Chương I: THỜI ĐẠI CON NGƯỜI VÀ TÌNH HÌNH VĂN HỌC THỜI TRẦN L. Thời đại: Theo "Đại Việt sử ký toàn thư", đời Trần được tính từ lúc Trần Thái Tông lên ngôi năm 1225 và kết thúc năm 1400 đời vua Trần Thiếu Đế. Như vậy nhà Trần đã trải qua mười ba đời vua. Thời gian đầu, dưới sự lãnh đạo của vua tôi nhà Trần, Đại Việt phát triển thịnh vượng và day khí sắc nhưng từ giữa đời Trần trở đi tình hình chính sự ngày càng sa sút, vua chỉ lo ăn chơi, quan lại lòng quyền.
Kết cục, Hồ Quý Ly đã cướp ngôi vua năm 1400. Đại Việt ở vào thời Trần là một quốc gia phong kiến độc lập tự chủ và phát triển. Sau khi đánh bại quân Mông-Nguyên, nhà Trần bắt đầu xây dựng và củng cố chính quyển. So với thời Lý thì xã hội lúc này phát triển hơn.
Chính quyền vững vàng, năng động đã tạo ra sự thống nhất và ổn định cho đất nước trong một thời gian khá dài. Chế độ thái thượng hoàng góp phần hạn chế sự độc đoán của vua đương quyển. Bộ máy hành chính theo xu hướng tập trung quyền ; lực vào tay triểu đình. Tình trang cát cứ ngày càng bị thu hep.
ĐạiViệt thực sự trở thành một quốc gia vững mạnh, giành được thế chủ động trên mặt trận ngoại — - giao đối với các lân bang, đặc biệt là Trung Hoa. 2 Về kinh tế, ngoài chính sách "ngụ bình vi nông" kết hợp xây ng kind al tế với quốc phòng, nha Trần còn chú trong bảo vệ đê điều, sức kéo và cho x lò dựng các công trình thủy lợi. Mở rộng diện tích canh tác bằng c hoang. Bên cạch sự phát triển của nông nghiệp thì các ngành thủ phi cũng rất phát triển: chế tạo binh khí và dé trang sức, đóng thuyền, im dựng - cung điện, đền đài, làm giấy, ươm tơ, dệt lụa, nghềin.
Kinh tế thời Trần cómộc — bước phát triển rất cao so với các triểu đại phong kiến trước đó. Văn hóa thời Trần khởi sắc ở nhiều mặt và đã lưu lại nhiều nét riêng của thời đại. Sự ảnh hưởng của Phật giáo đến tư tưởng đời sống con người thời này rất mạnh mẽ. Đạo Phật với một hệ thống chùa chiển, sư sãi rộng lớn khắp vả nước đã góp phan không nhỏ trong việc củng cố ý thức đoàn kết dân tộc.
Thể lực, vị trí của các nhà sư trong xã hội là rất lớn. Các nhà tu hành theo phái Thién tông khônh những có hiểu biết vé Phật, mà các kiến thức khác cũng rất uyên bác. Đối với nhân dan, thién sư vừa là thay day học, thay thuốc, vừa là những người coi sóc về đời sống tỉnh thần. Tiếp tục truyền thống thời Lý.
các nhà Phật học đời Trần nêu và. vai trò của Phật giáo đồng thời lại cho rằng Phật, Đạo, Nho von cũng mot nguồn. LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP. 6 muốn tim cách điều hòa tư tưởng xuất thế của Phật giáo, vô vi của Lão giáo với tinh thanhanh động thực tiễn của Nho giáo (tư tưởng tam giáo đồng nguyên).
Tuy nhiên, gắn lién với sự phát triển của Nho giáo. vào cuối thời Trần. dia vi quan trọng của Phật giáo và Đạo giáo cũng đã từng bị đẩy lùi, Để đáp ứng nhu cầu phát triển của bộ máy nhà nước. nhà Trần mở rộng nền giáo dục và thi cư Nho học.
