CHƯƠNG I: LÍ DO CHỌN DE TÀI, MỤC TIÊU, NOI DUNG, LƯỢC SỬ NGHIÊN CUU DE TÀI, PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU GVHD: Thạc sỹ Trần Văn Thành Trang: SVTH: Nguyễn Thi Anh Thuy Khoá luận tốt nghiệp niên khoá 2000-2004 Để tài: Bước đầu tìm hiểu địa danh vùng Bac Trung Bộ CHUONG I: Li DO CHON DE TAI, MUC TIEU, NOI DUNG, LƯỢC SỬ NGHIÊN CUU ĐỀ TÀI, PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU II. LÍ DO CHON ĐỂ TÀI, MỤC TIÊU, NỘI DUNG, LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1. Lí do chọn dé tài. Môn Địa Danh Học hiện nay đã được đưa vào chương trình đào tạo chuyên ngành Địa lí và du lịch của nhiều trường Đại học và Cao Đẳng, để có được thành quả như vậy là nhờ có sự quan tâm nghieâ cứu của nhiều nhà chuyên môn,các giảng viên và sự hứng thú nghiên cứu của rất nhiều sinh viên, những người quan tâm.
Nghiên cứu bộ môn này chúng ta sẽ tìm thấy những kiến thức tổng hợp về tự nhiên, lịch sử, văn hoá-xã hội,. Là sinh viên năm cuối, cũng là một giáo viên giảng dạy bộ môn Địa lí, môn học có tính chất tổng hợp trong tương lai, em mong muốn đem những kiến thức học được ở trường và quá trình tư bản thân nghiên cứu, áp dụng kiến thức được học để tìm hiểu những vấn để vé Địa lí, nhất là địa lí nước mình để có kiến thức phong phú hơn, gẩn gũi hơn nêu ra khi giảng dạy cho các em. Tuy nhiên, do thời gian và khả năng còn hạn chế nên em chỉ nghiên cứu ở phạm vi một vùng lãnh thổ của nước ta: vùng Bắc Trung Bộ, về để tài địa danh của vùng. Đây là vùng có sự đa dạng vé tự nhiên, trải qua nhiéu thay đổi và phát triển về lịch sử con người, nơi phát sinh của 3 dòng họ: Trịnh, Lê, Nguyễn; là nơi đóng đô của tiểu đại phong kiến cuối cùng của Việt Nam, có sự giao thoa giữa nhiều nền văn hoá (Hoá Bình, Đông Sơn, Núi Do, Bàu Tró, Sa Huỳnh.) và GVHD: Thạc sỹ Trần Văn Thành Trang: 9 SVTH : Nguyễn Thi Anh Thuy Khoá luận tốt nghiệp niên khoá 2000-2004 Đểtài: Bước đầu tìm hiểu địa danh vùng Bắc Trung Bộ hiện là cầu nối chung chuyển kinh tế — xã hội giữa hai miền nam bắc của nước ta, Được sư hưởng dan và giúp đỡ của thay Thạc si Tran Văn Thành, giảng viên bộ môn “Địa Danh Học” khoa Địa Lí trường Đại học Sư Phạm Thành Phố Hổ Chí Minh, và các thay cô trong khoa, em mạnh dạn chọn để tài “BUGC ĐẦU TÌM HIỂU BIA DANH VUNG BẮC TRUNG BO” làm khoá luận tốt nghiệp của mình.
Đây là dyp để em rèn luyện phương pháp nghiên cứu, nâng cao trình độ tổng hợp, xử lí thông tin, xử lí tài liệu và củng cố kiến thức đã được học. Để tài còn giúp em nâng cao trình độ hiểu biết và là nguồn tư liệu quan trọng giúp ích cho em trong việc giảng dạy sau này.2, Mục tiêu của để tài: Để tai" BƯỚC ĐẦU TÌM HIỂU ĐỊA DANH VÙNG BẮC TRUNG BỘ" là một để tài có phạm vi nghiên cứu rộng lớn, nhất là với một sinh viênmới bất đầu với việc nghiên cứu khoa học, nên trong quá trình nghiên cứu em sẽ cố gắng đạt được một số mục tiêu sau: -Thống kê và phân loại một số địa danh tiêu biểu của vùng Bắc Trung Bộ. -Rút ra một số đặc điểm chung của địa danh vùng Bắc Trung Bộ vé mặt phản ánh hiện thực, đặc điểm chuyển biến của địa đanh cũng như đặc điểm vé nguồn gốc phát sinh và phương thức đặt tên địa danh của vùng này. Qua đó thấy được sự khắc biệt giữa địa danh vùng này với một số vùng khác.3, Nội dung của dé tài: Để đạt được những mục tiêu trên, để tài cẩn phải được thực hiện theo các nội dung sau: ¢ Đặc điểm môi trường tự nhiên và nhân văn vùng Bắc Trung Bộ.
