CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số vấn đề cơ bản liên quan 1. Khái niệm nguồn nhân lực và đào tạo nguồn nhân lực 1. Nguồn nhân lực Nguồn nhân lực là bộ phận có vai trò quan trọng chính trong việc tạo ra sản phẩm và doanh thu cho doanh nghiệp, có nhiều quan điểm về nguồn nhân lực như: Theo Tổ chức Liên Hợp quốc định nghĩa thì “nguồn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con người có quan hệ tới sự phát triển của mỗi cá nhân và của đất nước”.
Tương tự, theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), nguồn nhân lực được hiểu “là lực lượng lao động, là tổng thể các tiềm năng lao động của con người, của một quốc gia đã được chuẩn bị ở một mức độ nhất định và có khả năng huy động vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”. Với Ngân hàng thế giới thì quan điểm về nguồn nhân lực là toàn bộ vốn con người bao gồm thể lực, trí lực, kỹ năng nghề nghiệp… của mỗi cá nhân. Như vậy, chúng ta có thể hiểu nguồn nhân lực nói chung là nguồn cung cấp sức lao động cho hoạt động sản xuất xã hội tồn tại trong mỗi con người, bao gồm cả thể lực (sức khỏe, chiều cao, cân nặng.) và trí lực (trình độ, kiến thức, kỹ năng.), các yếu tố về thái độ, tâm lý, ý thức, mức độ cố gắng, lòng đam mê. Ngoài ra, nguồn nhân lực cũng bao gồm các nguồn lực hiện hữu và tiềm năng, được thể hiện ra bên ngoài qua khả năng làm việc.
Quản trị nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Để sử dụng nguồn nhân lực được hiệu quả, việc thực hiện quản trị nguồn nhân lực là rất quan trọng được các nhà quản trị, doanh nghiệp quan tâm. Là quá trình theo dõi, hướng dẫn, điều chỉnh, kiểm tra quá trình lao động để nắm bắt và thỏa mãn các nhu cầu của con người và xã hội. Quản trị nguồn nhân lực trong doanh nghiệp bao gồm các hoạt động: hoạch định, tổ chức, phối hợp và kiểm soát các 30 vấn đề liên quan đến tuyển dụng, thu hút, sử dụng và phát triển người lao động. bao gồm cả công tác đào tạo nguồn nhân lực, quản trị nguồn nhân lực nhằm duy trì, phát triển tiềm năng con người vốn có, từ đó, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp hướng tới phát triển vững mạnh trong tương lai.
Đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Đào tạo nguồn nhân lực là một trong những hoạt động của quản trị nguồn nhân lực trong doanh nghiệp. Thông qua quá trình học tập và rèn luyện, đào tạo nguồn nhân lực sẽ giúp cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, nâng cao trình độ, kỹ năng để có thể thực hiện nhiệm vụ lao động hiệu quả hơn. Là một hoạt động có tổ chức, đào tạo nguồn nhân lực được thực hiện trong một thời gian nhất định nhằm đem đến sự thay đổi về thái độ nhân cách và khả năng làm việc của con người. Người lao động sẽ được trang bị: kiến thức phổ thông, kiến thức chuyên nghiệp, kiến thức quản lý.để đáp ứng thực hiện công việc hiện tại và mở ra cho họ một công việc mới dựa trên định hướng tương lai của doanh nghiệp.
Mục tiêu, vai trò của đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1. Mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực Thông qua việc đào tạo nguồn nhân lực sẽ giúp người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn nghề nghiệp của mình thực hiện chức năng, nhiệm vụ một cách tự giác, với thái độ và khả năng thực hiện công việc tốt hơn của người lao động ở cả vị trí công việc hiện tại và tương lai theo nhu cầu của doanh nghiệp. Từ đó, đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp sẽ hướng tới mục tiêu cuối cùng là tận dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có vào nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tiết kiệm chi phí, đạt lợi nhuận bền vững trong dài hạn. Như vậy, thực hiện tốt công tác đào tạo nguồn nhân lực có vai trò quan trọng đối với sự phát triển, thành công của doanh nghiệp và cả cá nhân người lao động.
Vai trò đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Đào tạo nguồn nhân lực là quan trọng có vai trò tác động lớn đối với sự phát triển của cá nhân người lao động trong doanh nghiệp, thể hiện như: − Làm tăng tính chuyên nghiệp, sự gắn bó, hòa hợp, tăng tính thích ứng giữa những người lao động với nhau và với doanh nghiệp trong thực hiện công việc. − Trực tiếp giúp nhân viên thực hiện công việc tốt hơn, đặc biệt khi nhân viên thực hiện công việc không đáp ứng được các tiêu chuẩn mẫu, hoặc nhân viên mới. 40 − Cập nhật các kỹ năng, kiến thức mới cho nhân viên, giúp họ có thể áp dụng thành công các thay đổi công nghệ, kỹ thuật trong doanh nghiệp. − Đáp ứng được nhu cầu và nguyện vọng phát triển của người lao động, được trang bị kiến thức cần thiết sẽ kích thích thực hiện công việc tốt hơn, đạt được nhiều thành tích tốt hơn, muốn được trao những nhiệm vụ có tính thách thức cao hơn để có nhiều cơ hội thăng tiến nghề nghiệp cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống.
