BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI HỘI THẢO KHOA HOC CAP KHOA (Tat cả các bài đăng déu được phản biện độc lập) HÀ NỘI, NGÀY 12 THÁNG 11 NĂM 2021 MỤC LỤC KỶ YÊU HỘI THẢO Khia cạnh tâm lí trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự - lí luận và thực tiễn STT CHUYEN DE TRA NG | Cấu trúc tâm lý của hoạt động xét xử sơ thâm vụ án hình sự 3 PGS. Đặng Thanh Nga - Trường ĐH Luật HN 2. Những khía cạnh tâm ly trong xét hỏi tại phiên toà hình sự sơ thâm 12 PGS. Đặng Thanh Nga - Trường ĐH Luật HN 3.
| Tâm lý của kiêm sát viên khi tham gia phiên tòa xét xử sơ thầm vụ án hình sự ce) TS. Tran Thi Thanh Dai hoc Kiểm sát Hà Nội 4 | Khia cạnh tâm lý trong hoạt động tranh tung của luật su tại phiên tòa xét xử sơ|_ 33 thấm vu án hình su ThS. Phan Kiều Hạnh - Truong ĐH Luật Hà Nội 5. | Đặc điểm tâm lý của bị cáo tại phiên tòa xét xử sơ thâm vụ án hình sự 44 PGS.
Đặng Thị Van - Trường ĐH Luật Hà Nội 6. | Đặc điểm tâm lý của bị hại tại phiên tòa xét xử sơ thâm các vụ án hình sự 54 PGS. Đặng Thị Vân - Tran Thị Hong — TAND. TP Hà Nội 7.
| Đặc điêm tâm lý của bị hại trong những vụ án mua bán người tại phiên tòa 63 TS. Nguyễn Đắc Tuân- Trường ĐH Luật Hà Nội 8. | Loi khai của người làm chứng tại phiên tòa xét xử sơ thâm vụ án hình sự nhìn từ 1 góc độ tâm ly học TS. Chu Văn Đức - Truong ĐH Luật Hà Nội 9.
| Oan sai trong xét xử vụ án hình sự nhìn từ góc độ tâm lý học 84 ThS. Nguyễn Thi Hà - Truong ĐH Luật Hà Nội CÁU TRÚC TÂM LÝ CỦA HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ SƠ THAM VU AN HÌNH SỰ PGS. Đặng Thanh Nga Trưởng Đại học Luật Hà Nội Tóm tat: Bài viết tập trung làm rõ đặc điểm đặc thù của các chức năng tâm lý tạo nên cấu trúc tâm ly của hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, đó là hoạt động nhận thức, hoạt động thiết kế, hoạt động giáo dục, hoạt động tổ chức và hoạt động chứng nhận. Từ khoá: Cầu trúc tâm lý; hoạt động xét xử; hình sự.
ĐẶT VAN DE Hoạt động xét xử sơ thâm vụ án hình sự là hoạt động tư duy tích cực của Hội đồng xét xử. Trong hoạt động xét xử, Tham phán, Hội thắm nhân dân hoàn toàn không bị phụ thuộc vào các chứng cứ đã được thu thập trong quá trình điều tra, mà cần áp dụng các biện pháp dé xem xét, đánh giá tính khách quan của các chứng cứ đó và thu thập các chứng cứ mới, bố sung cho những thiếu sót của Cơ quan điều tra. Hội đồng xét xử không phụ thuộc vào việc buộc tội trong kết luận điều tra, mà căn cứ vào kết quả của phiên toà có thé thay đổi việc buộc tội và ra quyết định đối với vụ án. Hội đồng xét xử cũng không bị phụ thuộc vào việc buộc tội của Viện kiểm sát mà tiễn hành xem xét, đánh giá vụ án một cách độc lập toàn diện và khách quan.
Từ đó, Hội đồng xét xử có thể đưa ra được bản án, quyết định một cách khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Tu góc độ tâm lý, hoạt động xét xử sơ thâm vụ án hình sự có nhiều đặc điểm giống với hoạt động điều tra vụ án hình sự, đều là một dạng hoạt động tâm lý xã hội, được cấu trúc bởi các thành tô nhận thức, thiết kế, giáo dục, giao tiếp, tổ chức và chứng nhận. Tuy nhiên, sự kết hợp của các thành tố này có tinh đặc thù. Trong bài viết này, tác giả xin đề cập đến cấu trúc tâm lý của hoạt động xét xử sơ thâm vụ án hình sự.
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 2. Hoạt động nhận thức trong xét xử sơ thẩm vu án hình sự 2. Khái niệm hoạt động nhận thức, mục dich và các giai doan của hoạt động nhận thức trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Hoạt động nhận thức là quá trình tâm lý phản ánh hiện thực khách quan và bản thân con người thông qua các cơ quan cảm giác và dựa trên những hiểu biết vốn liếng kinh nghiệm đã có của bản than, Trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự, hoạt động nhận thức là cơ bản và chủ yếu, thì đến giai đoạn xét xử vụ án hình sự, hoạt động thiết kế lại là cơ bản và chủ yeu. Vi muc dich cuối cùng ma giai đoạn xét xử hướng tới là đưa ra được bảnán va quyết định về vụ án chính xác, đúng pháp luật.
Dé đạt được mục đích này, Hội đồng xét phải thông qua hoạt động thiết kế là chủ yếu. Tuy nhiên, Hội đồng xét xử chỉ có thể thực hiện hoạt động thiết kế sau 0 Đặng Thanh Nga (Chủ biên), Gido trinh Tam lý học tu pháp, Nxb Tư pháp, 2019, tr. khi đã thực hiện hoạt động nhận thức trên cơ sở xem xét, đánh giá các chứng cứ đã được Cơ quan điều tra thu thập. Mục đích chính của hoạt động nhận thức trong giai đoạn xét xử là tiếp nhận các chứng cứ dé thực hiện hoạt động thiết kế.
