Mở đầu Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tong quan nghiên cứu Chương 3: Thực trạng về van đề bat bình đăng giới trong giáo duc ở Việt Nam Chương 4: Nghiên cứu thực nghiệm về tình trạng bất bình dang giới trong giáo dục ở Việt Nam Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYET VA TONG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở ra quyết định đầu tư vào giáo dục Lý thuyết vốn con người Lý thuyết vốn con người liên quan đến giáo dục như là một sự đầu tư dé tối đa hóa chất lượng cuộc sống cho tương lai (Becker, 1964). Việc đầu tư cho giáo dục sẽ tạo ra lợi ích là nâng cao thu nhập trong tương lai, đồng thời đòi hỏi chi phi trực tiếp và chi phí cơ hội vì không làm việc trong thời gian đi học. Trong đó, chi phí cho việc đi học bao gồm: chỉ phí trực tiếp cho sách vở, học phí, đồng phục và chi phi đi lại cũng như các chi phí cơ hội do trẻ em không thể giúp đỡ việc nhà hoặc công việc kinh doanh của gia đình hoặc lao động kiếm thêm tiền.
Mỗi người sẽ so sánh những chỉ phí trực tiếp và chỉ phí cơ hội đó với lợi ích trong tương lai của việc đầu tư cho đi học. Việc đầu tư cho đi học sẽ tiếp tục nếu lợi ích biên cao hơn chi phí biên. Việc đầu tư cho giáo dục sẽ tăng theo kỳ vọng lợi ích đạt được trong tương lai và giảm theo chi phi đi học. Hầu hết các nước phát triển và đang phát triển đều đồng ý rằng, đầu tư cho giáo dục là xứng đáng vì lợi nhuận của giáo dục vượt qua chi phí cho việc đi học (năng suất lao động cá nhân, phát triển kinh tế xã hội, sức khỏe,.)(Đinh Thị Nga, 2017) Đối với trẻ nhỏ ở các nước đang phát triển, việc quyết định đầu tư thường do cha mẹ đưa ra.
Họ dự kiến sẽ cân nhắc giữa lợi ích tương lai của việc cho con di học so với chi phí trước mắt. Theo Becker (1994), hai đối tượng có học van khác nhau thường có những thu nhập khác nhau. Vì thế, quyết định về khoảng thời gian cho con cái đi học tùy thuộc vào nhận thức của từng cha mẹ đối với thu nhập của con cái họ trong tương lai. Tuy nhiên, đối với cha mẹ, giá trị tạo ra từ giáo dục bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, ở cả cấp độ hộ gia đình và; bối cảnh hộ gia đình đó sông.
Ở cấp độ gia đình, trình độ học vẫn, công việc của cha mẹ, thu nhập của hộ gia đình có thể ảnh hưởng đến cách họ coi trọng giáo dục; số con và giới tính của con có thé ảnh hưởng đến cách họ phân phối các nguồn lực khan hiếm cho giáo dục; truyền thống gia đình cũng có thê ảnh hưởng đến sự sẵn sàng đầu tư cho giáo dục cho con cái của họ. Ở cấp độ xã hội, số lượng và chất lượng của các cơ sở giáo dục ở địa phương quyết định việc đưa trẻ đến trường có khả thi hay không, cấu trúc của thị trường lao động ở địa phương có thể ảnh hưởng đến nhận thức về giáo duc. Các tập quán văn hóa như truyền thống hôn nhân, con trai nối dõi, hay con gái chỉ nên ở nhà lay chồng,. có thé ảnh hưởng đến lợi ích giáo dục của con gái so với con trai, .Các yếu tô ké trên có mối quan hệ với nhau và có thé gây ảnh hưởng cùng một lúc đến cơ hội tiếp cận giáo dục của trẻ em, do đó để xác định được nhân tố ảnh hưởng quan trọng thì các yếu tố này nên được nghiên cứu đồng thời.
Lý thuyết hiệu quả chỉ phí Lý thuyết về hiệu quả chi phi cho biết được đâu là phương án hiệu quả nhất cho mỗi quyết định khi tính toán tỷ lệ chi phí trên kết quả (Levin và McEwan, 2002). Trong phân tích hiệu quả chi phí cho việc ra quyết định cho con cái đi học của bố mẹ, tỷ lệ hiệu quả chi phí của mỗi năm hoc tăng thêm thu được bằng cách chia chi phí cho việc đi học và chi phí cơ hội bị bỏ qua cho hiệu quả hay là lợi ich đạt được (thu nhập của bố me,thu nhập trong tương lai của con cái. Khi có các tỷ lệ được tính toán cho mỗi phương án, những lựa chọn thay thế có tỷ lệ nhỏ hơn sẽ tương đối hiệu quả hơn về chỉ phí; nghĩa là, chúng mang lại hiệu quả nhất định với chi phí thấp hơn những cái khác và là những ứng cử viên tốt nhất cho việc ra quyết định. Delaeghere cho biết thêm rang trẻ em ở độ tuổi tiêu học không có khả năng đóng góp đáng ké vào thu nhập hộ gia đình.
Tuy nhiên, trẻ em ở độ tudi trung học cơ sở có khả năng đóng góp nhiều hơn vào công việc gia đình hoặc tham gia các hoạt động tạo thu nhập và sự đánh đổi thực sự tồn tại giữa việc tăng thu nhập gia đình hiện tại và tăng thu nhập trong tương lai của trẻ em, một phần trong số đó có thể mang lại lợi ích cho các bậc cha mẹ. Bat bình dang giới trong cơ hội tiếp cận giáo dục Lý thuyết chức năng giới Thuyết chức năng giới gắn liền với tên tuổi Miriam Johnson. Phát đã phát biểu rằng: “Trước hết, bà ghi nhận sự that bại của thuyết chức năng dé tìm hiểu một cách tương thích sự bắt lợi của phụ nữ trong xã hội. Bà thừa nhận rằng có một xu hướng phân biệt giới tính không chủ định trong lý thuyết của Talcott Parson về gia đình và rằng thuyết chức năng đã đặt ra ngoài lề các vấn đề về sự bất bình đăng xã hội, sự thong tri và sự áp bức - một khuynh hướng có tính nguyên thuỷ trong mỗi quan tâm cơ bản của thuyết chức năng đối với trật tự xã hội”.
