CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Cấu tạo từ trong tiếng Hàn và tiếng Việt 1. Phương thức cấu tạo từ trong tiếng Hàn Trong Lý luận giáo dục từ vựng tiếng Hàn. Lee Seon Ung và các tác giả khác (한국어 어휘 교육론.
이선웅 et al). (2019), đã trình bày “단어는 흔히 최소의 자립 형식 (minimal free form)으로 정의된다. 따라서 예컨대 “학교”, “풍경”은 각각 한 단어이고 “학교 풍경”은 두 단어로 이루어진 구 (phrase)이다. 단어는 “집, 길, 흙, 바다, 하늘”처럼 의미를 지닌 최소 단위인 형태소 (morpheme) 하나가 그대로 단어가 된 단일어 (simple word)와 둘 이상의 형태소가 결합되어 형성된 합성어 (compound word) 로 나뉜다.
Theo đó, ví dụ như “학교 (trường học)” và “풍경 (khung cảnh)” là hai từ riêng biệt, khi kết hợp hai từ này “학교 풍경 (khung cảnh trường học)” sẽ tạo nên cụm từ (구). Từ bao gồm từ đơn (simple word) được hình thành từ một hình vị (morpheme – đơn vị nhỏ nhất có nghĩa) ví dụ như 집 (nhà), 길 (đường đi), 흙 (đất, thổ nhưỡng), 바다 (biển), 하늘 (bầu trời) và từ ghép (compound word) được hình thành bởi sự kết hợp của hai hình vị trở lên). a) Từ đơn (단일어)(1) Theo 한국민속문화대백과사전 (Đạị từ điển bách khoa Văn hóa Dân tộc Hàn Quốc) đã định nghĩa về từ đơn như sau 하나의 형태소로만 이루어진 단어다. 더 이상 분석하면 의미 없는 요소가 될 뿐이다 (Từ được hình thành từ một hình vị, nếu phân tích sâu hơn nó sẽ trở thành yếu tố vô nghĩa), vídụ như 집 (nhà), 나무 (cây), 민들레 (hoa bồ công anh), 오늘 (hôm nay), 일찍 (sớm).
Qua một số ví dụ cho thấy từ đơn là loại từ bất biến không có sự thay đổi về hình thái. Cũng có trường hợp bản thân từ đơn sẽ được gắn nhiều hình vị, nhưng nó vẫn giữ nguyên ý nghĩa của từ. Ví dụ như “잡으시었겠더라”, động từ “잡-” đã được gắn thêm sáu hình vị, trong đó có năm vĩ tố (1) Truy cập ngày 10/06/2021, 한국민족문화대백과사전. 10 kết thúc là “-으시-, -었-, -겠-, -더-” và một vĩ tố cuối từ “-라-”.
Tuy nhiên vì gốc từ “잡-” (잡다 bắt) được hình thành từ hình vị đơn nhất nên nó vẫn thuộc đơn vị từ 단일어 (từ đơn). (2019), đã định nghĩa: “합성어는 단어를 두 개의 직접 성분 (immediate constituent: IC)으로 나누었을 때, 두 직접 성분이 모두 어근인 단어를 가리킨다. 어근 (root) 은 실질적 의미를 강하게 지닌 요소로서 실질적 의미가 상대적으로 약한 접사에 대응되는데, 합성어는 두 어근만의 결합으로 이루어진 것이다.” (Khi một từ được chia thành hai thành phần trực tiếp (IC: những thành tố trực tiếp) mà cả hai thành phần trực tiếp đều là gốc từ thì được gọi là từ ghép. Gốc từ với tư cách là yếu tố có ý nghĩa mang tính thực chất mạnh, được đối ứng với phụ tố có ý nghĩa mang tính thực chất tương đối yếu và từ ghép được tạo ra bởi sự kết hợp của chỉ hai gốc từ).
Theo quan hệ ý nghĩa của từ mà có thể chia ra làm ba loại là Từ ghép đồng đẳng (대등/병렬 합성어), Từ ghép phụ thuộc (종속 합성어), Từ ghép dung hợp (융합 합성어). - Từ ghép đồng đẳng (대등/병렬 합성어): là từ được kết hợp một cách đồng đẳng của hai gốc từ vốn có ý nghĩa. Chẳng hạn, “밤낮 (ngày đêm)” mang ý nghĩa đồng đẳng như ý nghĩa vốn có của hai gốc từ kết hợp là “밤 (đêm)” và “낮 (ngày)”, hoặc “여닫다 (đóng mở)” cũng là một từ ghép đồng đẳng được tạo ra có ý nghĩa tương tự ý nghĩa vốn có của hai gốc “열다 (mở)” và “닫다 (đóng)”. - Từ ghép phụ thuộc (종속 합성어): là từ ghép có sự phụ thuộc của gốc từ này vào gốc từ khác và có chức năng bổ sung nghĩa cho gốc từ phụ thuộc.
