Khóa Luận Tốt Nghiệp Về Phương Pháp Dạy Học Và Tiến Trình Giảng Dạy Vật Lý Lớp 11

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp vật lý lựa chọn phương pháp dạy học và xây dựng tiến trình giảng dạy cho một số bài học, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Trịnh Bảo Linh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Thanh Thảo
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Vật Lý
• Đề tài: Khóa Luận Tốt Nghiệp Vật Lý Lựa Chọn Phương Pháp Dạy Học Và Xây Dựng Tiến Trình Giảng Dạy Cho Một Số Bài Học Vật Lý Lớp 11 PTTH
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN I: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học vật lý với mục đích phát triển năng lực nhận thức cho học sinh
• 1.2. Phân biệt các phương thức hoạt động nhận thức cơ bản trong vật lý
• 1.3. Lựa chọn phương pháp dạy học cho bài học vật lý cụ thể
• 2. PHẦN II: VẬN DỤNG LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CHO MỘT SỐ BÀI HỌC CỤ THỂ VÀ XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY THEO ĐỊNH HƯỚNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC
• 2.1. Bài: ĐIỆN TRƯỜNG
• 2.1.1. Phương pháp dạy học: Thuyết trình (diễn giảng) diễn dịch, Đàm thoại diễn dịch, Đàm thoại mô hình hóa
• 2.1.2. Tinh huống có vấn đề
• 2.1.3. Vấn đề nhận thức 1
• 2.1.4. Nghiên cứu mô hình
• 2.1.5. Cường độ điện trường là một đại lượng vectơ
• 2.1.6. Vấn đề nhận thức 2
• 2.1.7. Xây dựng mô hình giả thuyết
• 2.1.8. Nghiên cứu trên mô hình giả thuyết
• 2.1.9. Thực nghiệm chứng tỏ các nghiên cứu trên mô hình đường sức điện là đúng đắn
• 2.1.10. Phát biểu kiến thức
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khóa luận tốt nghiệp vật lý lớp 11 PTTH

Khóa luận tốt nghiệp về vật lý lớp 11 PTTH là một phần quan trọng trong chương trình học, giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết. Nội dung khóa luận thường tập trung vào việc lựa chọn phương pháp dạy học và xây dựng tiến trình giảng dạy cho các bài học cụ thể. Việc này không chỉ giúp sinh viên phát triển năng lực nhận thức mà còn nâng cao khả năng giảng dạy trong tương lai.

1.1. Mục tiêu của khóa luận tốt nghiệp vật lý

Khóa luận nhằm mục đích phát triển năng lực nhận thức cho học sinh thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực. Điều này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng thực hành và tư duy phản biện.

1.2. Tầm quan trọng của phương pháp dạy học trong vật lý

Phương pháp dạy học đóng vai trò quyết định trong việc hình thành và phát triển năng lực trí tuệ cho học sinh. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức và phát triển kỹ năng cần thiết.

II. Thách thức trong việc lựa chọn phương pháp dạy học vật lý

Việc lựa chọn phương pháp dạy học cho các bài học vật lý không phải là điều dễ dàng. Các giáo viên thường gặp phải nhiều thách thức như sự đa dạng trong trình độ học sinh, sự thay đổi trong chương trình học và yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy. Những thách thức này đòi hỏi giáo viên phải có sự linh hoạt và sáng tạo trong việc áp dụng các phương pháp dạy học khác nhau.

2.1. Đặc điểm của học sinh lớp 11 PTTH

Học sinh lớp 11 thường có sự khác biệt về trình độ và khả năng tiếp thu kiến thức. Điều này yêu cầu giáo viên phải điều chỉnh phương pháp dạy học sao cho phù hợp với từng nhóm học sinh.

2.2. Sự thay đổi trong chương trình học

Chương trình học vật lý đang trong quá trình đổi mới, điều này tạo ra áp lực cho giáo viên trong việc cập nhật kiến thức và phương pháp giảng dạy. Việc nắm bắt kịp thời các thay đổi này là rất quan trọng.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả cho vật lý lớp 11

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Các phương pháp như thuyết trình, đàm thoại, và thực nghiệm là những lựa chọn phổ biến. Mỗi phương pháp có những ưu điểm riêng, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn.