Tầng lớp nho sĩ xuất hiện trong xã hội ngày càng nhiều và chính tang lớp đó đã táo bạo tấn công vào Phật giáo lẫn Dau giáo, gay gất hơn cả có lẽ là Trương Hán Siéu:" Thích ca, Lão Tử lấy tâm không mà chứng nhận cho Đạo giáo, sau khi tịch diệt, một số thờ Phật giáo, mê hoặc chúng sinh, thiên hạ chia làm năm phần thì ssư tăng chiếmmột, phá hoại di luân,haophícủa cải,nừm nượp mà đi, nhung nhúc mà theo, ít kẻ không phai là yêu ma gian tà. Việc chúng làm đều là những chuyện khả 6”, Bên cạch sự phong phú của đời sống tư tưởng, văn học nghệ thuật, giáo dục thi cử, sử học, y học, thiên văn học, quân sự, đời Trần cũngrất phát triến. Nhìn chung, văn hóa đời Trần có một bước phát triển đángkể so vớithời Ly. Con người thời Trần: Hình ảnh con người trong mỗi thời đại khác nhau.
Chính sự hào hing của thời Trần đã tạo nên những con người bất tử. Đó là các vị minh quản lương tướng tên tuổi như: Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông. Trần Nhân Tong. Tran Hưng Dao.
Nguyễn Trung Ngạn, Trần Nguyên Đán, Dang Dung. và có rất nhiều những anh hùng vô daanh với sự hy sinh thẩm lặng. Họ đã xây dưng nên _ một Đại Việt hùng cường, làm cho thế hệ con cháu chúng ta rất đổi tự hào ma thốt lên rằng: *. Nước chúng ta Nước những người chưa bao giờ khuất — "s.
Đêm đêm ri rằm trong tiếng đất : Những buổi ngày xưa vọng nói về” (Đất nước - Nguyễn Đình Thi) Thấm Bim trong từng tất đất ngày nay là biết bao xương máu của cha ông thio xưa, những con người kiên cương bất khuất, khi có giặc xâm lăng thì sẵn sàng xả thân nhằm đem lại hòa bình cho đất nước. khi hòa bình thì không ngừng lao động, học tập. sống an nhiên tự tại. Còn vung đâu đây câu nói bất khuất của Trần Bình Trọng: ”7a thà làm ma nước Nam chứ không chịu làm vương nước Bắc”.
hay hình ảnh của những con người anh dũng vai phòng mà không kém phan mềm dẻo khéo léo khi phải đối đầu với những sứ gia phương Bắc kiêu căng, đó là Trần Quang Khải. Nguyễn Trung Ngan. và cỉ những con người dù gặp thất bại vẫn không nan chí như Đặng Dung. Chính những nhân cách và tư tưởng sống đẹp như thế là hình ảnh trung tâm củu thơ ca và là tư tưởng nhân văn thời đại.
LUẬN VAN TỐT NGHIỆP 7 Văn học thời Trần đã phan ánh trung thực va sinh động cuộc sống của con người lúc bấy giờ. Chưa có một xã hội nào tốt đẹp như thế, trong đó người và người đối xử vớim nhau hết sức chan hòa, nhân ái, cược sống không có háo thành chia cắt, cũng không có áp bức, bất công. Mỗi thành viên trong cộng đồng đều sống hết mình vì tha nhân, đặt lợi ích chung lên trên lợi ích của bản thân. Trân Thái Tông có lúc đã muốn tìm sự yên ổn cho riêng mình trong việc tu hành nơi rừng núi, nhưng vì lợi ích chung của quốc gia mà đành từ bỏ ý định ấy.
"Phàm đã là bậc thánh nhân phải biết lấy ý muốn của muôn dân làm trụng `. đó là phương châm sống không chỉ riêng vua Thái Tông mà là của tất ca những ai cảm thấy luôn mang trong mình một trọng trách đối với xã hội. Trần Quốc Tuấn cả một đời hy sinh cho sự nghiệp của toàn dân, đến lúc gần qua đời van chỉ nghĩ đến việc phải làm sao để giữ gìn nền hòa bình lâu đài cho xã tắc Bên cạnh những anh hùng dân tộc, còn có rất nhiều những văn nhân khác mà bin lĩnh và lối sống của họ đã tô điểm thêm cho bộ mặt hào hùng và đáy khí sac của thời đại như Tụê Trung, Huyền Quang, Chu An. Cuộc đời của những con người như thế có khác nào những tia sáng vĩnh cửu chiếu dọi vào dòng chảy của lịch sử, giúp người đời sau nhìn vào đó mà sống sao cho xứng đáng hơn.
