Những Khía Cạnh Tâm Lý Quan Trọng Trong Hoạt Động Xét Xử - Kỷ Yếu Hội Thảo Khoa Học

Kỷ yếu hội thảo khoa học khám phá các khía cạnh tâm lý trong hoạt động xét xử, cung cấp góc nhìn chuyên sâu về tâm lý học pháp lý.

• Đề tài: Khám Phá Khía Cạnh Tâm Lý Trong Hoạt Động Xét Xử - Kỷ Yếu Hội Thảo Khoa Học

Mục lục chi tiết

• 1. Những nguyên tắc bảo đảm cho việc xét xử được khách quan
• 1.1. Nguyên tắc khi xét xử thẩm phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật (Điều 16 BLTTHS 2003)
• 1.2. Nguyên tắc thực hiện chế độ xét xử có hội thẩm nhân dân tham gia (Điều 15 BLTTHS)
• 1.3. Nguyên tắc xét xử công khai (Điều 18 BLTTHS 2003)
• 1.4. Nguyên tắc không ai bị coi là có tội khi chưa có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật
• 2. Cấu trúc tâm lý của hoạt động xét xử
• 3. Đặc điểm tâm lý của hoạt động xét xử vụ án hình sự
• 4. Những khía cạnh tâm lý của bị cáo là người chưa thành niên cần được chú ý trong xét xử
• 5. Đặc điểm tâm lý của hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án dân sự
• 6. Kỹ năng giao tiếp của thẩm phán
• 7. Uy tín của người thẩm phán
• 8. Một số phẩm chất nhân cách của hội thẩm nhân dân
• 9. Đặc điểm tâm lý trong hoạt động của thư ký tòa án
• 10. Đặc điểm tâm lý hoạt động của kiểm sát viên tại phiên tòa
• 11. Những vấn đề tâm lý liên quan đến hoạt động tranh tụng của luật sư
• 12. Đặc điểm tâm lý của bị cáo

Tóm tắt

I. Tâm lý học xét xử và hoạt động xét xử

Tâm lý học xét xử là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong hoạt động xét xử, tập trung vào việc phân tích các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến quá trình xét xử. Kỷ yếu hội thảo khoa học đã nhấn mạnh vai trò của khía cạnh tâm lý trong việc đảm bảo tính khách quan và công bằng trong xét xử. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, hiểu biết về tâm lý trong xét xử giúp thẩm phán và hội thẩm nhân dân đưa ra quyết định chính xác hơn.

1.1. Nguyên tắc bảo đảm tính khách quan trong xét xử

Nguyên tắc này đòi hỏi thẩm phán và hội thẩm nhân dân phải độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Tâm lý học pháp lý nhấn mạnh rằng, sự độc lập này giúp loại bỏ các yếu tố can thiệp từ bên ngoài, đảm bảo tính công bằng trong xét xử. Việc nắm vững nguyên tắc này cũng giúp hạn chế các biểu hiện tiêu cực trong quá trình xét xử.

1.2. Cấu trúc tâm lý của hoạt động xét xử

Cấu trúc tâm lý trong hoạt động xét xử bao gồm các yếu tố như nhận thức, cảm xúc, và hành vi của các chủ thể tham gia. Nghiên cứu tâm lý xét xử chỉ ra rằng, việc hiểu rõ cấu trúc này giúp thẩm phán và hội thẩm nhân dân đưa ra quyết định chính xác và công bằng hơn.

II. Đặc điểm tâm lý trong xét xử vụ án hình sự

Xét xử từ góc độ tâm lý trong các vụ án hình sự đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về tâm lý của bị cáo, người làm chứng, và các bên liên quan. Hội thảo khoa học tâm lý đã chỉ ra rằng, việc phân tích đặc điểm tâm lý của bị cáo, đặc biệt là người chưa thành niên, giúp đảm bảo quá trình xét xử diễn ra công bằng và nhân đạo.

2.1. Đặc điểm tâm lý của bị cáo chưa thành niên

Bị cáo chưa thành niên thường có tâm lý non nớt và dễ bị ảnh hưởng bởi môi trường xung quanh. Tâm lý trong xét xử đối với nhóm đối tượng này cần được xử lý một cách nhẹ nhàng và thấu hiểu, đảm bảo quyền lợi và sự phát triển tâm lý của họ.