3.1. Phương pháp thuyết trình trong giảng dạy vật lý

Phương pháp thuyết trình giúp giáo viên truyền đạt kiến thức một cách hệ thống và logic. Tuy nhiên, cần kết hợp với các hoạt động tương tác để tăng cường sự tham gia của học sinh.

3.2. Đàm thoại và thảo luận trong lớp học

Đàm thoại là phương pháp giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giao tiếp. Thảo luận nhóm cũng khuyến khích học sinh chia sẻ ý kiến và học hỏi lẫn nhau.

3.3. Thực nghiệm và mô hình hóa trong dạy học

Phương pháp thực nghiệm giúp học sinh áp dụng lý thuyết vào thực tế, từ đó nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề. Mô hình hóa cũng giúp học sinh hình dung rõ hơn về các hiện tượng vật lý.

IV. Xây dựng tiến trình giảng dạy cho bài học vật lý

Xây dựng tiến trình giảng dạy cho các bài học vật lý là một bước quan trọng trong việc tổ chức hoạt động học tập. Tiến trình này cần được thiết kế sao cho hợp lý, giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng. Việc này bao gồm việc xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức.

4.1. Các bước xây dựng tiến trình giảng dạy

Tiến trình giảng dạy cần được xây dựng theo các bước rõ ràng, từ việc xác định mục tiêu học tập đến việc lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức. Điều này giúp đảm bảo tính logic và hiệu quả trong quá trình dạy học.

4.2. Đánh giá và điều chỉnh tiến trình giảng dạy

Sau khi thực hiện giảng dạy, việc đánh giá kết quả học tập của học sinh là rất quan trọng. Dựa trên kết quả này, giáo viên có thể điều chỉnh tiến trình giảng dạy cho phù hợp hơn với nhu cầu của học sinh.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các phương pháp dạy học và tiến trình giảng dạy vào thực tiễn đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển được các kỹ năng cần thiết cho việc học tập và làm việc sau này. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc tổ chức hoạt động nhận thức trong dạy học vật lý giúp học sinh phát huy tối đa năng lực của mình.

5.1. Kết quả từ thực nghiệm sư phạm

Các kết quả từ thực nghiệm sư phạm cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp dạy học tích cực là rất hiệu quả.

5.2. Ứng dụng kiến thức vào thực tiễn

Học sinh có khả năng áp dụng kiến thức vật lý vào các tình huống thực tế, từ đó nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày.

VI. Kết luận và tương lai của dạy học vật lý

Khóa luận tốt nghiệp về vật lý lớp 11 PTTH không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức mà còn trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết cho sự nghiệp giảng dạy sau này. Tương lai của dạy học vật lý sẽ tiếp tục phát triển theo hướng đổi mới, với sự chú trọng vào việc tổ chức hoạt động nhận thức và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.

6.1. Tương lai của phương pháp dạy học vật lý

Phương pháp dạy học vật lý sẽ ngày càng được cải tiến để phù hợp với yêu cầu của thời đại mới. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng sẽ mở ra nhiều cơ hội mới.

6.2. Định hướng phát triển năng lực cho học sinh

Định hướng phát triển năng lực cho học sinh sẽ là mục tiêu hàng đầu trong dạy học vật lý. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BO GIÁO DUC VA ĐẢO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHAM TP. HỒ CHÍ MINH KHOA VẬT LÝ whl x .“ KHÓA LUẬN TOT NGHIỆP HỌC VẬT LÝ LỚP 11 PTTH GVHĐ ; TS. LÊ THỊ THANH THẢO SVTH : TRINH BẢO LINH KHOA : 1998. \ THU-VIEN Tr udeng Den Hor Su Phúc ( : TP 4Ô ~C*94+ tì Ohl ae) TP.

