Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Phương pháp day học: a) Định nghĩa: Có thể nêu lên ở đây hai định nghĩa đáng lưu ý: (1) Phương pháp day học là cách thức làm việc của thấy và của trò trong sự phối hoy thống nhất và dưới sự chỉ đạo của thây, nhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực đạt tới muc đích dạy học. (2) Bất cứ phương pháp nào cũng là hệ thống những hành động có mục đích của giác viên là hoạt động nhân thức và thực hành có tổ chức của học sinh, nhằm đảm bảo cho trò Tint hôi được nội dung trí dục. b) Tính chất chung của phương pháp day hoc: b.1) Phương pháp day học gồm hai mặt: Mặt khách quan gấn lién với đối tượng củ: phương pháp và điều kiện day học; mặt chủ quan gắn liền với chủ thể sử dung phương pháp.2) Phương pháp dạy học có điểm đặc biệt so với các phương pháp khác ở chỗ nó là mộ phương pháp kép, là sự tổ hợp của hai phương pháp: phương pháp day và phương pháp học Hai phương pháp này có tương tác chặt chẽ và thường xuyên với nhau trong đó học sinh vừ.
là đối tượng của hoạt động day vừa là chủ thể của hoạt động học.3) Phương pháp dạy học chịu sự chỉ phối của mục đích dạy học và nội dung dạy học.4) Hoạt động sáng tạo của người thay về mặt nội dung là có giới hạn vì không được é quá xa chương trình. Nhưng sự sáng tạo vé phương pháp là vô hạn. Phương pháp day học th hiện trình độ nghiệp vụ sư phạm của giáo viên. Phương pháp dạy học là một nghệ thuật.5) Phương pháp dạy học có tinh đa cấp: *Ở cấp độ vĩ mô (khái quát) -Phương pháp dạy học đại cương -Phương pháp dạy học ứng với các bậc học, cấp học -Phương pháp dạy học ứng với các loại hình trường -Phương pháp dạy học ứng với từng môn học *Ở cấp độ vi mô (cụ thể) Phương pháp dạy học ứng với từng bài học, từng môn học cụ thể.6) Phương pháp dạy học luôn có tính khái quát, ổn định tương đối và luôn biến đổ Tính độc lập, ổn định tương đối chủ yếu ở cấp độ vĩ mô; tính phụ thuộc, luôn hiến đổi chủ yé ở cấp độ vi mồ.
c) Phân loại phương pháp day học : SVT: Nguyễn Thị Phuong liên Trang 3 luận văn tốt nghiệp GVHD: Thầy Lê Trong Tin Có nhiều cách phân loại phương pháp day học khác nhau tdy theo cơ sở dùng để phar loại.1) Dưa vào mục dich day học: ~Phương pháp day học khi nghiên cứu tài liệu mới, -Phương pháp dạy học khi hoàn thiện kiến thức. -Phương pháp dạy học khi kiểm tra kiến thức, kỹ năng kỹ xảo.2) Dựa vào tính chất của hoạt động nhận thức: -Phương pháp minh họa. -Phương pháp nghiên cứu.3) Dựa vào nguồn cung cấp kiến thức (đây là cách phân loại đang được sử dung phí biến).Theo cách phân loại này người ta chia phương pháp day học làm 3 nhóm: 1. Các phương pháp sử dụng ngôn ngữ: -Phương pháp thuyết trình -Phương pháp đàm thoại -Phương pháp dùng sách giáo khoa và các nguồn tài liệu học tập khác.
Các phương pháp trực quan (phương pháp có sử dụng phương tiện trực quan) -Phương pháp quan sát, tham quan. -Phương pháp trình bày trực quan. -Phương pháp biểu diễn thí nghiệm. 3, Các phương pháp thực hành: -Phương pháp luyện tập.