2.2. Kỹ năng giao tiếp của thẩm phán

Kỹ năng giao tiếp là yếu tố quan trọng trong hoạt động xét xử, giúp thẩm phán tạo được sự tin tưởng và hợp tác từ các bên liên quan. Nghiên cứu tâm lý xét xử chỉ ra rằng, kỹ năng này giúp quá trình xét xử diễn ra suôn sẻ và hiệu quả hơn.

III. Tâm lý trong hoạt động của thư ký tòa án và kiểm sát viên

Tâm lý học xét xử cũng nghiên cứu về vai trò của thư ký tòa án và kiểm sát viên trong quá trình xét xử. Kỷ yếu hội thảo khoa học đã nhấn mạnh rằng, hiểu biết về tâm lý trong xét xử giúp các chủ thể này thực hiện công việc một cách hiệu quả và chính xác hơn.

3.1. Đặc điểm tâm lý của thư ký tòa án

Thư ký tòa án cần có khả năng tập trung cao và sự tỉ mỉ trong công việc. Tâm lý học pháp lý chỉ ra rằng, việc hiểu rõ đặc điểm tâm lý của thư ký tòa án giúp họ thực hiện công việc một cách hiệu quả và chính xác.

3.2. Đặc điểm tâm lý của kiểm sát viên

Kiểm sát viên cần có sự quyết đoán và khả năng phân tích cao. Nghiên cứu tâm lý xét xử chỉ ra rằng, việc hiểu rõ đặc điểm tâm lý của kiểm sát viên giúp họ thực hiện công việc một cách hiệu quả và đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

IV. Tâm lý trong hoạt động tranh tụng của luật sư

Xét xử và tâm lý cũng nghiên cứu về vai trò của luật sư trong quá trình tranh tụng. Hội thảo khoa học tâm lý đã nhấn mạnh rằng, hiểu biết về tâm lý trong xét xử giúp luật sư thực hiện công việc một cách hiệu quả và đảm bảo quyền lợi của thân chủ.

4.1. Kỹ năng tranh tụng của luật sư

Luật sư cần có khả năng thuyết phục và phân tích cao. Tâm lý học pháp lý chỉ ra rằng, việc hiểu rõ tâm lý trong xét xử giúp luật sư thực hiện công việc một cách hiệu quả và đảm bảo quyền lợi của thân chủ.

4.2. Đặc điểm tâm lý của luật sư

Luật sư cần có sự kiên nhẫn và khả năng kiểm soát cảm xúc. Nghiên cứu tâm lý xét xử chỉ ra rằng, việc hiểu rõ đặc điểm tâm lý của luật sư giúp họ thực hiện công việc một cách hiệu quả và đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

Nội dung chính

Khám Phá Khía Cạnh Tâm Lý Trong Hoạt Động Xét Xử: Tiếp Cận Đa Chiều Từ Khoa Học Pháp Lý Và Tâm Lý Học Tư Pháp

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Những yếu tố và cấu trúc tâm lý nào chi phối hành vi, nhận thức và quá trình ra phán quyết của các chủ thể tố tụng (Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Luật sư, Bị cáo và Đương sự) trong hoạt động xét xử tại Tòa án?
• Phương pháp nghiên cứu (Methodology Snapshot): Tiếp cận hệ thống liên ngành kết hợp giữa Luật Tố tụng và Tâm lý học Pháp lý; khảo sát và phân tích dữ liệu thống kê hồi cứu từ ngành Tòa án, Viện kiểm sát và các cơ sở giáo dưỡng thực nghiệm tại Việt Nam.
• Phát hiện chính (Key Findings): Nghiên cứu xác lập mô hình 6 thành phần trong cấu trúc tâm lý hoạt động xét xử (Nhận thức, Thiết kế, Giáo dục, Tổ chức, Giao tiếp, Chứng nhận). Đồng thời, báo cáo chỉ ra các rào cản tâm lý thực tiễn như hiện tượng "phụ họa" của Hội thẩm nhân dân, thiên kiến từ hồ sơ điều tra sơ bộ, và đặc thù tâm lý phạm tội theo nhóm ở người chưa thành niên (hơn 85% không dám phạm tội nếu chỉ có một mình).
• Hàm ý thực tiễn (Implications): Cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho tiến trình cải cách tư pháp, đổi mới chương trình đào tạo kỹ năng xét xử – giao tiếp cho Thẩm phán, hoàn thiện chế định Hội thẩm nhân dân và xây dựng môi trường tư pháp thân thiện đối với người chưa thành niên.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Thực trạng tri thức và khoảng trống nghiên cứu

