CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1.1Cơ sở lý luận chung về kế toán bán hàngtrongcác doanh nghiệp 1.Một số khái niệm cơ bản trong kế toán bán hàng Để đi sâu nghiên cứu và hiểu thêm bản chất của kế toán bán hàng thì trước hết phải hiểu một số thuật ngữ được hiểu trong kế toán bán hàng. Bán hàng(Theo chuẩn mực kế toán số 14)“là bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng hóa mua vào’’.Như vậy bán hàngcó thể được hiểu là tài sản trong doanh nghiệp sẽ chuyển từ hình thái hàng hóa sang hình thái tiền tệ.Doanh nghiệp sẽ mất quyền sở hữu về hàng hóa nhưng lại được quyền sở hữu về tiền tệ hoặc được quyền thu tiền của người mua. Theo giáo trình“Kế toán tài chính”do GS.TS Ngô Thế Chi và TS.Trương Thị Thuỷ đồng chủ biên,NXB Tài chính năm 2010 thì khái niệm bán hàng được nêu như sau:“Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu hàng sản phẩm,hàng hoá gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.Bán hàng là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất – kinh doanh,đây là quá trình chuyển hoá vốn từ hình thái vốn sản phẩm,hàng hoá sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán”. Doanh thu(Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01):Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán,phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp,góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu,bao gồm Doanh thu bán hàng,doanh thu cung cấp dịch vụ,tiền lãi,cổ tức và lợi nhuận được chia… Ngoài ra,cũng theo Chuẩn mực kế toán số 14 thì một số khái niệm về kế toán bán hàng được hiểu như sau: Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong năm,phát sinh từ các hoạt động tiêu thụ hàng hóa,sản phẩm,dịch vụ của doanh nghiệp,được khách hàng chấp nhận thanh toán.
Các khoản giảm trừ doanh thu:Là cơ sở để tính toán doanh thu thuần và kết quả kinh doanh trong kỳ kế toán.Các khoản giảm trừ doanh thu phải được SV: Phạm Thị Kim 6 Lớp: K8CK2B Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp phản ánh theo dõi chi tiết,riêng biệt trên những tài khoản kế toán phù hợp nhằm cung cấp các thông tin để lập báo cáo tài chính.Các khoản giảm trừ doanh thu như chiết khấu thương mại,giảm giá hàng bán,hàng bán bị trả lại. Chiết khấu thương mại:Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. Giảm giá hàng bán:Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hoá kém phẩm chất,sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. Giá trị hàng bán bị trả lại:Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán.
Doanh thu thuần:Là chênh lệch giữa tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ với các khoản giảm trừ doanh thu(chiết khấu thương mại,giảm giá hàng bán, doanh thu của số hàng bán bị trả lại,thuế tiêu thụ đặc biệt,thuế xuất khẩu phải nộp cho hàng đã tiêu thụ,thuế GTGT của hàng đã tiêu thụ nếu DN tính thuế theo phương pháp trực tiếp. Giá vốn hàng bán:Là trị giá vốn của hàng hoá đã tiêu thụ.Đối với DNTM thì giá vốn được hình thành trên cơ sở giá mua của số hàng hoá đã bán trong kỳ.2 Các phương thức bán hàng và các phương thức thanh toán a) Các phương thức bán hàng Trong điều kiện nền kinh tế thị trường hiện nay,việc lựa chọn áp dụng các phương thức bán hàng và các chính sách khuyến khích tiêu thụ góp phần quan trọng vào việc thực hiện kế hoạch bán hàng,đồng thời giúp cho doanh nghiệp có cơ sở mở rộng,chiếm lĩnh thị trường.Phương thức bán hàng có ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng các tài khoản kế toán phản ánh tình hình xuất kho hàng hóa,đồng thời nó quyết định đối với việc xác định thời điểm bán hàng,hình thành doanh thu bán hàng và tiết kiệm chi phí bán hàng để tăng lợi nhuận. Phương thức bán buôn + Bán buôn qua kho, bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: thời điểm ghi nhận là khi đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, đã thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ. SV: Phạm Thị Kim 7 Lớp: K8CK2B Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp + Bán buôn qua kho, bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: thời điểm ghi nhận là khi thu được tiền hoặc bên mua xác nhận đã nhận hàng chấp nhận thanh toán.
Phương thức bán lẻ: thời điểm ghi nhận là khi nhận được báo cáo của nhân viên bán hàng. Phương thức gửi đại lý bán: thời điểm ghi nhận là khi nhận tiền hoặc bên nhận đại lý chấp nhận thanh toán. Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm: thời điểm ghi nhận là ngay khi DN giao hàng cho người mua, doanh thu bán hàng được ghi nhận theo giá bán trả ngay, khoản lãi trả chậm, trả góp sẽ được đưa vào doanh thu chưa thực hiện và định kỳ phân bổ dần vào doanh thu tài chính phù hợp với thời gian trả chậm, trả góp. Phương thức bán hàng đổi hàng : Hàng đổi hàng là phương thức tiêu thụ mà trong đó người bán đem sản phẩm, vật tư, hàng hóa của mình để đổi lấy vật tư, hàng hóa của người mua.
