CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hoạt động xuất khẩu 1. Khái niệm xuất khẩu Xuất khẩu hàng hóa là hoạt động kinh tế quan trọng của mỗi quốc gia trên thế giới. Tình trạng hoạt động xuất khẩu của mỗi quốc gia phản ánh phần nào tình hình kinh tế của quốc gia đó.
Qua rất nhiều giai đoạn phát triển kinh tế - chính trị, hoạt động xuất khẩu vẫn nắm giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu và là thước đo cho sự phát triển, chủ động, sức mạnh kinh tế,. của một đất nước. Xuất khẩu là hoạt động buôn bán, trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các quốc gia với nhau trên cơ sở thanh toán là tiền tệ với mục tiêu của mỗi nước là thu về lợi nhuận. Tiền tệ trong họat động xuất khẩu có thể là tiền tệ của một trong các quốc gia tiến hành trao đổi hàng hóa, dịch vụ hoặc là ngoại tệ đối với các quốc gia đó.
Khoản 1 Điều 28 Luật Thương mại năm 2005 của Việt Nam quy định: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Hoạt động xuất khẩu hàng hóa dịch vụ được tiến hành trong nhiều lĩnh vực, trên mọi điều kiện của nền kinh tế. Trên thế giới, các quốc gia xuất khẩu từ hàng tiêu dùng, máy móc thiết bị công nghệ cao, lương thực đến nhiều loại hàng hóa khác. Các hoạt động xuất khẩu nhìn chung đều hướng đến mục tiêu đem lại lợi ích cho quốc gia và các doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất khẩu. Đặc điểm của hoạt động xuất khẩu Xuất khẩu hiện nay không còn là hoạt động buôn bán trao đổi hàng hóa tự phát giữa doanh nghiệp, quốc gia với các quốc gia khác mà là hoạt động có tổ chức và có các quy định ràng buộc đi kèm.
Đặc điểm cơ bản của hoạt động kinh doanh xuất khẩu như sau: 4 - Hoạt động lưu chuyển hàng hóa trong xuất khẩu được thực hiện theo một chu kì khép kín gồm hai giai đoạn: giai đoạn thu mua hàng hóa trong nước và giai đoạn xuất khẩu hàng hóa ra nước ngoài. - Theo học thuyết “Lợi thế so sánh” của David Ricardo đưa ra, hoạt động trao đổi hàng hóa sang nước ngoài sẽ đem đến lợi ích cho tất cả các nước tham gia bởi mỗi nước đều có lợi thế sản xuất các mặt hàng riêng và không có lợi thế để sản xuất một số mặt hàng khác. Vì vậy, mỗi nước thường xuất khẩu các hàng hóa thuộc về thế mạnh sản xuất của họ. - Thị trường của hoạt động xuất khẩu rộng lớn bao gồm nhiều quốc gia khác nhau và chịu ảnh hưởng của nền sản xuất trong nước và thị trường nước ngoài.
Các bên trong hoạt động xuất khẩu thuộc các đất nước khác nhau, có thói quen tiêu dùng khác nhau, các chính sách về xuất khẩu và nhập khẩu cũng khác nhau. Loại đồng tiền để thanh toán hàng hóa xuất khẩu cũng là đồng tiền do thỏa thuận của các bên, thường là ngoại tệ mạnh như EUR, USD, JPY, GBP,. do đó kết quả của hoạt động xuất khẩu cũng bị chi phối bởi sự thay đổi của tỷ giá ngoại tệ. - Hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu đòi hỏi có chất lượng cao, mẫu mã đẹp, hợp với thị hiếu của người tiêu dùng ở các quốc gia khác và đảm bảo các yêu cầu về chất lượng của quốc gia đó.
- Thời gian thanh toán và giao hàng có khoảng cách xa, điều kiện địa lý cũng đặc biệt so với hoạt động buôn bán trao đổi hàng hóa thông thường trong nước. Các điều kiện trong mua bán và phương thức thanh toán cũng có những khác biệt và phức tạp hơn trao đổi hàng hóa nội địa.3 Vai trò hoạt động xuất khẩu a, Đối với nền kinh tế quốc gia Hoạt động xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ là hoạt động khai thác tối đa các lợi thế sản xuất của quốc gia đó và khắc phục các bất lợi của nền kinh tế nội địa. Do đó, đây là nhân tố có khả năng tác động đến tăng trưởng và tạo đà phát triển nền kinh tế cho mỗi quốc gia. 5 Theo rất nhiều các học thuyết về tăng trưởng và phát triển kinh tế đều cho rằng cần các điều kiện cơ bản như nguồn nhân lực, vốn, tài nguyên, kỹ thuật công nghệ để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế quốc gia.
Với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam phần lớn đề thiếu đi nguồn vốn và các kĩ thuật công nghệ tiên tiến để làm điều này. Từ đó ta nhận thấy xuất khẩu có thể giải quyết vấn đề vốn và công nghệ này. Quốc gia dựa vào xuất khẩu các sản phẩm lợi thế của nền kinh tế nội địa như lúa gạo, nông sản, thủy hải sản, than đá, da giày, cao su, hàng may mặc,. để bổ sung vào nguồn vốn và phục vụ cho việc phát triển công nghệ cao hơn, giúp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Nguồn vốn đến từ hoạt động xuất khẩu của quốc gia có thể đầu tư cho nhu cầu nhập khẩu máy móc thiết bị tiên tiến từ nước ngoài. Điều này giúp tăng sự chủ động của quốc gia mà không quá phụ thuộc nhiều từ các khoản đầu tư của nước ngoài để đầu tư phát triển kinh tế. Xuất khẩu hàng hóa dịch vụ tạo tiền đề cho hoạt động nhập khẩu, quyết định tốc độ và quy mô tăng trưởng của hoạt động nhập khẩu. Xuất khẩu còn góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế của một quốc gia.