Lý thuyết này phân biệt vai trò giới, đặc biệt là chức năng của phụ nữ và đàn ông trong gia đình; qua đó, định vị nguồn gốc của bất bình dang giới trong xã hội theo chế độ gia trưởng. Johnson cho rằng vai trò của gia đình là xã hội hoá trẻ em và tái tạo về mặt tình cảm các thành viên trưởng thành. Vai trò đó được người phụ nữ đảm nhận bởi họ có chức năng biểu đạt còn người đàn ông có chức năng duy lý công cụ; tức là, người đàn ông có chức năng về mặt kinh tế, đời sống vật chất và đối ngoại với cộng đồng xã hội, còn người phụ nữ có chức năng duy trì tình cảm của các thành viên trong gia đình. Các chức năng của phụ nữ trong gia đình đã chi phối tới chức năng kinh tế của họ.
Phụ nữ được hướng nghiệp tới các nghề nghiệp mang tính biểu cảm như giáo viên, y tá, bác sĩ, đầu bếp, thợ may. Trong những lĩnh vực mà đàn ông thống trị, họ có thể tham gia nhưng khó có thể chiếm được vị trí cấp cao và luôn bị ảnh hưởng bởi những trách nhiệm gia đình nặng nề. Chức năng giới được truyền tải từ thế hệ này sang thế hệ khác. Các bé trai và các bé gái học hỏi vai giới từ cha và mẹ của chúng và tái tạo trong tương lai.
Ứng dụng lý thuyết chức năng giới của Johnson trong bài viết này nhằm lý giải nguyên nhân nảy sinh bat bình dang giới trong giáo duc. Với những quan điểm chủ đạo trên, trẻ em nữ khó có khả năng tiếp cận hệ thống giáo dục ở cấp cao với ly do các em sinh ra chỉ dé thực hiện những vai trò giới trong gia đình. Lý thuyết chức năng giới có thê áp dụng để lý giải bất bình đẳng giới tại những gia đình theo chế độ gia trưởng. Tuy nhiên, dé lý giải bất bình đẳng giới trong xã hội Việt Nam truyền thống và hiện đại, sử dụng các yếu tố như định kiến giới, phân biệt đối xử theo giới và khuôn mẫu giới sẽ mang lại cái nhìn rõ nét hơn khi phân tích các biểu hiện của bất bình đăng giới trong giáo dục.
Cần lưu ý rằng, lý thuyết chức năng giới cung cấp nên tang lý luận dé giải thích các yếu té chi phối bất bình đăng giới trong giáo dục. Bat bình dang giới trong lĩnh vực giáo dục Bình đắng giới trong lĩnh vực giáo dục là việc cá nhân được bình đăng về độ tuổi đi học, có cơ hội và được tạo điều kiện như nhau trong lĩnh vực tiếp cận các cấp học và chương trình giáo dục; được lựa chọn ngành, nghề học tập, đào tạo; được tiép cận và hưởng thụ các chính sách vê giáo dục, dao tạo, bôi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ; có cơ hội như nhau trong việc tham gia giảng dạy và quản lý giáo dục; được tiếp cận chương trình giáo dục mang nội dung BĐG; được học tập trong môi trường giáo dục an toàn và bình đăng (Đỗ Thiên Kính, 2005; Ngô Thị Hường, 2020). Bình dang giới trong lĩnh vực giáo dục ảnh hưởng tích cực đến chất lượng nguôn nhân lực: Các quốc gia muốn phát triển thịnh vượng, bền vững đòi hỏi phải có một nguồn nhân lực phát triển có chất lượng cao (Ngô Thị Hường, 2020). Dé đạt được điều này, đảm bảo BĐG trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo đặc biệt quan trọng.
Bởi lẽ, trẻ em trai và trẻ em gái khi sinh ra có khả năng thiên bẩm như nhau (chưa có công trình khoa học nao tuyên bố điều ngược lại) mà do định kiến giới, trẻ em trai thường được thiên vị hơn nên được học tập và đào tạo nhiều hơn, thì sẽ dẫn đến tình trạng có những trẻ em trai có tiềm năng thấp hơn trẻ em gái lại được học tập nhiều hơn. Điều này có thé dẫn đến hệ quả là chất lượng nguồn nhân lực trong nền kinh tế sẽ thấp hơn mức có thé đạt được và kìm hãm tiềm năng tăng trưởng kinh tế. Do vậy, khi mức độ bất BĐG trong giáo dục giảm đi, khi trình độ và nhận thức của trẻ em gái và phụ nữ trong gia đình được cải thiện thì việc đầu tư cho giáo dục đối với các con sẽ được cải thiện. Điều này được thể hiện trực tiếp thông qua sự day dỗ của người mẹ, khả năng thuyết phục hoặc quyền quyết định của người mẹ trong việc đầu tư nhiều hơn cho giáo dục của các con, bat ké 1a con trai hay con gái.
Hon nữa, khi trình độ và nhận thức của người me cao hon thì việc chăm sóc và quyết định dinh dưỡng đối với con cái tốt hơn. Tắt cả những điều đó sẽ góp phần làm cho chất lượng nguồn nhân lực được tăng lên và năng suất lao động của toàn xã hội sẽ được nâng cao.