Giá trao đổi là giá bán của hàng hóa,vật tư đó trên thị trường. Phương thức này có thể chia làm ba trường hợp: Xuất kho lấy hàng ngay. Xuất hàng trước, lấy vật tư, sản phẩm, hàng hóa về sau. Nhận hàng trước, xuất hàng trả sau.
Các phương thức khác: Trên thực tế ngoài các phương pháp bán hàng như trên, sản phẩm, hàng hóa của doanh nghiệp còn có thể được tiêu thụ dưới nhiều hình thức khác. Đó là khi doanh nghiệp xuất hàng hóa, thành phẩm để tặng, trả lương, thưởng cho cán bộ, nhân viên trong nội bộ doanh nghiệp. b) Các phương thức thanh toán Phương thức thanh toán là cách thức mà các doanh nghiệp thương mại thanh toán sau khi giao hàng cho bên mua và được chấp nhận thanh toán thì bên bán có thể nhận tiền hàng theo nhiều phương thức khác nhau tuỳ thuộc vào sự tín nhiệm, thoả thuận giữa hai bên mà lựa chọn phương thức cho phù hợp. Hiện nay các doanh nghiệp thương mại thường áp dụng các phương thức sau: Phương thức thanh toán trực tiếp Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu hàng hoá được chuyển giao.
Thanh SV: Phạm Thị Kim 8 Lớp: K8CK2B Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, ngân phiếu, séc hoặc có thể bằng hàng hoá. Phương thức thanh toán trả chậm Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá, do đó hình thành khoản nợ phải thu của khách hàng. Nợ phải thu được hạch toán chi tiết cho từng đối tượng phải thu và ghi chép cho từng lần thanh toán. Theo hình thức này sự vận động về hàng hoá và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian 1.3 Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ của kế toán bán hàng trong các doanh nghiệp ►Yêu cầu quản lý: - Giám sát chặt chẽ hàng hóa tiêu thụ trên tất cả các phương diện: số lượng, chất lượng.
- Tránh hiện tượng mất mát hư hỏng hoặc tham ô lãng phí, kiểm tra tính hợp lý của các khoản chi phí đồng thời phân bổ chính xác cho đúng hàng bán để xác định kết quả kinh doanh. - Phải quản lý chăt chẽ tình hình thanh toán của khách hàng yêu cầu thanh toán đúng hình thức và thời gian tránh mất mát ứ đọng vốn. ►Nhiệm vụ của kế tán bán hàng Từ những yêu cầu chung của quá trình quản lý kinh tế, khi tổ chức công tác kế toán bán hàng được khoa học, hợp lý sẽ cung cấp những thông tin có ích, kịp thời cho nhà quản lý trong việc ra quyết định về việc lập kế hoạch về dự trữ hàng hóa và bán hàng một cách phù hợp, có hiệu quả, muốn vậy kế toán bán hàng phải thực hiện nhiệm vụ sau: - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính sách tình hình hiện có và sự biến động của từng loại sản phẩm, hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng chủng loại và giá trị. - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời và chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm từ doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh nghiệp.
Đồng thời theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng. SV: Phạm Thị Kim 9 Lớp: K8CK2B Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa luận tốt nghiệp Cung cấp các thông tin kế toán phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và định kì phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình bán hàng, xác định và phân phối kết quả.2 Kế toán bán hàng trong các doanh nghiệp theo chuẩn mực và chếđộ kế toán hiện hành 1.1 Kế toán bán hàng theo các chuẩn mực kế toán Việt Nam Trong Chuẩn mực kế toán Việt Nam có chuẩn mực kế toán số 01”chuẩn mực chung”,chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” và Chuẩn mức kế toán số 02 “Hàng tồn kho” chi phối trực tiếp đến kế toán bán hàng Theo chuẩn mực kế toán số 01“Chuẩn mực chung”: Chuẩn mực này quy định và hướng dẫn các nguyên tắc và yêu cầu kế toán cơ bản, các yếu tố và ghi nhận các yếu tố của báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Chuẩn mực giúp cho doanh nghiệp ghi chép kế toán và lập báo cáo tài chính theo các chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán đã ban hành một cách thống nhất và xử lý các vấn đề chưa được quy định cụ thể nhằm đảm bảo cho các thông tin trên báo cáo tài chính phản ánh trung thực và hợp lý. Một số nguyên tắc cụ thể liên quan đến doanh thu và giá vốn hàng bán gồm: Cơ sở dồn tích: Theo nguyên tắc này, các nghiệp vụ kinh tế liên quan đến doanh thu, chi phí phải được ghi sổ kế toán vào vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền.