CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA KHÍA CẠNH TAM LÝ TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC, CẢI TẠO PHAM NHÂN 1. Hoạt động giáo dục, cải tạo phạm nhân ở trại giam 1. Khái nệm phạm nhân Phạm nhân 1a từ Hán — Việt, được dùng để chỉ người pham tội: nhân là người, pham là phạm téi.! Phạm nhân hiéu đơn giản là người phạm tôi. Thuật ngữ phạm nhân được dùng kha phô bi én trong các văn bản pháp luật hình sự, trong tôi phạm học và tâm lý hoc tôi phạm Từ điển luật học do Viện khoa học pháp lý (B6 Tư pháp) soạn thao đưa ra hai nghĩa: theo nghĩa rộng thi phạm nhân là người đã bi tòa án tuyên là có tội, phải chịu hình phạt và ban an đã có hiệu lực pháp luật, theo nghĩa hep thi phạm nhân là người đã bi tòa án kết an hình phạt tu va đang được cải tạo trong các trại giam hoặc lả người bị kết án tử hình nhưng chưa thi hanh án 2 Trong phạm vi khóa luận nay, tác giả nghiên cứu người bị tòa án kết án phat tù và hiện đang chap hành án do tại trại giam, vi vậy ở đây phạm nhân được hiểu la người đã bị tòa án kết án hình phạt tủ và đang chấp hành an đó tại trại gam? 1.
Khái niém trai giam Khoan 1 Điều 17 Luật Thi hanh án Hình sự 2019 quy định “Trai giam là cơ quan thi hành án phạt từ”! còn theo quy định tại Điêu 10 Pháp lệnh thi hành án phạt tù 1003 sửa đổi 2007 thì “Trại giam là nơi chấp hành hình phạt tù của người bi kết án tù, tô chức bộ máy quản lý của trai giam gôm có Giám thị, Pho giám thi, quản giáo, chuyên viên, nhân viên, kỹ thuật viên vả sĩ quan, chiến sĩ thuộc lực lượng vũ trang bao vệ. Giám thị trai gam chi huy cán bô, chiến sĩ và ' Nguyễn Lân (2002), Tử điển từ và ngữ Hin Việt, Nzb.TĐBK, Hà Nội. ? Từ điền Mật học 006), Nzb. Tư pháp, Hi Nội.
: ` Chu Van Đức, Thích ứng tim ly của pham nhân với chế độ sinh hoạt và chế độ lao động tái tại giam (2022), Neb. Hồng Đức, Hà Nội trang 54. * Xem: khoản 1 Điều 17 Luật Thủ hảnh én Hình sự 2019. 5 chịu trách nhiệm về việc quản lý, gam giữ, giáo dục người chap hành hình phạt tù ở trại giam theo quy định của pháp luật.”Š Như vậy, những người bị kết an phat tù có thời han, tù chung thân, nếu không có quyết định hoãn chap hành án phat tù của cơ quan có thâm quyên thi sé phải chap hanh án tại các trại giam theo quyết định của cơ quan quản lý thi hành án hình sư thuộc Bô Công an Theo đó, trai giam là cơ quan thi hành an phạt tù, là công cụ thực hiện sự cưỡng chế của Nhà nước đối với những người bi Tòa án phạt tù có thời hạn, tủ chung thân.
Bằng hình phạt tù tại trai giam— biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nha nước — phạm nhân bị tước bỏ hoặc hạn ché một số quyền, lợi ich nhất định, thay vào do dưới sự quản lý của trại giam, ho được giáo dục, cải tạo để trở thành người lương thiện, sông có ích cho x4 hôi. Trại giam là công cụ quản lý quan trọng của Nhà nước, của xã hội để thiết lập bảo vệ, xay dung trật tu x4 hội mới, x4 hội chủ nghĩa, bởi sau khi chấp hành xong án phạt tù, phạm nhân có ý thức chap hành pháp luật va các quy tắc của cuộc sống xã hôi chủ nghĩa, ngăn ngừa họ phạm tôi mới, giáo dục người khác tôn trong pháp luật, đâu tranh phòng ngừa va chống tôi pham Từ đó có thể định nghĩa: “Trai giam là cơ quan thi hành hành phạt tit không chỉ ia công cu thực hiện sự cưỡng ché của Nhà nước đối với những người bi Tòa an phạt tì có thời han, phat tit chung thân nhằm giáo duc, cải tao họ trở thành người lương thiện mà trại giam còn phải là công cu quan trong của Nhà nước, của xã hội đề thiết lập bdo vệ. xdy dung trat tự xã hội mới. xã hôi chủ ngiữa ” 1.
