‘TRUONG ĐẠI HỌC LUAT HA NỘI HỘI THẢO KHOA HỌC CẤP KHOA. NHỮNG KHÍA CẠNH TÂM LÝ TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ THU VIỆN TRƯỞNG OAIHOCLEATHA NOL Proxen00 3.4 —| WA NỘI 12/2004 MỤC LUC 1. Những nguyên tắc bảo đảm cho việc xét xử được khách quan_ 1 2. Cấu trúc tâm lý của hoạt động xét xử 15 3. Đặc điểm tam lý của hoạt động xét xử vụ án hình sự 23 4, Những khía cạnh tâm lý của bị cáo là người chưa thành niên cần được chú Ý trong xét Xử 38 5. Đặc điểm tâm lý của hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án dan sự. Kỹ năng giao tiếp của thẩm phán 62 7. Ủy tín của người thẩm phán. Mot số phẩm chất nhân cách của hội thẩm nhân dan 87 9. Đặc điểm tâm lý trong hoạt động của thư lý tòa ẩn 100 10. Đặc điểm tâm lý hoạt động của kiểm sắt viên tại phiên tòa 109 11. Những vấn để tam lý liên quan đến hoạt động tranh tụng của luật sư 118 12. Đặc điểm tâm lý của bị cáo 132 NHONG NGUYEN TAC BAO DAM CHO VIỆC XÉT XỬ ĐƯỢC KHACH QUAN TS. Hoàng Thị Sơn Trường Đại học Luật Hà Nội “Trong khoa học luật tố tụng hình sự, nguyên tắc của luật tố tụng hình sự được hiểu là những phương châm, định hóng chỉ phối toàn bộ hay một số hoạt động tố. tung hình sự được ghi nhận trong Hiến pháp, Bộ luật tố tung hình sự và các văn bản pháp luật khác liên quan. Những nguyên tắc của luật tố tụng hình sự là kim chỉ nam cho mọi hoạt động tố tụng và đựợc quy định trực tiếp trong Bộ luật tố tụng hình sự. Chính vì vậy, nói tới nguyên tắc của luật tố tụng hình sự phải hiểu 46 là những nguyên tắc của một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Những nguyên tắc nay không chỉ định hướng cho hoạt động tố tụng hình sự mà còn cho hoạt động xây dựng pháp luật tố tụng hình sự trong thực tiễn. Nguyên tắc khi xét xử thẩm phán và Oi thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật (Điều 16 BLTTHS 2003) Nguyên tắc "khi xét xử (hẩm phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật" là một nguyên tắc Hiến định và là một nội dung quan trọng, của luật tố tụng hình sy. Việc nghiên cứu và tìm hiểu nội dung của nguyên tắc, này không chỉ có ý nghĩa đối với các cơ quan và các cần bộ làm công tác pháp. luật mà còn cân thiết đối với các cơ quan nhà néc khác, các tổ chức xã hội và mọi công dan vì nó bảo dim cho thẩm phán và hội thẩm nhân dan trong quá trình xét xử không bị rang buộc bởi bất cứ yếu tố nào khác ngoài pháp luật, loại trừ mọi sự can thiệp từ bên ngoài vào hoạt động xét xử của tòa án. Mặt khác, việc tìm hiểu và nấm vững nguyên tắc này tạo điều kiện cho tòa án giải quyết vụ án đúng ngời, Xam Điêu 180 Hiến pháp 1998. đúng tội, đứng pháp luật, chống được các biểu hiện tiêu cực nhằm từng bước thực hiện công bằng xã hội trong tố tụng hình sự. Ngoài ra, tính độc lập của thẩm phán, hội thẩm nhân dân khi xét xử còn thể hiện ở chỗ, các chủ thể này có quyền độc lập với những yêu cầu của những ngời tham gia tố tụng nh yêu cầu giám định bổ sung hoặc giám định lại; yêu cầu thay đổi ngời tiến