HỒ CHÍ MINH , 05 / 2002 Khóa Lian tất n‡iệp D: GWF1S Lê Thị Than Tháo hoàn thành khoá luậu tốt nghiệp SVTH Trị Bảo Lith Trang! Y hóa Lận tốt s#iệp WFD.Thị TS ThahLê Thắc MỤC LỤC Trang LÍ nói (ẤN ics 0 6 G0 cencsxecyesezevsrhseeereeoacseeszveeeseseseeeteeeneepesezcos 2 0071/19 101020/ 1. Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong day học vật lý với mục đích phát triển nang lực nhận thức cho học sinh. Làm thế nào dé có thể tổ chức hoạt động nhận thức(HĐTN) cho học sinh khi giảng dạy một bài học vật lý cụ thể. 5 1) Phân biệt các phương thức HĐTN cơ ban trong vật lý.

2) Lựa chọn phương pháp dạy học cho bài học vật lý cụ thể. Phan II: Vận dụng lựa chọn phương pháp day học cho một số bàihọc cụ thể và xây dựng tiến trình giảng dạy theo định hướng tổ chức HĐTN. šts0g3553089:s6593600512Ăi60u-350130083805)13Gi1004(0%0340G01203GGSXQ1640844(\:300EG102X600G6 10 J1U/Woi nu. 10 Bài 2: Dòng điện trong chất KIL.cccccscecossoscssssssccccecssesoscessvaesecosnseseasectans l6 Bir 3: Dòng điện trong chân không.

+ Bài 4: Dòng điện trong bán dẫn. 25 Bài 5: Cách tiếp cận khác của bài “Dong điện trong bán dan”. 2z Ea! ie Dưỡng cínti ng TẾ 2400G110166ccsxce<csc=seceseesoeoeeeessspseeeronsaespsoss. 3‹ Phần III; Thực nghiệm sư phạm: Sơ hộ đánh giá mức độ nắm vững kiến thức của học sinh sau khi gidng dạy một số bài học về biểu diễn từ trường theo tiến trình đã xây dựng.

Mục đích điỀU tfa. Sư S43 se se se cơ cze 4: IITƯ NG Ei | ee ee Tere 4: III. Phương pháp tiến hành điều tra. ch sec 4) IV.

Xử lý kết quả điỂu tea oo. ccesececsesesssessceveveevseersesvsevavseseeavsnsesneeenncers 4 V, Hoàn cảnh tiến hành thực nghiệm sư phạm. $4 VỊ, Kết quả nghiên cứu cho phép phán đoán như sau. 53 KU NI Tuwbbti64x644xsxit0yÿ62e6ytiekos60ibiyasssilá2k6zaiig0sáš601)5cessEgyssaasai 5? Phụ Bape 066 ca peupouah pepmupruappenenenapedsonnonnes Sc PhH_ gS 25 seeeeeeeexesrteartiiotnooie9010x69000400262/9/64)1056642166/2552605V4k645104336682/43 6) BOTAN: RT sek iise Sticke 2660164000320) GLG2G10000 0360.060255 64 NEE Co cnmannenmenaxonsos ne enema reer amennNenart remem iemeamel 6 SHOW (Da RM: saceassceccsarcccseccaeescsscebaceaseetiuss eanalaeseeeBaweee SVTH Trrh Báo Lit Trang2 khóa Lan vết n‡iệp GW.

TS Lê TH Thư Tháo Hiện nay, sách giáo khoa của cấn PTCS đã và đang được đổi mới, bên cạnh đó sách giáo khoa của cấp PTTH cũng được tiến hành đổi mới và theo dự kiến sẽ đưa vào day học từ năm 2005, Theo để án đổi mới giáo dục PTTH của Bộ GD -ĐÐT không những chỉ đổi mới về chương trình sách giáo khoa mà phải đổi mới hoạt đông nhân thức tích cực hơn. Trong giai đoạn giao thời hiện nay, mặc dd còn khó khăn cho người giáo viên khi phải thay đổi phương pháp dạy học do phải dựa trên cơ sở của sách giáo khoa cũ, Nhưng người giáo viên vẫn phải khắc phục những khó khăn đó để tiến hành tổ chức các giờ học theo phương pháp tổ chức hoạt dong nhận thức. Trong luận van của mình, em cũng lựa chọn và tiến trình một số bài dạy theo phương thức tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh. Qua đó, em vừa vận dụng được những lý luận đã được học vào thực tế vừa giúp em làm quen với việc thay đổi phương pháp dạy học theo yêu cau hiện nay.

