Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VẺ TÁC ĐỘNG TÂM LÝ TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC, CẢI TẠO PHẠM NHÂN 1. Khái niệm tác động và tác động tâm lý 1. Khái niém tác động Từ điển Tiếng Việt định nghĩa tác động la “làm cho một đôi tượng nao đó có những biến đổi nhất định” 16, Trong từ điển Tâm lý học do A. larosevziei (1990) chủ biên đã giải thích rằng: “Tac đông là sư chuyển dich có định hướng các vận động hoặc thông tin từ thành viên nay dén các thanh viên khác tham gia tương tác.
Tác động có thé mang tinh trực tiếp khi vận động va thông tin ham chứa trong đó được thể hiện đưới xung van động (chang hạn như: đông cham, danh,.) hoặc mang tính gián tiếp khi thông tin và xung vận động được thể hiện dưới dạng tô hợp các tin hiệu thông báo về một điều gì đó, mức độ thay đổi về trang thái và hanh vi. của chủ thé ma tác động hướng tới, có thể đánh giá được mức độ ảnh hưởng của chủ thé tác động"? Từ các khái niệm về tác động nêu trên, thuật ngữ tác động nên được hiểu theo nghĩa rông và khái quát hơn, là sư ảnh hưởng không chỉ giữa con người Với con người hay giữa con người lên su vật, hiện tượng mà cả giữa các sự vật, hiện tượng. “Tác đồng là bắt ké hành động kích thích của một con người, sự vật. hiện tương gây ra sự biễn đôi nhất định (nội dung.
tinh chất, hình thức,.) lên m6t con người, sự vật, hiên tương khác ”. Khái niém tac động tam lý Tác động tâm ly là một vân đê phức tạp. Có nhiều nghiên cứu dưới nhiêu góc đô khác nhau nên quan điểm và định nghĩa vé tác đông tâm lý của nhiêu tac giả cũng vi thê ma rat đa dạng. '* Hoàng Phê (Chỗ biên) (2003), Tic điển nếng Việt Nb.
'? Dẫn theo Trin Thị Thanh (2020), “Tic động tim lý của điều tra viên trong host động điều tra vụ án na bán người", Khoa học Kiém sát, (2), $7. Petrencô (1999) cho rằng tác động tâm lý 1a một quá trinh, một hoạt động, chứ không chỉ đơn thuần lả một vải cử chỉ hay tác đông đơn điệu. Hoạt động ay thể hiện thông qua các hanh động và cách thức tác động với mục đích cu thể khác nhau, do chủ thé nhất định thực hiện đó la con người hành déng!®. Dưới góc đô nghiên cứu trong hoạt đông điều tra vu án hình sự, tác gia Chu Văn Đức (2020) đã giải thích tac động tâm ly là sự gây ảnh hưởng của sự vật hiện tượng hay con người lên tâm ly của người khác hoặc của bản thân!” Theo tác giả Dang Thanh Nga thi tác đông tam lý là su tác đông có tô chức, có ké hoạch, có hệ thông của cá nhân hay của một bộ phận người nảy đến một cá nhân hay một bô phận người khác nhằm thay đôi, hình thành hay xoá bỏ những đặc điểm tâm lí nao đó của ho, để đạt được những mục đích nhất định”.
Một sô nhà khoa học khi nghiên cứu về tác động tâm lý lại giải thích rằng tác đông tâm lý là hoạt động tích cực và chủ đông của con người, biểu thị phương thức tác động của cá nhân hay của bộ phận người nảy đến mét cá nhân hay một bộ phận người khác trên phương diện tâm ly nhằm lam chuyển biến, hình thành hay xóa bö những đặc điểm nao đó trong đời sống tâm lý của họ?! Tuy nghiên cứu dưới nhiêu góc độ cũng như quan điểm của các tác giả khác nhau, nhưng có thể hiểu khái quát chung rằng tác động tâm lý là các hình thức tác động qua lại có mục đích của một cá nhân hay môt bộ phân người nay đến một cá nhân hay một bộ phận người khác thông qua các phương pháp, chiến thuật tâm lý. Tổng hợp các quan điểm trên, nghiên cứu này sử dụng khái niệm tác đông tam lý của tác gia Dang Thanh Nga (2021), tác đông tâm Ip là quá trinh hoat LM Petrenco, ý học nghagp vụ trình sắt, Trường Đại học Anniv nhân din, 1909, 89 * Chu Vin Đức 10), Những van để chang về tác động tâm tý trong hoat động đều tra vụ đứt hình su, Tidd,tr3 * Đăng Thanh Nea (Chủ bên) (2022), Giáo minh tâm Bf học nephip, Neb Công annhin din, Hi Néi,tr 28. `! Dân theo Trần Thi Thanh (2020), “Tic động tim ly của điều tra viên trong hoạt động điều tra va noma bán người”, Mioa học Kiểm sat, (2), tr. § động có ké hoạch, có tổ chức của một người hay một nhóm người làm biễn đối, thay đỗi đặc diém tâm i> của một người hay một nhóm người khác nhằm dat được muc đích nhất đinh?) 1.