hành tố tụng, ngời giám định, ngời phiên dich; yêu cẩu vẻ xem xét chứng cứ và hoãn phiên toà khi có ngời vắng mặt. Việc đáp ứng hoặc không đáp ứng những yêu câu này của những ngời tham gia tố tung do các chủ thé tiến "hành tố tụng quyết định đựa trên những căn cứ do pháp luật quy định. Nguyên tắc “khi xét xử thẩm phán và hội thẩm nhân độc lập và chỉ trân theo pháp luật” không cho phép bất cứ ai, cơ quan nhà nước nào vì bất cứ lý do gi được can thiệp vào việc xét xử của tòa án, buộc hội đồng xét xử phải xử theo ý muốn chủ quan của mình. Hign nay, nguyên tắc "khi xét xử thẩm phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tudn theo pháp luật" vì những lý do chủ quan, khách quan khác nhau, chưa duce thực hiện một cách triệt để. Trong đó phải kể đến một số nguyên nhân. sau: - Trước hết, đội ngũ thẩm phán, mặc di trong những năm qua (từ khi có Pháp lệnh vẻ thẩm phán và hội thẩm nhân dân ngày 14/4/1993) Nhà nước ta đã đâu thích đáng và chú trọng đến việc củng cố, xây dựng một đội ngũ thẩm phán. có phẩm chất, năng lực chuyên môn để đáp ứng yêu cẩu của thời kì đổi mới nhng phân lớn các thẩm phán mới chỉ được trang bị những kiến thức cơ bản vẻ pháp luật mà chưa được trang bị day đủ những kiến thức vẻ nghiệp vụ xét xử nên phải có sự đầu tích cực hơn nữa mới đáp ứng kip thời đòi hỏi của tình hình hiện nay. - Đối với hội thẩm nhân dan, thời gian qua đã cùng với thẩm phán có những đóng góp đáng kể vào việc nâng cao hiệu quả của phiên tòa xét xử nhưng văn còn đôi điều đáng phải quan tâm. Đó là hoạt động của hội thẩm nhân dân còn lỏng Ko, không đồng đều. Theo con số thống kẻ, trong số trên 70 hội thẩm nhân dan được bau ở Thành phố Hồ Chí Minh thì chỉ có hơn một nửa là hoạt động đều đặn. Số còn lại thì tham gia xét xử quá ít. Nguyên nhân chính là số hội thẩm nhân dan là cần bộ đương chức quá bận với công tác chuyên môn. Một số ít khác vì phiên tòa, với những lí do khác nhau, phải hoãn liên tục cũng thấy chấn nản. Do vay, số lượng vụ án dồn vào một số ft hội thẩm nhân dan mà phần lớn là cần bộ hưu trí. Điều đó cũng ảnh hởng đến chất lượng xét xử f. ~ Mặt khác, trình độ hiểu biết pháp luật của hội thẩm nhân dan còn yếu so. với nhu cầu dat ra, vì hầu hết ho không được trang bị kiến thức cơ bản vé pháp luật mà chi sau khi đợc bau họ mới đợc tập huấn một thời gian ngắn nên việc xem xét các vấn để đặt ra với họ chủ yếu là bằng kinh nghiệm sống chứ chưa hoàn toàn dựa trên cơ sở của pháp luật. Và như vậy, trình độ chuyên môn cũng ảnh hưởng phần nào đến việc độc lập xét xử của họ. Chế độ đãi ngộ chưa thỏa đáng cũng ảnh hưởng đến lòng nhiệt tình và tỉnh thân trách nhiệm của họ. ~ Ngoài ra, các văn bản quy định chưa chặt chẽ, thiếu thống nhất cũng ảnh hưởng đến việc độc lập xét xử và chỉ tuân theo pháp luật. Bộ luật tố tụng hình sự quy định: "Téa án chỉ xét xử những bị cáo và những hành vi theo tội danh mà viện kiểm sát đã truy tố và tòa án đã quyết định da ra xét xử". Theo quy định trên thì trong khi chuẩn bị xét xử nếu thấy hành vi của bi cáo cần phải định tội danh nặng hơn, thẩm phán phải ra quyết định yêu cầu viện kiểm sát điều tra bổ sung. 