Khai niém hoat động giáo duc, cai tạo phamnhan Theo Từ điển từ và ngữ Han — Việt, “Giáo duc la quá trình hoạt động có ý thức, có phục dich, có kế hoạch có tỗ chức nhằm bồi dưỡng cho con người những phẩm chất đạo đức và những tri thức cần thiét để người ta có khả năng tham gia mọi mặt của đời sông xã hôi ˆŠ * Xem: Điều 10, Pháp lành thi hành én phạt ti 1993 sữa đổi 2007 “ Nguyễn Lin (2002), Tử điện từ vì ngữ Hin Việt, N:b. Từ điện Bich Khoa, Hi Nội. 6 Khái niệm giáo dục, cải tao phạm nhân có thé tiếp cận từ nhiêu nghĩa, theo đó nghĩa rông có thé hiểu 1a một bô phận của giáo duc nói chung, theo nghĩa hẹp thi đó là quá trình tác động có mục đích, có tô chức, có kế hoạch của chủ thé giáo dục, cải tạo - ở đây lả cán bô quản giáo — đôi với đôi tượng tiếp nhận - ở đây là phạm nhân — nhằm đạt mục tiêu vả hiệu quả nhất định. Tử cách hiểu theo nghĩa hẹp, có thé rút ra định nghĩa: “Giáo duc, cải tạo pham nhân là quả trình tác động có nhục đích, có tễ chức, có ké hoạch của cơ quan thi hành aa phạt tù tiễn hành đối với phạm nhân trong quá trình thi hành an đề ho xóa bô những tr tưởng, nhân thức, hành đông xau, xây dung nếp ngiữ thói quen, lối sống mới phù hop với đạo đức xã hôi và luật pháp ” Hoạt đông giáo dục, cải tạo là hoạt động tương tác gồm nhiêu bước giữa hai chủ thể là chủ thé giáo dục, cải tạo và chủ thé được giáo dục, cai tạo.
Nhờ đó ma phạm nhân học được những kinh nghiêm xã hội, hoàn thiện và phát triển được nhân cách. Đặc điêmcủa hoạt động giáo duc, cải tạo phạm nhân Về muc đích, trong trai cải tao, quá trình giao duc, cải tao phạm nhân được thực hiện song song với việc thi hành hình phạt tù. Những người bi giáo duc, cai tạo ở day là những người có thiéu sót tam lý xã hội về quan niệm sống và về lỗi sống khi thực hiện hành vi phạm tôi. Muốn cải tạo, giáo dục những thiểu sót nay cần có sự kiểm tra khat khe và thường xuyên.
Kiểm tra zã hôi khat khe và thường xuyên hơn đòi hỏi phải dim bảo những nhu cau tích cực bằng cách tạo ra cho ho cấu trúc tích cực, dam bảo cắt đứt môi quan hệ xã hội có hai bang cách tao cơ sở để hình thanh các môi quan hệ tích cực, đảm bão loại bỏ những kinh nghiệm, thoi quen x4 hội tiêu cực đã tích lũy được bằng cách tạo cơ sở để tiếp thu, lĩnh hội những kinh nghiệm xã hội tích cực. Cân bộ quản giáo phải tạo ra cho pham nhân. nhu câu mới, cơ sở mới dé phát triển hệ thông các mối quan hệ đúng đắn, giúp ho tiếp thu những kinh nghiệm xã hôi tích cực trong thời gian ở trai Trong moi trường hợp, quá trình giáo dục, cải tạo cần phải chuẩn bị cho phạm nhân thích nghỉ dan với điều kiện của cuôc sông xã hội sau khi chấp hành xong hình phạt tù. 7 Điểm khác biệt cơ bản của giáo dục, cải tạo phạm nhân đối với những quá trình giáo dục khác thể hiện ở chỗ giáo dục, cải tạo phạm nhân là quá trình hoạt động diễn ra theo cơ chế “vừa xây, vừa chông”.” Xây ở đây có nghĩa la cán bộ quan giáo phải tim cách khơi gợi, thức tinh, từ đó nuôi dưỡng, hình thành những phẩm chất tét đẹp vốn có vẫn còn trong con người mỗi phạm nhân.