Ví dụ như “돌다리 (cầu bằng đá)” là một từ ghép của gốc từ “돌 (đá)” phụ thuộc vào gốc từ “다리 (cây cầu)” có nghĩa là chiếc cầu được làm bằng đá, hoặc là “도시락밥 (cơm hộp)” là từ ghép phụ (2) 이선웅.이정화.서경숙. 한국어 어휘 교육론. 펴낸 곳: 한국문화사. 11 thuộc của gốc từ “도시락 (hộp)” và “밥 (cơm)”, cả hai đều giữ được ý nghĩa riêng của từ nhưng vẫn bổ sung nghĩa cho gốc từ đứng sau.
- Từ ghép dung hợp (융합 합성어): là từ ghép tạo ra một từ với ý nghĩa mới, bỏ đi ý nghĩa vốn có của các gốc từ ghép. Chẳng hạn như, khi kết hợp hai gốc từ “입 (miệng)” và gốc từ “방아 (sự xay nghiền, chày) sẽ tạo nên “입방아 (sự đồn thổi)” là từ ghép dung hợp với ý nghĩa mới. Phương thức cấu tạo từ trong tiếng Việt Theo Từ vựng học tiếng Việt, Nguyễn Thiện Giáp (2009), cho rằng tùy theo mục đích và phương pháp luận của việc nghiên cứu, có thể có những quan niệm khác nhau về nghĩa của từ và các đơn vị ngôn ngữ. Do đó muốn làm sáng tỏ vấn đề này thì phải phân biệt rõ các khái niệm về sở biểu, sở thị và sở chỉ.
Sau quá trình tìm hiểu thì Nguyễn Thiện Giáp đã đề cập đến định nghĩa về nghĩa của từ được nhiều người chấp nhận nhất của nhà ngôn ngữ học Nga A. Smirnitckiy : “Nghĩa của từ là sự phản ánh hiển nhiên của sự vật, hiện tượng hay quan hệ trong ý thức (hay là sự cấu tạo tâm lí tương tự về tính chất, hình thành trên sự phản ánh những yếu tố riêng lẻ của thực tế) nằm trong cấu trúc của từ với tư cách là mặt bên trong của từ và so với nghĩa thì ngữ âm của từ hiện ra như vỏ vật chất cần thiết không phải chỉ để biểu thị và trao đổi nghĩa đó với những người khác mà còn cần thiết cho sự nảy sinh, hình thành, tồn tại và phát triển của nghĩa” (3). Vì từ có quan hệ rất đa dạng với các hiện tượng khác cho nên ý nghĩa của từ cũng là một hiện tượng phức tạp, bao gồm một số thành tố đơn giản hơn. Do đó có thể thấy dù là trong tiếng Việt hay trong tiếng Hàn thì việc có một định nghĩa nhất quán cho nghĩa của từ rất khó bởi nó phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác nhau.
Trong Về vấn đề được coi là “Cấu tạo từ” trong tiếng Việt, Nguyễn Đức Tồn (2016), cho biết từ các phương thức cấu tạo từ các nhà Việt ngữ học đều thống nhất về định nghĩa của các kiểu đơn vị từ như sau. Smirnitckiy, Nghĩa của từ, V. (4) Nguyễn Đức Tồn, Về vấn đề được gọi là “Cấu tạo từ” trong tiếng Việt, Ngôn ngữ. 12 Các tác giả quan niệm tiếng trùng với hình vị và trùng với âm tiết thì coi từ đơn là những từ được cấu tạo bằng một tiếng độc lập, ví dụ: nhà, đất, đi, ngồi, hát, xanh, đỏ, chua cay,.Đối với những nhà ngôn ngữ học coi hình vị không trùng âm tiết thìcông nhận cả các đơn vị kiểu như: a pa tít, ma két tinh, v.cũng là từ đơn nhưng là từ đơn đa tiết.
b) Từ ghép(5) Đây là những từ có hai hoặc hơn hai tiếng được ghép lại với nhau dựa trên quan hệ ý nghĩa. Dựa vào quan hệ ngữ pháp giữa các yếu tố, từ ghép được phân ra làm hai loại chính: Từ ghép đẳng lập là từ ghép mà quan hệ ngữ pháp giũa các thành tố trong từ là quan hệ bình đẳng. Xét về mặt nội dung, nghĩa của từ ghép đẳng lập mang tính chất tổng hợp, khát quát, vídụ: nhà cửa, quần áo, xe cộ, chợ búa, v. Từ ghép chính phụ là những từ ghép có một yếu tố chính và một yếu tố phụ về mặt ngữ pháp.