-Phương pháp thí nghiệm. ~Phương pháp trò chơi. d) Những yêu cầu chung đối với phương pháp day hoc. Phương pháp dạy học có chất lượng cao phải đạt được các yêu cầu sau đây : d.1) Bảo đảm tính khoa học cao và tính Dang cao, nghĩa là bảo dam truyền thụ cho họ sinh những kiến thức cơ bản, tinh giản vững chấc, chính xác khoa học, gắn chặt với thực tiễ sinh động và có nội dung tư tưởng sâu sắc.2) Bảo đảm cung cấp cho học sinh tiểm lực để phát triển toàn diện.
Nói cách khá: phương pháp day học tốt phải giúp học sinh vận dụng thành thạo lý thuyết vào thực hành v vào những hoạt động thực tiễn, trên cơ sở đó giúp phát huy tư duy logic, trí thông minh, kh năng suy nghĩ và làm việc tự lập sáng tạo của học sinh. Muốn thế phương pháp dạy học ph: linh hoạt, sáng tạo, phong phú, phải luôn luôn được cải tiến đổi mới.3) Phải phù hợp và thể hiện được đặc điểm của phương pháp nghiên cứu khoa học di trưng của khoa học hóa học. Ví dụ : hóa học là một khoa học không thể phát triển được nề không có quan sát, thí nghiệm, nếu không có quá trình tư duy quy nạp (tất nhiên phải kết he với diễn dịch). Vì vây trong khi dạy môn hóa học ở nhà trường nhất thiết phai tận dung qu: sát, thí nghiệm học tập.4) Bảo đảm truyền thụ cho học sinh-theo những quy tắc sư phạm tiên tiến-một kh lượng kiến thức nhất định trong môt thời gian hạn chế với chất lượng cao nhất.
SVT: Nguyễn Thị Phuong liên Thang 4 Luin văn tốt aghiép GVHD: Thầy Lê Trong Tin ¢) La chọn phương pháp day học trong môt bài cụ thể.1) Những chú ý khi lựa chọn phương pháp: -Viéc lựa chọn phương pháp day học được tiến hành khi thiết kế bài lên lớp. -Mỗi phương pháp dạy học có những điểm mạnh và điểm hạn chế riêng của nó. Không có phương pháp nào là vạn năng. - Trong mỗi bài học phải sử dung phối hợp nhiều phương pháp dạy học khác nhau (mỗi nội dung cụ thể cần một phương pháp dạy học thích hợp).2) Các căn cứ để lựa chọn phương pháp: - Mục đích day học chung và mục tiêu của môn học.
- Đặc trưng của môn học - Nội dung day học. - Đặc điểm lứa tuổi và trình độ học sinh (kiến thức chung và kiến thức bộ môn). - Điều kiện cơ sở vật chất (phòng ốc và trang thiết bị). - Thời gian cho phép.
- Trình độ và nang lực của giáo viên. - Thế mạnh và hạn chế của mỗi phương pháp. Mục đích day học, mục tiêu bài hoc Đặc điểm lứa tuổi, trình đô hoc sinh Thế mạnh gian cho trang thiết bị yếu của mỗi phép phòng ốc phương pháp 1. Phương pháp day hoc hóa học.
Khái niệm phương pháp day hoc hóa học: SVT: Nguyễn Thị Dhượng Liên Trang 5 luận văn tốt aghiép CVHD: Thầy lê Trong Tin Phương pháp day hoc hóa học có thể hiểu là cách thức hoạt động công tác có muc đích giữa thay và trò. trong đó thống nhất sự điều khiển của thầy với sự bị điều khiển-tự điều khiển của trò nhằm làm cho trò chiếm lĩnh khái niệm hóa học. Cấu trúc của phương pháp dạy học: Cấu trúc toàn vẹn của phương pháp dạy học Phương pháp dạy học hoá học Phương pháp dạy P truyền đạt Như vậy: a) Phương pháp day học bao gồm phương pháp day và phương pháp học, với tư các! là hai phân hệ độc lập, nhưng tương tác chặt chẽ và thường xuyên với nhau để sinh thành r: hệ toàn vẹn là phương pháp dạy học; ở đây phương pháp dạy giữ vai trò điểu khiển: Et Pa, = Py U P› U- hợp b) Phương pháp đạy có hai chức năng tương tác thống nhất với nhau là truyền đạt v: điểu khiển; do đó nó gồm phương pháp truyền đạt nội dung trí dục đến học sinh và phươn; pháp diéu khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm bởi học sinh. c) Phương pháp học có hai chức năng tương tác thống nhất với nhau là lĩnh hội nệ dung trí duc do thấy truyền dat và tự điểu khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm của bản thân do đó nó là sự thống nhất của phương pháp lĩnh hội và phương pháp tự điểu khiển sự lĩnh hệ của bản thân.