SVTH: Trỳh Bão Lh Trang3 khóa Lite tốt. ngiệp GWÓ: f9 Lê TH Tham Tháo PHAN I: CƠ SỞ LÝ LUẬN I. Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong day học vat lý với mục đí rién nănglực nhận J sinh — Tai sao chúng ta phải tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong quá trình dạy học vật lý? Bởi vì chỉ khi tổ chức hoạt động nhận thức thì năng lực nhận thức mới có điều kiện phát triển. Khi tham gia vào các hoạt động nhận thức học sinh từn bước được rèn luyện các kỹ năng tay chân, trí tuệ, từng bước tiếp cận các phương pháp nhận thức mới được sử dụng hiệu quả.

Vi dụ: phương pháp tương tự. phương pháp mô hình hóa, phương pháp suy luận logic, đặc biệt là phương pháp thực nghiệm. Giờ học phải được tổ chức đa dạng ở trên lớp. phải tạo điều kiện để học sinh có nhiều thời gian hoạt động nhận thức đu dạng ở trên lớp, phải tạo điều kiện để học sinh phát triển kha năng tự học, tự tìm hiểu, đi sâu và mở rộng kiến thức của mình.

- Kiến thức và kỹ năng là hai thành tố quan trong của năng lực. Bên cạnh việc giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức cẩn phải tạo điều kiện để rèn luyện kỹ năng cho học sinh. Tổ chức hoạt động nhận thức trong dạy học chúng một cách hài hoà, hợp lý trong hoạt động nhận thức: + Kỹ năng thu thập thông tin từ các việc quan sát, ta cứu, điều tra. + Kỹ năng xử lý thông tin như khái quát hoá để rút ra kết luận.

thành lập các bằng biểu đồ. để rút ra quy luật sap xếp. hệ thống hoá. lưu trữ thông tin.

+ Kỹ năng truyền đạt thông tin bằng lời, bằng văn bản. + Kỹ năng tự học. + Kỹ năng phát hiện và giải quyết vấn dé học tập + Kỹ nang sử dung các dụng cụ đo lường phổ thông như thứoc. bình chia độ, nhiệt kế.

ampe kế, von kế. + Kỹ năng lắp ráp và thực hiện những thí nghiệm vật lý đơn giản. Kỹ năng sử dụng những thuật ngữ vật lý. - — Tổ chức hoạt dong nhắn thức trong quá trình dạy học vật lý sẻ tăng cường những hoạt động học tập tích cực và tự luc của học sinh.

phát huy chủ động, sáng tạo và mọi mặt vé năng lực nhận thức của SVTH Trịnh Bảo Lrh Trang Khóa Lên tất.T1SLê Tị Thanh Tháo học sinh, Nếu khởng tổ chức hoạt dong nhận thức trong quá trình day học vật lý thì tất vếu là nàng lực nhận thức của học sinh sẻ không phát triển hoặc phát triển cham. - — Tổ chức hoạt động nhận thức trong day học vật lý là phù hợp với yêu cầu đổi mới hiện nay. Xuất phát từ yêu cầu của chính các học xinh: giúp các em có kha năng độc lập trong học tập. có kha nang thích ứng và chuyển đổi công việc theo yêu cầu của xã hội.

có khả năng biết vận dụng linh hoạt kiến thức vật lý vào thực tế đời sống và lao động. - Tif những lý do nêu trên ta nhận thấy dạy học theo hướng tổ chức hoạt động nhân thức thì năng lực nhận thức của học sinh mới phát huy. Điều này cũng đã được để cập đến trong chủ trương cải tiến phương pháp dạy học nhằm thực hiện nội dung của các sách giáo khoa vật lý mới đã và đang được vận dụng vào thực tế trong thời gian gần. ` ũ Đối tượng nhận thức (Đối tượng hiện tượng vật lý cần nghiên cứu ) Vấn dé nhận thức (Hoặc) Giả thuyết Giả thuyết (Mô hình hoá giả thuyết) Kết quả nghiên cứu mô hình lực nphiệm kiểm chứng 'Thực nghiệm kiểm chứng Kiến thức (ở mức đê thực Kiến thức (ở mức đo ly nghiem) thuyết I 3VIIt Tr_h Báo Uri Trang thóa lận tất.TSLA Thị Thanh Tháo (Các đại lượng vật lý đặc trưng cho đối (Các đại lượng vật lý đặc trưng cho mô tượng.