Trong khoa học pháp lý truyền thống, hoạt động xét xử thường được tiếp cận chủ yếu dưới góc độ chuẩn mực quy phạm pháp luật và trình tự thủ tục tố tụng khách quan. Tuy nhiên, bản án của Tòa án trên thực tế là một "sản phẩm trí tuệ" và tâm lý phức tạp, chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi nhận thức chủ quan, xúc cảm, bản lĩnh nghề nghiệp và niềm tin nội tâm của người tiến hành tố tụng. Sự thiếu hụt các công trình nghiên cứu hệ thống về Tâm lý học tư pháp trong xét xử tại Việt Nam đã tạo ra một khoảng trống lý luận lớn, khiến việc giải thích các sai lệch nhận thức, hiện tượng oan sai hoặc tình trạng thiếu độc lập trong xét xử chưa thực sự toàn diện.

Tính cấp thiết và tác động tiềm năng

Trong bối cảnh cải cách tư pháp và triển khai Bộ luật Tố tụng Hình sự, việc bảo đảm các nguyên tắc hiến định như Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập, chỉ tuân theo pháp luật, Suy đoán vô tội, và Tranh tụng bình đẳng đòi hỏi phải hiểu rõ cơ chế tâm lý vận hành phía sau phòng xử án.

Nghiên cứu này không chỉ giải mã các tương tác tâm lý đa chiều giữa các bên (buộc tội – gỡ tội – xét xử) mà còn đưa ra các giải pháp căn cơ nhằm nâng cao chất lượng xét xử, giảm áp lực tâm lý nghề nghiệp cho Thẩm phán và bảo vệ quyền con người trong hoạt động tư pháp.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Công trình áp dụng phương pháp tiếp cận cấu trúc – chức năng (Structural-Functional Approach) trong Tâm lý học hoạt động, xem xét hoạt động xét xử như một hệ thống hoàn chỉnh gồm các hành động hướng đích có tính ổn định cao, được thực hiện bởi các chủ thể có thẩm quyền và các đương sự tham gia tố tụng.

Thu thập dữ liệu và kỹ thuật phân tích

Nghiên cứu tích hợp đa dạng các nguồn dữ liệu định lượng và định tính:

1. Phân tích chuẩn tắc quy phạm: Rà soát các quy định của Hiến pháp 1992, Bộ luật Hình sự 1999, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2003 và hệ thống án lệ liên quan.
2. Dữ liệu thực nghiệm tội phạm học: Khảo sát diện rộng trên 2.209 học sinh trường giáo dưỡng, 7.000 học sinh trường phổ thông công nông nghiệp và phân tích thống kê 12.340 hồ sơ người chưa thành niên bị khởi tố trong giai đoạn 2000–2002 của Viện kiểm sát Nhân dân Tối cao và Bộ Công an.
3. Phân tích thực tiễn công tác tòa án: Báo cáo tổng kết công tác xét xử toàn quốc của TAND Tối cao, nghiên cứu trường hợp tại TAND TP. Hồ Chí Minh và TAND TP. Hà Nội.

Độ tin cậy và giá trị khoa học (Validity & Reliability)

Bằng việc đối chiếu chéo giữa lý luận Tâm lý học Pháp lý kinh điển (Vasilev, Trupharovski) với các con số thống kê tư pháp thực tế tại Việt Nam, nghiên cứu đảm bảo tính khách quan khoa học, phản ánh đúng thực trạng tổ chức và thực thi quyền tư pháp tại phiên tòa.