Phân loại phương pháp day học hóa học Để phân loại phương pháp day học hóa học người ta thường dựa vào các cơ sở sau: -Phân loại theo mục đích lý luận dạy học -Phân loại theo kiểu nội dung dạy học -Phân loại theo phương tiện truyền thông tin Cụ thể: OVI: Nguyễn Thị Phuong liên Trang 6 Luin van tốt nghưêpD GVID: Thầy Lê Trong Tin *Phân loại theo mục đích lý luận dạy học gồm 5 nhóm: -Nhóm phương pháp day hoc dùng khi nghiên cứu tài liệu mới, -Nhóm phương pháp day hoc dùng khi củng cố kiến thức (luyện tập) -Nhóm phương pháp day học dùng khi vận dụng kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo. -Nhóm phương pháp day học dùng khi khái quát hoá-hệ thống hóa (tổng kết) -Nhóm phương pháp day học dùng khi kiểm tra-đánh giá kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh. *Phân loại theo kiểu nội dung dạy học gồm 3 nhóm: -Dạy học theo kiểu thông báo-tái hiện -Dạy học theo kiểu làm mẫu- bắt chước -Dạy học theo kiểu nêu vấn để-ơrixuc, *Phân loại dựa vào kiểu phương tiện thông tin dạy học gồm 3 nhóm: -Nhóm phương pháp dùng lời và chữ viết -Nhóm phương pháp trực quan -Nhóm phương phấp công tác tự lực của học sinh. Đặc trưng của phương pháp day học hóa học : *Hóa học là một khoa học thực nghiệm va lý thuyết.Trong dạy học hoá học thí nghiệm là một phương tiện không thể thiếu được.
*Trong day học hóa học các phương pháp nhận thức sau đây được sử dụng một các thường xuyên : -Phương pháp diễn dịch-quy nạp : sử dụng khi dạy về mối liên hệ giữa vị trí-cấu tạo tính chất ; khi hình thành khái niệm chu kỳ, nhóm trong HTTH. -Phương pháp cụ thể-trừu tượng : môn hóa đòi hỏi học sinh phải có một trình độ phá triển nhất định về tư duy trừu tượng (không thé day sớm hơn). Giáo viên phải sử dụng các phương tiện trực quan (hình vẽ, mô hình, .) khi để cập đến các vấn để mà học sinh không thí quan sắt trực tiếp bằng mắt thường, *Các học thuyết, định luật có vai trò rất lớn trong dạy học hóa học: -Là công cụ cho phép quy nạp và diễn dich, phân tích và tổng hợp. -La công cụ để tiên đoán khoa học.
-Là công cụ để dạy về các chất cụ thể. *Định luật tuần hoàn - Hệ thống tuần hoàn và các kiến thức về cấu tạo chất là lý thuyế chủ đạo của hệ thống kiến thức hóa học. Từ chỗ là đối tượng nhận thức, sau khi học xong, n‹ lại trở thành phương tiện sư pham rất hiệu nghiệm. *Bai tập hoá học là công cụ rất hiệu nghiệm để củng cố, khắc sâu và mở rộng kiến thứ cho học sinh, là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn đời sống.
*Hóa học là bộ môn có nhiều ứng dung trong đời sống. Trong dạy học hóa học cẩn có si liên hệ mật thiết giữa nội dung kiến thức hóa học với thế giới tự nhiên và cuộc sống đò thường của con người. OVI Nguyên Thị Phuong liên Trang 7 Ltuân văn tổ!