hiện tượng) hình) - Các quan hệ nhân quảbiểu diễn sự - Các quy luật biến đổi của chúng(tcủu hiển đổi của chúng(có thé là | qui mô hình) tắc. | quá trình. | nguyên - Các hệ quả quan trọng(có thé là các lý. vật lý) định luật thực nghiệm) ~ Phương thức HĐTN đưa đến kiến thức - Phương thức HĐTN đưa đến kiến thức d mức do thực nghiệm.

ở mức độ lý thuyết, Để lựa chọn phương pháp dạy học của từng bài phải dựa trên cơ sd sau: -Phương thức HĐTN được lựa chọn phải phù hợp với đặc điểm và mức độ kiến thức của bài học để vừa đảm bảo học sinh chiếm lĩnh được kiến thức vừa đảm bảo HĐTN học tập mang tính khoa học và đúng đắn(phẩn cứng) + Với các bài học có thể giải quyết một vấn dé nhận thức trọn ven thì tùy đặc điểm của vấn dé nhận thức mà phương thức HĐTN có thể tổ chức theo phương thức HĐTN đưa đến kiến thức ở mức độ lý thuyết. + Với các bài học mà kiến thức cần dé cập chỉ là kết quả của một(hay một vài) giai đoạn của HĐTN theo phương thức của HĐTN đưa đến kiến thức ở mức độ lý thuyết thì phương pháp dạy học được lựa chọn trên cơ sở phương pháp nhận thức cơ bản của giai đoạn đó trong HĐTN khoa học, - — Phương pháp dạy học phải phù hợp với học sinh về nhiều mặt. đặc biệt là trình độ phát triển trí tuệ, đồng thời phải phù hợp với diéu kiện dạy hoc(phan mềm). - “Phan cứng” là yêu cầu tôn trong khi lựa chọn phương pháp dạy học.

“phần mềm” tạo nên tính mở của phương pháp dạy học cụ thể. 4% Lựa chọn phương pháp dạy học trong từng bài cụ thể: SVTH TriBáo nh Lith Trango khóa Lian tất n‡iệp mm __ Ono: 1©LÁ Thị Therh Thái; 2.1 Những bài học cho phép tổ chức HĐTN học tập cho học sinh tương đối đấy đủ theo phương thức HĐTN đưa đến kiến thức ở mức độ thực nghiệm hay phương thức HĐTN đưa đến kiến thức ở mức độ lý thuyết. - Phương pháp dạy học thích hợp của loại này xếp theo cap độ phát triển trí tuệ của học sinh có thể là: + Thuyết trình (diễn giảng) giải quyết vấn đẻ. + Đàm thoại giải quyết vấn để, + Tìm tồi (một phần) giải quyết vấn dé.

+ Tìm toi (khái qual) giải quyết vấn dé. + Nghiên cứu giải quyết vấn đề. Ví du như bai: + Dòng điện trong không khí + Dòng điện trong chân không + Hiện tượng cảm ứng điện từ. Khái niệm từ thông.2 Những bài học thuộc giải đoạn giới thiệu(xây dựng) mo hình cấu trúc vật chất ở mức độ nào đó.

-Phương pháp nhận thức chủ yếu cần dùng là phương pháp tương tự và phương pháp mô hình hóa. -Phương pháp day học cụ thể của loại bài này xếp theo cấp độ phát triển trí tuệ của học sinh có thể là: +Thuyết trình(diễn giảng) mô hình hoá +Đàm thoai(néu vấn để) mô hình hod(nhiéu mức độ) +Nghiên cứu mô hình hoá. Ví du như hài: +Điện trường +Đường cảm ứng từ .3 Các bài học thuộc giai đoạn nghiên cứu mô hình để tìm ra các đại lượng vật lý đặc trưng cho mô hình và suy luận các quy luận biến đổi của chúng. -Phướng pháp dạy học cụ thể của các bài nầy xếp theo cấp độ phát triển trí tuệ của học sinh có thể là: — — _ a-_—— 9VTH Trị Báo Lith Trang?