---

Các phát hiện chính (Key Findings)

1. Xác lập mô hình 6 cấu phần tâm lý trong hoạt động xét xử

Nghiên cứu chứng minh hoạt động xét xử được cấu thành từ 6 hoạt động tâm lý có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ:

STT	Thành phần tâm lý	Bản chất & Đặc điểm nổi bật	Chức năng chủ đạo
1	Hoạt động Nhận thức	Mang tính kiểm tra, xác minh cao; gián tiếp tái hiện sự việc quá khứ; cường độ tư duy ngôn ngữ lớn.	Xác định sự thật khách quan
2	Hoạt động Thiết kế	Gồm 3 giai đoạn: Dự đoán $\rightarrow$ Lập kế hoạch $\rightarrow$ Ra quyết định; yêu cầu ý thức pháp luật cao.	Xây dựng kế hoạch & ban hành phán quyết
3	Hoạt động Giáo dục	Tác động có hệ thống đến nhận thức, thái độ người tham dự thông qua tính tôn nghiêm và lập luận bản án.	Răn đe, phòng ngừa tội phạm chung
4	Hoạt động Tổ chức	Điều hành phiên tòa khoa học, phân phối chú ý linh hoạt giữa Hội đồng xét xử và các bên tham gia.	Bảo đảm tiến trình tố tụng thông suốt
5	Hoạt động Giao tiếp	Cường độ cao, chuẩn mực khuôn mẫu nhưng chứa đựng xung đột mục đích sâu sắc giữa buộc tội và gỡ tội.	Thu thập, đối chất và làm rõ chứng cứ
6	Hoạt động Chứng nhận	Ghi nhận trung thực diễn biến và kết quả tố tụng vào văn bản pháp lý do Thư ký thực hiện.	Pháp lý hóa kết quả phiên tòa

2. Rào cản tâm lý làm suy giảm tính độc lập của Hội thẩm nhân dân

Nghiên cứu chỉ ra những mâu thuẫn lớn trong thực thi nguyên tắc "Hội thẩm ngang quyền với Thẩm phán":

• Tâm lý ỷ lại và phụ họa: Do phần lớn Hội thẩm không được đào tạo bài bản về nghiệp vụ xét xử, họ có xu hướng dựa vào kinh nghiệm sống cá nhân hoặc xuôi chiều theo quan điểm của Thẩm phán chủ tọa.
• Phân bổ nhân lực bất hợp lý: Tại TP. Hồ Chí Minh, hơn 50% Hội thẩm tham gia xét xử thường xuyên là cán bộ hưu trí do cán bộ đương chức quá bận công tác chuyên môn; có vị tham gia xét xử trên 100 vụ/năm, gây quá tải tâm lý và giảm sút chất lượng đánh giá chứng cứ.

3. Quy luật tâm lý đặc thù của người chưa thành niên phạm tội

Phân tích thực nghiệm trên hồ sơ tư pháp đã chỉ ra các quy luật tâm lý hành vi đáng chú ý ở người chưa thành niên:

• Tính chất phạm tội theo nhóm: Có tới 85% người chưa thành niên khẳng định "sẽ không phạm tội nếu ở một mình". Nhu cầu khẳng định bản thân cùng sự lôi kéo của nhóm bạn không chính thức là động cơ tâm lý then chốt.
• Tổn thương từ môi trường gia đình: 49,81% trẻ tại trường giáo dưỡng từng bị bạo lực gia đình nghiêm trọng; 71% thiếu sự quan tâm chăm sóc của cha mẹ; 24,72% là nạn nhân của sự xúi giục, lôi kéo từ người lớn.
• Nhận thức pháp luật lệch lạc: Hiểu biết pháp luật của nhóm này mang tính chắp vá, cảm tính; họ coi các chế tài pháp luật chỉ là sự trừng phạt mang tính hình thức chứ chưa nhận thức được giá trị chuẩn mực đạo đức.

             TÁC NHÂN TÂM LÝ DẪN ĐẾN HÀNH VI PHẠM TỘI Ở NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
             

4. Động thái tâm lý trong giao tiếp xét xử Dân sự

Khác với không khí xung đột gay gắt của án hình sự, trong xét xử sơ thẩm dân sự, Thẩm phán đóng vai trò thiết lập tiếp xúc tâm lý tin cậy. Kỹ năng giao tiếp phi hình thức (trò chuyện tự nhiên, cởi mở) giúp Thẩm phán giải tỏa rào cản phòng vệ của đương sự, từ đó làm rõ mục đích thực tế của vụ kiện (ví dụ: khởi kiện ly hôn nhằm mục đích răn đe, tác động tâm lý đối phương) và gia tăng cơ hội hòa giải thành công.

