thế hệ Z ở Romania và các hoạt động trực tuyến của họ. Mục đích của nghiên cứu là cung cấp hiểu biết về cách hành động của họ tạo ra và phát triển thương hiệu cá nhân trên các nền tảng xã hội.

Để khám phá các hoạt động và hoạt động mạng xã hội của những cá nhân thuộc Thế hệ Z, phương pháp thu thập dữ liệu chính bao gồm một bảng câu hỏi định lượng áp dụng cho một mẫu thuận tiện gồm 100 cá nhân (N = 100), trong độ tuổi từ 18 đến 24. Tất cả 100 người trả lời (N = 100) đều có sự hiện diện trực tuyến trên một số mạng xã hội: 98% có tài khoản Instagram, 85,7% có tài khoản Facebook, trong khi chỉ có 30% có tài khoản LinkedIn. Những người trả lời (khoảng 80%) cho rằng mạng xã hội hiệu quả nhất để xây dựng thương hiệu là Instagram; do đó, theo những người Rumani trẻ tuổi, Instagram hỗ trợ nhu cầu thể hiện bản thân, bản sắc của họ, đặc biệt là khi xây dựng thương hiệu cá nhân trực tuyến. 9 Bài báo này đã chỉ ra rằng những cá nhân thuộc Thế hệ Z có ý thức về thương hiệu cá nhân của họ và họ tin rằng việc phát triển một thương hiệu cá nhân trực tuyến có thể giúp họ tạo sự khác biệt trong một thị trường cạnh tranh cao.

Ngoài ra, nghiên cứu này góp phần giúp chúng ta hiểu được cách những cá nhân thuộc Thế hệ Z đang ở giai đoạn đầu sự nghiệp sử dụng phương tiện truyền thông xã hội và bối cảnh mạng lưới để xây dựng danh tiếng trực tuyến. Hầu hết những người được hỏi đều cho rằng bất kỳ ai sở hữu một tài khoản mạng xã hội đều có thể phát triển một thương hiệu cá nhân. Do đó, những cá nhân trẻ tuổi ở Romania nhận thức được tiềm năng xây dựng thương hiệu cá nhân và sử dụng phương tiện truyền thông xã hội theo cách như vậy: họ thường dành thời gian trực tuyến trên điện thoại, trên các ứng dụng mạng xã hội, cho dù họ ở nhà, ở trường, ở trường đại học hay ở nơi làm việc và họ thường xuyên cập nhật thông tin trên hồ sơ của mình. Những nghiên cứu trong nước Một số cuốn sách về xây dựng thương hiệu cá nhân: “Xây dựng thương hiệu cá nhân để tự bán mình với giá cao nhất” của tác giả Nguyễn Tuấn Anh được nhà xuất bản Báo Tiền Phong phát hành năm 2022.

Trong sách đề cập tới những bí quyết rất thực tiễn để giúp các bạn xây dựng thương hiệu cá nhân, đặc biệt là bao gồm nhiều kinh nghiệm mà những người đi trowcs đúc rút ra.