CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CÔNG TÁC THAM DỰ THAU TẠI DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản về đấu thầu 1. Khái niệm - Theo Luật Dau thầu 2013, dau thầu là “quá trình lựa chọn nhà thấu dé ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư van, dịch vụ phi tu van, mua săm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng quỹ đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế”. - Theo giáo trình Đấu thầu: “Đấu thầu là một phan của quá trình mua sắm, quá trình dau thầu bắt dau từ khi bên mua lập kế hoạch mua sắm và kết thúc sau khi bên mua lựa chọn được bên bán.” - Như vậy có thể thấy, đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà cung cấp (hàng hóa, công trình hoặc dịch vụ) mà trong đó bên mua và bên bán phải tuân thủ theo các quy định của tổ chức quản lý nguồn vốn sử dụng cho hoạt động mua bán này.
- Đấu thầu xây dựng (hay còn gọi là dau thầu xây lắp) là phương thức cạnh tranh được áp dụng rộng rãi đối với các dự án đầu tư trong lĩnh vực xây dựng cơ bản. Đấu thầu xây dựng là cuộc cạnh tranh công khai giữa các nhà thầu cới cùng một điều kiện nhằm dành được công trình (hay dự án) xây dựng do chủ đầu tư mời thầu, xét thầu và chọn thầu theo các quy định về đấu thầu của nhà nước. Các nguyên tắc trong đấu thầu Nguyên tắc cạnh tranh: Cạnh tranh trong đấu thầu được hiểu là các nhà thầu thuộc mọi thành phần kinh tế đều được tạo điều kiện thuận lợi để tham gia đấu thầu, tất cả các nhà thầu có đủ khả năng về kỹ thuật cũng như tài chính và mong muốn đều có quyền tham gia đấu thầu, không phân biệt nhà thầu trong nước hay hay nhà thầu quốc tế. Số lượng các nhà thầu tham gia càng lớn thì bên mời thầu càng có nhiều cơ hội để lựa chọn nhà thầu tốt nhất.
Nguyên tắc công bằng: Công bằng được hiểu là tất cả các nhà thầu khi cùng tham gia đấu thầu thì được hưởng những quyền lợi như nhau và phải có các nghĩa vụ như nhau. Một trong những phương thức quan trọng mà bên mời thầu thường sử dụng dé đảm bảo quyền lợi của nhà thầu là cung cấp đầy đủ, chính xác các thông tin cần thiết vào cùng một thời điểm cho tất cả các nhà thầu. Các nhà thầu có mức độ đáp ứng như nhau thì được đánh giá bằng nhau và không có bất kỳ sự ưu tiên hay ngoại lệ nào. Nguyên tắc công khai: Công khai trong đấu thầu được hiểu là các thông tin về hoạt động đấu thầu phải được thông báo rộng rãi và đầy đủ trên các phương tiện thông tin phù hợp để các tổ chức và cá nhân có liên quan trực tiếp được tiếp cận một cách kip thời.
Đề đảm bảo nguyên tắc này, việc xác định phạm vi, phương tiện và thời điểm truyền thông có vai trò quan trọng với các bên có liên quan. Nguyên tắc minh bach: Minh bạch được hiểu là mọi thông tin trong HSMT cũng như quyết định do các chủ thé liên quan đến hoạt động đấu thầu đưa ra phải được cung cấp đầy đủ, rõ ràng, đáng tin cậy dé không gây ra sự hiểu nhằm cho các bên khác. Nguyên tắc hiệu quả: Đấu thầu phải đảm bảo hiệu quả về mọi mặt, cả kinh tế lẫn xã hội. Về mặt kinh tế, đấu thầu phải chọn lựa được những nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu với chi phí thấp nhất.
Hiệu quả về kinh tế còn được thé hiện ở chi phí và thời gian tổ chức đấu thầu. Phương thức đấu thầu Phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ: Nhà thầu chuẩn bị các đề xuất kĩ thuật và tài chính một lần và nộp cùng một thời điểm trong cùng một túi hồ sơ. Tại thời điểm mở thầu, bên mời thầu mở túi hồ sơ và thông báo công khai những thông tin quan trọng trong cả đề xuất kỹ thuật và đề xuất tài chính của từng hồ sơ dự thầu. Phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ thường áp dụng cho những gói thầu đơn giản về mặt kỹ thuật để thực hiện.
Phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ: Nhà thầu chuẩn bị đề xuất kỹ thuật, đề xuất tài chính một lần rồi nộp các đề xuất trong hai túi hồ sơ được niêm phong riêng biệt. Bên mời thầu chi mở túi hồ sơ đề xuất kĩ thuật tại buổi mở thầu được tiễn hành sau khi đóng thầu, do đó các thông tin về giá dự thầu của các nhà thầu không được thông báo công khai. Sau khi đánh giá đề xuất kĩ thuật, bên mời thầu mở đề xuất tài chính của các nhà thầu có đề xuất kĩ thuật đáp ứng yêu cầu. Những nhà thầu có đề xuất kĩ thuật không đạt yêu cầu sẽ được nhận lại đề xuất tài chính còn nguyên niêm phong.
Phương thức hai giai đoạn một túi hồ sơ: - Giai đoạn 1: Tat cả các nhà thầu đều nộp đề xuất kỹ thuật tổng thể. Bên mời thầu trực tiếp thảo luận với từng nhà thầu về đề xuất kỹ thuật tông thể, từ đó căn cứ để chuẩn bị HSMT cho giai đoạn hai. - Giai đoạn 2: Các nhà thầu nộp đề xuất kỹ thuật hoàn chỉnh và đề xuất tài chính chỉ tiết trong cùng một túi hồ sơ niêm phong. Bên mời thầu thực hiện các công việc tiếp theo như đối với phương thức một giai đoạn một túi hỗ sơ.