---

Đóng góp khoa học và giá trị ứng dụng (Scientific Contributions)

Đóng góp về mặt lý luận

• Xây dựng khung lý thuyết liên ngành hoàn chỉnh: Đặt nền móng vững chắc cho môn học và chuyên ngành Tâm lý học Tư pháp tại các cơ sở đào tạo luật ở Việt Nam.
• Làm sâu sắc các nguyên tắc tố tụng: Luận giải cơ sở tâm lý học của các nguyên tắc pháp lý cốt lõi như Suy đoán vô tội, Xét xử công khai, và Tranh tụng dân chủ.

Đóng góp thực tiễn và chính sách

• Cải cách chế định Thẩm phán và Hội thẩm: Cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất chế độ bổ nhiệm Thẩm phán dài hạn/suốt đời nhằm tạo sự an tâm, độc lập tâm lý; chuẩn hóa tiêu chí lựa chọn và chế độ đãi ngộ cho Hội thẩm nhân dân.
• Xây dựng cẩm nang kỹ năng tư pháp: Hỗ trợ Thẩm phán phương pháp thẩm vấn tâm lý, kỹ thuật vượt qua bẫy "thiên kiến xác nhận" khi nghiên cứu hồ sơ điều tra sơ bộ, và kỹ năng tuyên án truyền cảm, mạch lạc nhằm tối đa hóa hiệu quả giáo dục pháp luật.

---

Đối tượng thụ hưởng và quan tâm (Target Audience)

• Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân: Nắm vững cấu trúc tâm lý để làm chủ phiên tòa, giữ vững sự vô tư, khách quan và đưa ra phán quyết thấu tình đạt lý.
• Kiểm sát viên và Luật sư tranh tụng: Thấu hiểu tâm lý của bị cáo, nhân chứng và người bị hại để xây dựng chiến thuật xét hỏi, tranh luận sắc bén, giàu sức thuyết phục.
• Nhà nghiên cứu và Giảng viên pháp lý: Tài liệu tham khảo chuẩn mực phục vụ giảng dạy Tâm lý học Pháp lý, Luật Tố tụng Hình sự và Tội phạm học.
• Cơ quan hoạch định chính sách tư pháp: Tham mưu hoàn thiện các quy định pháp luật về tư pháp người chưa thành niên và mô hình Tòa Gia đình và Người chưa thành niên.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hoạt động xét xử không đơn thuần là áp dụng quy phạm pháp luật cứng nhắc mà là một hệ thống tâm lý đa cấu phần (6 thành phần). Trong đó, bản lĩnh tâm lý của Thẩm phán và kỹ năng kiểm soát giao tiếp tại phiên tòa quyết định trực tiếp đến tính khách quan của phán quyết.

2. Phương pháp tiếp cận của nghiên cứu có điểm gì đặc biệt?

Nghiên cứu có sự kết hợp chặt chẽ giữa Lý luận Tố tụng học và Dữ liệu thực nghiệm Tội phạm học quy mô lớn (hơn 12.000 hồ sơ án và hàng nghìn khảo sát thực tế tại các trường giáo dưỡng), tạo ra góc nhìn chân thực và có độ tin cậy vượt trội.

3. Các kết luận về tâm lý người chưa thành niên có khái quát hóa được không?

Hoàn toàn có thể khái quát hóa. Các đặc điểm như tính bầy đàn (85% phạm tội do lôi kéo nhóm), sự thiếu hụt chăm sóc gia đình (71%) và khủng hoảng do bạo lực (49,81%) là những quy luật tâm sinh lý lứa tuổi mang tính phổ quát trong tội phạm học thanh thiếu niên.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next Steps) cần tập trung vào đâu?

Cần mở rộng nghiên cứu sang tâm lý học tư pháp trong kỷ nguyên số: tác động của phiên tòa trực tuyến đến tâm lý người tham gia tố tụng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ đánh giá chứng cứ và các biện pháp bảo vệ tâm lý nhân chứng bị đe dọa.

5. Ứng dụng thực tiễn lớn nhất của tài liệu này là gì?

Ứng dụng trực tiếp vào việc đổi mới giáo trình đào tạo nghiệp vụ xét xử tại Học viện Tư pháp, xây dựng kỹ năng điều hành phiên tòa tranh tụng dân chủ và hoàn thiện mô hình Tòa án thân thiện với người dưới 18 tuổi.