− Sau đào tạo, người lao động có sự thay đổi về cách nhìn, cách tư duy trong công việc, góp phần nâng cao khả năng sáng tạo, cống hiến cho doanh nghiệp, nâng cao hiệu suất làm việc là cơ sở giúp nâng cao thu nhập và thăng tiến. Thông qua các vai trò với người lao động, đào tạo nguồn nhân lực từ đó cũng tác động vào sự phát triển và thành công của doanh nghiệp như: − Người lao động sau đào tạo sẽ thực hiện công việc tốt hơn, giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh. − Duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp, doanh nghiệp có người lao động giỏi cống hiến sẽ là mũi nhọn, cái khiên vững chắc của doanh nghiệp trước thị trường đầy biến động. − Tránh tình trạng quản lý lỗi thời, các nhà quản trị sau đào tạo sẽ có cách nhìn mới, nhiều thông tin mới để áp dụng các phương pháp quản lý sao cho phù hợp với những thay đổi về quy trình công nghệ, kỹ thuật và môi trường kinh doanh.
− Đào tạo giúp việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào doanh nghiệp trở nên dễ dàng, nâng cao tính ổn định và năng động của doanh nghiệp so với thị trường. − Giải quyết các vấn đề về doanh nghiệp, giúp các nhà quản trị giải quyết các vấn đề về mâu thuẫn, xung đột giữa các cá nhân và giữa công đoàn với các nhà quản trị, là cơ sở đề ra các chính sách quản lý nguồn nhân lực có hiệu quả. − Hướng dẫn công việc cho nhân viên mới, nhân viên mới thường gặp nhiều khó khăn, bỡ ngỡ trong những ngày đầu làm việc trong doanh nghiệp, các chương trình định hướng công việc đối với nhân viên mới sẽ giúp họ mau chóng thích ứng với môi trường làm việc mới của doanh nghiệp, tạo ra kết quả. − Giảm sự giám sát không cần thiết của người quản lý, người lao động sau đào tạo nắm được các kiến thức, kỹ năng trong thực hiện công việc và họ có khả năng tự giám sát công việc của chính mình.
50 − Chuẩn bị đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên môn kế cận, đào tạo giúp cho nhân viên có được những kiến thức, kỹ năng cần thiết phù hợp cho các cơ hội thăng tiến và thay thế cho các cán bộ quản lý, chuyên môn khi cần thiết trong tương lai. Nguyên tắc đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Qua các vai trò cho thấy việc đầu tư vào công tác đào tạo nguồn nhân lực phù hợp sẽ là cần thiết thúc đẩy thành công cho doanh nghiệp. Song, để đào tạo nguồn nhân lực hiệu quả, doanh nghiệp cần tuân thủ một số nguyên tắc nhất định. Lê Thanh Hà (2020), khi thực hiện công tác đào tạo nguồn nhân lực, doanh nghiệp cần tuân thủ một số nguyên tắc.
Đào tạo nhân lực phải hướng tới thực hiện các mục tiêu doanh nghiệp Người phụ trách công tác đào tạo cần căn cứ vào mục tiêu doanh nghiệp và các kỹ năng, kiến thức, thái độ đối với công việc mà người lao động cần có để xác định các nội dung, phương pháp và hình thức đào tạo cho phù hợp. Mục tiêu đa dạng thường bao gồm mục tiêu ngắn hạn, mục tiêu trung hạn và mục tiêu dài hạn. − Mục tiêu ngắn hạn: tập trung làm thế nào để người lao động làm tốt công việc được giao, từ đó, đào tạo cũng tập trung vào việc khắc phục các thiếu sót trong kiến thức, kỹ năng, thái độ để người lao động thực hiện tốt công việc hiện tại. − Mục tiêu trung hạn: hướng tới việc trong tương lai gần, doanh nghiệp cần đạt được sự phát triển như thế nào, theo hướng đi nào.
Tính cụ thể các phương hướng và bước đi khá rõ ràng, đào tạo sẽ phát triển hướng giúp người lao động nắm được kiến thức, kỹ năng để góp phần đạt được mục tiêu đó. − Mục tiêu dài hạn: doanh nghiệp lựa chọn những cá nhân nòng cốt để đào tạo chuyên sâu dựa trên định hướng phát triển trong tương lai của tổ chức, đồng thời có những chương trình định hướng với số lao động còn lại. Đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu đào tạo Đào tạo là để phục vụ cho nhu cầu công việc, do vậy, trong điều kiện nguồn nhân lực có hạn, doanh nghiệp sẽ phải lựa chọn đào tạo kiến thức và kỹ năng gì là cần thiết nhất để giúp người lao động hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, qua đó đạt được các mục tiêu chung. Hay nói cần phải xuất phát từ nhu cầu đào tạo.
Trong doanh nghiệp, nhu cầu đào tạo thường xác định gồm: nhu cầu đào tạo xuất phát từ phía doanh nghiệp và nhu cầu đào tạo xuất phát từ phía người lao động. 60 − Nhu cầu đào tạo xuất phát từ phía doanh nghiệp: gồm những kiến thức, kỹ năng mà doanh nghiệp đó muốn người lao động phải nắm vững và số lượng người cần đào tạo ở từng loại kiến thức và kỹ năng đó để đáp ứng thực hiện công việc. − Nhu cầu đào tạo xuất phát từ người lao động bao gồm: mong muốn học tập của người lao động theo bậc trình độ và theo từng loại kiến thức, kỹ năng.