- Phương thức hai giai đoạn một túi hồ sơ phù hợp với những gói thầu có nội dung tư vấn thiết kế hoặc những gói thầu mà bên mời thầu chưa có sự am hiéu về các phương án kỹ thuật đề thực hiện. Phương thức hai giai đoạn hai túi hồ sơ: - Giai đoạn một: Các nhà thầu nộp đề xuất kỹ thuật chi tiết và đề xuất tài chính trong hai túi hồ sơ khác nhau. Bên mời thầu đánh giá đề xuất kỹ thuật và loại những đề xuất kỹ thuật không đáp ứng yêu cầu của HSMT ở giai đoạn một. Những đề xuất kỹ thuật còn lại mặc du đã đáp ứng yêu cầu của HSMT song có thé vẫn phải điều chỉnh dé đáp ứng tốt hơn.
Nhà thầu sẽ thwucj hiện việc hoàn thiện, bổ sung đề xuất kỹ thuật dé chuẩn bị cho giai đoạn hai. - Giai đoạn hai: Nhà thầu được lựa chọn ở giai đoạn một nộp dé xuất kỹ thuật đã hoàn chỉnh cùng với đề xuất tài chính tương ứng với phan điều chỉnh, bổ sung. Bên mời thầu sẽ đánh giá đề xuất kỹ thuật cùng với đề xuất tài chính đã nộp ở giai đoạn một và dé xuất tài chính bổ sung dé từ đó chon ra nhà thầu tốt nhất. - Phương thức hai giai đoạn hai túi hồ sơ phù hợp với những gói thầu mà bên mời thầu đã có sự am hiểu tốt về các phương án công nghệ để thực hiện nên đã loại bỏ những phương án không đáp ứng yêu cầu của gói thầu ngay từ giai đoạn một.
Hình thức lựa chon nhà thâu Cạnh tranh rộng rãi: Là hình thức đấu thầu không hạn chế số lượng nhà thầu tham gia. Bên mời thầu phải thông báo công khai về các điều kiện, thời gian dự thầu trên các phương tiện thông tin đại chúng tối thiểu 10 ngày trước khi phát hành hồ sơ mời thầu. Đấu thầu rộng rãi là hình thức chú ý áp dụng trong dau thầu Chào hàng cạnh tranh: Hình thức này được áp dụng cho những gói thầu mua sắm hàng hoá có giá trị đưới 2 tỷ đồng. Mỗi gói thầu phải có ít nhất 3 chào hàng của 3 nhà thầu khác nhau trên cơ sở yêu cầu chào hàng của bên mời thầu.
Việc gửi chào hàng có thể được thực hiện bằng cách gửi trực tiếp, bằng mail, bằng đường bưu điện hoặc bang các phương tiện khác. Đấu thầu cạnh tranh hạn chế: Là hình thức đấu thầu mà bên mời thầu mời một số nhà thầu (tối thiểu là 5) có đủ năng lực tham dự. Danh sách nhà thầu tham dự phải được người có thâm quyền hoặc cấp có thâm quyền chấp thuận. Hình thức này chỉ được xem xét áp dụng khi có những điều kiện sau: - Chỉ có một số nhà thầu có khả năng đáp ứng được yêu cầu của gói thầu.
- Các nguồn vốn sử dụng yêu cầu phải tiến hành đấu thầu hạn chế. - Do tình hình cụ thé của gói thầu mà việc đấu thầu hạn chế có lợi thé. Chỉ định thầu: Chỉ định thầu là hình thức chọn trực tiếp nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu dé thương thảo hợp đồng. Hình thức này chỉ được áp dụng trong các trường hợp đặc biệt sau: - Trường hợp bat khả kháng do thiên tai, địch hoạ, được phép chỉ định ngay don vị có đủ năng lực để thực hiện công việc kip thời, sau đó phải báo cáo thủ tướng chính phủ về nội dung chỉ định thầu dé xem xét phê duyệt.
- Gói thầu có tính chất nghiên cứu thử nghiệm, bí mật quốc gia, bí mật an ninh, bí mật quốc phòng do thủ tướng chính phủ quyết định. - Gói thầu đặc biệt do thủ tướng chính phủ quyết định trên cơ sở báo cáo thầm định của bộ kế hoạch và đầu tư, ý kiến bằng văn bản của cơ quan tài trợ vốn và các cơ quan liên quan. Trong báo cáo đề nghị chỉ định thầu phải xác định rõ ba nội dung sau: lý do chỉ định thầu; kinh nghiệm và năng lực về mặt kỹ thuật, tài chính của nhà thầu đề nghị chỉ định thầu; giá tri và khối lượng đã được người có thâm quyền hoặc cấp có thẩm quyền phê duyệt làm căn cứ cho chỉ định thầu. Hợp đồng trực tiếp: Trên cơ sở tuân thủ quy định tại khoản 3 điều 4 của quy chế dau thầu, hình thức hợp đồng trực tiếp được áp dung trong trường hợp bồ sung hợp đồng cũ đã thực hiện xong (dưới một năm) hoặc hợp đồng đang thực hiện với điều kiện chủ đầu tư có nhu cầu tăng thêm số lượng hàng hoá hoặc khối lượng công việc mà trước đó đã được tiến hành đấu thầu, nhưng phải đảm bảo không được vượt mức giá hoặc đơn giá trong hợp đồng đã ký trước đó.
Trước khi ký hợp đồng, nhà thầu phải chứng minh có đủ năng lực về kỹ thuật và tài chính đề thực hiện gói thầu. Tự thực hiện: Tự thực hiện là việc chủ đầu tư tự thực hiện gói thầu trong dự án đầu tư, như vậy chủ đầu tư đồng thời là nhà thầu trong trường hợp này.