Sự thay đổi này sẽ chuyển dịch từ nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn hơn. Điều này diễn ra do hoạt động xuất khẩu sẽ khai thác các lợi thế so sánh của quốc gia đó. Từ đó quốc gia đó sẽ tập trung sản xuất và cung cấp các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có lợi thế trên quy mô lớn hơn. Từ đó cơ cấu nền kinh tế sẽ bắt đầu chuyển dịch sang ngành công nghiệp (gồm cả công nghiệp xuất khẩu) và đem lại nhiều lợi ích kinh tế hơn nền kinh tế thuần nông nghiệp.
Khi chú trọng về sản xuất công nghiệp hơn và phát triển nền công nghiệp xuất khẩu, quốc gia sẽ đầu tư nhiều hơn cho khoa học kỹ thuật và kiến thức quản lý sản xuất kinh doanh để nâng cao năng lực sản xuất và năng lực cạnh tranh của mình trên thế giới. Hoạt động trao đổi, buôn bán hàng hóa sang nước ngoài giúp mở rộng thị trường tiêu thụ cho các doanh nghiệp trong nước cũng như cung cấp cho đầu 6 vào sản xuất và khai thác triệt để khả năng sản xuất trong nước để phục vụ cho nhu cầu của thị trường. Xuất khẩu giúp các ngành nghề liên quan phát triển hơn. Do nền sản xuất là một chuỗi hoạt động liên kết với nhau nên ngành này phát triển sẽ kích thích ngành liên quan móc xích tới nó phát triển.
Với sự xuất khẩu ngành dệt may lớn hơn sẽ thúc đẩy sự phát triển của các ngành liên quan như: ngành sản xuất bao bì, phẩm nhuộm, trồng bông nuôi tằm,. Hoạt động xuất khẩu đem lại công ăn việc làm, giải quyết vấn đề thất nghiệp cho quốc gia. Xuất khẩu càng lớn mạnh và mở rộng thì càng tạo ra nhiều việc làm cho người lao động, giúp nâng cao chất lượng đời sống người dân. Mỗi năm có hàng triệu việc làm được giải quyết nhờ nhu cầu sản xuất hàng hóa để xuất khẩu.
Từ hoạt động xuất khẩu tạo ra nguồn tiền cho quốc gia để nhập khẩu hàng tiêu dùng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao và đa dạng của người dân. Xuất khẩu giúp cho quốc gia thu về và gia tăng dự trữ ngoại tệ. Khi cán cân thanh toán thặng dư, nguồn ngoại tệ quốc gia thu về nhiều hơn là yếu tố duy trì ổn định tỷ giá hối đoái theo chiều hướng có lợi cho hoạt động xuất khẩu nhưng không gây tổn hại đến nhập khẩu. Điều này giúp cho kinh tế phát triển hơn.
Xuất khẩu là yếu tố giúp mở rộng và thúc đẩy mối quan hệ kinh tế đối ngoại với các nước trên thế giới. Hoạt động xuất khẩu có tác động qua lại tới việc xây dựng và phát triển mối quan hệ kinh tế với các nước khác. Xuất khẩu là cơ sở tiền đề giúp xây dựng các mối quan hệ kinh tế đối ngoại, theo đó tác động tới các mối quan hệ khác cùng phát triển như tín dụng quốc tế, du lịch quốc tế, bảo hiểm quốc tế,. và ngược lại các ngành này giúp cho cơ cở hạ tầng của ngành xuất khẩu thêm lớn mạnh.
Các quốc gia cũng rất chú trọng xây dựng các mối quan hệ kinh tế đối ngoại trên cơ sở hai bên cùng có lợi. b, Đối với các doanh nghiệp Trước sự phát triển mạnh mẽ của xu thế toàn cầu hóa, xu hướng vươn ra thị trường quốc tế của các doanh nghiệp là điều tất yếu được dẫn tới. Xuất khẩu là 7 con đường hiệu quả và thường thấy hơn từ các doanh nghiệp mong muốn mở rộng và phát triển thị trường của mình. Xuất khẩu giúp doanh nghiệp tăng dự trữ ngoại tệ, tạo ra nguồn ngoại tệ từ đó tăng cao khả năng nhập khẩu, bổ sung hoặc thay thế các máy móc, nguyên vật liệu hay thiết bị hiện đại hơn, nâng cao chất lượng và sản lượng sản xuất, nâng cao khả năng cạnh tranh với các doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Xuất khẩu mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp đồng nghĩa với việc tăng doanh số bán hàng cho các công ty này, từ đó giúp tăng lợi nhuận và cả hiệu quả của hoạt động kinh doanh cho các doanh nghiệp. Xuất khẩu giúp phát huy tính năng động sáng tạo của các doanh nghiệp xuất khẩu, đòi hỏi các doanh nghiệp cần có những ý tưởng bứt phá và mới lạ so với các đối thủ khác và có những cách xử lí, chính sách thông minh giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn để cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài. Xuất khẩu cũng yêu cầu doanh nghiệp luôn đổi mới và hoàn thiện hơn công tác quản trị kinh doanh của mình. Khi mở rộng thị trường bằng con đường xuất khẩu, môi trường cạnh tranh mà các doanh nghiệp bước vào càng khốc liệt và gắt gao hơn.
Điều này dẫn tới các doanh nghiệp sẽ luôn nâng cao năng lực của mình, nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm xuất khẩu và cần điều chỉnh giá của sản phẩm thông minh và tiết kiệm nguồn lực hơn.