---

Kết luận (Conclusion)

Tập kỷ yếu báo cáo nghiên cứu khoa học "Những khía cạnh tâm lý trong hoạt động xét xử" của Trường Đại học Luật Hà Nội là một công trình khoa học liên ngành xuất sắc, mở ra cách tiếp cận toàn diện về bản chất tâm lý của hoạt động tư pháp. Bằng việc làm sáng tỏ cơ chế tương tác hành vi giữa các chủ thể tố tụng và chỉ ra những điểm nghẽn trong tâm lý xét xử, công trình đã đóng góp to lớn cho cả lý luận lẫn thực tiễn cải cách tư pháp nước nhà.

Để hiện thực hóa một nền tư pháp văn minh, công bằng và nhân văn, việc trang bị tri thức tâm lý học pháp lý chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ tư pháp là đòi hỏi tất yếu và cấp thiết của thời đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

‘TRUONG ĐẠI HỌC LUAT HA NỘI HỘI THẢO KHOA HỌC CẤP KHOA. NHỮNG KHÍA CẠNH TÂM LÝ TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ THU VIỆN TRƯỞNG OAIHOCLEATHA NOL Proxen00 3.4 —| WA NỘI 12/2004 MỤC LUC 1. Những nguyên tắc bảo đảm cho việc xét xử được khách quan_ 1 2. Cấu trúc tâm lý của hoạt động xét xử 15 3.

Đặc điểm tam lý của hoạt động xét xử vụ án hình sự 23 4, Những khía cạnh tâm lý của bị cáo là người chưa thành niên cần được chú Ý trong xét Xử 38 5. Đặc điểm tâm lý của hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án dan sự. Kỹ năng giao tiếp của thẩm phán 62 7. Ủy tín của người thẩm phán.

Mot số phẩm chất nhân cách của hội thẩm nhân dan 87 9. Đặc điểm tâm lý trong hoạt động của thư lý tòa ẩn 100 10. Đặc điểm tâm lý hoạt động của kiểm sắt viên tại phiên tòa 109 11. Những vấn để tam lý liên quan đến hoạt động tranh tụng của luật sư 118 12.

Đặc điểm tâm lý của bị cáo 132 NHONG NGUYEN TAC BAO DAM CHO VIỆC XÉT XỬ ĐƯỢC KHACH QUAN TS. Hoàng Thị Sơn Trường Đại học Luật Hà Nội “Trong khoa học luật tố tụng hình sự, nguyên tắc của luật tố tụng hình sự được hiểu là những phương châm, định hóng chỉ phối toàn bộ hay một số hoạt động tố. tung hình sự được ghi nhận trong Hiến pháp, Bộ luật tố tung hình sự và các văn bản pháp luật khác liên quan. Những nguyên tắc của luật tố tụng hình sự là kim chỉ nam cho mọi hoạt động tố tụng và đựợc quy định trực tiếp trong Bộ luật tố tụng hình sự.

Chính vì vậy, nói tới nguyên tắc của luật tố tụng hình sự phải hiểu 46 là những nguyên tắc của một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Những nguyên tắc nay không chỉ định hướng cho hoạt động tố tụng hình sự mà còn cho hoạt động xây dựng pháp luật tố tụng hình sự trong thực tiễn. Nguyên tắc khi xét xử thẩm phán và Oi thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật (Điều 16 BLTTHS 2003) Nguyên tắc "khi xét xử (hẩm phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật" là một nguyên tắc Hiến định và là một nội dung quan trọng, của luật tố tụng hình sy. Việc nghiên cứu và tìm hiểu nội dung của nguyên tắc, này không chỉ có ý nghĩa đối với các cơ quan và các cần bộ làm công tác pháp.