e Thống kê, phân loại nguồn gốc phát sinh địa danh BTB để từ đó xếp loại theo hệ thống nhằm đáp ứng mục đích nghiên cứu. e Đặc điểm chung địa danh vùng Bắc Trung Bộ. ¢ Đặc điểm địa danh du lịch vùng Bắc Trung bộ. e©_ Đặc điểm địa danh vùng Bắc Trung Bộ So với các vùng khác.
GVHD: Thạc sỹ Trần Văn Thành Trang: 10 SVTH: Nguyễn Thi Anh Thuy Khoá luận tốt nghiệp niên khoá 2000-2004 Đề tài: Bước đầu tìm hiểu địa danh vùng Bấc Trung Bộ 1. Giơí hạn của dé tài: Như đã trình bày ở trên, vùng Bắc Trung Bộ có phạm vi lãnh thổ rông lớn gồm 6 tỉnh:Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tinh, Quảng Bình, Quảng Tri và Thừa Thiên Huế. Vì vậy, việc thống kê phân loại những mới chỉ dừng ở mức các địa danh tiêu biểu, riêng các địa danh hành chính thì mới đừng được ở cấp xã, phường rồi từ đó rút ra những đặc điểm của địa danh ở vùng Bắc Trung Bô. Lược sử nghiên cứu dé tài.
Trên thế giới, Địa danh học là một khoa học thuộc nhiều ngành nghiên cứu: ngôn ngữ học, lịch sử học, địa lí học. khoa học này đã có từ lâu đời nhưng nó nằm rải rắc trong các lĩnh vực khac Inhau. Cho mãi tới đấu thế kỉ XIX nó mới trở thành một ngành khoa học độc lập ở các nước Tây Au. Ngày nay đã rất phát triển và có rit nhiều chuyên khảo về địa danh học: sổ tay địa danh được công bố ở Liên Xô, Hoa Kỳ, Anh, Đức,Pháp,Trung Quốc.
vào cuối thê ki XIXvà đã trở thành một ngành khoa học rất hiện đại. Cũng như địa danh thế giới, địa danh Việt Nam cũng có quá trình sưu tập khá lâu đời, song mức độ phát triển lại châm chap. Cho tới nay, ngành khoa học này vẫn chưa được khẳng định, chưa đạt đến trình độ hiện đại. Trong quá trình nghiên cứu có thể chia địa danh Việt Nam thành hai phần riêng với các mục đích và trình độ khác nhau.
Xưa kia, để phục vụ cho công cuộc xâm lược và thống trị nhân dân ta, phong kiến phương Bắc đã nghiên cứu địa danh Việt Nam trong các sử sách và tài liệu như: Tiền Hán thư, Địa lý chí; Hậu Hán thư, Dia lý chí; Tấn thư, Địa lý chí; Thuỷ Kinh của Tang Khim (đời Hán); Thông điển của DS Hưu (đời Đường); Thái Bình hoàng vũ ký của Nhạc Sử (đời Tống). Cũng để phục vu cho mục đích xâm lược, thực dân Pháp cũng đã đưa nhiểu chuyên gia nghiên cứu vé đất nước và con người Việt Nam, trong đó có địa danh, có khi dưới hình thức các giáo sĩ như: các cuốn sách histoire de toyavme de Tvnqgvin (Lịch sử vương quốc Đông Kinh) của giáo sĩ A. de Rhodes Lyon, 1651; Voyages et travaux des missionnaires de la compagnie de Jésus. Mission de la Cochinchine et du Ton Kin (Chuyến di và công việc của các giáo sĩ đoàn Jésus- phái đoàn Nam Kì và Bắc Kì) của các giáo sĩ F.