'Nếu viện kiểm sát vẫn không đổi tội danh nặng hơn, thẩm phán có thể kiến nghị với viện kiểm sát cấp trên. Nếu viện kiểm sát cấp trên vẫn thống nhất ý kiến với viện kiểm sát cấp đới thì tòa án không đợc xét xử bị cáo theo tội danh nặng hơn tội danh mà viện kiểm sát đã truy tốt, Để nguyên tắc “khi xét xử thẩm phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ trân theo pháp luật” có tính khả thi, theo chúng tôi cần phải làm tốt một số vấn để sau đây: Thứ nhất, cần phải có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, không chồng. chéo, mâu thuấn với nhau. Đồng thời, phải có các van bản hớng dẫn thí hành và giải thích luật, tạo điều kiện cho thẩm phán và hội thẩm nhân dân khi xét xử chỉ tuân theo pháp luật © Xem, Báo pháp luật ngày 19/12/1995, bài "Không thể thiếu vat trò của hộ thẩm trong sét sử” của Trên Quang Lê “Tại Hội thảo “ Đổ mỗi chế định hội thẩm trong cải cách £ pháp ðViệt Nam” do Bộ T Pháp 13 chức vào thống 11 1999 tại Vũng Tau, T'S Chu Hai Thanh cho biết: ð Tọa án nhân dan thành phố [HG Chí Minh chỉ có hội thẩm là cán bộ hư tré mot đủ đề Biện dành thời gian chích đáng cho vige "ngồi tot, Có những vị sét sử trén 100 vu (năm (hơn cả thẩm phán), Còn phẩn đồng hội thẩm nhân ddan dong chức ở các cơ quan ngành nghệ khác thi mức độ (ham gia sét xử rất tt Xem - Quan toà Hồ Chỉ Mink 49/99 “hông chuyên” chăn dung cha rõ - Bảo Trâm - Báo Pháp tuật Thành phố ngày 21/12/1998.Tr 7 TU Xem: Thông Liên ngành 86°01 PLN của TANDTC- VRSNDTC - BTP - BNV ngày 8/12/1968. 3 Thứ hai, phải xây dựng được một đội ngũ thẩm phán đủ vẻ số lượng và đảm bảo về chất lượng. Đội ngũ này phải có trình độ chuyên môn cao và có tỉnh. thân dũng cảm, dám đấu tranh cho sự công bằng, bảo vệ lẽ phải. Chỉ khi đó thẩm. phán và hội thẩm nhân dan mới có được niém tin nội tâm vững chắc, độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Tất nhiên, trong tình hình cụ thể của nước ta hiện nay, cần có thời gian thì mới có thể khắc phục được những tồn tại bất hợp Ii. Hiện nay, số người đủ tiêu chuẩn để được bổ nhiệm làm thẩm phán chưa đủ so với yêu cầu của thực tiễn xét xử đặt rat, Nhà nước đã "chiết: cổ" bổ nhiệm một số thẩm phán chưa đủ tiêu chuẩn để có thể hoàn thành yêu cầu xét xử ở giai đoạn hiện nay. Số này buộc phải được đào tạo kịp thời để đạt đợc các tiêu chuẩn do luật định, bởi vì khi giải quyết một vụ án hình sự không phải tất cả đều phụ thuộc ở người thẩm. phán nhưng có nhiễu yếu tổ phụ thuộc ở họ - những người được Nhà nước giao cho thẩm quyền áp dung và quyết định hình phạt đối với người phạm tội. Vì thé, họ phải được đào tạo chuyên môn, nghề nghiệp và rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp”). Thứ ba, trong thành phần của Hội đồng xét xử sơ thẩm không nhất thiết phải có hai hội thẩm nhân dan mà chỉ cân một hội thẩm nhân dân là đủ.