Tình hình văn học: So với thời Lý, văn học thời Trần đã có một bước tiến Khia rõ rệt, phụng - phú về nội dung cũng như hình thức. Thơ văn chứa đựng một niềm lạc quan, you~ ` đời, một thái độ gắn bó với cuộc sống. Ngoài ra, nó còn thể hiện một hào khí | đặc biệt-hào khí Đông A.VGi phẩn nổi bật vẫn là thơ văn yêu nước thời thịnh _ Trần, mà ở đó tinh thần quật khởi kháng Nguyên của nhân dân ta được thể hiệ: khá đậm nét. Ở thời Trần, khí thế tự hào dân tộc nổi lên trong các bài thơ chiến.
Vua Trần Nhân Tông sau khi duyệt quân chờ giặc đã tỏ rõ chí khí củ: mình: Cối kê cựu sự quân tu ký sa Hoan Ai do tồn thập vạn binh (Cối kê việc cũ ngươi nên nhớ Hoan Ai còn kia chục van bình) Có lẽ vị vua trẻ muốn nhắc nhở những người dang có y lung lay. thất vọng rằng hãy hy vọng vào sức mạnh của dân tộc. thất bai không nản. gian nan không lùi.
Có như thế thì mới hy vọng ca khúc khải hoàn. Cái chí khi của dan tộc là ở chỗ đó. Trong cuộc kháng chiến một mất một còn ấy. hình anh đoàn quân Đại Việt nổim tội lên với những chiến công hiển hách rất ding tự hào: Hoành sóc giang san cáp kỷ thu, Tam quân tì hổ khí thôn Ngưu.
LUẬN VAN TỐT NGHIỆP 8 Nam nhỉ vị liễu công danh trái, Tu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu. (Thuật hoài-Phạm Ngũ Lao) Cuộc kháng chiến gian khổ đã tôi luyện ý chí chiến đấu và tinh thần đoàn kết toàn dân. Vì vậy mà chiến thắng Hàm Tử-Chương Dương không phái là duy nhất. Trần Hưng Đạo đã đúc kết tinh than quật cường dân tộc trong “Hich tứớng sĩ”- một bai hich hừng hue lửa căm thù: " Ta thường tới bữa quên ăn, nữa đêm vô gối, ruột dau như cắt.
nước mắt dam dia, chỉ tiếc chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù. déu cho trăm thây này phơi ngoài nội cd, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta củng cam long.” Bên cạnh những áng thơ văn nồng cháy nhiệt tìnhyêu nước. còn vỏ phong trào làm thơ ca ngợi cảnh thái bình, sự yên vui trong cuộc sống, thể hiện niềm lạc quan yêu đờicủa con người thời này. Sau những ngày chiến tranh ác kiệt, con người lại thấy lòng mình lắng xuống, dịu đi trước cảnh thôn quê yên ả, vui nhộn, nên thơ: Thôn hậu thôn tiền đạm tự yên, Bán vô bán hữu tịch đương biên.
Mục đồng nghịch lý quy ngưu tận, Bạch lộ song song phi hạ điền. (Thiên Trường vãn vọng-Trần Nhân Tông) Trước xóm, sau thôn tựa khói hồng. Bóng chiều man mác, có dường khong Mục đông sáo vdng trâu về hết, Cò trắng từng đôi liệng xuống dồng. Bên cach những bài thơ, phú ca ngợi sự giàu có, trù phú của đất n còn có rất nhiều bài mô tả cảnh đẹp của non sông gấm vóc như Dục Thúy§ Bach Ding giang phú của Trương Hán Siêu, hay như bài thơ miêu tả cảnh động - Huyền Vân của Chu An: Vạn điệp thương sơn thốc họa bình, Tà dương đảo quai bán khê minh.
Lục la kinh lý vô nhân đáo, Sơn hạc đề yên thời nhất thanh. (Ndi xanh trùng điệp tựa như tranh, Khe núi chiéu nay rắng nứa mình. Lối di ram rập không người den. Hạc nút kéu lành khi khói lên.