Thông qua hoạt nhận thức trong giai đoạn xét xử sơ thâm vụ án hình sự, Hội đồng xét xử có thể đạt được các mục đích sau đây: - Xác minh, thu thập, bô sung các chứng cứ liên quan đến vụ án; - Phân tích, đánh giá các chứng cứ để làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án; - Tìm hiểu thái độ, hành vi xử sự của bị cáo, bị hại, người làm chứng và của những người tham tố tụng khác; - Nắm bắt đặc điểm tâm lý của bị cáo, bị hại, người làm chứng và của những người tham tố tụng khác; - Đưa ra các cách thức, phương pháp tác động tâm lý đến bị cáo, bị hại, người làm chứng và của những người tham tổ tụng khác. Dé dat được các mục đích trên, đòi hỏi Hội đồng xét xử cần tiến hành hoạt động nhận thức thông qua các giai đoạn: Giai đoạn 1. Hội đồng xét xử tri giác các sự việc, sự kiện liên quan đến vụ án bằng các giác quan; giai đoạn 2. Hội đồng xét xử thiết lập và tìm ra các cách thức phương hướng xác minh, thu thập, bổ sung các chứng cứ liên quan đến vụ án; giai đoạn 3.
Hội đồng xét xử xây dựng mô hình tư duy năng động về vụ án đã xảy ra trên cơ sở các chứng cứ buộc tội cũng như gỡ tội đã được xác minh đầy đủ, khách quan tại phiên toà. Đặc điểm của hoạt động nhận thức trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Đặc điểm của hoạt nhận thức trong xét xử vụ án hình sự biểu hiện ở chỗ tài liệu của Cơ quan điều tra giúp cho Hội đồng xét xử hình dung được mô hình vụ án. Trên cơ sở tài liệu này, Hội đồng xét xu co thé nhận thức các tình tiết của vụ án một cách dé dang hơn. Tuy nhiên, Hội đồng xét xử cần coi mô hình này chỉ là khả năng có thể xảy ra chứ chưa được khăng định một cách chắc chăn.
Bởi vì, kết luận của Cơ quan điều tra mới chỉ mang tính chất sơ bộ, nó có thé thay đôi vì những lý do khác nhau như có sự thay đối lời khai của người làm chứng, bị hại, bị cáo, sự thiếu sót của Điều tra viên. Chính vì vậy, đòi hỏi Hội đồng xét xử phải có sự độc lập khi xem xét, đánh giá các chứng của vụ án và nhất thiết phải xác minh, kiêm tra lại mô hình này tại phiên tòa một cách toàn diện, công khai, khách quan, đúng pháp luật. Hoạt động nhận thức của Cơ quan điều tra tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xét xử của Toà án, đồng thời không làm giảm đi tầm quan trọng và trách nhiệm của Toà án đối với việc xác minh, thu thập các chứng cứ của vụ án. Xét hỏi về các chứng cứ của vụ án là giai đoạn quan trọng và độc lập trong hoạt động xét xử được tiến hành theo nguyên tắc công khai, bằng lời nói và trực tiếp.
Đây chính là yêu tố tìm kiếm của hoạt động nhận thức. Mặc dù phần công việc này cần được thực hiện ở giai đoạn điều tra, nhưng theo quy định của pháp luật tố tụng thì Toà án không bị tước quyền này, thậm chi còn có nghĩa vụ bố sung chứng cứ, theo quy định tại khoản 6 Điều 252 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015: “Trưởng hop Toà án đã yêu cau Viện kiểm sát bồ sung chứng cứ nhưng Viện kiểm sát không bồ sung được thì Toà án có thể tiễn hành xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ để giải quyết vụ an”. Đối với hội đồng xét xử điều quan trọng không chỉ là dé nghiên cứu các chứng cứ của vụ án, cũng nhưng đặt ra các giả thuyết khác có thê xảy ra, lý giải các sự việc mà điều tra viên đã chưa cân nhắc đến hay đơn giản là đã bỏ qua. Mà điều quan trọng là đòi hỏi hội đồng xét xử phải có sự hoài nghi về giả thuyết của cơ quan điều tra, thử nghiệm lại tính chắc chắn và xác thực của nó thì mới có thê xác minh được sự thật khách quan của vụ án.
Hoạt động nhận thức của Tòaán không chỉ hướng đến nghiên cứu các chứng cứ mà còn nghiên cứu cả các nguôn chứng cứ. Tại Tòa án, phân lớn thông tin được thu thập thông qua lời khai của bi cáo, người làm chứng, bi hại và những người khác. Thông qua cách khai báo của họ về các tình tiệt của vụ án, có thê đánh giá được bản chat của sự việc, hoặc thu thập được các thông tin cân thiệt từ thái độ cảm xúc của họ. Hội đông xét xử cân phải bình tinh, sáng suôt trước những tac động từ bên ngoài, phải nhận biệt được những tình huông ngụy trang, giả tạo hoặc khai man của bị cáo, người làm chứng và những người khác.
Bên cạnh đó, cân phải chú ý đên những kinh nghiệm xã hội của họ. Thông qua ngôn ngữ của họ, Hội đông xét xử có thê đánh giá được thái độ của họ, mục đích mà họ đặt ra. Đê phân tích tâm ly tại phiên tòa, đòi hỏi Hội đông xét xử không chỉ có hiệu biệt sâu sac ve pháp luật, ma còn phải có hiệu biệt vê tâm ly con người, hiệu biết vê các quy luật của hoạt động nhận thức.