de Montézon và E. GVHD: Thạc sỹ Trần Văn Thành Trang: ÏlÏ SVTH: Nguyễn Thị Anh Thuy Khoá luận tốt nghiệp niền khoá 2000-2004 Để tài: Bước dau tìm hiểu địa danh vùng Bấc Trung Bộ Các nhà nghiên cứu trong nước cũng bất đầu nghiên cứu Địa danh từ thời kỳ độc lập tư chủ, nhất là từ thời Lê. Thời kì này cũng có thể chia làm hai thời kì nhỏ hơn. O thời kì tích luỹ tư liệu đã có một số tác phẩm quan trọng như: Dư địa chí của Nguyễn Trãt(1435), Lịch triều hiến chương loạn chí, trong Dư địa chí của Phan Huy Ích( 1821), đặc biệt một số tác giả đã bắt đầu đi sâu nghiên cứu và đã có những tác phẩm có tònh chất chuyên mônhơn như: Vũ trung tuỳ bút của Phạm Đình Hổ,Phương Dinh Dư địa chí của Nguyển Siéu( 1900), Sư học bị khảo , mục Địa lí khảo thượng, hạ của Đặng Xuân Bảng.
Ngày nay, Địa danh học ở nước ta đã phát triển hơn trên cơ sở khoa học hiện đại. Tuy vậy, vẫn vhưa có một tác phẩm náo hoàn thiệnvà có tính hệ thống. DO6 mới chỉ là tài liệu trong các bài báo,tạp chí rới rạcnhư:việc tìm sử liệu trong ngôn ngữ din t6c(1967), nước Văn Lang qua tài liệu ngôn ngữ(1969) của Hoàng Thị Châu.;Những thay đổi vế địa lí hảnh chính trong trời kỳ Pháp thuộc (1972) của Vũ Hán Tĩnh; Phương pháp vận dụng địa danh họctrong nghiên cứ địa líhọc lịch sử cổ đạiViệt Nam(1982) của Thái Hoàng;và nhất la công trình thử bà về Địa danh Việt Nam( 1976) của trần Thanh Tâm. Hay gần đây có các công trình nghiên cứu: “Địa danh thành phố Hồ Chí Minh” của Lê Trung Hoa(1991), *Một số vấn dé về Địa danh học Việt Nam” của Nguyễn Văn Au(1993), “Sổ tay địa danh Việt Nam” của Dinh Xuân Vịnh( 1996), “Địa danh văn hoá Việt Nam" của Bùi Thiết(1987).
cũng là những công trình nghiên cứu có giá trị, xong các công trình nghiên cứu này cũng chỉ là nghiên cifuvé Địa danh học nói chung. Gần đây hơn, trong các cuốn Non Nước Việt Nam” của Tổng cục Du lịch( 1998), “sổ tay Địa danh" của Nguyễn Dược -Trung Hải(1998). các tác giả này đã hắt đầu quan tâm đến việc nghiên cứu địa danh gắn lién với mục đích phát triển du lịch song phần lớn vẫn còn tản mạn hoặc chỉ tập trung vào một số khía cạnh nhất định mà chưa đi sâu vào các giả thuyết, giải thích nguồn gốc đặt tên và phân loại địa danh một cách quy mô, có hệ thống. Như vậy , để Địa danh trở thành một ngành khoa học độc lập ở nước ta như các nước phương Tây,cần phải mất một thời gian nữa khi việc nghiên cứu địa danh mang tính ứng dụng nhiều hơn với các chuyên để chuyên sâu, có giá trị thì lúc đó địa danh học Việt Nam mới có đủ sức mạnh để tách riêng ra trở thành một môn khoa học độc lập theo đúng nghỉa của nó.
PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. PHƯƠNG PHÁP LUẬN. GVHD: Thạc sỹ Trần Văn Thành Trang: 12 SVTH: Nguyễn Thi Anh Thuy Khoá luận tốt nghiệp niên khoá 2000-2004 Đề tài: Bước đầu tìm hiểu địa danh vùng Bấc Trung Bộ 1. Cơ sở khoa học về địa danh.
Địa danh là những từ hoặc ngữ cố định dùng làm tên riêng của các địa hình thiên nhiên, các công trình xây dựng, các đơn vị hành chính, các vùng lãnh thổ. Trước địa danh ta có thể dat một danh từ chung chỉ loại địa danh đó: sông Hương, núi Ngư. chùa Sắc Tứ. Nguồn gốc địa danh phúc tạp và đa dang nên khi nghiên cứu cần tập trung vào các nội dung: nguyên tấc đặt tên và sự biến đổi của địa danh vùng Bắc trung Bộ.
a Neuyen tắc đặt tên: Việc đặt các địa danh được tuân theo các nguyên tắc nhất định.