luật mà còn cân thiết đối với các cơ quan nhà néc khác, các tổ chức xã hội và mọi công dan vì nó bảo dim cho thẩm phán và hội thẩm nhân dan trong quá trình xét xử không bị rang buộc bởi bất cứ yếu tố nào khác ngoài pháp luật, loại trừ mọi sự can thiệp từ bên ngoài vào hoạt động xét xử của tòa án. Mặt khác, việc tìm hiểu và nấm vững nguyên tắc này tạo điều kiện cho tòa án giải quyết vụ án đúng ngời, Xam Điêu 180 Hiến pháp 1998. đúng tội, đứng pháp luật, chống được các biểu hiện tiêu cực nhằm từng bước thực hiện công bằng xã hội trong tố tụng hình sự. Ngoài ra, tính độc lập của thẩm phán, hội thẩm nhân dân khi xét xử còn thể hiện ở chỗ, các chủ thể này có quyền độc lập với những yêu cầu của những ngời tham gia tố tụng nh yêu cầu giám định bổ sung hoặc giám định lại; yêu cầu thay đổi ngời tiến hành tố tụng, ngời giám định, ngời phiên dich; yêu cẩu vẻ xem xét chứng cứ và hoãn phiên toà khi có ngời vắng mặt.

Việc đáp ứng hoặc không đáp ứng những yêu câu này của những ngời tham gia tố tung do các chủ thé tiến "hành tố tụng quyết định đựa trên những căn cứ do pháp luật quy định. Nguyên tắc “khi xét xử thẩm phán và hội thẩm nhân độc lập và chỉ trân theo pháp luật” không cho phép bất cứ ai, cơ quan nhà nước nào vì bất cứ lý do gi được can thiệp vào việc xét xử của tòa án, buộc hội đồng xét xử phải xử theo ý muốn chủ quan của mình. Hign nay, nguyên tắc "khi xét xử thẩm phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tudn theo pháp luật" vì những lý do chủ quan, khách quan khác nhau, chưa duce thực hiện một cách triệt để. Trong đó phải kể đến một số nguyên nhân.

sau: - Trước hết, đội ngũ thẩm phán, mặc di trong những năm qua (từ khi có Pháp lệnh vẻ thẩm phán và hội thẩm nhân dân ngày 14/4/1993) Nhà nước ta đã đâu thích đáng và chú trọng đến việc củng cố, xây dựng một đội ngũ thẩm phán. có phẩm chất, năng lực chuyên môn để đáp ứng yêu cẩu của thời kì đổi mới nhng phân lớn các thẩm phán mới chỉ được trang bị những kiến thức cơ bản vẻ pháp luật mà chưa được trang bị day đủ những kiến thức vẻ nghiệp vụ xét xử nên phải có sự đầu tích cực hơn nữa mới đáp ứng kip thời đòi hỏi của tình hình hiện nay. - Đối với hội thẩm nhân dan, thời gian qua đã cùng với thẩm phán có những đóng góp đáng kể vào việc nâng cao hiệu quả của phiên tòa xét xử nhưng văn còn đôi điều đáng phải quan tâm. Đó là hoạt động của hội thẩm nhân dân còn lỏng Ko, không đồng đều.

Theo con số thống kẻ, trong số trên 70 hội thẩm nhân dan được bau ở Thành phố Hồ Chí Minh thì chỉ có hơn một nửa là hoạt động đều đặn. Số còn lại thì tham gia xét xử quá ít. Nguyên nhân chính là số hội thẩm nhân dan là cần bộ đương chức quá bận với công tác chuyên môn. Một số ít khác vì phiên tòa, với những lí do khác nhau, phải hoãn liên tục cũng thấy chấn nản.

Do vay, số lượng vụ án dồn vào một số ft hội thẩm nhân dan mà phần lớn là cần bộ hưu trí. Điều đó cũng ảnh hởng đến chất lượng xét xử f. ~ Mặt khác, trình độ hiểu biết pháp luật của hội thẩm nhân dan còn yếu so. với nhu cầu dat ra, vì hầu hết ho không được trang bị kiến thức cơ bản vé pháp luật mà chi sau khi đợc bau họ mới đợc tập huấn một thời gian ngắn nên việc xem xét các vấn để đặt ra với họ chủ yếu là bằng kinh nghiệm sống chứ chưa hoàn toàn dựa trên cơ sở của pháp luật.

Và như vậy, trình độ chuyên môn cũng ảnh hưởng phần nào đến việc độc lập xét xử của họ. Chế độ đãi ngộ chưa thỏa đáng cũng ảnh hưởng đến lòng nhiệt tình và tỉnh thân trách nhiệm của họ. ~ Ngoài ra, các văn bản quy định chưa chặt chẽ, thiếu thống nhất cũng ảnh hưởng đến việc độc lập xét xử và chỉ tuân theo pháp luật. Bộ luật tố tụng hình sự quy định: "Téa án chỉ xét xử những bị cáo và những hành vi theo tội danh mà viện kiểm sát đã truy tố và tòa án đã quyết định da ra xét xử".