Ý nghĩa của từ ghép chính phụ cụ thể hóa, sắc thái hóa ý nghĩa của thành tố chính vốn là thành tố chỉ loại, ví dụ: hoa hồng, xe đạp, xanh ngắt, nhảy cẫng, v. Ngoài ra, trong Ngữ pháp tiếng Việt (Tiếng – Từ ghép – Đoản ngữ) (1996), Nguyễn Tài Cẩn còn đưa ra thêm một loại từ ghép đó là Từ ghép ngẫu nhiên. Đây là từ ghép trong đó giữa các tiếng không có quan hệ ngữa âm hay ngữ nghĩa, ví dụ: cà phê, a xít, mè nheo, ba láp, ba hoa. Hình vị trong tiếng Hàn Trong Về vấn đề được gọi là “Cấu tạo từ” trong tiếng Việt, Nguyễn Đức Tồn (2016) đã đề cập đến việc các nhà Việt ngữ học đều thống nhất coi đơn vị cấu tạo từ trong tiếng Việt là hình vị, tuy nhiên ông cũng đề cập đến hai luồng quan điểm đối lập nhau trong việc xác định hình vị.
Đầu tiên là luồng quan điểm cho rằng “hình vị” trùng với âm tiết, có một số tác giả tiêu biểu cho luồng quan điểm này như Nguyễn Tài Cẩn, Cao Xuân Hạo. Một luồng quan điểm khác lại coi “hình vị” không hoàn toàn trùng với âm tiết. Tác giả Nguyễn Đức Tồn cũng dẫn chứng các thuyết của các tác giả về hai luồng quan điểm này vào bài viết của mình. Chẳng hạn như ở luồng quan điểm thứ nhất Nguyễn Tài Cẩn (5) Nguyễn Đức Tồn, Về vấn đề được gọi là “Cấu tạo từ” trong tiếng Việt, Ngôn ngữ.
13 cho rằng: “Đơn vị ngữ pháp nhỏ nhất của tiếng Việt, vừa là hình vị, vừa là âm tiết, có ý nghĩa và có giá trị cao về mặt hình thái”, và Cao Xuân Hạo cũng đã ủng hộ với ý kiến này. Mặt khác ở luồng ý kiến thứ hai, theo Đỗ Hữu Châu: “ Hình vị là những đơn vị được tạo ra từ các âm vị, tự thân có nghĩa nhưng không được dùng trực tiếp để giao tiếp, tức là không trực tiếp được dùng để kết hợp với nhau tạo thành câu (…). Hình vị (hay yếu tố cấu tạo từ) tiếng Việt là những hình thức ngữ âm cố định, bất biến, nhỏ nhất, với dạng chuẩn tối thiểu là 1 âm tiết, tự thân có nghĩa (từ vựng hay ngữ pháp), có thể chịu tác động của phương thức cấu tạo để cấu tạo từ cho tiếng Việt”. Bên cạnh đó tác giả cũng đề cập đến hình vị theo quan niệm của ngôn ngữ học Ấn  u là yếu tố nhỏ nhất nhưng phải có nghĩa (nghĩa từ vựng hoặc nghĩa ngữ pháp).
Ngữ pháp hiện đại Full Back (2018, tr.38) đã định nghĩa hình vị trong tiếng Hàn có điểm khá tương đồng không chỉ với hình vị trong tiếng Việt mà còn tương đồng với quan niệm về hình vị trong ngôn ngữ học Ấn Âu như sau: “형태소는 일정한 뜻을 가진 가장 작은 말의 단위다” (hình vị trong tiếng Hàn là đơn vị từ nhỏ nhất có ý nghĩa nhất định). Bên dưới là vídụ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về hình vị trong tiếng Hàn. Phân tích hình vị trong câu Câu văn Từ loại Hình vị 치마가 작다 치마 / 가 / 작다 치마 / 가 / 작 / 다 Có thể tách câu văn “치마가 작다” theo hình thức phân chia thành các từ loại như sau 치마 (명사 danh từ), 가 (조사 trợ từ), 작다 (형용사 tính từ). Trong bảng hình vị ta lại thấy danh từ 치마 vẫn giữ nguyên, trong khi tính từ 작다 lại tách ra một lần nữa.