Hoạt động giáo dục, cải tạo phạm nhân 1. Khái mệnhphạnh nhân Thuật ngữ phạm nhân được dùng khá phổ biến trong các văn bản pháp luật hình sư, trong tội pham học va tâm lý hoc tội phạm. Trong Từ dién Luật hoc, phạm nhân có hai nghĩa: “Theo nghia rộng, phạm nhân là người đã bị Toà án tên là đã có tôi phải chin hình phạt và ban dn đã có hiệu lực pháp iuật: Theo nghĩa hep, phạm nhân ia người pham tôi đã bị Toà an két ẩn hình phat tì nhưng dang được cải tạo trong các trại giam hoặc ia người bị ket da từ hình nhưng chưa thi hành an? Tác giả Nguyễn Thị Oanh (2014) nêu khái niệm về phạm nhân ‘Phan nhân là người bị kết dn tit có thời han, tì chung thân dang chấp hành an phat tù trong trại giam, phan trai quản Ip phạm nhân trong trai giam, nhà tam giit nhằm mue dich giáo duc cải tạo ho tro thành người lương thiện, có ich cho xã nor. Điều 3 khoản 2 Luật Thi hành an hình sự năm 2019 quy định: “Phan nian là người dang chấp hành an phat tit có thời han, ti clung thân 25 Căn cứ vào những quy định và khái niệm nêu trên, có thé thay một người chi được gọi la pham nhân khi họ bi kết án phat tù co thời hạn, tù chung than.
Đông thời, ban án đó đã có hiệu lực, ho đang thực hiện thi hành an phạt tu tại trại giam Phạm nhân có thể là công dan Việt Nam, người nước ngoài, người không quốc tịch bị Tòa án Việt Nam kết an tù va phải chịu hình phat theo quy định của pháp luật Việt Nam hoặc các điều ước quốc tế ma Nha nước Cộng hòa xã ˆ* Đăng Thnh Nea (Chủ bền) 2021), Giáo minh tâm lý học nephép, Sate 28. A es nd bế D0) Eee Thị hot cảng ly aluptm a tc cia iD sido ah, cát tao và lòng ngica tội phen,‘Luin in tiên sĩ Mật học „ Hoc viện Cảnh sit nhân din, Bà Nội. * Luật Thihinh án hinh sự 2019 9 hội chủ nghĩa Việt Nam tham gia hoặc ký kết. Do những nguyên nhân, điều kiện khác nhau vả xuất phat từ những mục đích, đông cơ khác nhau ma ho đã thực hiện hành vi phạm tôi5 Người chịu hình phạt tù sẽ bị tước b6 một số quyển tự do trong một thời gian nhật định hoặc suốt đời căn cứ vao tính chat, mức đô của hành vi pham tội của ho.
Trong đó, hình phat tù là hình phạt nghiêm. khắc, có tác dụng trừng trị, giáo dục người bị kết án tủ. Cơ sở giam giữ phạm nhân là nơi tổ chức quản lý, giam giữ va giáo duc cải tạo phạm nhân, bao gom trai giam, trai tam giam va nha tạm giữ?” Người chấp hanh án phạt tủ có thời hạn, tủ chung thân phải châp hành án phạt tù tại trại giam và phải chịu sự quản lý giam giữ, giáo đục cải tạo bởi các cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật Thi hành án hình sự. Án phạt tù có thời hạn, từ chung thân sẽdo cơ quan công an thi hành Những người bi kết an cai tạo không giam giữ hoặc được hưởng an treo, thì do chính quyên phường, xã, thi tran hoặc cơ quan, tô chức nơi phạm nhân cư trú hoặc làm việc có nhiệm vụ theo đối, giảm sát việc cải tạo của họ.
Phạm nhân mặc loại quan áo riêng danh cho họ trong thời gian bị giam giữ và chiu một ché độ lao đông, kỷ luật đưới sự giám sat chặt chế của cơ quan quản ly trại giam Hết thời han chap hành án phạm nhân được cap giấy phép rời khỏi trại giam. Trong tư pháp lý lịch họ được xếp là người có tiền án. Như vậy, qua những khái niệm và quy định nêu trên, nghiên cứu nay sử dụng khái niệm phạm nhân của tác giả Nguyễn Thi Minh (2022), pham nhân là người phạm tôi đã bị Toà đn kết án hình phat ti có thời hạn, tì chung thân hiện dang phải cải tao trong các trai giam nhằm nme đích giáo duc. cải tao ho thành những người lương thiên dé có thé tái hoà nhập công đồng" 1.
Khái niệm hoat động giáo duc, cai tao phạm nhân: Theo Từ điển Tiếng Việt, “giáo duc id hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tình thần, thé chất của một đối tượng nào đó. làm `* Dấn theo Toin Đức Lương, Lý Nam Hii (Chủ biên) (2018), Hoat đổng giáo duc và ne vn pháp luật cho phan nhiên~ acc tien tại tinh Thừa Thiên Huế, Nob Đại học Hut Hut tr. 11 » Khoin3 Điểu3 Luật Thihinh a hình sự 2019 2 Nguyễn Thị Minh(2022), That đồ etia phạm nhvin với việc chấp hành án phạt tì, Luận án Tiên sĩtâm lý hoc, Viện Hin lim khoa học sã hội Việt Nam ~ Học viên khoa học zã hồi, Hà Nội, tr, 42. 10 cho đối tương ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực nineyéu cầu đề ra”; “cải tao là làm cho chất lượng thay đổi về căn bản, theo hướng tốt”, bên cạnh đó, cái tao còn mang ý nghĩa là “giáo duc (những người mắc lỗi idan) làm cho thay đôi trở thành người tốt.