Theo quy định trên thì trong khi chuẩn bị xét xử nếu thấy hành vi của bi cáo cần phải định tội danh nặng hơn, thẩm phán phải ra quyết định yêu cầu viện kiểm sát điều tra bổ sung. 'Nếu viện kiểm sát vẫn không đổi tội danh nặng hơn, thẩm phán có thể kiến nghị với viện kiểm sát cấp trên. Nếu viện kiểm sát cấp trên vẫn thống nhất ý kiến với viện kiểm sát cấp đới thì tòa án không đợc xét xử bị cáo theo tội danh nặng hơn tội danh mà viện kiểm sát đã truy tốt, Để nguyên tắc “khi xét xử thẩm phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ trân theo pháp luật” có tính khả thi, theo chúng tôi cần phải làm tốt một số vấn để sau đây: Thứ nhất, cần phải có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, không chồng. chéo, mâu thuấn với nhau.

Đồng thời, phải có các van bản hớng dẫn thí hành và giải thích luật, tạo điều kiện cho thẩm phán và hội thẩm nhân dân khi xét xử chỉ tuân theo pháp luật © Xem, Báo pháp luật ngày 19/12/1995, bài "Không thể thiếu vat trò của hộ thẩm trong sét sử” của Trên Quang Lê “Tại Hội thảo “ Đổ mỗi chế định hội thẩm trong cải cách £ pháp ðViệt Nam” do Bộ T Pháp 13 chức vào thống 11 1999 tại Vũng Tau, T'S Chu Hai Thanh cho biết: ð Tọa án nhân dan thành phố [HG Chí Minh chỉ có hội thẩm là cán bộ hư tré mot đủ đề Biện dành thời gian chích đáng cho vige "ngồi tot, Có những vị sét sử trén 100 vu (năm (hơn cả thẩm phán), Còn phẩn đồng hội thẩm nhân ddan dong chức ở các cơ quan ngành nghệ khác thi mức độ (ham gia sét xử rất tt Xem - Quan toà Hồ Chỉ Mink 49/99 “hông chuyên” chăn dung cha rõ - Bảo Trâm - Báo Pháp tuật Thành phố ngày 21/12/1998.Tr 7 TU Xem: Thông Liên ngành 86°01 PLN của TANDTC- VRSNDTC - BTP - BNV ngày 8/12/1968. 3 Thứ hai, phải xây dựng được một đội ngũ thẩm phán đủ vẻ số lượng và đảm bảo về chất lượng. Đội ngũ này phải có trình độ chuyên môn cao và có tỉnh. thân dũng cảm, dám đấu tranh cho sự công bằng, bảo vệ lẽ phải.

Chỉ khi đó thẩm. phán và hội thẩm nhân dan mới có được niém tin nội tâm vững chắc, độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Tất nhiên, trong tình hình cụ thể của nước ta hiện nay, cần có thời gian thì mới có thể khắc phục được những tồn tại bất hợp Ii. Hiện nay, số người đủ tiêu chuẩn để được bổ nhiệm làm thẩm phán chưa đủ so với yêu cầu của thực tiễn xét xử đặt rat, Nhà nước đã "chiết: cổ" bổ nhiệm một số thẩm phán chưa đủ tiêu chuẩn để có thể hoàn thành yêu cầu xét xử ở giai đoạn hiện nay.

Số này buộc phải được đào tạo kịp thời để đạt đợc các tiêu chuẩn do luật định, bởi vì khi giải quyết một vụ án hình sự không phải tất cả đều phụ thuộc ở người thẩm. phán nhưng có nhiễu yếu tổ phụ thuộc ở họ - những người được Nhà nước giao cho thẩm quyền áp dung và quyết định hình phạt đối với người phạm tội. Vì thé, họ phải được đào tạo chuyên môn, nghề nghiệp và rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp”). Thứ ba, trong thành phần của Hội đồng xét xử sơ thẩm không nhất thiết phải có hai hội thẩm nhân dan mà chỉ cân một hội thẩm nhân dân là đủ.