Giáo duc, cải tạo phạm nhân giúp họ nhận thức được tội lỗi mà họ đã gây ra trước đây, tự biết ăn nan hồi hận để réi xây dựng động cơ phan đâu học tập, cải tao tốt, tự giác lĩnh hội kiến thức pháp luật, biết thực hiện hành vi hợp pháp dé sau nay tái hòa nhập công đồng, trở thành công dan có ich cho xã hội. “Chồng” ở đây thé hiện ở chỗ công tác giáo dục, cải tạo có thê xóa bö những yếu tô tâm lý tiêu cực, các tư tường cực đoan hay chồng đối, chỉnh sửa những suy nghĩ lệch lạc đang tôn tại trong suy nghĩ phạm nhân; giúp ho én định tư tưởng, thông suốt về chính sách, pháp luật. Trong trường hợp cân thiết, can áp dụng biện pháp “giáo dục đặc biệt” đối với từng pham nhân bang cach gặp gỡ riêng dé vận đông, tuyên truyền, giải thích cho họ hiểu rõ, thông suốt về ý nghĩa của việc giáo dục va cải tao. “Xây” và “ chẳng” cũng là mục tiêu kép mà hoạt động giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trai giam ở Việt Nam can đạt được.Ê Về chủ thé, các cán bô quan giáo là chủ thể trực tiếp cho hoạt động giáo dục, cải tạo.
Người trực tiếp t6 chức quá trình giáo dục trong trai giam là các cán bộ giáo duc, quản giáo. Hoạt đông của họ tiến hành trong môi trường không thuận lợi và với những đối tượng đặc biệt. Điều nay đòi hỏi họ phải có những phẩm chat tinh thân tốt mới có thể hoàn thành được nhiệm vụ. Hoạt động của cán bô quản giáo bị han chế, không cho phép họ thuần túy làm công tác giáo dục Ho phải làm nhiều công việc có tính chất hành chính, phải tổ chức sản xuất, dạy nghệ va cả tham gia quản lý phạm nhân.
Điều nay đôi khi dẫn đến các quan giáo quên ˆ Ngô Văn Thi 2015), Hoat động giáo đục pháp huit cho phạn nhân, hain ian Tiến sĩ hật học, 2015 * Đoàn Đức Lương, Lý Nam Hii (2018), Hoat đồng giáo đục và tư vấn pháp luật cho phạm Hiên — Thực tien tat tinh Thừa Thién Hiế trang 20. § mat mục đích giáo duc của mình là lam cho phạm nhân trở thanh người lương thiện. Vì vậy, phẩm chat quan trong nhất, bao ham nhật đối với người làm công tác giáo dục trong trại gam là không được quên mắt nhiệm vụ giáo dục: Họ phải là người kiến tạo và quản lý các sự thay đổi của pham nhân. Yêu cầu nay đòi hỏi họ khi giải quyết bat ky nhiệm vụ nao cũng phải được tiền hành trên quan điểm su pham và la tam gương nhân cách trên moi lĩnh vực đối với phạm nhân.
Tập thé cán bộ, chiến sĩ trong trại giam được xem xét nine là một chủ thé giáo dục. B6 may tô chức trại gam gồm nhiều bộ phận khác nhau cũng như nhiêu chiến sĩ cán bộ khác nhau, làm công việc cụ thể khác nhau.